Chương 1: Tổng quan về 12 con giáp. Chương 2: Tương đồng trong quan niệm 12 con giáp của Việt Nam và Trung Quốc. Chương 3: Khác biệt trong quan niệm 12 con giáp của Việt Nam và Trung Quốc. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ 12 CON GIÁP 1.
Khái quát cơ tầng của 12 con giáp ở Trung Quốc và Việt Nam 1. Trung Quốc Trung Quốc là quốc gia có diện tích lớn thứ tư trên thế giới. Lãnh thổ của Trung Quốc trải dài và giáp với 14 nước, trong đó có Việt Nam. Biên giới với các nước chủ yếu là núi cao, phía đông giáp biển, mở rộng ra Thái Bình Dương.
Về cơ bản, lãnh thổ Trung Quốc được chia làm 2 miền là miền Đông và miền Tây. Nếu như miền Đông là nơi có các đồng bằng châu thổ rộng lớn, đất phù sa màu mỡ thì miền Tây Trung Quốc lại có các dãy núi cao, các sơn nguyên đồ sộ xen lẫn các bồn địa, vì thế kiến tạo địa lý của Trung Quốc đều bắt nguồn trực tiếp bởi các đường nét sơn văn và thuỷ văn. Về đường nét sơn văn: Vị trí kiến tạo của Trung Quốc bắt nguồn trực tiếp từ dãy Thiên Sơn, Côn Luân và Himalaya. Vành cung Thiên Sơn và Himalaya đi về Tứ Xuyên, Vân Nam, kéo dài và kết thúc ở đất nước Malaixia.
Hệ thống đứt gãy của hệ các vành cung này lại nằm ở hệ thống đảo Indonexia thuộc khu vực Đông Nam Á nên cả Trung Quốc và Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam đều nằm trong một mạch kiến tạo chung và nó sẽ có một số nét tương đồng giữa hai khu vực. Về đường nét thuỷ văn: Khu vực miền Tây Trung Quốc có rất nhiều các dãy núi cao, đồ sộ với rất nhiều rừng và đồng cỏ; đây cũng là nơi bắt nguồn của các con sông lớn chảy về phía đông như sông Hoàng Hà, Trường Giang và sông Lan Thương (Mê Kông). 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sông Lan Thương là một trong những con sông lớn nhất thế giới, bắt nguồn từ cao nguyên Thanh Tạng thuộc tỉnh Thanh Hải, chảy qua khu vực Tứ Xuyên, Vân Nam của Trung Quốc, đi qua Lào, Myama, Thái Lan, Cam pu chia và đổ ra Thái Bình Dương. Cũng như đường nét sơn văn, đường nét thuỷ văn cũng đều nằm chung trong một hệ thống dòng chảy của sông Mê Kông nên không chỉ vấn đề tự nhiên mà vấn đề xã hội, con người giữa hai khu vực là Trung Quốc và Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam cũng có sự tương đồng nhất định.
Không những thế, hệ thống hai sông lớn ở miền Bắc Việt Nam là sông Hồng và sông Thái Bình đều bắt nguồn từ cao nguyên Vân Nam của Trung Quốc nên tự nhiên và văn hoá Việt Nam cũng sẽ có sự ảnh hưởng nhất định với văn hoá Trung Hoa. Không phải con sông lớn nào cũng mang lại văn minh cho nhân loại, nhưng những nền văn minh lớn, văn minh đầu tiên của nhân loại đều bắt nguồn từ các con sông. Khu vực bắt đầu cho các nền văn minh đều phụ thuộc vào một dòng sông. Ví dụ nền văn minh Ai Cập gắn với con sông Nin, nền văn minh Babilon là sự gắn kết của hai con sông Tigơrơvà Ơphơrat, nền văn minh Ấn Độ là sự kết tinh của sông Ấn và sông Hằng thì nền văn minh Trung Hoa cũng là sự thăng hoa của hai dòng sông Hoàng Hà và Trường Giang.
