Luận văn Thạc sĩ UEH: Tác động biến đổi khí hậu đến thu nhập cây ăn quả của nông hộ

Luận văn thạc sĩ phân tích ueh tác động của biến đổi khí hậu đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ ở việt nam, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho

• Tác giả: Hồ Huy Hoàng
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hữu Dũng
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Kinh tế phát triển
• Đề tài: Tác động của biến đổi khí hậu đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Kết cấu luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN LÝ THUYẾT
• 2.1. Biến đổi khí hậu
• 2.2. Định nghĩa, nguyên nhân gây nên BĐKH
• 2.3. Biểu hiện của BĐKH
• 2.4. Kịch bản BĐKH
• 2.5. Xu hướng BĐKH Việt Nam trong những thập kỷ gần đây
• 2.6. Kịch bản BĐKH tại Việt Nam
• 2.7. Tác động BĐKH ở Việt Nam
• 2.8. Những thách thức của Việt Nam với BĐKH
• 2.9. Tác động của BĐKH đối với ngành trồng trọt Việt Nam
• 2.10. Tác động của BĐKH đối với cây trồng nói chung
• 2.11. Tác động của BĐKH đối với cây ăn quả
• 2.12. Lý thuyết mô hình
• 2.12.1. Mô hình phân vùng sinh thái nông nghiệp (the agro-ecological zoning approach – AEZ)
• 2.12.2. Mô hình kinh tế nông học (the agronomic-economic approach)
• 2.12.3. Mô hình Ricardian
• 2.12.4. Mô hình phân tích Ricardian
• 2.12.5. Nghiên cứu ứng dụng mô hình Ricardian
• 2.13. Kết luận chương
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.1.1. Dữ liệu trích từ điều tra mức sống hộ gia đình 2010, 2012
• 3.1.2. Dữ liệu về khí tượng Việt Nam
• 3.1.3. Lý do sử dụng dữ liệu hộ gia đình
• 3.2. Xử lý dữ liệu
• 3.3. Mô hình Ricardian cho sản xuất nông nghiệp Việt Nam
• 3.3.1. Mô hình Ricardian
• 3.3.2. Tác động biên và xu hướng tác động
• 3.4. Kết luận chương
• 4. CHƯƠNG 4: TÁC ĐỘNG KINH TẾ CỦA BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU LÊN THU NHẬP RÒNG TỪ CÂY ĂN QUẢ CỦA NÔNG HỘ
• 4.1. Kết quả ước lượng của mô hình thực nghiệm
• 4.2. Giải thích kết quả
• 4.3. Tác động của các biến khí hậu lên thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ
• 4.4. Tác động của các biến khác
• 4.5. Giá trị tác động biên
• 4.6. Sự thích nghi của nông hộ với tác động của BĐKH
• 4.7. Kết luận chương
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của biến đổi khí hậu đến thu nhập nông hộ

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với nông nghiệp toàn cầu, đặc biệt là ở Việt Nam. Nông nghiệp Việt Nam, với đặc điểm phụ thuộc nhiều vào điều kiện khí hậu, đang phải đối mặt với những tác động tiêu cực từ BĐKH. Nghiên cứu này sẽ phân tích tác động của BĐKH đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ, một trong những lĩnh vực nông nghiệp quan trọng tại Việt Nam. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (2007), BĐKH có thể ảnh hưởng đến năng suất cây trồng thông qua sự thay đổi của nhiệt độ và lượng mưa. Điều này đặc biệt quan trọng đối với cây ăn quả, vì chúng nhạy cảm với các yếu tố khí hậu.

1.1. Định nghĩa và nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu được định nghĩa là sự thay đổi của hệ thống khí hậu do các nguyên nhân tự nhiên và nhân tạo. Nguyên nhân chính gây ra BĐKH là sự gia tăng khí nhà kính từ các hoạt động của con người như đốt nhiên liệu hóa thạch và phá rừng. Theo IPCC, BĐKH có thể dẫn đến những biến đổi lớn trong môi trường, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và thu nhập của nông hộ.

