Luận văn UEH: Thực tiễn phòng chống hàng giả và cạnh tranh không lành mạnh

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích thực tiễn công tác phòng chống hàng giả và hành vi cạnh tranh không lành mạnh liên quan đến thương mại và nhãn hiệu.

• Tác giả: Vũ Trần Nhật Minh
• Người hướng dẫn: TS Lê Văn Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Luật kinh tế
• Đề tài: Thực tiễn thực thi công tác phòng chống hàng giả và các hành vi cạnh tranh không lành mạnh đối với tên thương mại và nhãn hiệu
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN 1: PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Bối cảnh nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Vấn đề nghiên cứu
• 1.4.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.4.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4.3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.4.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4.5. Kết cấu luận văn
• 2. PHẦN 2: NỘI DUNG LUẬN VĂN
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ PHÁP LÝ
• 1.1. Quy định pháp luật về chống hàng giả và cạnh tranh không lành mạnh trên thế giới
• 1.2. Quy định pháp luật về chống hàng giả trên thế giới
• 1.3. Quy định pháp luật về chống cạnh tranh không lành mạnh trên thế giới
• 1.4. Qui định pháp luật hiện hành về chống hàng giả và cạnh tranh không lành mạnh đối với tên thương mại và nhãn hiệu tại Việt Nam
• 1.5. Phân tích theo chiều ngang
• 1.6. Phân tích theo chiều dọc
• 1.7. Tiểu kết luận Chương 1
• 3. CHƯƠNG 2: THỰC TIỄN THỰC THI CÔNG TÁC PHÒNG CHỐNG HÀNG GIẢ VÀ CÁC HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH ĐỐI VỚI TÊN THƯƠNG MẠI VÀ NHÃN HIỆU DƯỚI GÓC NHÌN KINH TẾ LUẬT
• 2.1. Thực tiễn thực thi công tác phòng chống Hàng giả
• 2.2. Tình trạng tiêu cực trong công tác thực thi
• 2.3. Thực tiễn thực thi Các hành vi cạnh tranh không lành mạnh đối với tên thương mại và nhãn hiệu
• 2.4. Vì sao công tác thực thi chống hàng giả và các hành vi cạnh tranh không lành mạnh đối với tên thương mại và nhãn hiệu chưa được tiến hành hiệu quả
• 2.5. Dưới góc nhìn kinh tế luật
• 2.6. Các mức phạt, chế tài hiện nay liệu có hiệu quả chưa, đủ sức răn đe các đối tượng vi phạm không
• 2.7. So sánh lợi ích kinh tế mà chủ thể vi phạm có thể đạt được với hậu quả pháp lý phải gánh chịu
• 2.8. Sự thiệt hại nặng nề của những nhãn hiệu nổi tiếng trên toàn thế giới
• 2.9. Phân tích đặc trưng dễ bị vi phạm của nhãn hiệu nổi tiếng
• 2.9.1. Tính phổ biến của nhãn hiệu nổi tiếng
• 2.9.2. Giá trị thương mại của nhãn hiệu nổi tiếng
• 2.10. Dưới góc nhìn từ các bản án thực tiễn
• 2.10.1. Bản án số 282 /2014/HSST ngày 26/8/2014 – Tòa án nhân dân huyện Bình Chánh, TP.
• 2.10.2. Bình luận bản án
• 2.10.3. Bản án số 52/2014/HSST ngày 19/3/2014 – Tòa án nhân dân quận Tân Bình, TP.
• 2.10.4. Bình luận bản án
• 2.11. Đúc kết thực trạng vi phạm
• 2.12. Tiểu kết luận Chương 2
• 4. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ KIẾN NGHỊ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC THỰC THI PHÒNG CHỐNG HÀNG GIẢ VÀ CÁC HÀNH VI CẠNH TRANH KHÔNG LÀNH MẠNH ĐỐI VỚI TÊN THƯƠNG MẠI VÀ NHÃN HIỆU
• 3.1. Giải pháp đề xuất
• 3.2. Nhóm các giải pháp về thực thi
• 3.3. Giải pháp đề xuất
• 3.4. Đề xuất cấp độ cao
• 3.5. Đề xuất cấp độ trung bình
• 3.6. Đề xuất cấp độ thấp
• 3.7. Giải pháp khác
• 3.8. Giải pháp đề xuất
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• TÓM TẮT LUẬN VĂN

Tóm tắt

I. Tổng quan về công tác phòng chống hàng giả và cạnh tranh không lành mạnh

Công tác phòng chống hàng giả và các hành vi cạnh tranh không lành mạnh là một vấn đề cấp thiết trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo vệ quyền lợi của doanh nghiệp và người tiêu dùng. Việc thực thi các quy định pháp luật về sở hữu trí tuệ và cạnh tranh lành mạnh là rất quan trọng để tạo ra một môi trường kinh doanh công bằng và minh bạch.

