Luận văn Thạc sĩ UEH: Tác động biến đổi khí hậu đến thu nhập cây ăn quả của nông hộ

Luận văn thạc sĩ phân tích ueh tác động của biến đổi khí hậu đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ ở việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho

• Tác giả: Hồ Huy Hoàng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hữu Dũng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Tác động của biến đổi khí hậu đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT
• 2.1. Biến đổi khí hậu
• 2.2. Định nghĩa, nguyên nhân gây nên BĐKH
• 2.3. Biểu hiện của BĐKH
• 2.4. Kịch bản BĐKH
• 2.5. Xu hướng BĐKH Việt Nam trong những thập kỷ gần đây
• 2.6. Kịch bản BĐKH tại Việt Nam
• 2.7. Tác động BĐKH ở Việt Nam
• 2.8. Những thách thức của Việt Nam với BĐKH
• 2.9. Tác động của BĐKH đối với ngành trồng trọt Việt Nam
• 2.10. Tác động của BĐKH đối với cây trồng nói chung
• 2.11. Tác động của BĐKH đối với cây ăn quả
• 2.12. Lý thuyết mô hình
• 2.12.1. Mô hình phân vùng sinh thái nông nghiệp (the agro-ecological zoning approach – AEZ)
• 2.12.2. Mô hình kinh tế nông học (the agronomic-economic approach)
• 2.12.3. Mô hình Ricardian
• 2.12.4. Mô hình phân tích Ricardian
• 2.12.5. Nghiên cứu ứng dụng mô hình Ricardian
• 2.13. Kết luận chương
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.1.1. Dữ liệu trích từ điều tra mức sống hộ gia đình 2010, 2012
• 3.1.2. Dữ liệu về khí tượng Việt Nam
• 3.1.3. Lý do sử dụng dữ liệu hộ gia đình
• 3.2. Xử lý dữ liệu
• 3.3. Mô hình Ricardian cho sản xuất nông nghiệp Việt Nam
• 3.3.1. Mô hình Ricardian
• 3.3.2. Tác động biên và xu hướng tác động
• 3.4. Kết luận chương
• 4. CHƯƠNG 4: TÁC ĐỘNG KINH TẾ CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU LÊN THU NHẬP RÒNG TỪ CÂY ĂN QUẢ CỦA NÔNG HỘ
• 4.1. Kết quả ước lượng của mô hình thực nghiệm
• 4.2. Giải thích kết quả
• 4.3. Tác động của các biến khí hậu lên thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ
• 4.4. Tác động của các biến khác
• 4.5. Giá trị tác động biên
• 4.6. Sự thích nghi của nông hộ với tác động của BĐKH
• 4.7. Kết luận chương
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của biến đổi khí hậu đến thu nhập nông hộ

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với nông nghiệp toàn cầu, đặc biệt là ở Việt Nam. Nông nghiệp Việt Nam, với đặc điểm phụ thuộc nhiều vào điều kiện khí hậu, đang phải đối mặt với những tác động tiêu cực từ BĐKH. Nghiên cứu này sẽ phân tích tác động của BĐKH đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ, một trong những lĩnh vực nông nghiệp quan trọng tại Việt Nam. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (2007), BĐKH có thể ảnh hưởng đến năng suất cây trồng thông qua sự thay đổi của nhiệt độ và lượng mưa. Điều này đặc biệt quan trọng đối với cây ăn quả, vì chúng nhạy cảm với các yếu tố khí hậu.

1.1. Định nghĩa và nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu được định nghĩa là sự thay đổi của hệ thống khí hậu do các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo. Nguyên nhân chính gây ra BĐKH là sự gia tăng khí nhà kính từ các hoạt động của con người như đốt nhiên liệu hóa thạch và phá rừng. Theo IPCC, BĐKH có thể dẫn đến những biến đổi lớn trong môi trường, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và thu nhập của nông hộ.

1.2. Tình hình biến đổi khí hậu tại Việt Nam

Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ BĐKH. Nhiệt độ trung bình tăng lên, lượng mưa thay đổi và mực nước biển dâng cao đang đe dọa đến sản xuất nông nghiệp. Theo nghiên cứu của Nguyễn Văn Thắng và cộng sự (2010), tác động của BĐKH đến nông nghiệp Việt Nam là rất nghiêm trọng, đặc biệt là đối với các vùng trồng cây ăn quả.

