Chương 1: Văn xuôi Nguyễn Ngọc Tư trong đời sống văn học Việt Nam đương đại. Khái quát văn học Việt Nam đương đại 1. Đội ngũ sáng tác Sau ngày 30 tháng 4 năm 1975, cuộc chiến tranh ái quốc vĩ đại chống đế quốc Mĩ kết thúc thắng lợi. Lịch sử dân tộc lại mở ra một thời kì mới- thời kì độc lập, tự do và thống nhất đất nước….Đây là thời kì mở cửa, cởi trói cho giới văn nghệ sỹ trong việc tìm tòi sáng tạo.
Đến với văn học thời kì này, các cây bút có thể thỏa chí, mãn nguyện bởi sự phong phú của các đề tài nhằm đi sâu vào từng ngõ ngách của cuộc sống. Nguyễn Mạnh Tuấn, Lưu Quang Vũ, Lê Lựu, Nguyễn Khải, Ma Văn Kháng, Nguyễn Minh Châu, Nguyễn Duy… là lớp “ca sĩ” đã dũng cảm “vặn cổ bài ca của chính mình” để trở thành những cây bút tiên phong của văn học đổi mới. Mật độ các cuộc thi truyện ngắn tăng lên ngày càng nhiều đã tạo cơ hội cho hàng loạt các tên tuổi mới xuất hiện trên thi đàn. Theo Nguyễn Huy Thiệp, chúng ta quen dần với rất nhiều nhà văn trẻ thuộc thế hệ 7x hay 8x, đặc biệt là gương mặt các nhà văn nữ có đóng góp nổi bật như: Phạm Thị Hoài, Nguyễn Thị Thu Huệ, Võ Thị Hảo, Nguyễn Ngọc Tư… Theo như nhà phê bình Vũ Ngọc Phan, thì nếu như đầu thế kỷ XX chỉ có 2/79 tác giả nữ, thì đến 1997 đã có 92/720 hội viên hội nhà văn là nữ giới.
Có thể khẳng định một điều rằng, văn trẻ đã tạo nên sự đa dạng về nội dung, phong phú về bút pháp, tạo sự chuyển động đáng mừng cho dòng chảy chung của văn chương nước nhà, bước đầu tạo những tiền đề quan trọng cho sự phát triển của văn học tương lai. Những thay đổi tư duy Tình hình kinh tế, xã hội và văn học những năm cuối thế kỉ XX- đầu thế kỉ XXI có nhiều thay đổi nhanh chóng. Kinh tế phát triển nhanh một mặt đem đến diện mạo mới cho xã hội và văn học, nhưng đồng thời cũng xuất 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đặc điểm văn xuôi Nguyễn Ngọc Tư hiện những mặt trái của nó. Xã hội phát triển, những mối quan hệ và những giá trị đạo đức, tinh thần vốn được coi là vững bền bỗng dưng rạn nứt, đổ vỡ.
Những người viết trẻ đã nhạy cảm nắm bắt được tất cả những điều ấy và đưa vào trang viết của mình với bao suy tư, trăn trở. Ta cũng thấy điều ấy trong văn Nguyễn Ngọc Tư khi chị viết về nông thôn Nam Bộ, nơi những cô gái hôm qua móng chân còn lấm phèn, hôm sau đã giẫm trên đôi guốc cao gót đi làm tiếp viên nhà hàng, làm điếm; nơi những người hôm xưa còn không tiếc xương máu cho cuộc chiến tranh vệ quốc vĩ đại của dân tộc, thì hôm nay đã ăn chặn mồ hôi nước mắt của người lao động. Những thay đổi, biến chuyển ấy được các nhà văn trẻ đưa vào trang viết của mình với biết bao nồng nhiệt muốn cảnh tỉnh, cảnh báo con người trước sự xuống cấp của nhiều loại giá trị. Những sáng tác của các nhà văn trẻ hiện nay đặc biệt quan tâm đến vấn đề con người cá nhân với tất cả những gì nó có, đặc biệt là những vấn đề thuộc về đời sống tâm hồn, tình cảm, ý thức, tâm linh.
