phần mở đầu và kết luận, nội dung của luận văn gồm ba chƣơng chính: Chƣơng 1: Giao lƣu văn hóa và tiểu thuyết Marc Levy. Chƣơng 2: Cảm hứng chủ đạo trong tiểu thuyết Marc Levy. Chƣơng 3: Đặc điểm nghệ thuật tiểu thuyết Marc Levy. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: GIAO LƢU VĂN HÓA VÀ TIỂU THUYẾT MARC LEVY 1.
Những vấn đề chung về giao lƣu văn hóa thế giới Thuật ngữ “giao lƣu văn hóa” đƣợc sử dụng rộng rãi trong nhiều ngành khoa học xã hội. Khái niệm này dịch từ những thuật ngữ nhƣ cultural contacts, cultural exchanges., để chỉ một quy luật trong sự vận động và phát triển văn hóa của các dân tộc. Đó là hiện tƣợng xảy ra khi những nhóm ngƣời (cộng đồng, dân tộc) có văn hóa khác nhau giao lƣu tiếp xúc với nhau tạo nên sự biến đổi về văn hóa của một hoặc cả hai nhóm. “Giao lƣu văn hóa vừa là kết quả của trao đổi, vừa chính là bản thân sự trao đổi [18].” Ở đó có sự kết hợp giữa các yếu tố "nội sinh" với yếu tố "ngoại sinh" tạo nên sự phát triển văn hóa phong phú, đa dạng và tiến bộ hơn.
Do giao lƣu văn hóa là sự tiếp nhận văn hóa nƣớc ngoài bởi dân tộc chủ thể cho nên quá trình này luôn đặt mỗi dân tộc phải xử lý tốt mối quan hệ biện chứng giữa yếu tố "nội sinh" và "ngoại sinh"… mà nói theo cách của Thomas L.Friedman thì: “Một đất nƣớc không có rặng cây ô liu khỏe khoắn (biểu trƣng gốc rễ dân tộc) sẽ không bao giờ có đƣợc cảm giác nguồn gốc đƣợc duy trì hay an tâm để hội nhập với thế giới. Nhƣng một đất nƣớc chỉ có rặng cây ô liu không thôi, chỉ lo cội rễ mà không có xe Lexus (biểu trƣng tính hiện đại) thì sẽ không bao giờ tiến xa đƣợc. Giữ cân bằng hai yếu tố trên là cuộc vật lộn triền miên [16].” Nhìn ngƣợc lại sự ra đời của loài ngƣời cách đây hàng triệu năm với những giá trị văn hóa và tinh thần đã sáng tạo ra, chúng ta sẽ thấy quá trình giao lƣu văn hóa bắt đầu từ khá sớm. Trong tiến trình tồn tại và phát triển của mình, không có dân tộc nào đứng biệt lập, tách rời mà ít nhiều đều có sự giao lƣu, tiếp xúc với các nền văn hóa thế giới.
Minh chứng cho mối liên kết này là 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com sự ra đời khá sớm của các nền văn minh lớn ngay từ thời Cổ Đại: nền văn minh Ai Cập cổ đại, nền văn minh Hy Lạp, nền văn minh La Mã, nền văn minh Tây Á, nền văn minh Ấn Độ, nền văn minh Trung Hoa, nền văn minh Maya và nền văn minh Andes… Những thành tựu văn hóa mà mỗi nền văn minh có đƣợc đều là kết quả chung mà loài ngƣời đã sáng tạo qua bao thế hệ, là kho tàng tri thức chung của mọi cộng đồng, đƣợc tích lũy trong suốt tiến trình lịch sử lâu dài. Cho nên, mỗi dân tộc dù ở châu lục nào, quốc gia nào cũng muốn tiếp thu và vận dụng nó vào đời sống thƣờng ngày. Đặc biệt, cùng với sự phát triển của xã hội loài ngƣời thì việc giao lƣu văn hóa từ tự phát hoặc bị ép buộc (thƣờng diễn ra tại các khu vực lân cận, các nƣớc đi xâm chiếm, đô hộ các nƣớc thuộc địa) đã chuyển sang tự giác, chủ động nhƣ một nhu cầu cần thiết của quá trình phát triển. Các bình diện văn hóa mà các quốc gia thƣờng xuyên diễn ra sự giao lƣu là: văn chƣơng, điện ảnh, kiến trúc, hội họa, âm nhạc, ẩm thực.
