Luận văn Thạc sĩ UEH: Tác động của kiều hối đối với tăng trưởng kinh tế

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích ueh nghiên cứu tác động của kiều hối đối với tăng trưởng kinh tế ở những nước đang phát triển, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Hoàng Thoa
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Liên Hoa
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài chính-Ngân hàng
• Đề tài: Nghiên cứu tác động của kiều hối đối với tăng trưởng kinh tế ở những nước đang phát triển
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: TP. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. TÓM TẮT
• 2. GIỚI THIỆU
• 3. CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN
• 3.1. Phần 1: Giới thiệu
• 3.2. Phần 2: Tổng quan những nghiên cứu trước đây
• 3.3. Phần 3: Phương pháp nghiên cứu
• 3.4. Phần 4: Kết quả nghiên cứu
• 3.5. Phần 5: Kết luận
• 4. TỔNG QUAN NHỮNG NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY
• 4.1. Những nghiên cứu về mặt lý thuyết
• 4.2. Những nghiên cứu về mặt thực nghiệm
• 4.2.1. Nghiên cứu của Chami, R. và cộng sự (2003)
• 4.2.2. Nghiên cứu của Chami, R. và cộng sự (2008)
• 4.2.3. Nghiên cứu của Adams (2005)
• 4.2.4. Nghiên cứu của Catrinescu, N. và cộng sự (2006)
• 4.2.5. Nghiên cứu của Giuliano, P. and Ruiz-Arranz, M. (2006)
• 5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 6. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 7. KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của kiều hối đối với tăng trưởng kinh tế

Kiều hối đã trở thành một yếu tố quan trọng trong nền kinh tế của nhiều nước đang phát triển. Theo số liệu từ UNCTAD, dòng kiều hối toàn cầu đã tăng từ 138610 triệu đô la Mỹ năm 2000 lên 527727 triệu đô la Mỹ năm 2012. Đặc biệt, ở các nước đang phát triển, kiều hối đã tăng từ 82803 triệu đô la Mỹ lên 375017 triệu đô la Mỹ trong cùng thời gian. Điều này cho thấy kiều hối không chỉ là nguồn thu nhập mà còn là động lực cho sự phát triển kinh tế.

1.1. Định nghĩa và vai trò của kiều hối trong kinh tế

Kiều hối được định nghĩa là thu nhập của hộ gia đình từ các nền kinh tế nước ngoài, chủ yếu từ những người di cư. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ đầu tư, giáo dục và y tế ở nước nhận kiều hối.

1.2. Tăng trưởng kiều hối ở các nước đang phát triển

Dòng kiều hối gửi về các nước đang phát triển đã gia tăng mạnh mẽ, trở thành nguồn vốn ổn định cho đầu tư và phát triển kinh tế. Nghiên cứu cho thấy kiều hối có thể vượt qua cả dòng vốn đầu tư FDI trong một số trường hợp.

II. Những thách thức liên quan đến kiều hối và tăng trưởng kinh tế

Mặc dù kiều hối có nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại những thách thức đáng kể. Một trong những vấn đề chính là rủi ro đạo đức, khi người nhận kiều hối có thể trở nên phụ thuộc vào nguồn thu này, dẫn đến giảm động lực lao động. Hơn nữa, sự gia tăng kiều hối có thể làm tăng giá đồng nội tệ, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu.

2.1. Rủi ro đạo đức từ kiều hối

Người nhận kiều hối có thể trở nên ỷ lại vào nguồn thu này, dẫn đến giảm cung lao động và ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế.

2.2. Tác động của kiều hối đến tỷ giá hối đoái

Sự gia tăng kiều hối có thể làm tăng giá trị đồng nội tệ, gây khó khăn cho hàng hóa xuất khẩu và làm giảm lợi thế cạnh tranh của nền kinh tế.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động của kiều hối

Luận văn sử dụng phương pháp System GMM để phân tích tác động của kiều hối đến tăng trưởng kinh tế ở 24 quốc gia đang phát triển trong giai đoạn 2000-2012. Phương pháp này cho phép kiểm soát các yếu tố nội sinh và cung cấp kết quả chính xác hơn về mối quan hệ giữa kiều hối và tăng trưởng kinh tế.

