PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Giáo dục – đào tạo (GDĐT) luôn là quốc sách hàng đầu của hầu hết các quốc gia trên Thế Giới bởi giáo dục chính là trụ cột để một quốc gia tạo dựng, giữ gìn và phát triển hệ giá trị xã hội khi mà thế giới đang ngày càng trở nên phẳng và giống nhau. Lúc này giáo dục chính là công cụ cơ bản để các dân tộc nhận diện mình trên bản đồ thế giới. Giáo dục quyết định chất lượng nguồn nhân lực, góp phần tạo ra một lực lượng lao động có tri thức khoa học, trình độ chuyên môn kỹ thuật, kỹ năng nghề nghiệp – là nòng cốt cho sự nghiệp xây dựng một quốc gia giàu mạnh và thịnh vượng.
Hiện nay, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, chúng ta đang đẩy mạnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, do nhân dân và vì nhân dân. Một trong những đặc trưng của Nhà nước pháp quyền là quản lý xã hội bằng pháp luật, luôn đề cao tinh thần thượng tôn pháp luật, bảo đảm hiện thực hóa các quyền tự do, dân chủ của nhân dân. Để xây dựng thành công Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam thì nhất thiết phải đào tạo, phát triển nguồn nhân lực pháp luật chất lượng cao - đội ngũ cán bộ pháp luật “vừa hồng, vừa chuyên”: có trình độ kiến thức, hiểu biết cao về pháp luật; có các kỹ năng nghề nghiệp chuyên sâu và phẩm chất đạo đức nghề nghiệp phù hợp để nghiên cứu, xây dựng, thi hành pháp luật một cách độc lập, sáng tạo, giúp Nhà nước trong việc kiến tạo công bằng, công lý cho xã hội, có quan điểm chính trị vững vàng, phẩm chất đạo đức tốt để xây dựng, ban hành, thực thi pháp luật một cách hiệu quả nhất. Do đó, các Trường Đại học nói chung và các Trường Đại học đào tạo chuyên ngành luật nói riêng phải không ngừng nâng cao và tạo chuyển biến mạnh mẽ về chất lượng đào tạo, từng bước tiếp cận chất lượng đào tạo của khu vực Đông Nam Á và của các nước phát triển trên thế giới; phải thường xuyên đổi 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mới, phát triển các chương trình đào tạo tiên tiến, hiện đại, đảm bảo tính liên thông trong đào tạo và đa dạng hóa các hình thức đào tạo gồm đào tạo cơ bản, đào tạo nâng cao, đào tạo theo nhu cầu của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp; triển khai phương pháp giảng dạy theo hướng tăng cường khả năng tự chủ động học tập của người học.
Hiện nay, cả nước có khoảng 18 trường đào tạo ngành Luật, hàng năm có khoảng 9.000 cử nhân luật tốt nghiệp từ các cơ sở đào tạo này. Phía bắc có 9 cơ sở dạy ngành luật, tương đương phía nam cũng có 9 cơ sở. Tuy nhiên hiện nay có khoảng 7 trường Đại học có chất lượng đào tạo tốt, có uy tín nhất ở Việt Nam [40]. Trường Đại học Luật Hà Nội và Khoa Luật của Đại học Quốc Gia Hà Nội là hai Trường đào tạo ngành Luật lớn ở khu vực phía Bắc, đạt chất lượng cao trong giảng dạy và nghiên cứu để góp phần xây dựng cộng đồng, phát triển đất nước và hội nhập, hợp tác quốc tế với các nước trên thế giới và các quốc gia trong khu vực.
Hàng năm cung cấp hàng nghìn cử nhân Luật chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng lớn của đất nước. Để đáp ứng nhu cầu đó thì chất lượng đào tạo luôn là vấn đề được quan tâm hàng đầu bởi tại Hội nghị tổng kết năm học 2012-2013 khối Giáo dục Đại học, cao đẳng, Ông Mai Hồng Quỳ, Hiệu trưởng trường Đại học Luật TP HCM đã nêu lên thực trạng đào tạo nhân lực ngành luật còn nhiều điểm bất hợp lý trong hệ thống giáo dục hiện nay. Ông Hoàng Thế Liên – Thứ trưởng Bộ Tư Pháp từng nhận định: “Nhìn vào chương trình của các cơ sở đào tạo ngành luật hiện nay, sau phần đại cương là một loạt môn học thuần túy pháp luật, hầu như không có môn học nào mang tính chất liên ngành. Vì vậy, cử nhân tốt nghiệp hay rơi vào tình trạng pháp lý thuần túy khi phải giải quyết các vấn đề xã hội bức xúc đặt ra, nhiều khi trở nên lạc lõng” [40].
Nhận thức sâu sắc vị trí, tầm quan trọng của chương trình đào tạo đối với việc nâng cao chất lượng đào tạo cử nhân luật, Trường Đại học Luật Hà Nội và Khoa Luật thuộc Đại học Quốc 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com gia Hà Nội là những cơ sở đào tạo đi tiên phong trong xây dựng, phát triển những chương trình đào tạo tiên tiến, hiện đại, từng bước tiệm cận chương trình đào tạo của các nước phát triển nhằm mang lại chất lượng, hiệu quả đào tạo cao nhất, bảo đảm cho sinh viên tốt nghiệp có thể đáp ứng tốt hơn các yêu cầu: có kiến thức cơ bản vững vàng, trình độ chuyên môn giỏi và năng lực sáng tạo cao trong công việc. Môn xã hội học pháp luật là một môn học rất quan trọng đối với chuyên ngành Xã hội học và Luật học. Xã hội học pháp luật là một ngành xã hội học chuyên biệt, nghiên cứu về quy luật và tính quy luật của quá trình phát sinh, tồn tại và hoạt động của pháp luật trong xã hội, trong mối liên hệ với các loại chuẩn mực xã hội, nguồn gốc, bản chất xã hội, chức năng xã hội của pháp luật, các khía cạnh xã hội của hoạt động xây dựng, thực hiện và áp dụng pháp luật. Xã hội học pháp luật mang lại cho sinh viên luật những góc nhìn, cách tiếp cận mới mẻ so với cách tiếp cận luật học truyền thống.