Ngày nay thật không khó để chúng ta bắt gặp một món ăn truyền thống của quê hƣơng mình trên đất nƣớc bạn xa xôi; các bức tranh, ảnh của các danh họa nổi tiếng ở châu Âu cũng đƣợc giới thiệu trên khắp mọi miền thế giới. Hay thậm chí bật một kênh vô tuyến trong gia đình, ta cũng dễ dàng bắt gặp ngay một số bộ phim, ca nhạc hay kênh truyền hình nƣớc ngoài đang đƣợc phát sóng… Quá trình giao lƣu văn hóa này diễn ra hết sức phong phú, rộng rãi và ngày càng làm đa dạng đời sống của con ngƣời. Một “thế giới mở” trên nhiều bình diện kinh tế, văn hóa xã hội đã thực sự đem lại cho con ngƣời khắp năm châu cơ hội học hỏi, giao lƣu, tiếp nhận và không ngừng phát triển. Trong các mặt của văn hóa thì giao lƣu về văn chƣơng là một trong những giao lƣu phổ biến nhất, xuất hiện từ sớm và phát triển khá nhanh.
Các nền văn học xuất hiện và phát triển sớm từ thời Cổ đại (ở phƣơng Đông đó là 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com các nền văn học Trung Quốc, Ấn Độ, Arập, Do Thái) tạo ra sức hấp dẫn tự nhiên đối với các cộng đồng cƣ dân có mối liên hệ địa – văn hóa gần gũi với chúng, đƣợc gọi là các nền văn học kiến tạo vùng. Do đặc điểm lịch sử - xã hội, Việt Nam chịu ảnh hƣởng sớm và sâu sắc từ văn hóa nƣớc láng giềng Trung Hoa. “Ở giai đoạn đầu của nền văn học viết, văn học Trung Quốc có ảnh hƣởng toàn diện và to lớn đến nƣớc ta. Ảnh hƣởng đó bộc lộ trên tất cả các tiêu chí định tính của nền văn học: lý luận và quan niệm văn học; chủ đề, đề tài và hình tƣợng; thủ pháp nghệ thuật và cảm hứng, thị hiếu; ngôn ngữ và thể loại [17].” Sự thịnh vƣợng của Hán học thời kỳ nƣớc Việt giành đƣợc quyền tự chủ so với thời kỳ nội thuộc cho thấy tính chất trang trọng, thâm trầm của loại chữ viết này rất phù hợp với kiểu nhà nƣớc phong kiến và ý thức hệ Nho giáo lúc bấy giờ.
Thời kỳ này, trƣờng học, khoa thi đều dùng chữ Hán nhƣ một "phƣơng tiện giao tế tao nhã" để ghi chép lịch sử, truyền đạt ý chỉ, thể hiện quan hệ, tình cảm vua - tôi và các tầng lớp nho sĩ. Chữ Hán hay còn gọi là chữ Nho, là một dạng chữ viết biểu ý của tiếng Trung Quốc. Chữ Hán có nguồn gốc bản địa, sau đó du nhập vào các nƣớc lân cận trong vùng bao gồm Triều Tiên, Nhật Bản và Việt Nam. Tại các quốc gia này, chữ Hán đƣợc vay mƣợn để tạo nên chữ viết cho ngôn ngữ của dân bản địa ở từng nƣớc.
Trong suốt thời kỳ Bắc thuộc, với chính sách Hán hóa của nhà Hán, tiếng Hán đã đƣợc giảng dạy ở Việt Nam. Tuy ngƣời Việt tiếp thu tiếng Hán và chữ Hán nhƣng cũng đã Việt hóa nhiều từ của tiếng Hán thành từ Hán- Việt. Theo thống kê của các nhà ngôn ngữ học tại Việt Nam, từ Hán Việt chiếm tỉ lệ 60%- 70% trong hệ thống từ vựng của tiếng Việt, là một bộ phận quan trọng trong hệ thống từ tiếng Việt. Từ Hán Việt đƣợc phát triển dựa trên từ vựng tiếng Hán, từ Hán Việt và từ tiếng Hán có mối quan hệ rất chặt chẽ với nhau, mà từ đó có thể tìm ra những điểm tƣơng đồng cũng nhƣ những khác biệt thể hiện trên các mặt nhƣ ngữ âm, ngữ pháp và từ tính.