1.1. Khái niệm hàng giả và cạnh tranh không lành mạnh

Hàng giả được định nghĩa là những sản phẩm sao chép mà không có sự cho phép của chủ sở hữu. Cạnh tranh không lành mạnh là những hành vi gây thiệt hại đến lợi ích của đối thủ cạnh tranh và người tiêu dùng. Những khái niệm này cần được hiểu rõ để có thể áp dụng hiệu quả trong thực tiễn.

1.2. Tình hình thực tiễn tại Việt Nam

Tình hình hàng giả và cạnh tranh không lành mạnh tại Việt Nam đang diễn ra phức tạp. Nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nhận thức đầy đủ về quyền lợi của mình, dẫn đến việc vi phạm quyền sở hữu trí tuệ và cạnh tranh không lành mạnh. Cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để bảo vệ các nhãn hiệu nổi tiếng.

II. Những thách thức trong công tác thực thi phòng chống hàng giả

Mặc dù đã có nhiều quy định pháp luật về phòng chống hàng giả, nhưng việc thực thi vẫn gặp nhiều khó khăn. Các cơ quan chức năng thường thiếu phối hợp, dẫn đến hiệu quả công tác chưa cao. Ngoài ra, sự thiếu hiểu biết của doanh nghiệp và người tiêu dùng cũng là một trong những nguyên nhân chính.

2.1. Thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng

Sự thiếu hợp tác giữa các cơ quan như Quản lý thị trường, Cảnh sát kinh tế và Hải quan đã làm giảm hiệu quả trong công tác phòng chống hàng giả. Cần có một cơ chế phối hợp chặt chẽ hơn để nâng cao hiệu quả thực thi.

2.2. Nhận thức của doanh nghiệp và người tiêu dùng

Nhiều doanh nghiệp và người tiêu dùng vẫn chưa nhận thức rõ về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong việc bảo vệ nhãn hiệu. Việc nâng cao nhận thức này là rất cần thiết để giảm thiểu tình trạng hàng giả và cạnh tranh không lành mạnh.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả công tác thực thi

Để nâng cao hiệu quả công tác phòng chống hàng giả và cạnh tranh không lành mạnh, cần áp dụng nhiều phương pháp và giải pháp khác nhau. Việc cải thiện quy định pháp luật và tăng cường công tác tuyên truyền là rất quan trọng.

3.1. Cải cách quy định pháp luật

Cần có những cải cách trong quy định pháp luật để phù hợp với thực tiễn. Việc ban hành các văn bản hướng dẫn cụ thể sẽ giúp các cơ quan thực thi dễ dàng hơn trong việc áp dụng.

3.2. Tăng cường công tác tuyên truyền

Tuyên truyền về quyền lợi và nghĩa vụ của doanh nghiệp và người tiêu dùng là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo và hội thảo có thể giúp nâng cao nhận thức và hiểu biết về vấn đề này.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về thực tiễn thực thi công tác phòng chống hàng giả và cạnh tranh không lành mạnh đã chỉ ra nhiều vấn đề cần cải thiện. Các kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp hiệu quả có thể giúp giảm thiểu tình trạng này.

4.1. Các trường hợp điển hình

Nghiên cứu đã chỉ ra một số trường hợp điển hình về việc xử lý hàng giả và cạnh tranh không lành mạnh. Những trường hợp này có thể được sử dụng làm bài học cho các doanh nghiệp khác.

4.2. Đánh giá hiệu quả thực thi

Đánh giá hiệu quả thực thi công tác phòng chống hàng giả và cạnh tranh không lành mạnh là rất quan trọng. Cần có các chỉ số cụ thể để đo lường hiệu quả của các biện pháp đã áp dụng.

V. Kết luận và hướng đi tương lai

Công tác phòng chống hàng giả và cạnh tranh không lành mạnh cần được chú trọng hơn nữa trong tương lai. Việc cải thiện quy định pháp luật và nâng cao nhận thức của doanh nghiệp và người tiêu dùng sẽ là những yếu tố quyết định cho sự thành công.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo vệ nhãn hiệu

