BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM LÊ DUY PHONG VẤN ĐỀ KIỂM SOÁT ĐỒNG VỐN VÀO TẠI VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HỘI NHẬP LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NĂM 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luaän vaên 1 Leâ Duy Phong Vaán ñeà kieåm soaùt doøng voán vaøo taïi Vieät Nam trong giai ñoaïn hoäi nhaäp LÔØI MÔÛ ÑAÀU Nhöõng thaønh töïu veà kinh teá cuûa Vieät Nam trong giai ñoaïn vöøa qua laø raát aán töôïng, GDP taêng ôû möùc cao qua nhieàu naêm lieân tuïc, moâi tröôøng chính trò xaõ hoäi oån ñònh, taïo ñöôïc söï quan taâm chuù yù cuûa nhieàu nhaø ñaàu tö quoác teá. Tuy nhieân, ñeå gia toác phaùt trieån kinh teá nhaèm traùnh nguy cô tuït haäu ñoøi hoûi phaûi thu huùt voán ñaàu tö cho phaùt trieån vôùi quy moâ vaø toác ñoä nhanh hôn nöõa. Keå töø ñaàu thaäp kyû 90 cuûa theá kyû XX, cuøng vôùi quaù trình töï do hoùa taøi chính, caùc doøng voán quoác teá ñaõ chaûy maïnh vaøo caùc nöôùc ñang phaùt trieån. Tuy nhieân, cuøng vôùi nhöõng lôïi ích maø caùc doøng voán mang laïi (voán, coâng ngheä, kyõ naêng quaûn lyù, taêng tính thanh khoaûn cuûa thò tröôøng v.), nhöõng ruûi ro vaø baát oån, thaäm chí khuûng hoaûng taøi chính - tieàn teä ñaõ ngaøy moät gia taêng.
Coù theå thaáy, doøng voán vaøo qua ñaàu tö tröïc tieáp vaø giaùn tieáp ñaõ mang laïi tính quyeát ñònh nhaèm khuyeán khích taêng tyû leä ñaàu tö cao vaø möùc taêng tröôûng GDP ôû Indonesia, Malaysia vaø Thaùi Lan. Tuy vaäy, doøng voán vaøo ngaén haïn mang tính ñaàu cô cuõng ñaõ laøm suy yeáu söï oån ñònh cuûa neàn kinh teá vó moâ, do doøng voán naøy ñaõ laøm bieán ñoäng caùc bieán taøi chính chuû ñaïo keå caû bieán tyû giaù cuûa neàn kinh teá. Vì theá moät soá nöôùc ñaõ söû duïng ñeán nhöõng bieän phaùp kieåm soaùt tröïc tieáp hay giaùn tieáp nhaèm kieàm cheá söï di chuyeån cuûa doøng voán ngaén haïn, traùnh söï ñaûo ngöôïc doøng voán vaøo. Chính vì theá, trong quaù trình hoäi nhaäp vaø phaùt trieån kinh teá, Vieät Nam cuõng ñang noã löïc thu huùt doøng voán vaøo nhöng muïc tieâu vaãn phaûi ñaûm baûo söï phaùt trieån oån ñònh, beàn vöõng.