1.2. Tình hình biến đổi khí hậu tại Việt Nam

Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất từ BĐKH. Nhiệt độ trung bình tăng lên, lượng mưa thay đổi và mực nước biển dâng cao đang đe dọa đến sản xuất nông nghiệp. Theo nghiên cứu của Nguyễn Văn Thắng và cộng sự (2010), tác động của BĐKH đến nông nghiệp Việt Nam là rất nghiêm trọng, đặc biệt là đối với các vùng trồng cây ăn quả.

II. Những thách thức mà nông hộ Việt Nam phải đối mặt do biến đổi khí hậu

Nông hộ Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức do BĐKH, bao gồm sự thay đổi trong điều kiện khí hậu, tăng cường độ thiên tai và sự biến động của giá cả nông sản. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập mà còn đến sinh kế của hàng triệu người dân nông thôn. Theo báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, nhiều nông hộ đã phải thay đổi phương thức sản xuất để thích ứng với những biến đổi này.

2.1. Tác động của nhiệt độ và lượng mưa đến sản xuất cây ăn quả

Nhiệt độ và lượng mưa là hai yếu tố chính ảnh hưởng đến năng suất cây ăn quả. Nghiên cứu cho thấy, sự gia tăng nhiệt độ có thể làm giảm năng suất của nhiều loại cây ăn quả, trong khi lượng mưa không ổn định có thể dẫn đến tình trạng thiếu nước hoặc ngập úng. Điều này gây khó khăn cho nông hộ trong việc duy trì sản xuất ổn định.

2.2. Tăng cường thiên tai và ảnh hưởng đến thu nhập nông hộ

Sự gia tăng tần suất và cường độ của các hiện tượng thời tiết cực đoan như bão, lũ lụt đã gây ra thiệt hại lớn cho sản xuất nông nghiệp. Nhiều nông hộ đã mất trắng mùa màng do thiên tai, dẫn đến giảm thu nhập và khó khăn trong sinh kế. Theo thống kê, thiệt hại do thiên tai đã làm giảm đáng kể thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của biến đổi khí hậu đến thu nhập nông hộ

Nghiên cứu này áp dụng phương pháp tiếp cận Ricardian để đánh giá tác động của BĐKH đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ. Phương pháp này cho phép phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố khí hậu và thu nhập nông hộ, từ đó đưa ra những nhận định chính xác về tác động của BĐKH. Dữ liệu được thu thập từ các cuộc khảo sát mức sống hộ gia đình và các trạm khí tượng trên toàn quốc.

3.1. Mô hình Ricardian và ứng dụng trong nghiên cứu

Mô hình Ricardian là một phương pháp phổ biến trong nghiên cứu tác động của BĐKH đến nông nghiệp. Mô hình này cho phép đánh giá ảnh hưởng của các yếu tố khí hậu đến thu nhập nông hộ thông qua việc phân tích dữ liệu từ nhiều nguồn khác nhau. Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu từ VHLSS năm 2010 và 2012 để thực hiện phân tích.

3.2. Dữ liệu và phương pháp thu thập

Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ các cuộc khảo sát mức sống hộ gia đình và các trạm khí tượng. Dữ liệu này bao gồm thông tin về thu nhập, diện tích trồng cây ăn quả, nhiệt độ và lượng mưa. Phương pháp thu thập dữ liệu được thực hiện một cách hệ thống và có sự kiểm tra chất lượng để đảm bảo tính chính xác.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu đến thu nhập từ cây ăn quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy, BĐKH có tác động tiêu cực đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ. Sự gia tăng nhiệt độ và biến động lượng mưa đã làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, nông hộ đã có những biện pháp thích ứng để giảm thiểu tác động của BĐKH, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn trong việc duy trì thu nhập ổn định.