Bảo vệ nhãn hiệu không chỉ là trách nhiệm của doanh nghiệp mà còn là trách nhiệm của toàn xã hội. Cần có sự chung tay của tất cả các bên liên quan để tạo ra một môi trường kinh doanh lành mạnh.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần có những định hướng phát triển rõ ràng hơn cho công tác phòng chống hàng giả và cạnh tranh không lành mạnh. Việc áp dụng công nghệ mới và cải cách quy trình thực thi sẽ là những yếu tố quan trọng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp và cạnh tranh không lành mạnh tại Việt Nam đang diễn biến ngày càng phức tạp trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng. Theo thống kê của Ban Chỉ đạo 389 quốc gia và các cơ quan thực thi, chỉ tính riêng năm 2014 đã có tới 18.329 vụ việc có dấu hiệu xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ và sản xuất, buôn bán hàng giả bị phát hiện, tăng hơn 4.000 vụ so với năm 2013, với tổng số tiền xử phạt hành chính vượt mức 73 tỷ đồng. Vấn đề nghiên cứu cốt lõi của đề tài tập trung vào việc giải quyết những xung đột, bất cập mang tính cấu trúc trong cơ chế thực thi pháp luật đối với hai đối tượng sở hữu công nghiệp quan trọng: nhãn hiệu và tên thương mại.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn áp dụng pháp luật, phân tích nguyên nhân dẫn đến sự kém hiệu quả của các cơ quan chức năng như Quản lý thị trường, Thanh tra Khoa học và Công nghệ, Cảnh sát kinh tế và Hải quan. Nghiên cứu được triển khai trong phạm vi thời gian từ năm 2012 đến năm 2016, tập trung trọng điểm tại hai đầu tàu kinh tế là Thành phố Hồ Chí Minh và Hà Nội. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện rõ qua việc cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện hệ thống chế tài, tối ưu hóa chi phí thực thi pháp luật và nâng cao tỷ lệ xử lý triệt để các vụ việc vi phạm tên thương mại từ mức 0% trong các kỳ báo cáo hành chính lên mức kiểm soát hiệu quả, tạo môi trường kinh doanh minh bạch thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết phân tích kinh tế trong pháp luật (Law and Economics) làm nền tảng chủ đạo, giải thích hành vi vi phạm dựa trên mối tương quan giữa lợi nhuận kinh tế kỳ vọng và chi phí pháp lý rủi ro mà chủ thể vi phạm phải gánh chịu. Khi mức xử phạt hành chính hiện hành chỉ dao động từ vài triệu đến vài chục triệu đồng, thấp hơn rất nhiều so với khoản siêu lợi nhuận từ việc chiếm đoạt uy tín nhãn hiệu nổi tiếng, các chủ thể kinh doanh sẽ có xu hướng chấp nhận nộp phạt để tiếp tục hành vi vi phạm.

Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp khung lý thuyết bảo hộ sở hữu công nghiệp quốc tế theo Công ước Paris 1883 (đặc biệt là Điều 10bis về chống cạnh tranh không lành mạnh) và Hiệp định TRIPS 1994 của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Luận văn làm rõ sự đối lập giữa hai nguyên tắc xác lập quyền nhãn hiệu: nguyên tắc nộp đơn đầu tiên (first-to-file) áp dụng tại Điều 74 Luật Sở hữu trí tuệ Việt Nam và nguyên tắc sử dụng trước (first-to-use) theo Đạo luật Lanham 1946 của Hoa Kỳ. Ba khái niệm trung tâm được phân định rành mạch gồm: chỉ dẫn thương mại theo Điều 130 Luật Sở hữu trí tuệ, hàng hóa giả mạo nhãn hiệu theo Điều 213 Luật Sở hữu trí tuệ, và quyền đối với tên thương mại được bảo hộ tự động qua thực tiễn sử dụng theo Điều 78 Luật Sở hữu trí tuệ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn từ hơn 31.000 báo cáo xử lý vi phạm của Cục Quản lý thị trường, Thanh tra Bộ Khoa học và Công nghệ, Cục Cảnh sát phòng chống tội phạm về kinh tế (C46 nay là C03) và Tổng cục Hải quan trong giai đoạn 2012–2016. Cỡ mẫu định tính bao gồm 10 bản án hình sự và dân sự điển hình (tiêu biểu như Bản án số 210/2010/DS-PT của Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, Bản án số 282/2014/HSST) cùng 3 hồ sơ tranh chấp quyền sở hữu công nghiệp nổi bật giữa các doanh nghiệp bất động sản và thương mại.

Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng nhằm lựa chọn những vụ việc phản ánh đúng bản chất xung đột giữa tên thương mại và nhãn hiệu tại các đô thị phát triển. Tác giả kết hợp phương pháp luật học so sánh đối chiếu quy định của Vương quốc Anh (Đạo luật Forgery and Counterfeiting Act 1981), Liên minh Châu Âu (Chỉ thị 89/104/EEC) với pháp luật Việt Nam. Phương pháp tổng hợp và thống kê mô tả được lựa chọn nhằm lượng hóa chính xác mức độ chênh lệch giữa số vụ vi phạm bị phát hiện và số vụ việc được giải quyết triệt để trên thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, số lượng các vụ việc vi phạm quyền sở hữu công nghiệp và sản xuất hàng giả gia tăng nhanh chóng qua từng năm. Năm 2013, cơ quan Quản lý thị trường xử lý 13.037 vụ việc với tổng số tiền phạt 57 tỷ đồng, nhưng đến năm 2014 con số này đã tăng lên 17.396 vụ (tăng 33,4%) với số tiền xử phạt 57,6 tỷ đồng, tịch thu và tiêu hủy lượng hàng hóa vi phạm trị giá hơn 35,9 tỷ đồng.