Chẳng hạn, xã hội học pháp luật nghiên cứu về hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật; trong khi đó, dưới góc độ Luật học thì người ta không gọi là “hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật”, mà gọi là “hành vi vi phạm pháp luật”. Bất luận thế nào, dưới góc nhìn của Luật học, hành vi vi phạm pháp luật luôn được nhìn nhận là hành vi gây ra hậu quả xấu, tiêu cực cho các quan hệ xã hội. Còn góc nhìn của xã hội học pháp luật lại cho thấy không phải lúc nào hành vi vi phạm pháp luật cũng chỉ mang hậu quả tiêu cực; mà nó còn có thể mang lại kết quả tích cực cho các quan hệ xã hội, phục vụ cho lợi ích của Nhà nước, của cộng đồng, tập thể, nhân dân; bởi đó là những hành vi cố ý vi phạm, phá vỡ hiệu lực của các chuẩn mực pháp luật đã lạc hậu, lỗi thời, không còn phù hợp; nhờ đó, thúc đẩy sự phát triển, tiến bộ xã hội. Trường hợp nhà cải cách Kim Ngọc - cha đẻ của chính sách khoán 10 trong lĩnh vực nông nghiệp ở nước ta trước đây- là một ví dụ điển hình cho hành vi sai lệch chuẩn mực pháp luật tích cực.
3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Pháp luật ra đời nhằm để điều chỉnh các quan hệ xã hội, nhưng không phải tất cả các văn bản quy phạm pháp luật được ban hành đều có thể đi vào thực tiễn cuộc sống, phát huy được hiệu lực, hiệu quả, bởi có những văn bản quy phạm pháp luật nhanh chóng bộc lộ những hạn chế, bất cập, xa rời thực tế, thậm chí bị chết yểu. Chính vì vậy, các cử nhân luật - những cán bộ pháp luật trong tương lai - cần phải được học hỏi, trang bị cách tiếp cận, góc nhìn về các sự kiện, hiện tượng pháp luật dưới góc độ xã hội học pháp luật, phải biết cách sử dụng công cụ là phương pháp điều tra xã hội học để khảo sát, điều tra, đánh giá tâm tư nguyện vọng của những người phải chịu tác động trực tiếp hoặc gián tiếp với những bộ luật mới, từ đó, có những nhận xét, đánh giá, xây dựng, ban hành pháp luật phù hợp và đáp ứng tốt nhất nhu cầu của xã hội. Từ thực tế nêu trên, câu hỏi đặt ra là thực trạng đào tạo cử nhân luật hiện nay đang được triển khai như thế nào? Môn xã hội học pháp luật được giảng dạy trong các cơ sở đào tạo luật ra sao? Môn học này giúp ích gì cho các cử nhân Luật?. Từ những lý do đó đã thôi thúc tôi làm đề tài nghiên cứu: “Vai trò của môn xã hội học pháp luật trong đào tạo cử nhân Luật hiện nay” (Nghiên cứu trường hợp tại Trường Đại học Luật Hà Nội và Khoa Luật của Đại học Quốc Gia Hà Nội).
Để từ đó, thấy được vai trò của môn xã hội học pháp luật trong đào tạo cử nhân luật hiện nay mà các cơ sở đào tạo luật sẽ có những chỉnh sửa, bổ sung khung chương trình đào tạo cho phù hợp. Tổng quan vấn đề nghiên cứu Có thể nói, giáo dục đóng vai trò rất quan trọng trong đời sống cũng như trong sự phát triển của đất nước, quốc gia, dân tộc. Nó được xem như chiếc chìa khóa, là nhân tố làm động lực thúc đẩy nền kinh tế phát triển. Chính vì vậy, đào tạo cử nhân nói chung và đào tạo cử nhân chuyên ngành Luật nói riêng không chỉ mở rộng về số lượng và quy mô đào tạo mà phải đảm bảo chất lượng một cách tốt nhất.
Mỗi năm đào tạo ra một nguồn lao động dồi dào 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sẽ là điều kiện tiên quyết góp phần phát triển kinh tế, ổn định chính trị xã hội, giáo dục đào tạo góp phần nâng cao chỉ số phát triển con người. Chính vì vậy, không chỉ ở Việt Nam mà ở hầu hết các quốc gia khác trên thế giới, các chính phủ đều coi giáo dục là quốc sách hàng đầu, việc nghiên cứu về các chính sách, khung chương trình đào tạo đào tạo cử nhân nói chung và cử nhân luật nói riêng luôn được xếp đầu bảng. Liên quan đến lĩnh vực này có rất nhiều bài báo, các tạp chí, báo cáo, các nghiên cứu trong và ngoài nước dành riêng cho vấn đề này.