4.1. Tác động của các yếu tố khí hậu đến thu nhập nông hộ

Nghiên cứu cho thấy, nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định đã làm giảm thu nhập từ cây ăn quả. Các yếu tố này ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm, dẫn đến giảm doanh thu cho nông hộ. Theo ước tính, thu nhập từ cây ăn quả đã giảm từ 10-20% trong những năm gần đây do tác động của BĐKH.

4.2. Biện pháp thích ứng của nông hộ trước biến đổi khí hậu

Nông hộ đã áp dụng nhiều biện pháp để thích ứng với BĐKH, như thay đổi giống cây trồng, cải thiện kỹ thuật canh tác và sử dụng công nghệ tưới tiêu hiệu quả. Tuy nhiên, những biện pháp này vẫn chưa đủ để bù đắp cho những thiệt hại do BĐKH gây ra. Cần có sự hỗ trợ từ chính phủ và các tổ chức để giúp nông hộ thích ứng tốt hơn.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho nông nghiệp Việt Nam

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy, BĐKH đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến thu nhập từ cây ăn quả của nông hộ Việt Nam. Để giảm thiểu tác động tiêu cực này, cần có các chính sách hỗ trợ nông hộ trong việc thích ứng với BĐKH. Hướng đi tương lai cho nông nghiệp Việt Nam cần tập trung vào việc phát triển bền vững, bảo vệ môi trường và nâng cao năng lực cho nông hộ.

5.1. Chính sách hỗ trợ nông hộ thích ứng với biến đổi khí hậu

Chính phủ cần xây dựng các chính sách hỗ trợ nông hộ trong việc thích ứng với BĐKH, bao gồm đào tạo kỹ thuật, cung cấp giống cây trồng chịu hạn và hỗ trợ tài chính. Các chương trình này sẽ giúp nông hộ cải thiện năng suất và thu nhập từ cây ăn quả.

5.2. Tương lai của nông nghiệp Việt Nam trong bối cảnh biến đổi khí hậu

Nông nghiệp Việt Nam cần phải chuyển mình để đối phó với BĐKH. Việc áp dụng công nghệ mới, cải thiện quản lý tài nguyên và phát triển các mô hình sản xuất bền vững sẽ là chìa khóa để nâng cao khả năng chống chịu của nông hộ. Tương lai của nông nghiệp Việt Nam phụ thuộc vào khả năng thích ứng và đổi mới trong bối cảnh BĐKH.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nông nghiệp giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế Việt Nam với tỷ trọng lao động chiếm 48,7% và đóng góp 20,6% tổng sản phẩm quốc nội vào năm 2010, trong đó ngành trồng trọt chiếm tới 73,4% giá trị sản xuất toàn ngành. Diện tích trồng cây ăn quả trên cả nước đã mở rộng nhanh chóng từ 540,8 nghìn hecta năm 2000 lên 832,7 nghìn hecta vào năm 2012, mang lại kim ngạch xuất khẩu ấn tượng vượt mốc 1 tỷ USD vào năm 2013 so với mức 152 triệu USD năm 2003. Tuy nhiên, biến đổi khí hậu đang tạo ra những thách thức nghiêm trọng đối với sinh kế của hàng triệu nông hộ. Trong giai đoạn 1958 đến 2007, nhiệt độ trung bình năm tại Việt Nam đã gia tăng từ 0,5 đến 0,7 độ C, trong khi lượng mưa trung bình toàn quốc giảm khoảng 2% và mực nước biển dâng khoảng 20 cm.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là đánh giá và lượng hóa mức độ tác động của các yếu tố biến đổi khí hậu, cụ thể là nhiệt độ và lượng mưa, đến thu nhập ròng từ cây ăn quả của các nông hộ tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể bao gồm việc xác định mối quan hệ phi tuyến giữa các yếu tố khí hậu và hiệu quả kinh tế của nông hộ, ước tính giá trị tác động biên trên từng đơn vị diện tích và phân tích các cơ chế thích nghi thực tế của nông dân. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu khảo sát kinh tế xã hội và khí tượng trên toàn bộ 63 tỉnh thành thuộc 7 vùng sinh thái trong giai đoạn 2010 và 2012. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học thực nghiệm định lượng, hỗ trợ các nhà hoạch định chính sách xây dựng chiến lược phát triển bền vững cho ngành cây ăn quả quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết địa tô kinh tế do David Ricardo khởi xướng và được Mendelsohn cùng các cộng sự phát triển thành mô hình Ricardian trong kinh tế học môi trường từ năm 1994. Mô hình này giả định rằng giá trị đất đai hoặc thu nhập ròng từ sản xuất nông nghiệp phản ánh năng suất sinh lợi dài hạn của đất dưới tác động tổng hợp của các điều kiện tự nhiên và kinh tế xã hội. Khung phân tích Ricardian vượt trội hơn mô hình phân vùng sinh thái nông nghiệp của Tổ chức Lương nông Thế giới và mô hình kinh tế nông học truyền thống nhờ khả năng nắm bắt đầy đủ hành vi thích ứng nội sinh của nông dân trước sự thay đổi của khí hậu.