Sông Hoàng Hà và Trường Giang đều bắt nguồn từ sơn nguyên Tây Tạng, chảy về phía đông rồi đổ ra Hoàng hải và biển Đông Trung Hoa. Ở hạ lưu các con sông bồi đắp thành những đồng bằng rộng lớn, màu mỡ. Nền văn minh Trung Hoa bắt nguồn từ khu vực trung lưu và hạ lưu sông Hoàng Hà (tỉnh Thiểm Tây – Trung Quốc). Tuy nhiên, sông Hoàng Hà có chế độ nước thất thường vì chảy qua các vùng khí hậu khác nhau.
Mùa đông lưu 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com lượng nước rất nhỏ, nhưng mùa hạ lưu lượng nước cực kỳ lớn do lượng băng tuyết tan ở thượng nguồn và mưa nên thường xảy ra lũ lụt, không thuận lợi cho sản xuất và phát triển nông nghiệp ở khu vực này.Vì thế với người Trung Hoa cổ, sự ra đời và phát triển nền văn minh của mình không phải bắt đầu từ nguồn nước và phù sa màu mỡ của con sông Hoàng Hà mà nền văn minh Trung Hoa nhận sự “ban ơn” từ chi lưu của con sông này. Vùng đất Thiểm Tây phía bắc có núi cao, hiểm trở, phía nam có sông lớn và đồng bằng màu mỡ, phì nhiêu nên thuận lợi cho việc trồng lúa, vì vậy về cơ bản, cội nguồn của văn hoá Trung Hoa là nông nghiệp. Bên cạnh hệ thống sông lớn, Trung Quốc còn có một hệ thống hồ rất lớn đặc biệt là xuôi xuống khu vực miền trung và miền nam. Với cội nguồn là văn hoá sản xuất nông nghiệp ở chi lưu sông Hoàng Hà và hệ thống hồ mang tính chất tĩnh thì đặc trưng của văn hoá Trung Hoa là nền văn hoá trọng văn, thích yên tĩnh và ưa sự hoà mục,…Vấn đề này được biểu hiện rất rõ trong các học thuyết cũng như tư duy học của người Trung Quốc; nói theo cách khác, sự ra đời của tư duy và các học thuyết cổ Trung Hoa đều bắt nguồn và ảnh hưởng bởi các nét thuỷ văn trong đó có sông và hồ của người Hoa Hạ.
Văn hoá Trung Hoa phát nguyên ở khu vực trung và hạ du của sông Hoàng Hà cách ngày nay khoảng 5000 năm, đây là một trong những nền văn hoá cổ xưa nhất của nhân loại. Khi hoàn cảnh sinh tồn và điều kiện sinh sống của cư dân gốc được xác lập thì đó chính là cột mốc cho sự hình thành của một nền văn hoá. Đây cũng chính là mối quan hệ giữa tự nhiên và con người mà người Trung Hoa đã nâng lên thành những hệ tư tưởng, những học thuyết của riêng mình. 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Điều kiện tự nhiên của khu vực sinh sôi ra các nền văn minh cổ đại trên thế giới đều có những sự thuận lợi và khó khăn nhất định, và đó là quy luật tất yếu, không thể tránh khỏi.
Tuy nhiên chính những thuận lợi và khó khăn riêng đã xác lập nên những nét khác biệt văn hoá của các cộng đồng dân tộc; con người là yếu tố quyết định cho cái riêng của nền văn hoá ấy vì con người là chủ thể quan trọng nhất cho một nền văn hoá. Nếu như sinh sống trong một điều kiện tự nhiên quá khắc nghiệt thì con người sẽ dành toàn bộ tâm trí của mình để tự vệ trước cái “hung dữ”và sức mạnh huỷ diệt của tự nhiên; nhưng nếu sinh sống trong một môi trường tự nhiên quá thuận lợi, quá ưu việt sẽ làm cho tư duy của con người bị bó hẹp và không thể phát triển được. Hai miền tam giác châu thổ rộng lớn và phì nhiêu của sông Trường Giang và Chu Giang không trở thành cái nôi của nền văn minh Trung Hoa mà sự khó khăn của con sông Hoàng Hà ở phía bắc lại là nơi hình thành nên cái nôi cho sự văn minh của người Trung Quốc. Cũng chính bởi xuất phát điểm từ con sông Hoàng Hà nên tại khu vực này đã nảy sinh rất nhiều học thuyết, hệ tư tưởng, các phát kiến lớn của dân tộc Trung Hoa.
