BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM HỒ HUY HOÀNG TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN THU NHẬP TỪ CÂY ĂN QUẢ CỦA NÔNG HỘ Ở VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP. Hồ Chí Minh – Năm 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM HỒ HUY HOÀNG TÁC ĐỘNG CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU ĐẾN THU NHẬP TỪ CÂY ĂN QUẢ CỦA NÔNG HỘ Ở VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ Chuyên ngành: Kinh tế phát triển Mã số: 60310105 Người hướng dẫn khoa học: TS. NGUYỄN HỮU DŨNG TP. Hồ Chí Minh – Năm 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các nội dung nghiên cứu và kết quả nghiên cứu có tính độc lập riêng, không sao chép bất kỳ tài liệu nào và chưa được công bố toàn bộ nội dung này ở bất kỳ đâu. Những số liệu sử dụng trong việc ước lượng các hệ số trong mô hình là trung thực được chính tác giả thu thập và có nguồn gốc rõ ràng, minh bạch; các số liệu khác phục vụ cho việc phân tích, nhận xét đánh giá được thu thập từ các nguồn trích dẫn khác nhau và đã ghi trong phần tài liệu tham khảo. Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về lời cam đoan của mình. Hồ Chí Minh, ngày 1 tháng 11 năm 2014 Người cam đoan Hồ Huy Hoàng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Trang TRANG PHỤ BÌA LỜI CAM ĐOAN MỤC LỤC DANH MỤC BẢNG BIỂU – ĐỒ THỊ DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TÓM TẮT CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU. Mục tiêu nghiên cứu. Câu hỏi nghiên cứu . Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu. Phạm vi nghiên cứu . Kết cấu luận văn . 3 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT . Biến đổi khí hậu . Định nghĩa, nguyên nhân gây nên BĐKH . Biểu hiện của BĐKH . Kịch bản BĐKH . Xu hướng BĐKH Việt Nam trong những thập kỷ gần đây . Kịch bản BĐKH tại Việt Nam . Tác động BĐKH ở Việt Nam . Những thách thức của Việt Nam với BĐKH. Tác động của BĐKH đối với ngành trồng trọt Việt Nam . Tác động của BĐKH đối với cây trồng nói chung . Tác động của BĐKH đối với cây ăn quả . Lý thuyết mô hình . Mô hình phân vùng sinh thái nông nghiệp (the agro-ecological zoning approach – AEZ) . 31 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mô hình kinh tế nông học (the agronomic-economic approach) . Mô hình Ricardian . Mô hình phân tích Ricardian . Nghiên cứu ứng dụng mô hình Ricardian . Kết luận chương . 42 CHƢƠNG 3: PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU . Dữ liệu nghiên cứu . Dữ liệu trích từ điều tra mức sống hộ gia đình 2010, 2012 . Dữ liệu về khí tượng Việt Nam . Lý do sử dụng dữ liệu hộ gia đình . Xử lý dữ liệu . Mô hình Ricardian cho sản xuất nông nghiệp Việt Nam . Mô hình Ricardian . Tác động biên và xu hướng tác động . Kết luận chương . 50 CHƢƠNG 4: TÁC ĐỘNG KINH TẾ CỦA BIẾN ĐỐI KHÍ HẬU LÊN THU NHẬP RÒNG TỪ CÂY ĂN QUẢ CỦA NÔNG HỘ . Kết quả ước lượng của mô hình thực nghiệm . Giải thích kết quả . Tác động của các biến khí hậu lên thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ . Tác động của các biến khác . Giá trị tác động biên . Sự thích nghi của nông hộ với tác động của BĐKH . Kết luận chương . 65 CHƢƠNG 5: KẾT LUẬN . 