Các khái niệm chính được sử dụng bao gồm: Thu nhập ròng của nông hộ được đo bằng tổng doanh thu trừ đi toàn bộ chi phí sản xuất; Tác động biên thể hiện mức thay đổi của thu nhập ròng khi nhiệt độ tăng thêm 1 độ C hoặc lượng mưa tăng thêm 1 mm mỗi tháng; Năng lực thích ứng của nông hộ phản ánh việc điều chỉnh cơ cấu cây trồng, mùa vụ và phương thức tưới tiêu. Nghiên cứu mô hình hóa hàm lợi nhuận theo dạng phương trình bậc hai phi tuyến nhằm xác định các ngưỡng tới hạn sinh thái khí hậu. Cách tiếp cận này kế thừa các kết quả thực nghiệm quốc tế của Seo và Mendelsohn năm 2007, cũng như các nghiên cứu tại Việt Nam ghi nhận tác động biên của nhiệt độ làm giảm 71.240 đồng mỗi hộ trên 1 độ C theo ước tính của Nguyễn Châu Thoại năm 2011, hoặc giảm 181 đồng trên mỗi hecta trên 1 độ C theo kết quả của Lê Thị Diễm Phúc năm 2012.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn từ cuộc Điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam do Tổng cục Thống kê tiến hành trong hai kỳ năm 2010 và 2012. Dữ liệu khí tượng tương ứng về chuỗi nhiệt độ và lượng mưa được thu thập từ mạng lưới các trạm quan trắc trên toàn quốc thuộc hệ thống của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm gần 600 hộ nông dân chuyên canh và luân canh cây ăn quả phân bổ đại diện tại 63 tỉnh thành thuộc 7 vùng sinh thái khí hậu của Việt Nam. Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng đa giai đoạn của Tổng cục Thống kê, bảo đảm tính đại diện cao cho các tầng lớp dân cư và điều kiện địa lý tự nhiên.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích hồi quy Ricardian kinh tế lượng vi mô là vì phương pháp này cho phép phân tích dữ liệu chéo đa thời điểm, kiểm soát đồng thời các biến số về đất đai, nguồn nước, đặc điểm nhân khẩu học và kỹ thuật canh tác. Quan trọng hơn, mô hình phản ánh chính xác các quyết định tối ưu hóa lợi nhuận thực tế của nông dân mà không phải chịu chi phí thiết lập các thử nghiệm đồng ruộng phức tạp và tốn kém.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng từ mô hình thực nghiệm đem lại bốn phát hiện khoa học nổi bật:

Thứ nhất, tồn tại mối quan hệ phi tuyến dạng bậc hai hình chữ U ngược rõ nét giữa các yếu tố khí hậu và thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ. Khi nhiệt độ vượt qua ngưỡng tối ưu sinh lý của cây trồng, thu nhập ròng của nông dân bắt đầu sụt giảm nghiêm trọng.