II. Những thách thức mà nông hộ Việt Nam phải đối mặt do biến đổi khí hậu

Nông hộ Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức do BĐKH, bao gồm sự thay đổi trong điều kiện khí hậu, tăng cường độ thiên tai và sự biến động của giá cả nông sản. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập mà còn đến sinh kế của hàng triệu người dân nông thôn. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, nhiều nông hộ đã phải thay đổi phương thức sản xuất để thích ứng với những biến đổi này.

2.1. Tác động của nhiệt độ và lượng mưa đến sản xuất cây ăn quả

Nhiệt độ và lượng mưa là hai yếu tố chính ảnh hưởng đến năng suất cây ăn quả. Nghiên cứu cho thấy, sự gia tăng nhiệt độ có thể làm giảm năng suất của nhiều loại cây ăn quả, trong khi lượng mưa không ổn định có thể dẫn đến tình trạng thiếu nước hoặc ngập úng. Điều này gây khó khăn cho nông hộ trong việc duy trì sản xuất ổn định.

2.2. Tăng cường thiên tai và ảnh hưởng đến thu nhập nông hộ

Sự gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt đã gây ra thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp. Nhiều nông hộ đã mất trắng mùa màng do thiên tai, dẫn đến giảm thu nhập và khó khăn trong sinh kế. Theo thống kê, thiệt hại do thiên tai đã làm giảm đáng kể thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đến thu nhập nông hộ

Nghiên cứu này áp dụng phương pháp tiếp cận Ricardian để đánh giá tác động của BĐKH đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ. Phương pháp này cho phép phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố khí hậu và thu nhập nông hộ, từ đó đưa ra những nhận định chính xác về tác động của BĐKH. Dữ liệu được thu thập từ các cuộc khảo sát mức sống hộ gia đình và các trạm khí tượng trên toàn quốc.

3.1. Mô hình Ricardian và ứng dụng trong nghiên cứu

Mô hình Ricardian là một phương pháp phổ biến trong nghiên cứu tác động của BĐKH đến nông nghiệp. Mô hình này cho phép đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố khí hậu đến thu nhập nông hộ thông qua việc phân tích dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau. Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu từ VHLSS năm 2010 và 2012 để thực hiện phân tích.

3.2. Dữ liệu và phương pháp thu thập

Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ các cuộc khảo sát mức sống hộ gia đình và các trạm khí tượng. Dữ liệu này bao gồm thông tin về thu nhập, diện tích trồng cây ăn quả, nhiệt độ và lượng mưa. Phương pháp thu thập dữ liệu được thực hiện một cách hệ thống và có sự kiểm tra chất lượng để đảm bảo tính chính xác.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu đến thu nhập từ cây ăn quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy, BĐKH có tác động tiêu cực đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ. Sự gia tăng nhiệt độ và biến động lượng mưa đã làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, nông hộ đã có những biện pháp thích ứng để giảm thiểu tác động của BĐKH, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn trong việc duy trì thu nhập ổn định.

4.1. Tác động của các yếu tố khí hậu đến thu nhập nông hộ

Nghiên cứu cho thấy, nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định đã làm giảm thu nhập từ cây ăn quả. Các yếu tố này ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm, dẫn đến giảm doanh thu cho nông hộ. Theo ước tính, thu nhập từ cây ăn quả đã giảm từ 10-20% trong những năm gần đây do tác động của BĐKH.

4.2. Biện pháp thích ứng của nông hộ trước biến đổi khí hậu

Nông hộ đã áp dụng nhiều biện pháp để thích ứng với BĐKH, như thay đổi giống cây trồng, cải thiện kỹ thuật canh tác và sử dụng công nghệ tưới tiêu hiệu quả. Tuy nhiên, những biện pháp này vẫn chưa đủ để bù đắp cho những thiệt hại do BĐKH gây ra. Cần có sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức để giúp nông hộ thích ứng tốt hơn.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nông nghiệp Việt Nam

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy, BĐKH đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ Việt Nam. Để giảm thiểu tác động tiêu cực này, cần có các chính sách hỗ trợ nông hộ trong việc thích ứng với BĐKH. Hướng đi tương lai cho nông nghiệp Việt Nam cần tập trung vào việc phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao năng lực cho nông hộ.