Họ say mê khai phá thế giới bên trong của con người từ những cung bậc tình cảm nhỏ bé nhất, đến những ẩn ức, mong muốn nhạy cảm nhất… nhằm cho người đọc thấy một con người thành thật nhất, rõ ràng nhất, trần trụi nhất. Con người luôn phải tự đấu tranh, tự dò dẫm trong muôn ngàn ngã rẽ của xã hội Hiện đai, Hậu hiện đại. Nguyễn Ngọc Tư cũng đặc biệt quan tâm đến số phận con người, những sáng tác của chị đều là những day dứt, suy tư về cuộc đời bi kịch, những cảnh đời bi thương, lầm lỡ. Con người ở đó hiện lên với tất cả các sắc thái, các bình diện: cao thượng có, bản năng có, ý thức có, tâm linh cũng có.
nhưng dù là kiểu sắc thái nào thì cũng luôn khao khát vươn tới cái chân, thiện, mỹ. Văn trẻ hiện nay cũng có nhiều đổi mới trong tư duy nghệ thuật và cách xây dựng tác phẩm. Họ chú trọng đổi mới hình thức tác phẩm từ ngôn ngữ đến cách kể nhằm tạo ra những tác phẩm khác lạ, khiến người đọc phải năng động, sáng tạo hơn trong quá trình đọc mới có thể chiếm lĩnh được tác phẩm. 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đặc điểm văn xuôi Nguyễn Ngọc Tư Đặc biệt là việc chuyển từ ngôn ngữ một giọng sang ngôn ngữ đối thoại, nhiều giọng, có sự tác động, hòa trộn giữa ngôn ngữ tác giả, ngôn ngữ người kể, ngôn ngữ nhân vật.3 Vị trí của truyện ngắn, tạp văn, tản văn Mặc dù thuật ngữ truyện ngắn ra đời muộn (khoảng cuối thế kỉ XIX) nhưng bản thân truyện ngắn đã xuất hiện và tồn tại ngay từ buổi bình minh của nhân loại, khi con người biết sáng tác văn chương.
Trải qua hàng ngàn năm, với bao biến cố thăng trầm của thể loại, ngày nay truyện ngắn đã chiếm được vị trí quan trọng trên văn đàn trong kỉ nguyên Hiện đại, Hậu hiện đại, khi con người bị dồn ép về mặt thời gian hơn bao giờ hết. Con người không đủ thời gian cho những bộ tiểu thuyết đồ sộ như: Tây du kí, Tam quốc diễn nghĩa, Sông đông êm đềm…“Truyện ngắn đã hàm chứa cái thú vị của những điều sâu sắc trong một hình thức nhỏ, gọn, xinh xinh và đầy truyền cảm, truyền dẫn cực nhanh những thông tin, nhanh cũng là một thế mạnh để truyện ngắn chinh phục độc giả đương đại” [5, tr. Truyện ngắn gắn chặt với báo chí. Đây là một lợi thế lớn, bởi hiện tại báo chí kể cả báo điện tử đang bùng nổ với tốc độ chóng mặt.
Người đọc quen và thích đọc truyện ngắn trong vài chục phút hoặc trong một vài giờ. Hơn nữa, sau nhiều năm chiếm lĩnh văn đàn, thơ, kịch, tiểu thuyết dường như vắt kiệt về khả năng hồi sinh và đổi mới thể loại. Trong khi đó truyện ngắn còn là mảnh đất tương đối trống, điều này tạo điều kiện hết sức thuận lợi để các cây bút trẻ thể hiện tài năng. Lịch sử phát triển của nền văn học hiện đại và đương đại Việt Nam gắn liền với truyện ngắn.
Thế kỉ XX truyện ngắn Việt Nam phát triển liên tục và vượt trội lên trên tất cả các thể loại, bắt đầu từ những năm hai mươi với sự đóng góp của Nguyễn Bá Ngọc, Hồ Biểu Chánh, Nguyễn Công Hoan, Nam Cao, Tô Hoài,… Chiến tranh kết thúc, truyện ngắn vượt lên trên sự ưu việt của mình trong sự khám phá nghệ thuật đời sống. Nhất là 1986 trở đi, truyện 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đặc điểm văn xuôi Nguyễn Ngọc Tư ngắn gần như đã độc chiếm toàn bộ văn đàn, hằng ngày trên các báo và các tạp chí có trên dưới hai mươi truyện ngắn được in. Thực tế ấy đã kích thích mạnh đến việc sáng tác, phê bình - lý luận về truyện ngắn những năm gần đây. Nhiều cuộc thi truyện ngắn được khởi xướng.