Thứ hai, tồn tại sự chênh lệch sâu sắc giữa xử lý hành chính và truy cứu trách nhiệm hình sự. Trong tổng số 18.209 vụ việc bị các lực lượng chức năng xử lý trong năm 2014, có tới 18.034 vụ bị xử phạt vi phạm hành chính (chiếm 99,04%), trong khi chỉ có 120 vụ án với 196 bị can được khởi tố hình sự (chiếm tỷ lệ chưa đầy 0,7%). Lực lượng Cảnh sát kinh tế năm 2014 phát hiện 665 vụ, xử phạt hành chính thu nộp ngân sách 11,769 tỷ đồng và khởi tố 120 vụ án.

Thứ ba, công tác xử lý xâm phạm tên thương mại gần như bị tê liệt. Theo các báo cáo quản lý nhà nước của Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2012–2015, đơn vị đã tiếp nhận và thụ lý hàng chục đơn yêu cầu xử lý xâm phạm (năm 2012 xử phạt 2 vụ; giai đoạn 2013–2014 xử phạt 9 vụ với 417 triệu đồng, tiêu hủy 20.153 sản phẩm), nhưng số vụ việc liên quan đến hành vi xâm phạm tên thương mại được ban hành quyết định xử phạt hành chính luôn dừng lại ở mức 0 vụ.

Thảo luận kết quả

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh tình trạng đùn đẩy trách nhiệm và chồng chéo thẩm quyền giữa các cơ quan hành chính. Khi được biểu diễn qua bảng so sánh đối chiếu giữa số đơn tiếp nhận và số quyết định xử phạt thực tế, tỷ lệ xử lý vi phạm tên thương mại bằng 0 làm nổi bật khoảng trống pháp lý nghiêm trọng giữa cơ quan cấp phép đăng ký kinh doanh (Sở Kế hoạch và Đầu tư) và cơ quan thực thi xử phạt (Thanh tra Khoa học và Công nghệ). Các vụ việc tranh chấp điển hình như sàn giao dịch bất động sản Nam Tiến hay vụ tranh chấp tên thương mại Vincon (bị xử phạt 14 triệu đồng) cho thấy thủ tục hành chính kéo dài hàng năm nhưng không thể cưỡng chế thay đổi tên doanh nghiệp vi phạm một cách nhanh chóng.

Dưới góc nhìn kinh tế luật, nguyên nhân cốt lõi là do chế tài chưa đủ sức răn đe. Mức phạt tiền trung bình chỉ chiếm khoảng 5% đến 10% giá trị lô hàng vi phạm bị phát hiện. Điển hình như vụ triệt phá đường dây sản xuất phụ tùng xe máy Honda giả mạo trị giá hơn 500 triệu đồng tại Thành phố Hồ Chí Minh chỉ bị xử phạt hành chính 1,5 tỷ đồng cho 6 đối tượng. Tình trạng cán bộ thực thi "giơ cao đánh khẽ", xử phạt tượng trưng đối với một vài sản phẩm mẫu (như trường hợp kiểm tra hàng trăm sản phẩm thể thao nhưng chỉ lập biên bản 5 đôi giày) đã triệt tiêu tính răn đe của luật pháp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nhóm giải pháp cấp độ cao: Tiến hành sửa đổi Bộ luật Hình sự và Luật Sở hữu trí tuệ nhằm lượng hóa ranh giới cấu thành giữa Điều 156 (Tội sản xuất, buôn bán hàng giả - tội phạm rất nghiêm trọng) và Điều 171 (Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp - tội phạm ít nghiêm trọng). Thiết lập cơ chế bồi thường thiệt hại mang tính trừng phạt (punitive damages) gấp từ 2 đến 5 lần số lợi bất hợp pháp thu được, áp dụng cho cơ quan Tòa án với mục tiêu nâng tỷ lệ xử lý bằng biện pháp tư pháp đạt trên 10% tổng số vụ việc trong giai đoạn 2016–2020.

Thứ hai, nhóm giải pháp cấp độ trung bình: Hoàn thiện quy trình phối hợp liên ngành theo Thông tư liên tịch số 05/2016/TTLT-BKHCN-BKHĐT giữa Bộ Khoa học và Công nghệ và Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Xây dựng cơ chế liên thông tự động giữa Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp và Cơ sở dữ liệu nhãn hiệu của Cục Sở hữu trí tuệ. Đặt thời hạn bắt buộc tối đa 60 ngày để Phòng Đăng ký kinh doanh ra quyết định thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp nếu doanh nghiệp vi phạm không chấp hành đổi tên.