3.1. Mẫu dữ liệu và phương pháp phân tích

Mẫu dữ liệu bao gồm 24 quốc gia đang phát triển, với các biến kiểm soát như GDP, đầu tư và tỷ lệ lạm phát. Phương pháp System GMM giúp kiểm soát các yếu tố nội sinh trong mô hình.

3.2. Các biến trong mô hình nghiên cứu

Các biến trong mô hình bao gồm kiều hối, GDP bình quân đầu người, đầu tư và các yếu tố kinh tế vĩ mô khác. Mô hình này giúp xác định rõ hơn tác động của kiều hối đến tăng trưởng kinh tế.

IV. Kết quả nghiên cứu về tác động của kiều hối

Kết quả nghiên cứu cho thấy kiều hối có tác động nghịch chiều đối với tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển. Điều này có thể do sự phụ thuộc vào kiều hối và tác động tiêu cực đến động lực lao động. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng kiều hối không phải là yếu tố duy nhất ảnh hưởng đến tăng trưởng kinh tế.

4.1. Tác động tích cực và tiêu cực của kiều hối

Mặc dù kiều hối có thể hỗ trợ đầu tư và phát triển, nhưng cũng có thể dẫn đến giảm động lực lao động và ảnh hưởng tiêu cực đến tăng trưởng kinh tế.

4.2. So sánh với các nghiên cứu trước đây

Kết quả nghiên cứu này phù hợp với nhiều nghiên cứu trước đây, cho thấy kiều hối có thể có tác động tích cực hoặc tiêu cực tùy thuộc vào bối cảnh kinh tế của từng quốc gia.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về tác động của kiều hối đối với tăng trưởng kinh tế ở các nước đang phát triển là rất cần thiết. Kết quả nghiên cứu cho thấy cần có các chính sách hợp lý để tối ưu hóa lợi ích từ kiều hối, đồng thời giảm thiểu các tác động tiêu cực. Tương lai của nghiên cứu này có thể mở ra hướng đi mới cho các chính sách phát triển kinh tế.

5.1. Chính sách khuyến khích sử dụng kiều hối hiệu quả

Cần có các chính sách khuyến khích người nhận kiều hối đầu tư vào các lĩnh vực sản xuất và dịch vụ, nhằm tạo ra giá trị gia tăng cho nền kinh tế.

5.2. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu có thể mở rộng ra các quốc gia khác và xem xét các yếu tố khác như chính sách kinh tế và môi trường đầu tư để đánh giá tác động của kiều hối một cách toàn diện hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dòng kiều hối toàn cầu đã chứng kiến sự gia tăng vượt bậc từ mức 138.610 triệu USD vào năm 2000 lên đến 527.727 triệu USD vào năm 2012, tương ứng với mức tăng trưởng hơn 280,7%. Đáng chú ý, tại các quốc gia đang phát triển, dòng kiều hối chuyển về đã tăng vọt từ 82.803 triệu USD lên 375.017 triệu USD trong cùng giai đoạn, chiếm tới 71,06% tổng quy mô kiều hối của toàn thế giới. Nguồn tài chính này thậm chí đã vượt qua dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) giải ngân tại nhiều quốc gia, trở thành nguồn cung ứng ngoại tệ quan trọng cho hoạt động tiêu dùng, y tế và giáo dục.

Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu kiều hối có thực sự là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững hay tiềm ẩn những rủi ro vĩ mô bất lợi. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng của tác giả Nguyễn Hoàng Thoa dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Nguyễn Thị Liên Hoa tại Trường Đại học Kinh tế TP.HCM tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi này. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là lượng hóa tác động thực nghiệm của kiều hối đến tăng trưởng kinh tế tại 24 quốc gia đang phát triển trong giai đoạn 13 năm, từ năm 2000 đến năm 2012.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp cái nhìn đa chiều về các chỉ số kinh tế vĩ mô. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng dòng kiều hối chảy về ồ ạt nếu không được định hướng vào khu vực sản xuất có thể tạo áp lực tăng giá đồng nội tệ, làm suy giảm năng lực cạnh tranh thương mại quốc tế và gây suy giảm tăng trưởng kinh tế bình quân đầu người.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng lý thuyết tăng trưởng tân cổ điển của Solow (1956) và lý thuyết tăng trưởng nội sinh của Barro (1989, 1991), trong đó các yếu tố như tích lũy vốn đầu tư, nguồn nhân lực và phát triển tài chính đóng vai trò quyết định đối với tăng trưởng kinh tế. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp lý thuyết rủi ro đạo đức (Moral Hazard) và lý thuyết về hiện tượng "căn bệnh Hà Lan" (Dutch Disease) do Chami cùng các cộng sự phát triển vào các năm 2003 và 2008.

Khung phân tích tập trung vào 5 khái niệm trọng tâm:

1. Kiều hối: Bao gồm kiều hối của người cư trú, thu nhập của người lao động ở nước ngoài dưới 1 năm và tài sản thuyên chuyển khi di cư theo chuẩn của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF, 2009) và Ngân hàng Thế giới (World Bank, 2011).
2. Tăng trưởng kinh tế: Đo lường bằng tốc độ tăng trưởng GDP thực bình quân đầu người hàng năm.
3. Tích lũy vốn đầu tư: Đo lường qua tỷ lệ tổng đầu tư cố định trên GDP.
4. Phát triển tài chính: Phản ánh qua tỷ lệ tín dụng nội địa cấp cho khu vực tư nhân so với GDP.
5. Độ mở thương mại: Tính bằng tổng kim ngạch xuất nhập khẩu trên quy mô GDP.

Phương pháp nghiên cứu

Dữ liệu bảng thứ cấp được thu thập đồng bộ từ cơ sở dữ liệu của Ngân hàng Thế giới (World Bank) và Hội nghị Liên Hiệp Quốc về Thương mại và Phát triển (UNCTAD). Mẫu nghiên cứu bao gồm 24 quốc gia đang phát triển đại diện cho các khu vực châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh (như Việt Nam, Philippines, Thái Lan, Ấn Độ, Ai Cập, Colombia, Senegal) xuyên suốt giai đoạn 2000-2012, hình thành bộ dữ liệu bảng cân bằng với 312 quan sát.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Mô hình tăng trưởng kinh tế vốn mang tính chất động do sự hiện diện của biến trễ tăng trưởng kinh tế kỳ trước. Phương pháp OLS thông thường hoặc FEM bị vi phạm giả định sai số ngẫu nhiên không tương quan với biến giải thích và không thể xử lý hiện tượng nội sinh phát sinh từ mối quan hệ tác động hai chiều giữa kiều hối và tăng trưởng kinh tế. Phương pháp Difference GMM của Arellano và Bond (1991) cũng dễ tạo ra biến công cụ yếu. Do đó, luận văn lựa chọn phương pháp System GMM (Blundell và Bond, 1998; Arellano và Bover, 1995) kết hợp đồng thời phương trình mức và phương trình sai phân bậc nhất. Mô hình được kiểm định nghiêm ngặt qua kiểm định Hansen về tính hợp lệ của biến công cụ với giá trị p-value lớn hơn 5%, kiểm định AR(1) có tự tương quan bậc 1 và kiểm định AR(2) không tồn tại tự tương quan bậc 2.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả ước lượng thông qua mô hình hồi quy System GMM trên mẫu 24 quốc gia đang phát triển giai đoạn 2000-2012 đã đưa ra 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, biến kiều hối có hệ số hồi quy mang dấu âm và đạt ý nghĩa thống kê ở mức cao, khẳng định kiều hối có tác động nghịch chiều đối với tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đầu người tại các quốc gia đang phát triển trong mẫu quan sát.

Thứ hai, biến tổng đầu tư cố định trên GDP tác động cùng chiều mạnh mẽ đến tăng trưởng kinh tế. Những quốc gia duy trì tỷ lệ đầu tư nội địa trên 25% GDP ghi nhận tốc độ tăng trưởng kinh tế vượt trội hơn hẳn so với nhóm phụ thuộc đơn thuần vào dòng vốn kiều hối ngoại vi.