66 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BẢNG BIỂU – ĐỒ THỊ Bảng 2.1: Mức tăng nhiệt độ trung bình năm (0C) so với thời kỳ 1980-1999 theo kịch bản phát thải thấp (B1) Bảng 2.2: Mức tăng nhiệt độ trung bình năm (0C) so với thời kỳ 1980-1999 theo kịch bản phát thải trung bình (B2) Bảng 2.3: Mức tăng nhiệt độ trung bình năm (0C) so với thời kỳ 1980-1999 theo kịch bản phát thải cao (A2) Bảng 2.4: Mức thay đổi lượng mưa năm (%) so với thời kỳ 1980-1999 theo kịch bản phát thải thấp (B1) Bảng 2.5: Mức thay đổi lượng mưa năm (%) so với thời kỳ 1980-1999 theo kịch bản phát thải trung bình (B2) Bảng 2.6: Mức thay đổi lượng mưa năm (%) so với thời kỳ 1980-1999 theo kịch bản phát thải cao (A2) Bảng 2.7: Mực nước biển dâng (cm) so với thời kỳ 1980 – 1999 Bảng 2.8: Tóm tắt tác động tiềm năng của BĐKH tới các vùng/lĩnh vực Bảng 2.9: Hiện trạng, biến động sử dụng đất đai cả nước năm 1990 – 2012 Bảng 2.10: Diện tích sử dụng đất bị ảnh hưởng bởi độ mặn Bảng 2.11: Tình hình xâm nhập mặn tại ĐBSH Bảng 2.12: Diện tích trồng cây ăn quả của Việt Nam, 2000-2012 Bảng 2.13: Diện tích một số cây ăn quả Bảng 3.1: Mô tả các biến Bảng 4.1: Mô tả mẫu năm 2010 Bảng 4.2: Nhiệt độ trung bình theo vùng Bảng 4.3: Lượng mưa theo vùng Bảng 4.4: Diện tích trồng cây ăn quả bình quân/hộ mỗi vùng Bảng 4.5: Kết quả ước lượng hàm Ricardian năm 2010 Bảng 4.6: Mô tả mẫu năm 2012 Bảng 4.7: Kết quả ước lượng hàm Ricardian năm 2012 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1: Kim ngạch xuất khẩu rau quả Việt Nam, 1996- 2013 và kế hoạch 2020 Biểu đồ 2.2: Tình hình xâm nhập mặn tháng 1 trong 3 năm 2009, 2010, 2011 của 3 sông Ninh Cơ, sông Trà Lý, sông Hồng Biểu đồ 2.3: Sản lượng cây ăn quả phân theo sản lượng, 2012 Biểu đồ 2.4: Cơ cấu diện tích cây ăn quả Việt Nam, 2012 Hình 2.1: Diễn biến chuẩn sai nhiệt độ trung bình toàn cầu Hình 2.2: Diễn biến lượng mưa năm ở các vùng khác nhau trên thế giới Hình 2.3: Diễn biến của mực nước biển trung bình toàn cầu Hình 2.4: Diễn biến của nhiệt độ (a) và lượng mưa (b) ở Việt Nam trong 50 năm qua Hình 2.5: Quỹ đạo của bão ở Tây Bắc Thái Bình Dương và Biển Đông Hình 2.6: Diễn biến của mực nước biển tại Trạm hải văn Hòn Dáu Hình 2.7: Các tác động của BĐKH đến tài nguyên đất Việt Nam Hình 2.8: Khung lý thuyết của mô hình vùng sinh thái nông nghiệp Hình 3.1: Mạng lưới trạm khí tượng Đồng Bằng Bắc Bộ Hình 3.2: Mạng lưới trạm khí tượng Việt Bắc Hình 3.3: Mạng lưới trạm khí tượng Đông Bắc Hình 3.4: Mạng lưới trạm khí tượng Tây Bắc Hình 3.5: Mạng lưới trạm khí tượng Bắc Trung Bộ Hình 3.6: Mạng lưới trạm khí tượng Trung Trung Bộ Hình 3.7: Mạng lưới trạm khí tượng Nam Trung Bộ Hình 3.8: Mạng lưới trạm khí tượng Tây Nguyên Hình 3.9: Mạng lưới trạm khí tượng Nam Bộ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT AEZ Mô hình phân vùng sinh thái nông nghiệp BĐKH Biến đổi khí hậu Bộ nông nghiệp và PTNT Bộ nông nghiệp và phát triển nông thôn Bộ TNMT Bộ tài nguyên môi trường CEE Trung tâm kỹ thuật môi trường ĐBSCL Đồng bằng sông Cửu Long ĐBSH Đồng bằng sông Hồng FAO Tổ chức lương nông thế giới GDP Tổng sản phẩm quốc nội IPCC Uỷ ban liên chính phủ về biến đổi khí hậu VHLSS Điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com TÓM TẮT Bài nghiên cứu áp dụng phương pháp tiếp cận Ricardian để đo lường tác động của BĐKH đến sản xuất nông nghiệp, cụ thể là ảnh hưởng của nhiệt độ và lượng mưa đến thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ, sử