Thứ ba, nhóm giải pháp cấp độ thấp: Chuẩn hóa quy trình thanh tra và tăng cường năng lực cho lực lượng Quản lý thị trường và Cảnh sát kinh tế. Triển khai các khóa đào tạo chuyên sâu về giám định sở hữu công nghiệp, giảm thời gian xử lý một vụ việc từ trung bình 6 tháng xuống còn dưới 45 ngày làm việc.

Thứ tư, nhóm giải pháp nâng cao tính minh bạch: Công khai danh sách các doanh nghiệp vi phạm sở hữu trí tuệ trên cổng thông tin quốc gia, đồng thời thiết lập cơ chế giám sát chéo giữa các cơ quan thực thi để loại bỏ hoàn toàn tiêu cực và lợi ích nhóm ở cấp quận, huyện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan quản lý và thực thi pháp luật: Cán bộ Quản lý thị trường, Thanh tra Khoa học và Công nghệ, Cảnh sát điều tra tội phạm về kinh tế và công chức Hải quan có thể sử dụng luận văn làm cẩm nang phân định dấu hiệu pháp lý giữa hàng giả mạo nhãn hiệu và hành vi xâm phạm tên thương mại trong các đợt thanh tra thực địa.

Nhóm doanh nghiệp trong và ngoài nước: Các tập đoàn đa quốc gia và doanh nghiệp Việt Nam tìm thấy giải pháp xây dựng chiến lược đăng ký bảo hộ nhãn hiệu, phòng ngừa tranh chấp tên thương mại và phương thức thu thập chứng cứ để khiếu nại hiệu quả khi bị xâm phạm quyền.

Nhóm luật sư và chuyên viên tư vấn sở hữu trí tuệ: Sử dụng các phân tích bản án và luận điểm kinh tế luật trong luận văn để xây dựng hồ sơ tranh tụng, tối ưu hóa yêu cầu bồi thường thiệt hại và yêu cầu áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả.

Nhóm viện nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành Luật kinh tế: Tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu với hệ thống dữ liệu thống kê phong phú, cung cấp góc nhìn đa chiều về tính khả thi của chính sách pháp luật sở hữu trí tuệ tại các quốc gia đang phát triển.

Câu hỏi thường gặp

Làm thế nào để phân biệt giữa tội sản xuất hàng giả và tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp? Dựa theo Điều 156 và Điều 171 Bộ luật Hình sự, sự khác biệt căn bản nằm ở tính chất và công dụng hàng hóa. Tội sản xuất hàng giả áp dụng khi hàng hóa giả mạo hoàn toàn chất lượng hoặc chỉ đạt dưới 70% tiêu chuẩn, có khung hình phạt lên đến 15 năm tù. Tội xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp áp dụng khi sản phẩm có gắn dấu hiệu trùng nhãn hiệu bảo hộ nhưng chất lượng có thể tương đương, mức phạt tối đa là 3 năm tù.

Tại sao doanh nghiệp đã đăng ký kinh doanh hợp pháp tại Sở Kế hoạch và Đầu tư vẫn có thể bị coi là xâm phạm tên thương mại? Theo Điều 78 và Điều 129 Luật Sở hữu trí tuệ, tên thương mại được bảo hộ dựa trên thực tiễn sử dụng trước mà không cần đăng ký. Phòng Đăng ký kinh doanh chỉ kiểm tra tên trùng trong phạm vi dữ liệu doanh nghiệp mà không tra cứu kho nhãn hiệu của Cục Sở hữu trí tuệ, dẫn đến việc doanh nghiệp được cấp phép thành lập nhưng vẫn xâm phạm nhãn hiệu đã được bảo hộ trước đó của đơn vị khác.

Thông tư liên tịch số 05/2016/TTLT-BKHCN-BKHĐT giải quyết bất cập về tên thương mại như thế nào? Thông tư quy định quy trình liên thông: Khi có kết luận hoặc quyết định xử phạt của cơ quan có thẩm quyền xác định tên doanh nghiệp xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp, doanh nghiệp có 60 ngày để đổi tên. Nếu không chấp hành, trong vòng 6 tháng kể từ khi hết hạn giải trình, Phòng Đăng ký kinh doanh có trách nhiệm thu hồi Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp.

