Chương 1: Giới thiệu - Chương 2: Cơ sở lý luận - Chương 3: Phương pháp nghiên cứu - Chương 4: Kết quả nghiên cứu - Thảo luận - Chương 5: Kết luận, kiến nghị và hàm ý chính sách. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 CHƯƠNG II: CƠ SỞ LÝ LUẬN 2.1 Chi phí – Doanh thu: Theo Colman và Young (1989), tổng chi phí: là chỉ tiêu phản ánh toàn bộ chi phí đã bỏ ra để sản xuất ra một sản lượng hàng hóa nhất định. Tổng chi phí bao gồm: (1) chi phí cố định: là những khoản chi phí không thay đổi và không phụ thuộc vào số lượng công việc nhằm sản xuất ra nông sản như đất đai, máy móc, trại nuôi v. các chi phí này ít thay đổi trong ngắn hạn; (2) chi phí biến đổi: là những khoản chi phí sẽ thay đổi phụ thuộc vào số lượng công việc được hoàn thành trong quá trình sản xuất, bao gồm các chi phí về giống, thuốc thú y, thức ăn v.
các chi phí này chỉ phát sinh trong quá trình sản xuất, khi ngừng sản xuất thì chi phí này bằng 0. Giá thành là chi phí sản xuất tính cho một số lượng, đơn vị thành phẩm. Giá thành là biểu hiện bằng tiền toàn bộ hao phí lao động sống, lao động vật hoá và các hao phí khác mà hộ nông dân đã bỏ ra, được tính trên một con heo từ lúc mua con giống đến lúc xuất chuồng (Nguyễn Phú Son và cộng sự, 2004). Doanh thu: là chỉ tiêu cho biết tổng số tiền thu được cùng với mức sản lượng và mức giá bán một đơn vị sản phẩm tức là tất cả số tiền mà người chăn nuôi nhận được khi bán sản phẩm heo hơi.
Lợi nhuận: là khoản tiền lãi (lời) thu được sau khi trừ đi tất cả các loại chi phí kể cả các chi phí do gia đình đóng góp, đối với chăn nuôi heo, lợi nhuận là chỉ tiêu phản ánh kết quả cuối cùng của hoạt động chăn nuôi heo kể cả công chăm sóc của hộ gia đình (Lê Thị Mai Hương, 2015).2 Hợp tác: Theo Rebernik và Bradac (2006), hợp tác là liên kết làm việc với người khác vì lợi ích chung. Thành công của mối quan hệ phụ thuộc vào sự hợp tác của những người tham gia. Sự hợp tác được xem như là một sự chia sẻ thông tin, nó có thể gây ra hai trục là rủi ro đạo đức và sự lựa chọn bất lợi khi bất cân xứng thông tin giữa hai bên đối tác trong quá trình hợp tác của một tổ chức nhất định. Trong hợp tác, thông tin cá nhân là điều kiện tối thiểu phải được chia sẻ và thông tin cộng đồng là LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 nền tảng cho việc hợp tác giữa các cá nhân với nhau cũng như giữa cá nhân với cộng đồng (trích bởi Nguyễn Trọng Hoài, 2011).
Theo Flygare (2006), sự hợp tác rất khó có thể đạt được một cách hoàn hảo nhưng không phải là không thể được ở một mức độ hiệu quả nào đó, vì đơn giản là hoạt động của các cá nhân về bản chất là luôn phụ thuộc lẫn nhau với mục đích tìm kiếm “lợi ích cá nhân” trong bối cảnh cạnh tranh, do vậy nếu hợp tác thực sự mang lại lợi ích thì các cá nhân sẽ thể hiện tính tự nguyện trong quá trình hợp tác với một tổ chức hay cộng đồng. Mọi người phải hợp tác với nhau vì trong những trường hợp mà bản thân cá nhân không thể thực hiện được hay có thể thực hiện nhưng không đạt hiệu quả cao. Nhằm mục tiêu “tối đa hóa lợi ích cá nhân” các cá nhân sẽ liên kết lại với nhau trong cùng một “nhóm”. Những người tham gia có những cam kết với nhau được thể hiện trong “nghĩa vụ hợp tác”; tuy nhiên, vẫn có một số người tham gia hợp tác để có thể sử dụng miễn phí một số sản phẩm công cộng - những người này còn được gọi là người cơ hội.
Như vậy, hợp tác có khả năng mang lại lợi ích chính đáng với nỗ lực của từng cá nhân trong “nhóm”, nhưng cũng có thể tạo ra tâm lý ỷ lại nếu các cá nhân chỉ mong đợi chia sẻ lợi ích một chiều từ “nhóm” mà không đóng góp gì cho “nhóm” (trích bởi Nguyễn Trọng Hoài, 2011). Để có được sự hợp tác giữa các cá nhân với nhau đòi hỏi phải có những điều kiện ràng buộc vì những điều kiện này sẽ giúp sự hợp tác được bền vững và lâu dài hơn. Bên cạnh đó, trong quá trình hợp tác cũng phát sinh nhiều yếu tố tạo nên tương tác qua lại giữa các đối tác, các yếu tố này cũng góp phần ảnh hưởng tích cực hoặc tiêu cực đến mức độ hợp tác. Các yếu tố chính cần quan sát trong quá trình hợp tác bao gồm: niềm tin; sự đoàn kết và phụ thuộc; chi phí giao dịch; mạng lưới và chuẩn mực; lòng trung thành và sự đồng cảm; giám sát quá trình hợp tác; quy mô của nhóm hợp tác.3 Hợp tác xã: Theo Liên minh hợp tác xã quốc tế (2007), hợp tác xã là tổ chức tự quản của những người tự nguyện tham gia để đáp ứng nhu cầu chung về kinh tế, xã hội và LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 văn hóa và nguyện vọng thông qua sự góp vốn và cùng quản lý dân chủ.