Vieäc nhaän ñònh ñuùng baûn chaát cuûa doøng voán vaøo cuøng vôùi vieäc nghieân cöùu nhöõng taùc ñoäng ñeán heä thoáng taøi chính cuûa tieán trình töï do hoùa taøi khoaûn voán, cuõng nhö nhöõng giaûi phaùp nhaèm kieåm soaùt doøng voán vaøo trong quaù trình hoäi nhaäp laø lyù do thöïc hieän ñeà taøi nghieân cöùu “Vaán ñeà kieåm soaùt doøng voán vaøo taïi Vieät Nam trong giai ñoaïn hoäi nhaäp”. Mong muoán cuûa ñeà taøi cuõng chæ döøng laïi baèng vieäc phaân tích taùc duïng cuûa doøng voán ñoái vôùi neàn kinh teá, tính baát oån cuûa doøng voán, nhaän ñònh nhöõng vò theá LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luaän vaên 2 Leâ Duy Phong Vaán ñeà kieåm soaùt doøng voán vaøo taïi Vieät Nam trong giai ñoaïn hoäi nhaäp cuõng nhö caùi giaù phaûi traû cuûa kieåm soaùt voán vaø nhöõng baøi hoïc ruùt ra ñöôïc töø vieäc kieåm soaùt doøng voán vaøo ôû moät soá quoác gia. Treân cô sôû nhöõng vaán ñeà ñöôïc neâu ra vaø phaân tích, keát hôïp vôùi nhöõng ñieàu kieän thöïc taïi cuûa Vieät Nam, ñeà taøi ñöa ra moät soá giaûi phaùp nhaèm kieåm soaùt, ñònh höôùng doøng voán theo höôùng daøi haïn, haïn cheá söï ñaûo ngöôïc doøng voán. Ñeà taøi söû duïng phöông phaùp phaân tích soá lieäu thöïc teá, phöông phaùp so saùnh töông quan, phöông phaùp duy vaät bieän chöùng laøm caùc phöông phaùp thöïc hieän chuû yeáu.
Ñeà taøi ñöôïc boá cuïc theo 03 chöông vôùi noäi dung cuï theå nhö sau : Chöông 1 : Doøng voán vaøo vaø kinh nghieäm kieåm soaùt doøng voán ôû moät soá nöôùc ñang phaùt trieån Chöông 2 : Thöïc traïng doøng voán vaøo vaø vieäc kieåm soaùt voán taïi Vieät Nam trong nhöõng naêm qua Chöông 3 : Moät soá giaûi phaùp nhaèm kieåm soaùt doøng voán vaøo taïi Vieät Nam trong giai ñoaïn hoäi nhaäp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luaän vaên 3 Leâ Duy Phong Vaán ñeà kieåm soaùt doøng voán vaøo taïi Vieät Nam trong giai ñoaïn hoäi nhaäp CHÖÔNG 1 : DOØNG VOÁN VAØO VAØ KINH NGHIEÄM KIEÅM SOAÙT DOØNG VOÁN ÔÛ MOÄT SOÁ NÖÔÙC ÑANG PHAÙT TRIEÅN 1.1 TOÅNG QUAN VEÀ DOØNG VOÁN QUOÁC TEÁ 1.1 Moät soá khaùi nieäm Doøng löu chuyeån voán laø caùc giao dòch quoác teá mua baùn taøi saûn thöïc (baát ñoäng saûn, maùy moùc thieát bò, daây chuyeàn, coâng ngheä v.) vaø taøi saûn taøi chính (coå phieáu, traùi phieáu, caùc khoaûn cho vay, traùi quyeàn ñoái vôùi tieàn göûi ngaân haøng. Ngoaøi ra, coøn coù caùc giao dòch taøi khoaûn voán khaùc nhö: tín duïng taøi chính, thöông maïi, giao dòch treân caùc taøi khoaûn ngaân haøng, caùc nguoàn voán vieän trôï chính thöùc vaø khoâng chính thöùc v. caùc doøng löu chuyeån voán naøy ñöôïc ghi nhaän trong taøi khoaûn voán cuûa caùn caân thanh toaùn. Moät quoác gia coù thaâm huït taøi khoaûn voán coøn ñöôïc cho laø coù doøng voán ra khi noù tích luõy caùc traùi quyeàn thuaàn treân phaàn coøn laïi cuûa theá giôùi, ñaây laø moät hình thöùc tieát kieäm quoác gia.