Vì sao mức xử phạt vi phạm hành chính hiện nay chưa ngăn chặn được hàng giả mạo nhãn hiệu? Theo phân tích kinh tế luật, lợi nhuận từ việc buôn bán hàng giả các nhãn hiệu thời trang, phụ tùng xe máy lên tới hàng trăm triệu đồng mỗi tháng, trong khi mức phạt hành chính theo Nghị định 185/2013/NĐ-CP và Nghị định 99/2013/NĐ-CP thường chỉ ở mức từ 10 đến 50 triệu đồng. Lợi nhuận kỳ vọng vượt xa chi phí phạt khiến các đối tượng sẵn sàng nộp phạt rồi tái phạm.

Chủ sở hữu nhãn hiệu cần làm gì ngay khi phát hiện tên thương mại của đối thủ gây nhầm lẫn? Chủ sở hữu cần lập tức tiến hành giám định sở hữu công nghiệp tại Viện Khoa học Sở hữu trí tuệ để lấy kết luận giám định. Sau đó, nộp đơn yêu cầu xử lý vi phạm tới Thanh tra Sở Khoa học và Công nghệ để ban hành quyết định xử phạt và gửi văn bản yêu cầu Phòng Đăng ký kinh doanh buộc bên vi phạm thay đổi tên doanh nghiệp.

Kết luận

• Hệ thống pháp luật sở hữu trí tuệ Việt Nam đã tương thích với các điều ước quốc tế như Hiệp định TRIPS và Công ước Paris nhưng khâu thực thi thực tế còn tồn tại khoảng cách rất lớn.
• Hơn 99% các vụ việc xâm phạm quyền sở hữu công nghiệp mới chỉ dừng lại ở xử lý hành chính với mức phạt tiền quá thấp, chưa đủ sức răn đe các hành vi trục lợi kinh tế.
• Sự thiếu đồng bộ giữa cơ chế đăng ký doanh nghiệp và cơ chế xác lập quyền sở hữu công nghiệp là nguyên nhân trực tiếp làm tê liệt việc xử lý vi phạm tên thương mại.
• Áp dụng lý thuyết kinh tế luật giúp các nhà hoạch định chính sách xây dựng khung chế tài trừng phạt kinh tế tương xứng với giá trị thương mại bị xâm hại.
• Các cơ quan quản lý cần khẩn trương hoàn thiện quy chế phối hợp liên ngành, đẩy mạnh số hóa dữ liệu giám sát và tăng cường xét xử hình sự trong lộ trình 2016–2020 để bảo vệ quyền lợi chính đáng của cộng đồng doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I quy định năm loại tội phạm như sau : - Tội phạm hàng giả. - Tội phạm sao chép công cụ giả. - Tội phạm sử dụng công cụ giả. - Tội phạm sử dụng bản sao chép của công cụ giả.

- Tội phạm liên quan đến chuyển tiền, cổ phiếu, hộ chiếu.com/224/34/editorial/2/1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 13 Khung hình phạt cho năm loại tội phạm này là phạt tiền nhưng không quá mức luật quy định (theo hướng dẫn của Đạo luật Tòa Án 1980 là 1000 bảng18), hình phạt tù nhưng không quá mười năm. Chương II quy định sáu loại tội phạm về tiền giả như sau: - Tội phạm sản xuất tiền/tiền xu giả. - Tội phạm lưu thông, sử dụng tiền/tiền xu giả. - Tội phạm liên quan đến lưu thông, sử dụng tiền/tiền xu giả.

- Tội phạm liên quan đến sản xuất, thiết kế tiền/tiền xu giả, sao chép tiền thật. - Tội phạm tái sản xuất các loại ngoại tệ của Vương Quốc Anh. - Tội phạm mô phỏng đồng tiền Anh. Đạo luật cũng quy định cấm nhập khẩu, xuất khẩu tiền/tiền xu giả19.

Khung hình phạt cho sáu loại tội phạm ở trên là phạt tiền nhưng không quá mức luật quy định (theo hướng dẫn của Đạo luật Tòa Án 1980 là 1000 bảng20), hình phạt tù nhưng không quá mười năm. Quy định pháp luật về chống cạnh tranh không lành mạnh trên thế giới Điều 10bis Công ước Paris cũng ghi nhận các trường hợp sử dụng nhãn hiệu nhằm mục đích cạnh tranh không lành mạnh, trong đó khẳng định rằng bất cứ hành động nào trái với tập quán trung thực trong công nghiệp và thương mại đều bị coi là hành động cạnh tranh không lành mạnh. Cụ thể, các hành vi sau đây sẽ bị coi là cạnh tranh không lành mạnh và bị ngăn cấm21: - Tất cả những hành động có khả năng gây nhầm lẫn dưới bất cứ hình thức nào đối với cơ sở, hàng hoá, hoặc hoạt động sản xuất, kinh doanh của người cạnh tranh; - Những khẳng định sai lệch trong hoạt động thương mại có khả năng gây mất uy tín đối với cơ sở, hàng hoá, hoạt động công nghiệp hoặc thương mại của người cạnh tranh; - Những chỉ dẫn hoặc khẳng định mà việc sử dụng chúng trong hoạt động thương mại có thể gây nhầm lẫn cho công chúng về bản chất, quá trình sản xuất, tính chất, tính thích hợp để sử dụng hoặc số lượng của hàng hoá. 18 Section 6, clause 5 (a) Forgery and Counterfeiting Act 1981.