Về mặt thể 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com loại, hình thức, văn học viết thời kỳ đầu chủ yếu là thơ với hai loại: cổ thể và cận thể, tôn trọng khuôn phép mẫu mực của thơ ca Trung Quốc. Cuối thế kỷ XIV trở đi, khi chữ Nôm hình thành thì văn học viết có vài chuyển biến trong sáng tác: văn học từ chiếu cung đình dần thâm nhập vào đời sống thƣờng nhật (văn chƣơng bình dân) và cái tôi cá nhân bắt đầu đƣợc đề cập đến. Thời đại thứ hai trong lịch sử văn học Việt Nam đƣợc dấy lên bắt đầu từ cuộc tiếp xúc, va chạm Đông – Tây, dẫn đến sự ra đời và phát triển của ngôn ngữ văn học mới, chữ Quốc ngữ. Khi chủ nghĩa tƣ bản ở phƣơng Tây phát triển thì các nhà thám hiểm, các giáo sĩ thuộc các giáo đoàn truyền đạo Thiên chúa và các thƣơng nhân bắt đầu có những tác động đến văn hóa, tôn giáo, tín ngƣỡng nƣớc Đại Việt.
Đặc biệt là kể từ lúc thực dân Pháp nổ súng xâm lƣợc Việt Nam, tất cả các lĩnh vực chính trị, kinh tế và văn hóa đều có sự biến đổi to lớn; về phƣơng diện lịch sử văn học có bƣớc ngoặt đáng chú ý nhất là việc tạo ra và sử dụng chữ Quốc ngữ. Có thể nói, ngƣời Việt tiếp xúc và trở nên quen thuộc với nền văn minh phƣơng Tây nói chung, văn minh, văn hóa Pháp nói riêng trƣớc hết qua con đƣờng thực chứng, qua những sản phẩm của kỹ thuật, rồi tiến rất chậm chạp tới những sản phẩm và tri thức khoa học, tiếp theo mới đến những tri thức và thành tựu mang tính xã hội – nhân văn. Nghệ thuật nói chung, văn học Pháp nói riêng có những tác động muộn hơn đến nƣớc ta. Chỉ khi hệ thống trƣờng học Pháp - Việt đào tạo đƣợc những lớp học sinh đầu tiên, báo chí, nhất là những tờ báo có mục văn học dịch, rồi muộn hơn là các nhà xuất bản, các thƣ quán… xuất hiện thì việc quảng bá văn học, nghệ thuật “mẫu quốc” vào cƣ dân bản xứ mới có những kết quả rõ rệt.
Văn học Pháp vốn là một trong những nền văn học lớn, có nhiều thành tựu giữa các nền văn học phƣơng Tây. Quá trình hiện đại hóa trong lịch sử văn học Việt Nam bắt đầu bằng việc xác lập một đội ngũ chủ thể sáng tạo kiểu mới, là các nhà văn theo Tân học, từng bƣớc tách rời những truyền thống 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cựu học của khu vực, học rồi sáng tác theo mô thức của văn học châu Âu mà trƣớc hết là văn học Pháp. Tuy thế, ở Việt Nam, vào thời kỳ quá độ của công cuộc giao thoa Âu - Á, do tình trạng dân tộc bị nô dịch nên không thể chủ động quy hoạch tƣơng lai cho một nền văn học mới. Văn học mới chủ yếu ra đời ở thành thị trong môi trƣờng hợp pháp nhƣng không đi kèm một đội ngũ trí thức mới có tầm cỡ, thực sự đƣợc trang bị một nền học vấn mới cao cấp, có thể kế thừa đƣợc những giá trị tích cực trong nền học vấn và nền văn học truyền thống.
Số lƣợng tác giả viết văn song ngữ thời đại mới (vừa viết bằng chữ Pháp vừa viết bằng chữ Quốc ngữ) là rất ít. Tuy thị hiếu thẩm mỹ đã đổi thay ở công chúng văn học thành thị, nhƣng không dẫn đến sự đổi thay đáng kể ở tầng sâu hơn, tầng nhận thức thẩm mỹ.