Văn hoá của dân tộc Trung Hoa là sản phẩm, là thành tựu của cả hai nền văn hoá. Đó chính là văn hoá du mục ở phía bắc và văn hoá nông nghiệp ở phía nam. Nếu như văn hoá du mục trọng về tính “động” và sức mạnh thì văn hoá nông nghiệp thiên về tính “tĩnh” và sự hài hoà. Tuy có sự khác biệt nhưng vẫn có sự hỗn dung nhất định.
Điều này thể hiện rất rõ trong các học thuyết của người Trung Hoa như âm dương, ngũ hành,… Nhìn từ mối quan hệ giữa con người và tự nhiên trong buổi bình minh của nhân loại, bởi từ buổi sơ khai, sự hiểu biết của con người về tự nhiên còn nhiều hạn chế nên đã nảy sinh tư tưởng sùng bái tự nhiên “kính thiên”, “tôn 19 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thiên mệnh”,… Sau đó, ý thức về tự nhiên ngày một cao hơn trong quá trình phát triển của chính mình, con người đã chuyển dần sự sùng bái thành chinh phục tự nhiên. Người Trung Hoa cũng không phải là ngoại lệ, cũng nằm trong chu trình phát triển của nhân loại. Khi ý thức được hình thành và dần thoát khỏi sự kì bí của yếu tố tôn giáo thì nó sẽ trở thành một bộ phận quan trọng cấu thành văn hoá dân tộc Trung Hoa. Những quan niệm, tư duy về can chi, âm dương, ngũ hành, bát quái,… chính là kết quả của sự phát triển trong ý thức của người Trung Quốc.
Từ chỗ lo lắng, sợ hãi trước tự nhiên nên sùng bái tự nhiên, người Trung Hoa đã chinh phục tự nhiên bằng cách quan sát để tìm ra hệ thống các quy luật vận động của tự nhiên để sinh tồn và phát triển. Dân cư cổ Trung Hoa phân bố chủ yếu nằm ở vùng ôn đới Bắc bán cầu với hình thái kinh tế lấy nông nghiệp làm chủ thể. Thời thượng cổ, khi môi trường canh tác tương đối ổn định, Trung Quốc đã bước qua ngưỡng cửa văn minh, thủ lĩnh thị tộc chuyển hoá thành giai cấp thống trị mới nổi nắm trong tay mọi quyền lực. Cầu nối huyết thống và hệ thống hành chính quốc gia thống nhất làm một, kết tụ thành kết cấu tầng sâu của xã hội, hình thành xu hướng hướng nội, luân thường đạo lý, quần thể và tập quyền.
Tại lưu vực sông Hoàng Hà và Trường Giang, thời cổ đại Trung Quốc đã phát triển mô hình sản xuất cày sâu cuốc bẫm, dùng đồ sắt và trâu cày. Từ đây đã hình thành nên một nền kinh tế nông nghiệp mang tính cá chất cá thể, có mối quan hệ phụ thuộc nhân thân tương đối lỏng lẻo, và chế độ tư hữu ruộng đất cùng quan hệ giao kèo thuê ruộng. Đại lục Trung Hoa cách văn minh phương Tây khá xa, qua núi cao, sa mạc, đại dương, hình thành nên một đơn vị địa lý tương đối độc lập. Trong không gian rộng rãi, được các vùng miền vây quanh, lại có các môi trường 20 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com như đất đai màu mỡ, rộng lớn thích hợp cho việc canh tác, có thảo nguyên, duyên hải thích hợp với chăn thả, buôn bán, đánh cá, làm muối.
Những môi trường sinh tồn phong phú đa dạng này có lợi cho việc giao lưu xã hội và các yếu tố bổ sung lẫn nhau.