5.1. Chính sách hỗ trợ nông hộ thích ứng với biến đổi khí hậu

Chính phủ cần xây dựng các chính sách hỗ trợ nông hộ trong việc thích ứng với BĐKH, bao gồm đào tạo kỹ thuật, cung cấp giống cây trồng chịu hạn và hỗ trợ tài chính. Các chương trình này sẽ giúp nông hộ cải thiện năng suất và thu nhập từ cây ăn quả.

5.2. Tương lai của nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh biến đổi khí hậu

Nông nghiệp Việt Nam cần phải chuyển mình để đối phó với BĐKH. Việc áp dụng công nghệ mới, cải thiện quản lý tài nguyên và phát triển các mô hình sản xuất bền vững sẽ là chìa khóa để nâng cao khả năng chống chịu của nông hộ. Tương lai của nông nghiệp Việt Nam phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới trong bối cảnh BĐKH.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề: Ngày càng có nhiều lo ngại về ảnh hưởng của BĐKH đối với đời sống con người. BĐKH có thể có tác động tiêu cực cả trực tiếp và gián tiếp đến phúc lợi chung của con người; mà những người phụ thuộc rất lớn vào tài nguyên thiên nhiên như nông nghiệp và lâm nghiệp cho sinh kế của họ có khả năng bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi BĐKH. Liên quan đến nông nghiệp, Tobey (1992) đã chỉ ra rằng tác động BĐKH là khác nhau tại những khu vực địa lý khác nhau. Ngân hàng thế giới (2007) xác định năm nhân tố chính mà qua đó BĐKH sẽ ảnh hưởng đến năng suất của cây trồng nông nghiệp là: thay đổi lượng mưa, nhiệt độ, lượng khí carbon dioxide, thay đổi khí hậu và mực nước biển dâng (Calzadilla và cộng sự, 2010).

Tuy nhiên, hai nhân tố là thay đổi nhiệt độ và lượng mưa sẽ đem đến kết quả thay đổi trong chế độ đất và nước, sau đó ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Trước sự thay đổi trong khí hậu toàn cầu, có một sự quan tâm ngày càng tăng về tác động của BĐKH đối với nông nghiệp ở các nước đang phát triển và một số nỗ lực đã được thực hiện để đánh giá tác động này (Winter và cộng sự, 1996; Dinar và cộng sự, 1998; Kumar và Parikh, 1998; Mendelsohn và Tiwari, 2000). Do đó, tác động của BĐKH trên lĩnh vực nông nghiệp là một vấn đề có liên quan, đặc biệt là ở các nước có mức thu nhập thấp mà đa số người dân sống ở khu vực nông thôn. Sự hiểu biết về tác động của BĐKH đối với nông nghiệp tại các nước đang phát triển là rất quan trọng nhằm đề ra chính sách để giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực từ nó.

Mục tiêu nghiên cứu: Tác động của BĐKH đến nông nghiệp tăng lên kể từ một thập kỉ gần đây. Bài nghiên cứu sẽ đề cập đến tác động chung của hiện tượng này đến nông nghiệp Việt Nam, đi sâu phân tích tác động của nhiệt độ, lượng mưa đến thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ thông qua số liệu điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Câu hỏi nghiên cứu: Mục đích chính của nghiên cứu này là sử dụng phương pháp định lượng để đánh giá tác động của BĐKH đối với ngành trồng trọt, cụ thể là cây ăn quả.

Bài nghiên cứu nhằm tìm câu trả lời cho câu hỏi chính là: BĐKH tác động như thế nào đến thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ? Để trả lời câu hỏi này, ba câu hỏi chi tiết được đặt ra trong đề tài như sau: (1) BĐKH có tác động tiêu cực đến nông hộ trồng cây ăn quả ở Việt Nam hay không? (2) Nông hộ mất bao nhiêu tiền do tác động của BĐKH? (3) Nông hộ có những biện pháp điều chỉnh gì để thích nghi với BĐKH? 1. Phƣơng pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận Ricardian, thực chất là hồi quy xem xét ảnh hưởng của các yếu tố khí hậu, đất đai, kinh tế-xã hội và các yếu tố khác đến sự thay đổi của thu nhập ròng của nông hộ. Phương pháp này giả định rằng sự thích nghi xảy ra không có tính đến chi phí giao dịch. Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu chéo tại 2 thời điểm để đo lường tác động của nhiệt độ, lượng mưa, bên cạnh các yếu tố khác đến thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ Việt Nam.