Thứ hai, tác động của khí hậu có sự phân hóa sâu sắc theo mùa. Sự gia tăng nhiệt độ và thiếu hụt lượng mưa trong mùa khô gây ra áp lực hạn hán khốc liệt, làm rụng hoa và trái non hàng loạt, dẫn đến sụt giảm năng suất từ 15% đến 20% tại nhiều nhà vườn. Ngược lại, lượng mưa cực đoan trong mùa mưa gây ngập úng cục bộ, làm thối rễ cây ăn trái dài ngày.

Thứ ba, sự thay đổi nhiệt độ và độ ẩm kích hoạt các đợt bùng phát dịch bệnh trên diện rộng. Điển hình là dịch bệnh chổi rồng đã tàn phá 7.994 hecta nhãn tại tỉnh Vĩnh Long, chiếm hơn 85% diện tích toàn tỉnh, và 3.567 hecta tại tỉnh Đồng Tháp, chiếm trên 74% diện tích. Đồng thời, bệnh đốm nâu hoành hành trên 50% diện tích thanh long tại các tỉnh Bình Thuận, Long An và Tiền Giang với quy mô thiệt hại lên đến khoảng 18.000 hecta.

Thứ tư, mức độ tổn thương kinh tế có sự chênh lệch lớn giữa các vùng địa lý. Vùng Đồng bằng sông Cửu Long với 288,3 nghìn hecta cây ăn quả, chiếm 34,6% diện tích cả nước, và vùng Đông Nam Bộ với 178,2 nghìn hecta, chiếm 21,4%, chịu rủi ro cao nhất do hiện tượng xâm nhập mặn lấn sâu từ 30 đến 70 km vào các nhánh sông chính.

Thảo luận kết quả

Cây ăn quả là loại cây thân gỗ lâu năm đòi hỏi chu kỳ đầu tư dài hạn và rất nhạy cảm với các cú sốc thời tiết đột ngột. Khi nhiệt độ môi trường tăng cao, quá trình bốc thoát hơi nước diễn ra mạnh mẽ làm suy kiệt độ ẩm của đất, cản trở quá trình quang hợp và tích lũy dưỡng chất của cây. Kết quả này tương đồng với các công trình nghiên cứu của Seo và Mendelsohn năm 2007 tại Châu Mỹ La Tinh, nơi mức tăng 2,5 độ C làm suy giảm 0,5 tỷ USD thu nhập nông nghiệp, cũng như nghiên cứu của Molua và Lambi năm 2007 tại Cameroon ghi nhận tác động biên tiêu cực âm 15 USD trên mỗi độ C.

Trong thực tế phân tích học thuật, các tập dữ liệu thực nghiệm này có thể được mô tả trực quan và sinh động thông qua biểu đồ phân tán hồi quy đa thức bậc hai biểu diễn hàm thu nhập ròng theo nhiệt độ và lượng mưa. Bên cạnh đó, việc xây dựng bảng ma trận so sánh tác động biên giữa các nhóm hộ có hệ thống tưới tiêu chủ động và nhóm hộ không có tưới tiêu chủ động sẽ làm nổi bật vai trò giảm thiểu rủi ro của cơ sở hạ tầng thủy lợi. Việc nông hộ chủ động đầu tư máy bơm, đào mương trữ ngọt và chuyển đổi giống ghép chịu hạn giúp hạn chế đáng kể mức suy giảm lợi nhuận ròng trước các tác động bất lợi của thời tiết cực đoan.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm giảm thiểu tổn thất kinh tế và nâng cao năng lực chống chịu cho các vùng chuyên canh cây ăn quả, bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể được đề xuất:

Thứ nhất, chuyển đổi cơ cấu giống cây trồng và điều chỉnh khung lịch thời vụ. Các cơ quan chuyên môn cần chủ động lai tạo và đưa vào sản xuất các giống cây ăn quả có khả năng chịu mặn và chịu hạn cao như các dòng xoài, bưởi ghép gốc kháng mặn, phấn đấu giảm tỷ lệ thiệt hại năng suất từ 15% đến 20%. Thời gian triển khai từ năm 2015 đến năm 2020, do Viện Nghiên cứu Cây ăn quả miền Nam phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn các tỉnh thực hiện.