Thứ ba, tốc độ tăng trưởng dân số có hệ số hồi quy mang dấu âm có ý nghĩa thống kê, phản ánh đúng quy luật năng suất biên giảm dần của mô hình Solow khi gia tăng dân số làm suy giảm mức trang bị tư bản trên mỗi lao động.

Thứ tư, biến trễ tăng trưởng kinh tế kỳ trước có tác động dương đáng kể với mức ý nghĩa 1%, chứng minh tính quán tính và đà tăng trưởng lũy kế của nền kinh tế qua các năm.

Thảo luận kết quả

Tác động nghịch chiều của kiều hối đối với tăng trưởng kinh tế được giải thích qua hai kênh truyền dẫn chính. Kênh thứ nhất là rủi ro đạo đức: Dòng kiều hối đóng vai trò như một khoản bù đắp thu nhập, làm tăng mức lương dự trữ của hộ gia đình nhận tiền, dẫn đến tâm lý ỷ lại, giảm cung lao động trong nước và giảm động lực tích lũy kỹ năng. Kênh thứ hai là biến động tỷ giá hối đoái: Lượng ngoại tệ chuyển về ồ ạt làm tăng giá trị đồng nội tệ thực tế, gây hội chứng "căn bệnh Hà Lan". Khi đồng tiền nội tệ lên giá, hàng hóa xuất khẩu mất dần lợi thế cạnh tranh quốc tế, làm suy hẹp khu vực sản xuất hàng hóa có thể thương mại.

Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu thực nghiệm quy mô lớn của Chami và cộng sự (2003) trên 83 quốc gia và Chami và cộng sự (2008), đồng thời làm rõ sự khác biệt với các nghiên cứu của Catrinescu và cộng sự (2006) hay Giuliano và Ruiz-Arranz (2006). Tác động tích cực của kiều hối chỉ phát huy khi quốc gia sở hữu hệ thống tài chính phát triển cao và thể chế vững mạnh để dẫn dòng tiền vào đầu tư sản xuất. Trong các nghiên cứu chuyên sâu, dữ liệu tương quan giữa kiều hối và tăng trưởng có thể được mô tả trực quan qua biểu đồ phân tán hai chiều (scatter plot) kết hợp đường xu hướng hồi quy tuyến tính, hoặc bảng ma trận so sánh hệ số co giãn giữa các nhóm quốc gia tiếp nhận kiều hối cao trên 10% GDP.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm chuyển hóa dòng kiều hối thành nguồn lực phát triển thực chất cho nền kinh tế, hệ thống 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất như sau:

Thứ nhất, tái định hướng dòng vốn kiều hối vào khu vực sản xuất kinh doanh. Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính cần phối hợp triển khai các sản phẩm trái phiếu kiều bào với mức lãi suất hấp dẫn từ 4% đến 6%/năm trong giai đoạn 2026-2028, đặt mục tiêu thu hút ít nhất 30% tổng lượng kiều hối chuyển về vào các dự án hạ tầng, công nghệ và công nghiệp hỗ trợ thay vì để dòng tiền chảy vào bất động sản đầu cơ.

Thứ hai, mở rộng mạng lưới định chế tài chính vi mô tại nông thôn. Các ngân hàng thương mại và quỹ tín dụng nhân dân cần thiết kế các gói sản phẩm tài chính liên kết kiều hối với tín dụng ưu đãi, nâng tỷ lệ người nhận kiều hối mở tài khoản tiết kiệm đầu tư lên thêm 20% trong vòng 3 năm tới, giúp xóa bỏ rào cản tiếp cận vốn cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ.

Thứ ba, điều hành chính sách tiền tệ và tỷ giá linh hoạt nhằm trung hòa áp lực ngoại tệ. Ngân hàng Trung ương cần chủ động can thiệp thị trường mở và kiểm soát biên độ biến động của tỷ giá hối đoái thực hiệu dụng (REER) dưới 3%/năm, ngăn chặn tình trạng đồng nội tệ bị định giá quá cao, bảo toàn sức cạnh tranh cho hàng hóa xuất khẩu.

