Chương 1 NHUNG VAN ĐÈ CHUNG VE PHIÊN TOA SƠ THAM DAN SỰ 1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của phiên tòa sơ tham dân sự Trong toàn bộ các thủ tục được Tòa án tiến hành trong giai đoạn xét xử sơ thâm vụ án dân sự thì thủ tục tiến hành PTSTDS có tầm quan trọng đặc biệt, quyết định đến kết quả giải quyết các vụ án dân sự. Vì vậy, việc xác định và làm rõ được khái niệm PTSTDS là cơ sở quan trọng dé tìm hiểu các vẫn đề lý luận về phiên tòa, từ đó giúp chúng ta có cái nhìn đầy đủ và toàn diện về PTSTDS, PTSTDS có thể được xem xét ở những góc độ khác nhau, có thê là một thủ tục tố tụng hoặc là một giai đoạn của quá trình giải quyết vụ án dân sự tại Tòa án cấp sơ thâm. Khái niệm phiên tòa sơ thẩm dân sự “Phiên tòa”, theo Từ điển tiếng Việt, là lần họp để xét xử của Tòa an.'“Phién” là lần mà mỗi người theo thứ tự làm cùng một loại việc như người trước và sau mình dé bao đảm sự liên tục, còn “Toa” được hiểu là Tòa án (nói tắt), ra Tòa, Toa án mở phiên xét xử công khai.? Như vậy, hiểu theo nghĩa chung nhất thì phiên tòa là một phiên xét xử của Tòa án.
Dưới góc độ pháp lý, “phiên toa” đã được giải thích trong các từ điển luật học của nhiều quốc gia cũng có những nét tương đồng. Trong Từ điển luật học Việt Nam, phiên tòa được hiểu “Jà hình thức hoạt động xét xử của Tòa án” hoặc theo từ điển Pháp — Việt, pháp luật — hành chính, phiên tòa là phiên xét xử của Tòa án xét xử các tội phạm, các tranh chấp. Thành phần có Chủ tọa phiên tòa là Thâm phán chuyên nghiệp, có các HTND. Phiên tòa xét xử công khai, mọi người đều có quyền tham dự.
!Viện ngôn ngữ học (2005): Tờ điển tiếng Việt, NXb. Da Nẵng — Trung tâm Từ điển học, Ha Nội — Đà Nẵng, tr. 779 ?Nguyễn Như Ý (2008), Đại tir điển Tiếng Việt, Nxb. Dai học Quốc gia thành phố Hồ Chí Minh 3 Viện Khoa học pháp lý, bộ tư pháp (2006), Tir điển Luật học, Nxb.
Từ điển Bách Khoa — Nxb. Tư pháp, Hà Nội, tr. Trong trường hợp đặc biệt cần giữ gìn bí mật nhà nước hoặc giữ gìn đạo đức xã hội thì Tòa án xét xử kín nhưng khi tuyên án phải công khai. Trong từ điển luật học Anh, phiên tòa có nghĩa là “Trial”.
“Trial” có nghĩa là sự xét xử một vụ án dân sự hoặc hình sự trước Tòa án có thâm quyên. Các phiên tòa phải được tiến hành công khai. Theo một cách giải thích khác, “trial” có nghĩa là phiên xử tại Tòa án với sự tham gia của Tham phán hoặc Hội đồng hội thâm dé quyết định về vụ án. Theo thạc sĩ Ngô Thị Minh Ngọc thì phiên tòa được hiểu “/a một phiên họp đặc biệt và các trình tự của phiên họp này do pháp luật về to tụng quy định chặt chẽ, mà ở đó HDXX sơ thẩm vụ án không thể tùy tiện thêm, bớt các bước trong quá trình xét xử hoặc làm sai các trình tw này””.