Thứ hai, đầu tư hiện đại hóa mạng lưới thủy lợi nội đồng và phổ biến công nghệ tưới tiết kiệm. Mục tiêu đặt ra là lắp đặt hệ thống tưới nhỏ giọt và tưới phun sương tự động cho 30% đến 40% diện tích chuyên canh vào năm 2022, giúp tiết kiệm 25% lượng nước tưới và giảm chi phí nhiên liệu vận hành. Chủ thể thực hiện là Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng Ủy ban nhân dân các tỉnh trọng điểm.

Thứ ba, thiết lập hệ thống cảnh báo sớm và kiểm soát dịch bệnh sinh học theo chuỗi liên kết. Các địa phương cần xây dựng quy trình quản lý dịch hại tổng hợp nhằm khống chế bệnh chổi rồng và nấm đốm nâu, đưa tỷ lệ diện tích nhiễm bệnh xuống dưới mức 10% trong vòng 3 năm. Trách nhiệm thực hiện thuộc về Cục Bảo vệ Thực vật kết hợp cùng các hợp tác xã nông nghiệp.

Thứ tư, hoàn thiện chính sách tài chính nông thôn và bảo hiểm rủi ro khí hậu. Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính cần ban hành gói tín dụng ưu đãi với lãi suất thấp hơn từ 2% đến 3% so với lãi suất thương mại trước năm 2025, tạo nguồn vốn hỗ trợ nông dân tái thiết vườn cây sau thiên tai và đầu tư chuyển đổi mô hình nông nghiệp thích ứng bền vững.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho bốn nhóm đối tượng chính:

Nhóm thứ nhất là các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước về nông nghiệp. Tài liệu cung cấp hệ thống số liệu định lượng làm căn cứ xây dựng quy hoạch tổng thể 1,1 triệu hecta cây ăn quả quốc gia và kế hoạch hành động ứng phó biến đổi khí hậu ngành trồng trọt.

Nhóm thứ hai là các giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học thuộc các khối ngành Kinh tế phát triển, Kinh tế nông nghiệp và Quản lý tài nguyên môi trường. Luận văn là tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp ứng dụng mô hình Ricardian phi tuyến tính kết hợp dữ liệu khảo sát mức sống quy mô lớn và dữ liệu khí tượng không gian.

Nhóm thứ ba là các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu rau quả và các hợp tác xã nông nghiệp. Nghiên cứu giúp doanh nghiệp định vị chính xác mức độ tổn thương của từng vùng nguyên liệu, từ đó xây dựng kế hoạch liên kết bao tiêu và đầu tư công nghệ bảo quản sau thu hoạch hướng tới mục tiêu kim ngạch 1,2 tỷ USD.

Nhóm thứ tư là các chủ trang trại và nông hộ trực tiếp sản xuất cây ăn quả. Nội dung luận văn giúp người dân nhận diện rõ các quy luật tác động của nhiệt độ, lượng mưa, từ đó chủ động áp dụng các giải pháp kỹ thuật tưới tiêu và phòng trừ sâu bệnh để bảo vệ thu nhập gia đình.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình Ricardian có ưu điểm gì vượt trội so với phương pháp hàm sản xuất nông học truyền thống? Mô hình Ricardian tính toán được toàn diện các phản ứng thích nghi tự nhiên của nông hộ như thay đổi giống cây, thời vụ và kỹ thuật tưới tiêu thông qua dữ liệu thị trường thực tế. Ngược lại, mô hình nông học thường cố định các điều kiện kỹ thuật trong phòng thí nghiệm nên dễ ước tính phóng đại mức độ thiệt hại kinh tế do thời tiết gây ra.