dụng bộ dữ liệu điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS) năm 2010, năm 2012 và dữ liệu các trạm khí tượng trên cả nước năm 2010 và 2012 từ trang web của Bộ Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn (Bộ nông nghiệp và PTNT). Loại cây trồng tác giả hướng đến là cây ăn quả do đặc điểm nhạy cảm với thời tiết của những loại này. Đối tượng nghiên cứu trong đề tài là gần 600 hộ gia đình phân bổ trên khắp 63 tỉnh thành trong cả nước. Từ việc ước lượng ảnh hưởng của nhiệt độ và lượng mưa, nghiên cứu đã đưa ra một số nhận định về sự thích nghi của nông hộ trồng cây ăn quả với hiện tượng biến đổi khí hậu (BĐKH) đã và đang diễn ra. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 CHƢƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU 1. Đặt vấn đề: Ngày càng có nhiều lo ngại về ảnh hưởng của BĐKH đối với đời sống con người. BĐKH có thể có tác động tiêu cực cả trực tiếp và gián tiếp đến phúc lợi chung của con người; mà những người phụ thuộc rất lớn vào tài nguyên thiên nhiên như nông nghiệp và lâm nghiệp cho sinh kế của họ có khả năng bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi BĐKH. Liên quan đến nông nghiệp, Tobey (1992) đã chỉ ra rằng tác động BĐKH là khác nhau tại những khu vực địa lý khác nhau. Ngân hàng thế giới (2007) xác định năm nhân tố chính mà qua đó BĐKH sẽ ảnh hưởng đến năng suất của cây trồng nông nghiệp là: thay đổi lượng mưa, nhiệt độ, lượng khí carbon dioxide, thay đổi khí hậu và mực nước biển dâng (Calzadilla và cộng sự, 2010). Tuy nhiên, hai nhân tố là thay đổi nhiệt độ và lượng mưa sẽ đem đến kết quả thay đổi trong chế độ đất và nước, sau đó ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Trước sự thay đổi trong khí hậu toàn cầu, có một sự quan tâm ngày càng tăng về tác động của BĐKH đối với nông nghiệp ở các nước đang phát triển và một số nỗ lực đã được thực hiện để đánh giá tác động này (Winter và cộng sự, 1996; Dinar và cộng sự, 1998; Kumar và Parikh, 1998; Mendelsohn và Tiwari, 2000). Do đó, tác động của BĐKH trên lĩnh vực nông nghiệp là một vấn đề có liên quan, đặc biệt là ở các nước có mức thu nhập thấp mà đa số người dân sống ở khu vực nông thôn. Sự hiểu biết về tác động của BĐKH đối với nông nghiệp tại các nước đang phát triển là rất quan trọng nhằm đề ra chính sách để giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực từ nó. Mục tiêu nghiên cứu: Tác động của BĐKH đến nông nghiệp tăng lên kể từ một thập kỉ gần đây. Bài nghiên cứu sẽ đề cập đến tác động chung của hiện tượng này đến nông nghiệp Việt Nam, đi sâu phân tích tác động của nhiệt độ, lượng mưa đến thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ thông qua số liệu điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Luận văn Thạc sĩ UEH: Tác động biến đổi khí hậu đến thu nhập cây ăn quả của nông hộ
Luận văn thạc sĩ phân tích ueh tác động của biến đổi khí hậu đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ ở việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho
Trường đại học
Trường Đại học Kinh tế TP.HCMChuyên ngành
Kinh tế phát triểnNgười đăng
Ẩn danhThể loại
Luận văn thạc sĩ2014
Phí lưu trữ
35 PointMục lục chi tiết
Tóm tắt
I. Tổng quan về tác động của biến đổi khí hậu đến thu nhập nông hộ
Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với nông nghiệp toàn cầu, đặc biệt là ở Việt Nam. Nông nghiệp Việt Nam, với đặc điểm phụ thuộc nhiều vào điều kiện khí hậu, đang phải đối mặt với những tác động tiêu cực từ BĐKH. Nghiên cứu này sẽ phân tích tác động của BĐKH đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ, một trong những lĩnh vực nông nghiệp quan trọng tại Việt Nam. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (2007), BĐKH có thể ảnh hưởng đến năng suất cây trồng thông qua sự thay đổi của nhiệt độ và lượng mưa. Điều này đặc biệt quan trọng đối với cây ăn quả, vì chúng nhạy cảm với các yếu tố khí hậu.
1.1. Định nghĩa và nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu
Biến đổi khí hậu được định nghĩa là sự thay đổi của hệ thống khí hậu do các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo. Nguyên nhân chính gây ra BĐKH là sự gia tăng khí nhà kính từ các hoạt động của con người như đốt nhiên liệu hóa thạch và phá rừng. Theo IPCC, BĐKH có thể dẫn đến những biến đổi lớn trong môi trường, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và thu nhập của nông hộ.
1.2. Tình hình biến đổi khí hậu tại Việt Nam
Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ BĐKH. Nhiệt độ trung bình tăng lên, lượng mưa thay đổi và mực nước biển dâng cao đang đe dọa đến sản xuất nông nghiệp. Theo nghiên cứu của Nguyễn Văn Thắng và cộng sự (2010), tác động của BĐKH đến nông nghiệp Việt Nam là rất nghiêm trọng, đặc biệt là đối với các vùng trồng cây ăn quả.
II. Những thách thức mà nông hộ Việt Nam phải đối mặt do biến đổi khí hậu
Nông hộ Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức do BĐKH, bao gồm sự thay đổi trong điều kiện khí hậu, tăng cường độ thiên tai và sự biến động của giá cả nông sản. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập mà còn đến sinh kế của hàng triệu người dân nông thôn. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, nhiều nông hộ đã phải thay đổi phương thức sản xuất để thích ứng với những biến đổi này.
2.1. Tác động của nhiệt độ và lượng mưa đến sản xuất cây ăn quả
Nhiệt độ và lượng mưa là hai yếu tố chính ảnh hưởng đến năng suất cây ăn quả. Nghiên cứu cho thấy, sự gia tăng nhiệt độ có thể làm giảm năng suất của nhiều loại cây ăn quả, trong khi lượng mưa không ổn định có thể dẫn đến tình trạng thiếu nước hoặc ngập úng. Điều này gây khó khăn cho nông hộ trong việc duy trì sản xuất ổn định.
2.2. Tăng cường thiên tai và ảnh hưởng đến thu nhập nông hộ
Sự gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt đã gây ra thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp. Nhiều nông hộ đã mất trắng mùa màng do thiên tai, dẫn đến giảm thu nhập và khó khăn trong sinh kế. Theo thống kê, thiệt hại do thiên tai đã làm giảm đáng kể thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ.
III. Phương pháp nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đến thu nhập nông hộ
Nghiên cứu này áp dụng phương pháp tiếp cận Ricardian để đánh giá tác động của BĐKH đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ. Phương pháp này cho phép phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố khí hậu và thu nhập nông hộ, từ đó đưa ra những nhận định chính xác về tác động của BĐKH. Dữ liệu được thu thập từ các cuộc khảo sát mức sống hộ gia đình và các trạm khí tượng trên toàn quốc.