Dữ liệu phân tích được lấy từ các nguồn điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS) 2010, 2012. Dữ liệu khí hậu được thu thập từ trang web của Bộ Nông nghiệp và phát triển nông thôn (Bộ nông nghiệp và PTNT) và Bộ Tài nguyên và môi trường (Bộ TNMT). Phạm vi nghiên cứu: Việt Nam là một nước đang phát triển với tỉ trọng lao động nông nghiệp khá cao 48,7% đóng góp 20,6% GDP, riêng ngành trồng trọt chiếm 73,4% giá trị (Tổng cục thống kê, 2010). Rõ ràng nông nghiệp vẫn có vai trò rất quan trọng trong sự phát triển kinh tế và đời sống của người dân.

Cây ăn quả khá phổ biến trên khắp đất nước Việt Nam, đóng góp một phần quan trọng vào thu nhập của nhiều hộ dân. Phạm vi nghiên cứu của đề tài tập trung vào cây ăn quả, số liệu thu thập từ VHLSS trong 2 kỳ khảo sát năm 2010 và 2012. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Kết cấu luận văn: Kết cấu luận văn gồm 5 chương chính.

Sau chương giới thiệu này, phần còn lại của luận văn được sắp xếp như sau. Chương II nêu các khuôn khổ lý thuyết và mô hình sử dụng trong nghiên cứu. Nội dung chính là thảo luận tổng quan về BĐKH, về ngành trồng trọt Việt Nam và mô tả các kịch bản BĐKH. Ngoài ra, chương này sẽ trình bày ba phương pháp có thể được sử dụng để đánh giá các tác động của BĐKH.

Cuối cùng, những lập luận và ý kiến của các nghiên cứu thực nghiệm trong lĩnh vực nghiên cứu này sẽ được trình bày trong chương. Chương III trình bày phương pháp luận, mô tả các nguồn dữ liệu, các biến và đặc điểm kỹ thuật mô hình. Phân tích thực nghiệm về tác động của nhiệt độ, lượng mưa đến thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ Việt Nam, được trình bày tại Chương IV. Chương V kết thúc với một bản tóm tắt các kết quả chính, từ đó cung cấp thông tin và luận cứ khoa học để các nhà làm chính sách đề ra các kế hoạch và biện pháp cụ thể.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT Mục đích chính của chương này là trình bày tổng quan lý thuyết và nghiên cứu thực nghiệm liên quan đến tác động của BĐKH đến ngành trồng trọt. Phần thứ nhất nêu những khái niệm về BĐKH, tác động của BĐKH, kịch bản BĐKH ở Việt Nam và những thách thức của Việt Nam với BĐKH. Tiếp theo, tổng quan về tác động của BĐKH đối với ngành trồng trọt Việt Nam sẽ được trình bày cụ thể trong chương. Cuối cùng của chương, ba lý thuyết mô hình được sử dụng để ước tính tác động của BĐKH đối với nông nghiệp, cụ thể là, mô hình phân vùng sinh thái nông nghiệp, mô hình kinh tế nông học và mô hình Ricardian.

Biến đổi khí hậu: 2. Định nghĩa, nguyên nhân gây nên BĐKH: 2. Định nghĩa: Theo Bộ TNMT, 2009: “BĐKH trái đất là sự thay đổi của hệ thống khí hậu gồm khí quyển, thuỷ quyển, sinh quyển, thạch quyển hiện tại và trong tương lai bởi các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo trong một giai đoạn nhất định tính bằng thập kỷ hay hàng triệu năm”. Sự biển đổi có thể là thay đổi thời tiết bình quân hay thay đổi sự phân bố các sự kiện thời tiết quanh một mức trung bình.

