1 ViÖn khoa häc x héi ViÖt Nam §¹i häc quèc gia Hµ Néi Tr−êng §¹i häc KHoa häc X Héi vµ nh©n v¨n ViÖn triÕt häc TrÇn ThÞ H»ng C«ng b»ng x héi trong ph©n phèi ë n−íc ta hiÖn nay luËn v¨n th¹c sÜ triÕt häc Hà Nội - 2009 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 ViÖn khoa häc x héi ViÖt Nam §¹i häc quèc gia Hµ Néi Tr−êng §¹i häc KHoa häc X Héi vµ nh©n v¨n ViÖn triÕt häc TrÇn ThÞ H»ng C«ng b»ng x héi trong ph©n phèi ë n−íc ta hiÖn nay Chuyªn ngµnh: TriÕt häc M· sè : 60 22 80 luËn v¨n th¹c sÜ triÕt häc Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: PGS. Hà Nội – 2009 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 PhÇn më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi HiÖn nay, qu¸ tr×nh toµn cÇu hãa ®ang diÔn ra m¹nh mÏ trªn quy m« toµn thÕ giíi. Sù lan táa vµ t¸c ®éng cña qu¸ tr×nh ®ã ®· t¹o ra nh÷ng thay ®æi lín trong ®êi sèng x· héi, t¹o c¬ héi cho tÊt c¶ c¸c n−íc cïng ph¸t triÓn, ®ång thêi còng ®Æt ra nh÷ng th¸ch thøc cho tÊt c¶ c¸c n−íc nh− ®ãi nghÌo, thÊt nghiÖp, dÞch bÖnh, « nhiÔm m«i tr−êng, lµm ¨n phi ph¸p, kho¶ng c¸ch chªnh lÖnh giµu nghÌo gi÷a c¸c n−íc… Trong bèi c¶nh ®ã, vÊn ®Ò c«ng b»ng x· héi cµng trë nªn bøc thiÕt.
C«ng b»ng x· héi lµ mét trong nh÷ng môc tiªu xuyªn suèt cña sù nghiÖp c¸ch m¹ng mµ §¶ng ta vµ nh©n d©n ta ®· tiÕn hµnh gÇn 80 n¨m qua, ®ång thêi lµ mét ®éng lùc quan träng thóc ®Èy sù ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi cña ®Êt n−íc. Trong qu¸ tr×nh x©y dùng chñ nghÜa x· héi tr−íc ®æi míi víi môc ®Ých xo¸ bá bÊt c«ng, chóng ta chñ tr−¬ng thiÕt lËp chÕ ®é c«ng h÷u vÒ t− liÖu s¶n xuÊt vµ thùc hiÖn nguyªn t¾c ph©n phèi theo lao ®éng. Nh−ng nguyªn t¾c ph©n phèi theo lao ®éng ch−a ®−îc thùc hiÖn trªn thùc tÕ l¹i bÞ biÕn thµnh ph©n phèi b×nh qu©n, h¬n n÷a nÕu cã thùc hiÖn th× còng ch−a phï hîp víi ®iÒu kiÖn kinh tÕ - x· héi thùc tÕ cña n−íc ta lóc ®ã. V× vËy, tõ khi tiÕn hµnh ®æi míi, chuyÓn tõ nÒn kinh tÕ kÕ ho¹ch hãa tËp trung sang nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng theo ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa, chóng ta chñ tr−¬ng thùc hiÖn ®a d¹ng hãa c¸c h×nh thøc ph©n phèi (ph©n phèi theo kÕt qu¶ lao ®éng vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ, theo møc ®ãng gãp vèn, ph©n phèi th«ng qua phóc lîi x· héi).