3.1. Mô hình Ricardian và ứng dụng trong nghiên cứu
Mô hình Ricardian là một phương pháp phổ biến trong nghiên cứu tác động của BĐKH đến nông nghiệp. Mô hình này cho phép đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố khí hậu đến thu nhập nông hộ thông qua việc phân tích dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau. Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu từ VHLSS năm 2010 và 2012 để thực hiện phân tích.
3.2. Dữ liệu và phương pháp thu thập
Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ các cuộc khảo sát mức sống hộ gia đình và các trạm khí tượng. Dữ liệu này bao gồm thông tin về thu nhập, diện tích trồng cây ăn quả, nhiệt độ và lượng mưa. Phương pháp thu thập dữ liệu được thực hiện một cách hệ thống và có sự kiểm tra chất lượng để đảm bảo tính chính xác.
IV. Kết quả nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu đến thu nhập từ cây ăn quả
Kết quả nghiên cứu cho thấy, BĐKH có tác động tiêu cực đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ. Sự gia tăng nhiệt độ và biến động lượng mưa đã làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, nông hộ đã có những biện pháp thích ứng để giảm thiểu tác động của BĐKH, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn trong việc duy trì thu nhập ổn định.
4.1. Tác động của các yếu tố khí hậu đến thu nhập nông hộ
Nghiên cứu cho thấy, nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định đã làm giảm thu nhập từ cây ăn quả. Các yếu tố này ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm, dẫn đến giảm doanh thu cho nông hộ. Theo ước tính, thu nhập từ cây ăn quả đã giảm từ 10-20% trong những năm gần đây do tác động của BĐKH.
4.2. Biện pháp thích ứng của nông hộ trước biến đổi khí hậu
Nông hộ đã áp dụng nhiều biện pháp để thích ứng với BĐKH, như thay đổi giống cây trồng, cải thiện kỹ thuật canh tác và sử dụng công nghệ tưới tiêu hiệu quả. Tuy nhiên, những biện pháp này vẫn chưa đủ để bù đắp cho những thiệt hại do BĐKH gây ra. Cần có sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức để giúp nông hộ thích ứng tốt hơn.
V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nông nghiệp Việt Nam
Kết luận từ nghiên cứu cho thấy, BĐKH đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ Việt Nam. Để giảm thiểu tác động tiêu cực này, cần có các chính sách hỗ trợ nông hộ trong việc thích ứng với BĐKH. Hướng đi tương lai cho nông nghiệp Việt Nam cần tập trung vào việc phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao năng lực cho nông hộ.
5.1. Chính sách hỗ trợ nông hộ thích ứng với biến đổi khí hậu
Chính phủ cần xây dựng các chính sách hỗ trợ nông hộ trong việc thích ứng với BĐKH, bao gồm đào tạo kỹ thuật, cung cấp giống cây trồng chịu hạn và hỗ trợ tài chính. Các chương trình này sẽ giúp nông hộ cải thiện năng suất và thu nhập từ cây ăn quả.
5.2. Tương lai của nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh biến đổi khí hậu
Nông nghiệp Việt Nam cần phải chuyển mình để đối phó với BĐKH. Việc áp dụng công nghệ mới, cải thiện quản lý tài nguyên và phát triển các mô hình sản xuất bền vững sẽ là chìa khóa để nâng cao khả năng chống chịu của nông hộ. Tương lai của nông nghiệp Việt Nam phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới trong bối cảnh BĐKH.
TÀI LIỆU LIÊN QUAN
Bạn đang xem trước tài liệu:
Luận văn thạc sĩ ueh tác động của biến đổi khí hậu đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ ở việt nam
THÔNG TIN CHI TIẾT
Tác giả: Hồ Huy Hoàng
Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hữu Dũng
Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM
Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
Đề tài: Tác động của biến đổi khí hậu đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ ở Việt Nam
Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
Năm xuất bản: 2014
Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh
Trích đoạn nội dung tài liệu
Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