Bảy nguyên tắc hoạt động được công nhận: (1) tự nguyện và mở rộng xã viên: hợp tác xã là tổ chức tự nguyện và mở cửa cho mọi người có thể sử dụng dịch vụ của họ; (2) dân chủ: các xã viên có quyền lợi và trách nhiệm như nhau; (3) sự tham gia bình đẳng các hoạt động kinh tế của xã viên; (4) tự chủ và độc lập; (5) Giáo dục, đào tạo và thông tin: hợp tác xã cung cấp giáo dục và đào tạo cho các xã viên, thông tin đến tất cả các xã viên về tình hình, lợi nhuận của hợp tác xã ; (6) hợp tác giữa các hợp tác xã: cùng hợp tác với nhau để đạt hiệu quả; (7) quan tâm đến cộng đồng: hợp tác xã đóng góp bền vững cho cộng đồng của họ. Hợp tác xã dựa trên các giá trị của sự tự giúp, tự chịu trách nhiệm, dân chủ, bình đẳng, công bằng và đoàn kết. Trong truyền thống của người sáng lập của họ, các xã viên hợp tác xã tin vào các giá trị đạo đức của sự trung thực, sự cởi mở, trách nhiệm xã hội và quan tâm đến người khác (trích bởi Nguyễn Trọng Hoài, 2011). Luật Hợp tác xã Việt Nam số 23/2012/QH13 của Quốc hội khóa XIII, định nghĩa: “Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể, đồng sở hữu, có tư cách pháp nhân, do ít nhất 07 thành viên tự nguyện thành lập và hợp tác tương trợ lẫn nhau trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, tạo việc làm nhằm đáp ứng nhu cầu chung của thành viên, trên cơ sở tự chủ, tự chịu trách nhiệm, bình đẳng và dân chủ trong quản lý hợp tác xã.
Khi hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã phát triển đến trình độ cao hơn thì sẽ hình thành các doanh nghiệp của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã; doanh nghiệp của hợp tác xã, liên hiệp hợp tác xã hoạt động theo Luật doanh nghiệp”. Hợp tác xã hoạt động theo 7 nguyên tắc: (1) Tự nguyện; (2) Kết nạp rộng rãi thành viên; (3) Dân chủ, bình đẳng và công khai: bình đẳng, biểu quyết ngang nhau không phụ thuộc vốn góp; được cung cấp thông tin đầy đủ, kịp thời, chính xác về hoạt động sản xuất, kinh doanh, tài chính, phân phối thu nhập và những nội dung khác theo quy định của điều lệ; (4) tự chủ, tự chịu trách nhiệm về hoạt động của mình trước pháp luật; (5) thành viên có trách nhiệm thực hiện cam kết theo hợp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 đồng dịch vụ và theo quy định của điều lệ. Thu nhập của thành viên được phân phối chủ yếu theo mức độ sử dụng sản phẩm, dịch vụ của thành viên hoặc theo công sức lao động đóng góp của thành viên; (6) quan tâm giáo dục, đào tạo, bồi dưỡng cho thành viên, cán bộ quản lý, người lao động; (7) chăm lo phát triển bền vững cộng đồng thành viên và hợp tác với nhau nhằm phát triển phong trào hợp tác xã trên quy mô địa phương, vùng, quốc gia và quốc tế.4 Tổ hợp tác: Chính phủ Việt Nam (2007), Tổ hợp tác là tổ chức kinh tế được hình thành từ ba cá nhân trở lên, cùng đóng góp tài sản, công sức để thực hiện những công việc nhất định, cùng hưởng lợi và cùng chịu trách nhiệm trên cơ sở hợp đồng hợp tác có chứng thực của Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn. Tổ hợp tác được tổ chức và hoạt động theo các nguyên tắc (1) Tự nguyện, bình đẳng, dân chủ và cùng có lợi; (2) Biểu quyết theo đa số; (3) Tự chủ tài chính, tự trang trải các chi phí hoạt động và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của tổ và các tổ viên.
Hiện nay, phần lớn nông dân (với quy mô sản xuất nhỏ, lẻ) không thể hoặc không đủ khả năng tham gia cạnh tranh trong nền kinh tế thị trường. Chính vì vậy, để có thể tồn tại và phát triển được, nông dân cần liên kết với nhau thành lập tổ hợp tác, hoạt động trên nguyên tắc theo hướng dẫn của Nghị định số 151/2007/NĐ-CP. Đây là mô hình tổ hợp tác được tác giả chọn để nghiên cứu. Nhìn chung, khái niệm và nguyên tắc hoạt động của kinh tế tập thể (hợp tác xã, tổ hợp tác) ở Việt Nam và trên thế giới có đặc điểm về nguyên tắc tương đối giống nhau như dựa trên cơ sở tự nguyện, tự chủ, phát triển vì cộng đồng.
Đây là tổ chức kinh tế được thành lập trên cơ sở tự nguyện tham gia của các thành viên có cùng chung mục đích, có cùng lĩnh vực hoạt động, cùng góp vốn để thực hiện mục tiêu chung, lợi ích chung. Trong nghiên cứu này tác giả sẽ nghiên cứu Tổ hợp tác với vai trò là tổ chức hoạt động vì lợi ích kinh tế của các thành viên trong tổ hợp tác, vì sự phát triển bền vững của hợp tác kinh tế và đặc biệt là vì sự phát triển kinh tế của cộng đồng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.5 Chi phí giao dịch: Chi phí giao dịch được hiểu như là chi phí hình thành nên các quan hệ xã hội, nếu lòng tin cao thì chi phí giao dịch thấp (Fforde, 2001).