Vì sao nghiên cứu lại tập trung vào nhóm cây ăn quả thay vì các loại cây hàng năm? Cây ăn quả là ngành hàng kinh tế mũi nhọn với kim ngạch xuất khẩu vượt mốc 1 tỷ USD năm 2013 nhưng có chu kỳ sinh trưởng dài ngày và chi phí đầu tư ban đầu rất lớn. Đặc tính sinh lý của cây ăn trái cực kỳ nhạy cảm với sốc nhiệt độ và xâm nhập mặn, khiến rủi ro tài chính của nông hộ cao hơn nhiều so với cây ngắn ngày.

Khu vực địa lý nào tại Việt Nam chịu thiệt hại thu nhập nặng nề nhất do biến đổi khí hậu? Đồng bằng sông Cửu Long chiếm 34,6% diện tích cây ăn quả cả nước và vùng Đông Nam Bộ chiếm 21,4% là hai khu vực chịu tổn thương nghiêm trọng nhất. Tác động cộng hưởng giữa nền nhiệt tăng cao và xâm nhập mặn sâu tới 70 km vào đất liền đe dọa trực tiếp các vùng chuyên canh sầu riêng, chôm chôm, nhãn và xoài.

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập từ đâu để đảm bảo tính đại diện và khách quan? Nghiên cứu sử dụng dữ liệu kinh tế lượng vi mô từ Điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam các năm 2010 và 2012 của Tổng cục Thống kê với mẫu gần 600 hộ trên 63 tỉnh thành. Dữ liệu khí hậu nhiệt độ và lượng mưa được trích xuất trực tiếp từ các trạm quan trắc quốc gia của Bộ Tài nguyên và Môi trường.

Nông hộ có thể thực hiện những giải pháp tức thời nào để bảo vệ thu nhập ròng trước thời tiết cực đoan? Nông hộ cần chủ động nạo vét mương vườn trữ nước ngọt trước mùa khô, áp dụng hệ thống tưới nhỏ giọt tiết kiệm nước và che phủ gốc giữ ẩm. Đồng thời, nhà vườn cần tăng cường bón phân hữu cơ sinh học, cắt tỉa cành thông thoáng để hạn chế nấm bệnh bùng phát trong mùa mưa bão.

Kết luận

Nghiên cứu đã đạt được những đóng góp khoa học và thực tiễn quan trọng sau:

• Chứng minh mối quan hệ phi tuyến dạng parabol giữa nhiệt độ, lượng mưa và thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ tại Việt Nam.
• Lượng hóa chính xác giá trị tác động biên của các biến khí hậu, chỉ ra ngưỡng chịu đựng sinh thái của các loại cây ăn trái chủ lực.
• Xác định rõ Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ là hai vùng chịu mức độ tổn thương kinh tế cao nhất trước nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn.
• Khẳng định vai trò quyết định của việc chủ động đầu tư hệ thống tưới tiêu và cải tiến kỹ thuật trong việc giảm nhẹ tổn thất thu nhập cho nông dân.
• Cung cấp cơ sở lý luận và thực nghiệm vững chắc phục vụ mục tiêu quy hoạch 1,1 triệu hecta cây ăn trái và kim ngạch xuất khẩu 1,2 tỷ USD.