Nhê sù ®æi míi ®ã n−íc ta ®· ®¹t ®−îc nh÷ng thµnh tùu quan träng: ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa ®−îc gi÷ v÷ng, kinh tÕ t¨ng tr−ëng liªn tôc víi tèc ®é cao, x· héi æn ®Þnh, ®êi sèng nh©n d©n ®−îc c¶i thiÖn, hÇu hÕt mäi LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 ng−êi ®Òu h¨ng h¸i ®ãng gãp c«ng søc vµ vèn ®Ó x©y dùng ®Êt n−íc. Tuy nhiªn, trong x· héi l¹i n¶y sinh nhiÒu hiÖn t−îng tiªu cùc nh− tham nhòng, bu«n lËu, trèn thuÕ, nh÷ng hµnh vi vi ph¹m ph¸p luËt kh¸c. Bªn c¹nh ®ã, sù ph©n hãa giµu nghÌo trong x· héi ngµy cµng gia t¨ng. Thùc tÕ ®ã ®Æt ra c¸c vÊn ®Ò: Ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng vµ thùc hiÖn nhiÒu h×nh thøc ph©n phèi cã ®i chÖch h−íng chñ nghÜa x· héi hay kh«ng? Ph©n phèi nh− thÕ nµo lµ c«ng b»ng? §Ò tµi “C«ng b»ng x· héi trong ph©n phèi ë n−íc ta hiÖn nay” liªn quan ®Õn c¸c vÊn ®Ò trªn, v× thÕ ®ã lµ ®Ò tµi cã ý nghÜa lý luËn vµ thùc tiÔn.
T×nh h×nh nghiªn cøu ®Ò tµi C«ng b»ng x· héi lµ mét trong nh÷ng chñ ®Ò ®−îc nhiÒu nhµ lý luËn vµ ho¹t ®éng thùc tiÔn quan t©m. ë ViÖt Nam, ®· cã nhiÒu c«ng tr×nh nghiªn cøu vÊn ®Ò c«ng b»ng x· héi vµ ph©n phèi thu nhËp. Trong nh÷ng n¨m qua, ®· cã c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu nh−: “Mét sè vÊn ®Ò vÒ c«ng b»ng x· héi ë n−íc ta hiÖn nay” (do Hoµng ChÝ B¶o chñ biªn, Nxb ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi, 1993); “§éng lùc cña sù ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi” (do Lª H÷u TÇng chñ biªn, Nxb Khoa häc x· héi, Hµ Néi, 1997); “T¨ng tr−ëng kinh tÕ vµ c«ng b»ng x· héi ë mét sè n−íc Ch©u ¸ vµ ViÖt Nam” (do Lª Bé LÜnh chñ biªn, Nxb ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi, 1998); “C«ng b»ng x· héi trong tiÕn bé x· héi” (cña NguyÔn Minh Hoµn - LuËn ¸n tiÕn sü, 2005); “Ph©n phèi trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng” (cña Mai Ngäc C−êng - §ç §øc B×nh, Nxb Thèng kª, Hµ Néi, 1994); “Lý luËn chung vÒ ph©n phèi cña chñ nghÜa x· héi” (cña Lý B©n, Nxb ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi, 1999); “Nguyªn t¾c ph©n phèi v× môc tiªu c«ng b»ng x· héi ë n−íc ta hiÖn nay” (cña NguyÔn Ngäc Hµ, T¹p chÝ TriÕt häc, sè 8, 12-2002); “Vai trß cña Nhµ n−íc trong ph©n phèi thu nhËp ë n−íc ta hiÖn nay” (do Mai H÷u Thùc chñ biªn, Nxb ChÝnh trÞ quèc gia, Hµ Néi, 2004). T¹i “Héi th¶o quèc tÕ vÒ vÊn ®Ò c«ng b»ng x· héi, tr¸ch nhiÖm x· héi vµ ®oµn kÕt x· héi” ®−îc tæ chøc n¨m 2007 t¹i ViÖn Khoa häc x· héi ViÖt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 ®· cã nhiÒu bµi nghiªn cøu vÒ c«ng b»ng x· héi d−íi nhiÒu gãc ®é kh¸c nhau nh− kh¸i niÖm c«ng b»ng x· héi, tiªu chÝ cña sù c«ng b»ng, quan ®iÓm chñ nghÜa M¸c - Lªnin vÒ c«ng b»ng x· héi, c«ng b»ng x· héi trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam hiÖn nay, thùc hiÖn c«ng b»ng x· héi vÒ gi¸o dôc… GÇn ®©y, ®· cã nhiÒu bµi viÕt, bµi nghiªn cøu ®Ò cËp mét c¸ch s©u s¾c vÒ vÊn ®Ò thùc hiÖn c«ng b»ng x· héi ë n−íc ta trong giai ®o¹n hiÖn nay nh−: - “C«ng b»ng x· héi, tr¸nh nhiÖm x· héi vµ ®oµn kÕt x· héi trong sù nghiÖp ®æi míi ë ViÖt Nam” cña t¸c gi¶ TrÇn §øc C−êng (T¹p chÝ TriÕt häc, sè 1 th¸ng 1/2008).