19 Section 20, 21 Forgery and Counterfeiting Act 1981. 20 Section 22, clause 6 (a) Forgery and Counterfeiting Act 1981. 21 Khoản (2), (3) Điều 10bis Công Ước Paris. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 14 Bên cạnh đó, tại hướng dẫn cạnh tranh không lành mạnh của Liên minh châu Âu (EC Unfair Commercial Practices Directive) có dành hẳn nguyên một Chương để nói về các hành vi cạnh tranh không lành mạnh (Unfair Commercial Practices).

Như đã trình bày ở phần các khái niệm, hướng dẫn cạnh tranh không lành mạnh của Liên minh châu Âu quy định rất rõ các hành vi cạnh tranh không lành mạnh sẽ bị cấm22. Đáng chú ý tại Điều 5 (2) của hướng dẫn có đưa ra các trường hợp cạnh tranh được xem là không lành mạnh nếu như (a) nó trái với những yêu cầu mang tính khả thi và (b) về cơ bản bóp méo hoặc có khả năng bóp méo tư cách kinh doanh liên quan đến sản phẩm mà người tiêu dùng ở mức độ trung bình có thể tiếp cận đến hoặc đối với thành viên trung bình của một nhóm khách hàng đặc thù mà hành vi cạnh tranh nhắm đến. Đặc biệt tại Điều 5 (4) của chỉ dẫn có quy định các hành vi cạnh tranh cố ý gây hiểu nhầm hoặc mang tính công kích được xem là không lành mạnh. Có thể hiểu rằng một hành vi được xem là gây hiểu nhầm nếu như nó chứa đựng thông tin không chính xác hoặc không đáng tin cậy, lừa dối hoặc có khả năng lừa dối người tiêu dùng ở mức độ trung bình23; một hành vi được xem là mang tính công kích nếu nội dung của nó có chứa các đặc trưng, hoàn cảnh gây nên sự quấy rối, cưỡng ép, ảnh hưởng quá mức, điều đó ảnh hưởng một cách đáng kể hoặc có khả năng ảnh hưởng một cách đáng kể đến sự tự do lựa chọn của người tiêu dùng ở mức độ trung bình24.

Hiệp định TRIPS chỉ nhắc đến hành vi cạnh tranh không lành mạnh đối với chỉ dẫn địa lý25 và bảo hộ thông tin bí mật26, viện dẫn theo Điều 10bis Công ước Paris. Qui định pháp luật hiện hành về chống hàng giả và cạnh tranh không lành mạnh đối với tên thương mại và nhãn hiệu tại Việt Nam Về khía cạnh các quy định pháp lý, Việt Nam đã có một hệ thống bảo hộ quyền SHTT tương đối ổn, trong đó khung pháp lý bao gồm Luật SHTT và hệ 22 Điều 5 (1) EC Unfair Commercial Practices Directive 23 Điều 6 (1) EC Unfair Commercial Practices Directive. 24 Điều 8 EC Unfair Commercial Practices Directive. 25 Điểm b, Khoản 2, Điều 22 TRIPS.

26 Khoản 1 Điều 39 TRIPS. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 15 thống các văn bản hướng dẫn thi hành luật trên cơ bản đã đáp ứng đủ yêu cầu của Hiệp định TRIPS/Công Ước Paris/WTO mà Việt Nam đã ký kết, hỗ trợ tích cực cho việc thực thi quyền SHTT trên địa bàn các thành phố lớn nhất nhì nước như Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung. Phân tích theo chiều ngang Đầu tiên tác giả sẽ điểm qua và phân tích các quy định tại các văn bản luật khác nhau có liên quan đến khía cạnh chống cạnh tranh không lành mạnh đối với tên thương mại và nhãn hiệu. Khác với các nước trên thế giới, pháp luật cạnh tranh Việt Nam lại có định nghĩa khác về hành vi cạnh tranh không lành mạnh là “hành vi cạnh tranh của doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh trái với các chuẩn mực thông thường về đạo đức kinh doanh, gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác hoặc người tiêu dùng”27.