Trong giáo trình Luật TTDS Việt Nam của Trường Dai học Luật Hà Nội thì “Phiên toa so thẩm vụ án dân sự là phiên xét xử vụ an dán sự lan đấu của Tòa án.”6 Sau khi hòa giải không thành hoặc đối với những vụ án dân sự pháp luật quy định không được hòa giải hoặc không tiến hành hòa giải được, Tòa án phải tiến hành phiên xét xử vụ án dân sự. Phiên xét xử này được gọi là PTSTDS. Tất cả các vụ án dân sự nếu đã phải đưa ra xét xử thì đều phải trải qua việc xét xử tại phiên tòa sơ thâm. PTSTDS được tiến hành trong một thời điểm, thời gian nhất định.
Tại phiên tòa sơ thâm tập trung các hoạt động tố tụng của những người tiến hành tố tụng và những người tham gia tố tụng như Thâm phán, HTND, Thư ký Tòa án, đương sự và người bảo vệ quyền lợi của đương sự v. HDXX thực hiện việc xét xử qua việc nghe các bên đương sự “Bùi Thị Huyền (2013), Phiên tòa sơ thẩm vụ án dân sự - Những van dé ly luận và thực tiễn, Nxb. Chính trị quốc gia — sự thật, Hà Nội, tr. > Ngô Thị Minh Ngọc (2000), Thi tục xét xử các vụ án dân sự tại phiên toa sơ thẩm, Luận văn thạc sĩ Luật học, Học viện chính trị quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội, tr.
11 ° Trường Dai học Luật Hà Nội (2017), Giáo trình Luật to tụng dân sự Việt Nam, Nxb. Công an nhân dân, Hà Nội, tr. 277 10 trình bày, tranh luận; kiểm tra, xác minh các tài liệu, chứng cứ của vụ án một cách toàn diện và khách quan; áp dụng đúng pháp luật quyết định giải quyết vụ án. Khác với việc hòa giải vụ án Tòa án chỉ tập trung vào những van đề cơ bản, ở phiên tòa sơ thâm, Tòa án phải giải quyết tất cả các vấn đề của vụ án.
Theo Điều 15 BLTTDS năm 2015, việc xét xử của Tòa án được tiễn hành kịp thời, công bằng và công khai. Vì vậy, mọi hoạt động tố tụng ở phiên tòa của các cơ quan tiến hành tố tụng và những người tham gia tố tụng phải được công khai hóa, mọi người đều có quyền tham dự phiên tòa. Trong trường hợp đặc biệt cần giữ bí mật nhà nước, giữ gìn thuần phong mỹ tục của dân tộc, giữ bí mật nghề nghiệp, bí mật kinh doanh, bí mật đời tư của cá nhân theo yêu cầu chính đáng của đương sự thì Tòa án xét xử kín nhưng phải tuyên án công khai. Từ phân tích nêu trên, tác giả xin đưa ra khái niệm PTSTDS là phiên xét xử công khai lần đầu của Tòa án với sự tham gia của những người tham gia tô tụng theo những nguyên tắc và thủ tục nhất định do pháp luật quy định nhằm giải quyết tranh chap vụ án dân sự.
Đặc điểm của phiên tòa sơ thẩm dân sự PTSTDS là hoạt động của cơ quan xét xử được điều chỉnh bởi Luật tô chức Tòa án nhân dân (TAND) và pháp luật TTDS. Chính vì vậy, nó cũng có những đặc điểm của phiên tòa sơ thẩm nói chung như: Thành phan HĐXX có sự tham gia của HTND; trình tự, thủ tục xét xử tuân theo trình tự xét xử sơ thâm; đối tượng xét xử thuộc thâm quyền xem xét lần đầu tiên của Tòa án cấp sơ thâm; sự có mặt đầy đủ của các bên đương sự và những người có liên quan đến việc giải quyết vụ án (phiên tòa phúc thâm chỉ có mặt những người có liên quan đến kháng cáo, kháng nghị); bản án, quyết định tại phiên tòa sơ thâm có thê bị kháng cáo, kháng nghị. Ngoài ra, PTSTDS có đặc điểm sau: II Đặc điểm thứ nhất, PTSTDS là phiên xét xử của Tòa án để xét xử lan đâu một vụ án dân sự. Các hoạt động tô tụng trong các giai đoạn như khởi kiện, thụ lý, chuẩn bị xét xử sơ thâm là tiền đề và chuẩn bị tất cả các điều kiện cần để bảo đảm cho việc xét xử vụ án được khách quan, công bằng.