Ngöôïc laïi, moät quoác gia coù thaëng dö taøi khoaûn voán hoaëc coù doøng voán vaøo neáu phaàn coøn laïi cuûa theá giôùi tích luõy traùi quyeàn thuaàn treân noù. Taïi Vieät Nam, theo Phaùp leänh Ngoaïi hoái coù hieäu löïc keå töø ngaøy 01/06/2006 thì giao dòch voán laø giao dòch chuyeån voán giöõa ngöôøi cö truù vaø ngöôøi khoâng cö truù trong caùc lónh vöïc : ñaàu tö tröïc tieáp (FDI), ñaàu tö vaøo caùc giaáy tôø coù giaù (ñaàu tö giaùn tieáp –FPI), vay vaø traû nôï nöôùc ngoaøi, cho vay vaø thu hoài nôï nöôùc ngoaøi, caùc hình thöùc ñaàu tö khaùc theo quy ñònh cuûa phaùp luaät Vieät Nam. Trong ñoù : - Ñaàu tö tröïc tieáp (FDI) : laø doøng voán ñaàu tö vaøo quoác gia nhaèm muïc ñích sôû höõu vaø naém giöõ quyeàn kieåm soaùt caùc hoaït ñoäng vaøo quoác gia nhaèm muïc ñích sôû höõu vaø naém giöõ quyeàn kieåm soaùt caùc hoaït ñoäng kinh teá noäi ñòa. FDI chuû yeáu lieân quan ñeán caùc giao dòch treân taøi saûn thöïc.
- Ñaàu tö giaùn tieáp (FPI) : laø doøng voán coå phaàn ñaàu tö giaùn tieáp, bao goàm doøng voán vay nöôùc ngoaøi cuûa chính phuû hoaëc caùc doanh nghieäp trong nöôùc vaø doøng voán ñaàu tö coå phaàn ñöôïc taïo thaønh töø hoaït ñoäng cuûa caùc quyõ ñaàu tö quoác teá vaøo caùc taøi saûn taøi chính noäi ñòa. Nhö vaäy, FPI goàm phaàn lôùn laø caùc giao dòch treân caùc loaïi chöùng khoaùn nhö coå phieáu, traùi phieáu, khoaûn vay ngaân haøng, chöùng khoaùn phaùi sinh vaø caùc hình thöùc khaùc nhau cuûa tín duïng (thöông maïi, taøi chính, baûo ñaûm). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luaän vaên 4 Leâ Duy Phong Vaán ñeà kieåm soaùt doøng voán vaøo taïi Vieät Nam trong giai ñoaïn hoäi nhaäp Khi doøng voán ñaàu tö quoác teá chaûy vaøo moät nöôùc thì FDI laø doøng voán ít baát oån nhaát, doøng voán FPI baát oån nhieàu hôn. Söï khaùc bieät naøy do doøng voán FDI phaûi toán nhieàu chi phí ñeå coù theå ruùt voán veà vaø do ñoù noù coù lieân quan ñeán nhöõng ñieàu kieän vaø neàn taûng daøi haïn hôn laø nhöõng dao ñoäng ngaén haïn.
Ngöôïc laïi, doøng voán ñaàu tö giaùn tieáp FPI laïi raát nhaïy caûm vôùi tyû suaát hoaøn voán ngaén haïn. Hôn nöõa, khoâng nhö nhöõng nhaø ñaàu tö FDI, nhöõng nhaø ñaàu tö giaùn tieáp coù theå ña daïng hoùa danh muïc ñaàu tö coå phieáu hoaëc traùi phieáu cuûa hoï raát deã daøng thaäm chí ôû nhöõng thò tröôøng khaùc nhau. Trong tieán trình töï do hoùa taøi chính, giöõa FDI vaø FPI coù moái lieân heä töông quan vôùi nhau raát lôùn. Söï ña daïng hoùa vaø giao thoa giöõa hai nguoàn taøi trôï naøy caøng lôùn thì möùc ñoä hoäi nhaäp taøi chính caøng cao.