Nhiều cuộc hội thảo đã được mở ra và nhiều ý kiến có khi trái ngược nhau cũng đã được trình bày. Điều này chứng tỏ, truyện ngắn đang là thể loại được các nhà văn quan tâm nỗ lực cách tân bậc nhất. Nguyễn Huy Thiệp đã từng tạo nên một cơn lốc xoáy văn học. Thời gian gần đây nhất không khí văn chương được nóng lên bởi tên tuổi Đỗ Hoàng Diệu - Bóng đè, Nguyễn Ngọc Tư - Cánh đồng bất tận, Khói trời lộng lẫy.
Mỗi nhà văn một bút pháp riêng tạo nên “hiệu ứng” truyện ngắn hay và được gắn với các tên gọi “bội thu”, “thăng hoa”, “được mùa”, “lên ngôi”, điều đó chứng tỏ truyện ngắn đã được đổi mới. Bên cạnh thể loại truyện ngắn vẫn giữ được thế mạnh trong nền văn xuôi đương đại thì vị trí của thể loại tản văn, tạp văn cũng có thế đứng của riêng mình. Cũng giống như truyện ngắn độc giả sẽ yêu thích tản văn và tạp văn bởi quỹ thời gian của người đọc không đủ dành cho tiểu thuyết dông dài. “Tản văn là loại văn xuôi ngắn gọn, hàm súc, có thể trữ tình, tự sự, nghị luận, miêu tả phong cảnh, khắc họa nhân vật.
Lối thể hiện đời sống của tản văn mang tính chất khám phá, không nhất thiết đòi hỏi có cốt truyện phức tạp, nhân vật hoàn chỉnh nhưng có cấu tứ độc đáo, có giọng điệu, cốt cách á nhân. Điều cốt yếu là tản văn tái hiện được nét chính của các hiện tượng giàu ý nghĩa xã hội, bộc lộ trực tiếp tình cảm, ý nghĩ mang đậm bản sắc cá tính của tác giả. Tản văn là loại văn tự do, dài ngắn tùy ý, cách thể hiện đa dạng, đặc biệt là thể hiện nổi bật chính kiến và cá tính tác giả, có truyền thống lâu đời và sức sống mạnh mẽ. Với đặc trưng của thể loại mình thì tản văn đã có một chỗ đứng trong nền văn xuôi hiện đại Việt Nam.
Trong văn học Việt Nam hiện đại thế kỉ XX tản văn là thể loại hầu như bị quên lãng cả một thế kỉ. 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Đặc điểm văn xuôi Nguyễn Ngọc Tư Hầu như không một cuốn văn học sử hiện đại nào nhắc đến nó, không một giáo trình lí luận văn học nào nói đến nó, không tuyển tập văn học nào chú ý đến nó như là một thể loại. Nhưng tản văn vẫn sống, âm thầm, dai dẳng mà mãnh liệt và hôm nay dường như đang ngày càng khởi sắc lên: nhiều tờ báo có mục tản văn dưới các tên mục khác nhau: “đoản văn, “tản văn”, “nói hay đừng”, “phiếm luận”. ; nhiều tập tản văn, tuyển tập tản văn của tác giả đã ra mắt và được bạn đọc hoan nghênh.
Tản văn nói chung hầu như hiếm có tác giả riêng. Trên thế giới các nhà khoa học, toán học, triết học như Bacon, Pascal, Montaign đều là tác giả tản văn nổi tiếng thế giới. Ở Việt Nam nhiều nhà thơ như Tản Đà, Xuân Diệu, nhà văn như Nguyễn Tuân, Hoàng Phủ Ngọc Tường, nhà tiểu thuyết như Nguyên Ngọc, Nguyễn Khắc Phê, Nguyễn Ngọc Tư, nhà báo như Phùng Tất Đắc. đều dành tâm huyết viết tản văn, đã chứng tỏ tầm quan trọng của thể loại.
Nguyễn Ngọc Tư cũng đã dành một chỗ trong sáng tác của mình cho thể loại này.