Sự BĐKH có thể giới hạn trong một vùng nhất định hay có thể xuất hiện trên toàn địa cầu. Trong những năm gần đây, đặc biệt trong ngữ cảnh chính sách môi trường, BĐKH thường đề cập tới sự thay đổi khí hậu hiện nay. Các biểu hiện của BĐKH là: (i) sự nóng lên của bầu khí quyển và bề mặt trái đất; (ii) sự thay đổi thành phần và chất lượng của khí quyển có hại đến môi trường sinh thái và sự sống trên trái đất; (iii) sự dâng cao của nước biển do băng tan làm ngập úng các vùng đất thấp, trũng; LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 (iv) sự di chuyển của các đới khí hậu tồn tại hàng ngàn năm trên các vùng khác nhau của trái đất dẫn tới nguy cơ đe doạ sự sống của các loài sinh vật, các hệ sinh thái và hoạt động của con người; (v) sự thay đổi cường độ hoạt động của quá trình hoàn lưu khí quyển, chu trình tuần hoàn nước trong tự nhiên và các chu trình sinh địa hoá khác; (vi) sự thay đổi năng suất sinh học của các hệ sinh thái, chất lượng và thành phần của thuỷ quyển, sinh quyển và các địa tuyến. Theo Công ước Khung của Liên Hiệp Quốc về BĐKH thì BĐKH là “những ảnh hưởng có hại của BĐKH”, là những biến đổi trong môi trường vật lý hoặc sinh học gây ra những ảnh hưởng có hại đáng kể đến thành phần, khả năng phục hồi hoặc sinh sản của các hệ sinh thái tự nhiên và được quản lý hoặc đến hoạt động của các hệ thống kinh tế - xã hội hoặc đến sức khoẻ và phúc lợi của con người.

Theo định nghĩa của Tổ chức Liên chính phủ về BĐKH (IPCC) trong báo cáo lần thứ Tư (AR4) năm 2007, BĐKH là sự biến đổi trạng thái của hệ thống khí hậu, có thể được nhận biết qua sự biến đổi về trung bình và sự biến động của các thuộc tính của nó, được duy trì trong một thời gian đủ dài, điển hình là hàng thập kỷ hoặc dài hơn. Như vậy, BĐKH là bất kỳ sự thay đổi có hệ thống của các nhân tố khí hậu (nhiệt độ, áp suất hoặc gió) qua một thời gian dài do các quá trình tự nhiên như thay đổi trong quá trình phát năng lượng của mặt trời, hoặc các thay đổi chậm chạp của trục quay trái đất, hoặc do các quá trình tự nhiên nội tại của hệ thống khí hậu; hoặc do các tác động từ hoạt động của con người. Một số nguyên nhân gây nên BĐKH: Nguyên nhân chính làm BĐKH Trái Đất là do sự gia tăng các hoạt động tạo ra các chất khí nhà kính, các hoạt động khai thác quá mức các bể hấp thụ và bể chứa khí nhà kính như sinh khối, rừng, các hệ sinh thái biển, ven bờ và đất liền khác. Nguyên nhân của hiện tượng BĐKH có thể được lý giải như sau: Những nhân tố có thể hình thành khí hậu là thay đổi bức xạ khí quyển, bao gồm các quá trình như biến đổi bức xạ mặt trời, độ lệch quỹ đạo Trái Đất, quá trình kiến tạo núi, kiến tạo trôi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 dạt lục địa và sự thay đổi nồng độ khí nhà kính.

Trên thực tế, “nhiệt độ của Trái đất là cân bằng nếu nó phát ra trở lại vào không gian cùng một lượng năng lượng mà nó nhận được từ mặt trời (khoảng 340 watts cho mỗi mét vuông)” (Kolstad, 2000). Khoảng 100 w/m2 được phản xạ trở lại vào khí quyển do những đám mây và 240 w/m2 vào bề mặt trái đất. Bầu không khí có nhiều thành phần, những chất khí có khả năng giữ nhiệt, được gọi là "khí nhà kính". Khi tăng quá trình đốt cháy nhiên liệu hóa thạch, các luồng khí nhà kính vào khí quyển cũng phát triển, làm tăng hiệu ứng nhà kính cả nồng độ và cường độ.