FDI mang laïi nhöõng lôïi ích cho caùc nhaø tieáp nhaän trong nöôùc vaø ñeán löôït nhöõng chuû theå tieáp nhaän FDI coù khaû naêng tieáp caän caùc nhaø ñaàu tö voán coå phaàn quoác teá (nhaø ñaàu tö giaùn tieáp) ñeå thu huùt nguoàn voán taøi trôï cho caùc döï aùn ñaàu tö taêng tröôûng.2 Caùc nhaân toá aûnh höôûng ñeán söï di chuyeån cuûa doøng voán quoác teá Coù nhieàu nhaân toá aûnh höôûng ñeán söï luaân chuyeån cuûa doøng voán quoác teá vaø vì theá aûnh höôûng ñeán caùn caân taøi khoaûn voán. Khi maäu dòch tieán trieån, chính phuû caùc nöôùc coù thaåm quyeàn ñoái vôùi doøng tieàn löu chuyeån vaøo nöôùc ñoù. Chaúng haïn nhö chính phuû moät nöôùc coù theå aán ñònh moät loaïi thueá ñaëc bieät ñaùnh treân thu nhaäp tích luõy cuûa caùc nhaø ñaàu tö noäi ñòa ñaõ ñaàu tö ôû caùc thò tröôøng nöôùc ngoaøi. Moät loaïi thueá nhö vaäy coù theå ngaên chaën daân chuùng chuyeån voán ra nöôùc ngoaøi vaø nhôø ñoù coù theå laøm taêng taøi khoaûn voán noäi ñòa.
Tuy nhieân caùc nöôùc khaùc bò aûnh höôûng cuûa thueá naøy coù theå traû ñuõa baèng caùch aùp duïng moät loaïi thueá töông töï cho daân chuùng nöôùc hoï. Keát quaû laø söï suït giaûm ñaàu tö cuûa nöôùc ngoaøi cuûa caùc nhaø ñaàu tö ña quoác gia. Söï luaân chuyeån voán cuõng chòu aûnh höôûng bôûi caùc bieän phaùp kieåm soaùt voán cuûa caùc nöôùc. Vieäc aùp duïng caùc bieän phaùp naøy nhaèm ñoái phoù vôùi moät söï yeáu keùm veà caáu truùc trong vò theá caùc caân thanh toaùn cuûa quoác gia.
Ngay caû nhöõng nöôùc nhö UÙc, Ñan Maïch, Phaùp, Na Uy coù luùc cuõng ñaõ aùp duïng bieän phaùp haïn cheá chuyeån noäi teä ra nöôùc ngoaøi, duø caùc naêm gaàn ñaây trôû neân thoaùng hôn. Caùc nhaø trung gian taøi chính ñang mong chôø moät ngaøy caùc haïn cheá ñöôïc nôùi loûng ñeå hoï coù theå caïnh tranh maõnh lieät hôn treân cô sôû toaøn caàu. Keát caáu daân soá cuõng aûnh höôûng ñeán söï luaân chuyeån caùc doøng voán. Trong thaäp nieân 1980, daân soá Myõ raát treû vaø nhìn chung nhöõng ngöôøi treû caàn nhieàu voán hôn laø cung caáp chi thò tröôøng cô baûn.
Söï thieáu huït ñöôïc trang traûi bôûi ñaàu tö khoâng phaûi cuûa Myõ trong caùc thò tröôøng voán Myõ. Thôøi gian troâi qua, tuoåi trung bình cuûa daân soá LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Luaän vaên 5 Leâ Duy Phong Vaán ñeà kieåm soaùt doøng voán vaøo taïi Vieät Nam trong giai ñoaïn hoäi nhaäp thaønh nieân Myõ taêng leân, söï thaâm huït voán giaûm vaø do ñoù nguoàn taøi trôï töø caùc nhaø ñaàu tö khoâng phaûi cuûa Myõ cuõng giaûm. Caùc bieán ñoäng tyû giaù hoái ñoaùi döï baùo ñöôïc do nhaø ñaàu tö vaøo chöùng khoaùn cuõng coù theå aûnh höôûng ñeán taøi khoaûn voán. Neáu noäi teä moät nöôùc ñöôïc döï kieán maïnh, caùc nhaø ñaàu tö nöôùc ngoaøi coù theå saün saøng ñaàu tö vaøo chöùng khoaùn cuûa nöôùc ñoù ñeå höôûng lôïi töø caùc bieán ñoäng tieàn teä.
Ngöôïc laïi, caùn caân taøi khoaûn voán cuûa moät nöôùc döï kieán seõ giaûm neáu ñoàng noäi teä cuûa nöôùc ñoù ñöôïc döï kieán suy yeáu, khi caùc yeáu toá khaùc khoâng ñoåi.