Tuy vậy ba đặc trưng cơ bản của hành vi cạnh tranh không lành mạnh vẫn được thể hiện một cách rõ ràng: (i) là hành vi cạnh tranh của doanh nghiệp trong quá trình kinh doanh, (ii) trái với các chuẩn mực thông thường về đạo đức kinh doanh, (iii) gây thiệt hại hoặc có thể gây thiệt hại đến lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp khác hoặc người tiêu dùng. Điều 39 của Luật Cạnh Tranh 2004 liệt kê một loạt chín hành vi được xem là cạnh tranh không lành mạnh theo luật này và để mở các hành vi cạnh tranh không lành mạnh khác được xác định theo định nghĩa vừa nêu ở trên của luật này. Tức là một hành vi dù không nằm trong chín hành vi bị liệt kê là hành vi cạnh tranh không lành mạnh nhưng nếu hành vi đó thỏa mãn ba đặc trưng cơ bản đã nêu vẫn có khả năng được xác định là hành vi cạnh tranh không lành mạnh. Điều này vô hình chung tạo nên một khoảng không gian mở để các cơ quan thực thi cũng như chủ sở hữu quyền, các bên vi phạm có thể diễn giải, vận dụng linh hoạt nhằm giải thích theo hướng có lợi cho bên mình.

Ngoài ra Luật Sở Hữu Trí Tuệ 2005, sửa đổi năm 2009 cũng có quy định các hành vi nào bị xem là hành vi cạnh tranh không lành mạnh tại điều 130 với góc tiếp 27 Khoản 4 Điều 3 Luật Cạnh tranh 2004. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 16 cận hoàn toàn khác. Cụ thể, các hành vi sau đây bị coi là hành vi cạnh tranh không lành mạnh: a) Sử dụng chỉ dẫn thương mại gây nhầm lẫn về chủ thể kinh doanh, hoạt động kinh doanh, nguồn gốc thương mại của hàng hoá, dịch vụ; b) Sử dụng chỉ dẫn thương mại gây nhầm lẫn về xuất xứ, cách sản xuất, tính năng, chất lượng, số lượng hoặc đặc điểm khác của hàng hoá, dịch vụ; về điều kiện cung cấp hàng hoá, dịch vụ; c) Sử dụng nhãn hiệu được bảo hộ tại một nước là thành viên của điều ước quốc tế có quy định cấm người đại diện hoặc đại lý của chủ sở hữu nhãn hiệu sử dụng nhãn hiệu đó mà Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam cũng là thành viên, nếu người sử dụng là người đại diện hoặc đại lý của chủ sở hữu nhãn hiệu và việc sử dụng đó không được sự đồng ý của chủ sở hữu nhãn hiệu và không có lý do chính đáng; d) Đăng ký, chiếm giữ quyền sử dụng hoặc sử dụng tên miền trùng hoặc tương tự gây nhầm lẫn với nhãn hiệu, tên thương mại được bảo hộ của người khác hoặc chỉ dẫn địa lý mà mình không có quyền sử dụng nhằm mục đích chiếm giữ tên miền, lợi dụng hoặc làm thiệt hại đến uy tín, danh tiếng của nhãn hiệu, tên thương mại, chỉ dẫn địa lý tương ứng. Trong đó Chỉ dẫn thương mại được hiểu là các dấu hiệu, thông tin nhằm hướng dẫn thương mại hàng hoá, dịch vụ, bao gồm nhãn hiệu, tên thương mại, biểu tượng kinh doanh, khẩu hiệu kinh doanh, chỉ dẫn địa lý, kiểu dáng bao bì của hàng hoá, nhãn hàng hoá28.

Một điều tiến bộ của Luật SHTT rất đáng được ghi nhận đó là tại khoản 3 Điều này hành vi sử dụng chỉ dẫn thương mại được giải thích, hiểu theo phạm vi khá rộng bao gồm các hành vi gắn chỉ dẫn thương mại đó lên hàng hoá, bao bì hàng hoá, phương tiện dịch vụ, giấy tờ giao dịch kinh doanh, phương tiện quảng cáo; bán, quảng cáo để bán, tàng trữ để bán, nhập khẩu hàng hoá có gắn chỉ dẫn thương mại đó. Với việc được hiểu theo nghĩa rộng như thế sẽ giúp các cơ quan chức năng dễ dàng hơn trong việc xác định những vi phạm cụ thể cũng như tự tin hơn trong hoạt động thực thi. 28 Khoản 2, Điều 130 Luật SHTT LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 17 Bên cạnh đó tại khoản 2 của Điều 129 Luật SHTT có quy định như thế nào là xâm phạm quyền đối với tên thương mại : “Mọi hành vi sử dụng chỉ dẫn thương mại trùng hoặc tương tự với tên thương mại của người khác đã được sử dụng trước cho cùng loại sản phẩm, dịch vụ hoặc cho sản phẩm, dịch vụ tương tự, gây nhầm lẫn về chủ thể kinh doanh, cơ sở kinh doanh, hoạt động kinh doanh dưới tên thương mại đó đều bị coi là xâm phạm quyền đối với tên thương mại”.