Trường hợp bản án, quyết định của Tòa án sơ thâm bị Tòa án cấp trên hủy để xét xử lại theo thủ tục chung thì toàn bộ các hoạt động tố tụng trước đó bị hủy và việc giải quyết vụ án dân sự sẽ được chuẩn bị và xét xử lại từ giai đoạn thu lý vụ án. PTSTDS là nơi diễn ra các hoạt động tố tụng của riêng cơ quan xét xử trên cơ sở đơn khởi kiện của đương sự yêu cầu Tòa án giải quyết tranh chấp dân sự. Nếu như việc mở phiên tòa sơ thâm hình sự là kết quả của quá trình điều tra, truy tố thì việc mở PTSTDS lại xuất phát từ ý chí của các bên đương sự sau khi vụ án không giải quyết được thông qua việc hòa giải. Đặc điểm thứ hai, PTSTDS được tiễn hành công khai với sự có mặt của tat cả những người tham gia tô tụng.
Đề đảm bảo cho việc bảo vệ quyên và lợi ích hợp pháp của các đương su Và VIỆC giải quyết vụ án dân sự được khách quan và đúng pháp luật thì PTSTDS phải được tiễn hành với sự có mặt của tất cả những người tham gia tố tụng. Vì vậy, tất cả những người tham gia tố tụng đều được Tòa án triệu tập tham gia PTSTDS. Tòa án chỉ xét xử vắng mặt họ trong trường hợp có căn cứ do pháp luật quy định, lúc đó lời khai hay tài liệu do người vắng mặt cung cấp cho Tòa án phải được công bố công khai tại phiên tòa. Điều này nhăm giúp cho tất cả các đương sự đều có cơ hội trình bày yêu câu, đưa ra lý lẽ, lập luận của mình và đảm bảo quyền được tranh tụng tại phiên tòa một cách công khai.
Đặc điểm thứ ba, tại PTSTDS, trên cơ sở kết quả tranh tụng hoặc giải quyết công khai yêu cau của các bên đương sự, Tòa án ra phán quyết về vụ án dán sự. 12 Vị trí, vai trò của các đương sự tại phiên tòa thể hiện xu hướng dân chủ trong hoạt động tư pháp, tôn trọng quyền yêu cầu và tự định đoạt của họ trong quá trình xét xử, ý chí và sự tự nguyện của các đương sự luôn được tôn trọng và xem xét trước tiên. Quyết định tại phiên tòa là sự phán xét của Tòa án nhưng có thê đơn giản là ghi nhận sự thỏa thuận của các đương sự. Kết quả của PTSTDS không nhất thiết phải bằng một bản án được tuyên tại phiên tòa mà có thé là Quyết định công nhận sự thỏa thuận của các đương sự tại phiên tòa.
Tại PTSTDS, trên cơ sở kết quả tranh tụng hoặc giải quyết công khai yêu cầu của các bên đương sự, Tòa án ra phán quyết về giải quyết toàn bộ vụ án dân sự hoặc những van dé còn tranh chấp giữa các bên đương sự. Ngoài những đặc điểm chung của phiên tòa sơ thẩm trên, PTSTDS còn có những đặc điểm riêng khác với phiên tòa sơ thẩm hình sự, phiên tòa so thâm hành chính. Để làm rõ những đặc điểm riêng này, chúng ta cần phân biệt một số nội dung sau: * PTSTDS được tiễn hành trên cơ sở việc thực hiện quyên yêu cẩu Tòa án bảo vệ quyên, lợi ích hợp pháp của đương sự và để giải quyết những yêu câu của đương sự. Việc xét xử của Tòa án là một trong những biện pháp Nhà nước thực hiện dé bảo vệ quyền và lợi ích hợp của các chủ thé.