Về lộ trình tiếp theo trong giai đoạn 2015 đến 2025, ngành nông nghiệp cần đẩy mạnh chuẩn hóa hệ thống dữ liệu vi khí hậu cấp huyện và mở rộng các gói bảo hiểm nông nghiệp chỉ số thời tiết. Các nhà quản lý, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp cần chung tay hành động ngay hôm nay để xây dựng một nền nông nghiệp trồng trọt thông minh, thích ứng hiệu quả với biến đổi khí hậu toàn cầu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề: Ngày càng có nhiều lo ngại về ảnh hưởng của BĐKH đối với đời sống con người. BĐKH có thể có tác động tiêu cực cả trực tiếp và gián tiếp đến phúc lợi chung của con người; mà những người phụ thuộc rất lớn vào tài nguyên thiên nhiên như nông nghiệp và lâm nghiệp cho sinh kế của họ có khả năng bị ảnh hưởng nhiều nhất bởi BĐKH. Liên quan đến nông nghiệp, Tobey (1992) đã chỉ ra rằng tác động BĐKH là khác nhau tại những khu vực địa lý khác nhau. Ngân hàng thế giới (2007) xác định năm nhân tố chính mà qua đó BĐKH sẽ ảnh hưởng đến năng suất của cây trồng nông nghiệp là: thay đổi lượng mưa, nhiệt độ, lượng khí carbon dioxide, thay đổi khí hậu và mực nước biển dâng (Calzadilla và cộng sự, 2010).

Tuy nhiên, hai nhân tố là thay đổi nhiệt độ và lượng mưa sẽ đem đến kết quả thay đổi trong chế độ đất và nước, sau đó ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Trước sự thay đổi trong khí hậu toàn cầu, có một sự quan tâm ngày càng tăng về tác động của BĐKH đối với nông nghiệp ở các nước đang phát triển và một số nỗ lực đã được thực hiện để đánh giá tác động này (Winter và cộng sự, 1996; Dinar và cộng sự, 1998; Kumar và Parikh, 1998; Mendelsohn và Tiwari, 2000). Do đó, tác động của BĐKH trên lĩnh vực nông nghiệp là một vấn đề có liên quan, đặc biệt là ở các nước có mức thu nhập thấp mà đa số người dân sống ở khu vực nông thôn. Sự hiểu biết về tác động của BĐKH đối với nông nghiệp tại các nước đang phát triển là rất quan trọng nhằm đề ra chính sách để giảm thiểu ảnh hưởng tiêu cực từ nó.

Mục tiêu nghiên cứu: Tác động của BĐKH đến nông nghiệp tăng lên kể từ một thập kỉ gần đây. Bài nghiên cứu sẽ đề cập đến tác động chung của hiện tượng này đến nông nghiệp Việt Nam, đi sâu phân tích tác động của nhiệt độ, lượng mưa đến thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ thông qua số liệu điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Câu hỏi nghiên cứu: Mục đích chính của nghiên cứu này là sử dụng phương pháp định lượng để đánh giá tác động của BĐKH đối với ngành trồng trọt, cụ thể là cây ăn quả.

Bài nghiên cứu nhằm tìm câu trả lời cho câu hỏi chính là: BĐKH tác động như thế nào đến thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ? Để trả lời câu hỏi này, ba câu hỏi chi tiết được đặt ra trong đề tài như sau: (1) BĐKH có tác động tiêu cực đến nông hộ trồng cây ăn quả ở Việt Nam hay không? (2) Nông hộ mất bao nhiêu tiền do tác động của BĐKH? (3) Nông hộ có những biện pháp điều chỉnh gì để thích nghi với BĐKH? 1. Phƣơng pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận Ricardian, thực chất là hồi quy xem xét ảnh hưởng của các yếu tố khí hậu, đất đai, kinh tế-xã hội và các yếu tố khác đến sự thay đổi của thu nhập ròng của nông hộ. Phương pháp này giả định rằng sự thích nghi xảy ra không có tính đến chi phí giao dịch. Nghiên cứu này sử dụng dữ liệu chéo tại 2 thời điểm để đo lường tác động của nhiệt độ, lượng mưa, bên cạnh các yếu tố khác đến thu nhập ròng từ cây ăn quả của nông hộ Việt Nam.

Dữ liệu phân tích được lấy từ các nguồn điều tra mức sống hộ gia đình Việt Nam (VHLSS) 2010, 2012.