Trong bµi viÕt nµy, t¸c gi¶ ®· ®−a ra nh÷ng ®¸nh gi¸ kh¸i qu¸t vÒ thµnh tùu vµ h¹n chÕ trong thùc hiÖn c«ng b»ng x· héi, tr¸ch nhiÖm x· héi vµ ®oµn kÕt x· héi ë ViÖt Nam tr−íc vµ trong nh÷ng n¨m ®æi míi ®Êt n−íc; ®ång thêi, gîi më nh÷ng vÊn ®Ò cÇn th¶o luËn ®Ó viÖc thùc thi c«ng b»ng x· héi, tr¸ch nhiÖm x· héi vµ ®oµn kÕt x· héi kh«ng chØ lµ mét môc tiªu phÊn ®Êu, mµ cßn lµ mét ®éng lùc m¹nh mÏ ®Ó ph¸t triÓn ®Êt n−íc vµ ®¶m b¶o cho sù ph¸t triÓn cña ViÖt Nam lµ mét sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng. - “Mét sè vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn xung quanh viÖc thùc hiÖn c«ng b»ng x· héi ë ViÖt Nam hiÖn nay” cña t¸c gi¶ Lª H÷u TÇng (T¹p chÝ TriÕt häc, sè 1 th¸ng 1/2008). Trong bµi viÕt nµy, t¸c gi¶ ®· ®−a ra vµ luËn gi¶i mét sè vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn xung quanh viÖc thùc hiÖn c«ng b»ng x· héi ë ViÖt Nam hiÖn nay. Nh÷ng vÊn ®Ò ®ã lµ: 1.
Kh¸i niÖm c«ng b»ng x· héi, nh÷ng ®iÓm t−¬ng ®ång vµ kh¸c biÖt gi÷a nã vµ kh¸i niÖm b×nh ®¼ng x· héi; 2. C«ng b»ng x· héi theo chiÒu däc vµ c«ng b»ng x· héi theo chiÒu ngang; 3. C«ng b»ng vÒ c¬ héi vµ b×nh ®¼ng vÒ c¬ héi; vai trß cña tr×nh ®é ph¸t triÓn kinh tÕ trong viÖc thùc hiÖn c«ng b»ng x· héi; 4. Ph©n phèi theo kÕt qu¶ lao ®éng vµ hiÖu qu¶ kinh tÕ; 5.
Ph©n phèi theo cèng hiÕn cho x· héi; 6. C«ng b»ng x· héi vµ t¨ng tr−ëng kinh tÕ; 7. VÊn ®Ò thùc hiÖn c«ng b»ng x· héi vµ b×nh ®¼ng x· héi. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 - “C«ng b»ng x· héi trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ tr−êng vµ kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa” cña t¸c gi¶ Ph¹m Xu©n Nam (T¹p chÝ TriÕt häc, sè 2 th¸ng 2/2008).
Trong bµi viÕt nµy, t¸c gi¶ ®−a ra vµ luËn gi¶i: 1. ViÖc gi¶i quyÕt mèi quan hÖ gi÷a thóc ®Èy t¨ng tr−ëng kinh tÕ víi thùc hiÖn c«ng b»ng x· héi ë mét sè m« h×nh kinh tÕ tiªu biÓu trªn thÕ giíi, nh− m« h×nh kinh tÕ thÞ tr−êng tù do, m« h×nh kinh tÕ thÞ tr−êng x· héi, m« h×nh kinh tÕ kÕ ho¹ch hãa tËp trung phi thÞ tr−êng; 2. Nh÷ng thµnh tùu vµ nh÷ng vÊn ®Ò ®Æt ra trong viÖc kÕt hîp t¨ng tr−ëng kinh tÕ víi c«ng b»ng x· héi trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam h¬n 20 n¨m ®æi míi; cô thÓ hãa quan ®iÓm vµ ®Ò xuÊt nh÷ng gi¶i ph¸p vÒ thùc hiÖn c«ng b»ng x· héi trong nÒn kinh tÕ thÞ tr−êng ®Þnh h−íng x· héi chñ nghÜa ë ViÖt Nam trong nh÷ng n¨m tiÕp theo. - “B¶o ®¶m c«ng b»ng x· héi v× sù ph¸t triÓn bÒn v÷ng” cña t¸c gi¶ NguyÔn Ngäc Hµ (T¹p chÝ TriÕt häc, sè 2 th¸ng 2/2009).
Trong bµi viÕt nµy, t¸c gi¶ ®· ph©n tÝch quan ®iÓm cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam coi c«ng b»ng x· héi lµ môc tiªu vµ ®éng lùc cña sù ph¸t triÓn x· héi. §Ó cã ®−îc c«ng b»ng x· héi trong ®iÒu kiÖn kinh tÕ thÞ tr−êng, cÇn ph¶i x¸c ®Þnh vµ thùc hiÖn ®óng nguyªn t¾c ph©n phèi phï hîp nh− §¹i héi X cña §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam ®· ®Ò ra. §Ó ph¸t huy vai trß ®éng lùc cña c«ng b»ng x· héi, theo t¸c gi¶, cÇn kh¾c phôc nh÷ng thiÕu sãt trong viÖc thùc hiÖn c«ng b»ng x· héi hiÖn ®ang cßn tån t¹i. C«ng t¸c lý luËn cÇn h−íng vµo viÖc nghiªn cøu vµ gi¶i quyÕt nhiÖm vô ®ã.
Vµ mét sè c«ng tr×nh nghiªn cøu kh¸c. Nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu trªn ®· gãp phÇn quan träng lµm râ nhiÒu vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ c«ng b»ng x· héi vµ ph©n phèi thu nhËp ë n−íc ta. Tuy nhiªn, ph©n phèi nh− thÕ nµo ®Ó ®¶m b¶o c«ng b»ng x· héi trong ®iÒu kiÖn hiÖn nay, gi¶i ph¸p g× ®Ó ®Èy lïi thiÕu sãt trong ph©n phèi ®¶m b¶o c«ng b»ng x· héi? §ã lµ nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan ®Õn c«ng b»ng x· héi trong ph©n phèi cßn cã nh÷ng ý kiÕn kh¸c nhau, cÇn ®−îc lµm râ h¬n. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Môc ®Ých vµ nhiÖm vô cña luËn v¨n + Môc ®Ých cña luËn v¨n lµ luËn chøng sù cÇn thiÕt ph¶i tiÕp tôc quan t©m gi¶i quyÕt vÊn ®Ò ®¶m b¶o c«ng b»ng x· héi trong ph©n phèi ë n−íc ta hiÖn nay. + §Ó ®¹t ®−îc môc ®Ých trªn, luËn v¨n tËp trung gi¶i quyÕt c¸c nhiÖm vô sau: - Tr×nh bµy kh¸i l−îc quan ®iÓm cña chñ nghÜa M¸c - Lªnin, cña Hå ChÝ Minh vµ §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam vÒ c«ng b»ng x· héi trong ph©n phèi. - Ph©n tÝch thùc tr¹ng cña viÖc thùc hiÖn c«ng b»ng trong ph©n phèi ë n−íc ta hiÖn nay, nguyªn nh©n vµ mét sè gi¶i ph¸p kh¾c phôc thiÕu sãt trong ph©n phèi.