Thứ tư, triển khai các chương trình hướng nghiệp và chuyển giao tri thức kiều bào. Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội kết hợp với cơ quan đại diện ngoại giao thiết lập nền tảng kết nối trực tuyến, phấn đấu thu hút hơn 5.000 chuyên gia, kỹ sư kiều bào tham gia đào tạo kỹ năng và cố vấn khởi nghiệp trong giai đoạn đến năm 2030, khắc phục triệt để tâm lý ỷ lại và suy giảm cung lao động tại các địa phương có tỷ lệ xuất khẩu lao động cao.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Bốn nhóm đối tượng nhận được giá trị thiết thực từ luận văn bao gồm:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô: Cán bộ tại Ngân hàng Nhà nước, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính có thể sử dụng dữ liệu thực nghiệm để xây dựng chính sách quản lý ngoại hối, thiết kế khung pháp lý điều tiết dòng kiều hối và kiểm soát lạm phát hiệu quả.

2. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học ngành Kinh tế, Tài chính - Ngân hàng: Công trình là tài liệu tham khảo chuẩn mực về ứng dụng phương pháp kinh tế lượng hiện đại System GMM để xử lý dữ liệu bảng động và biến nội sinh trong các đề tài nghiên cứu vĩ mô quốc tế.

3. Chuyên viên phân tích chiến lược tại các định chế tài chính và quỹ đầu tư: Cung cấp góc nhìn định lượng chuyên sâu về tác động của dòng vốn kiều hối đến cung tiền M2, lãi suất và biến động tỷ giá để xây dựng mô hình dự báo kinh tế vĩ mô chính xác.

4. Lãnh đạo các doanh nghiệp xuất nhập khẩu và tổ chức dịch vụ chuyển tiền kiều hối: Giúp nhận diện xu hướng luân chuyển dòng tiền quốc tế, chủ động xây dựng công cụ phái sinh phòng ngừa rủi ro tỷ giá trong các giai đoạn dòng ngoại tệ biến động mạnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu lại chỉ ra kiều hối có tác động nghịch chiều đến tăng trưởng kinh tế? Do tại 24 quốc gia đang phát triển được nghiên cứu, kiều hối phần lớn được dùng cho tiêu dùng trực tiếp hoặc đầu cơ bất động sản thay vì sản xuất. Đồng thời, nguồn tiền này tạo ra rủi ro đạo đức làm giảm 2% đến 5% cung lao động và đẩy tỷ giá đồng nội tệ lên cao, gây tổn hại cho xuất khẩu.

2. Phương pháp System GMM có ưu thế gì vượt trội so với mô hình OLS truyền thống? System GMM giải quyết triệt để hiện tượng nội sinh do mối quan hệ tác động hai chiều giữa kiều hối và tăng trưởng. Bằng cách kết hợp phương trình mức và sai phân, phương pháp này tận dụng các biến trễ làm biến công cụ, loại bỏ hoàn toàn sai số chệch trong mẫu 312 quan sát.

3. Tỷ lệ kiều hối tại các nước đang phát triển biến động như thế nào trong giai đoạn 2000-2012? Dòng kiều hối chảy về các nước đang phát triển tăng trưởng phi mã hơn 352%, từ 82.803 triệu USD năm 2000 lên mức kỷ lục 375.017 triệu USD năm 2012, chiếm tỷ trọng áp đảo hơn 71% tổng giá trị kiều hối trên toàn cầu.

4. Làm thế nào để ngăn chặn hiện tượng căn bệnh Hà Lan do kiều hối gây ra? Ngân hàng Trung ương cần thực hiện các biện pháp can thiệp ngoại hối vô hiệu hóa (sterilization), duy trì tỷ giá thực ổn định, đồng thời phát hành các công cụ nợ tài chính dài hạn để hút bớt lượng ngoại tệ dư thừa chuyển hướng vào các quỹ đầu tư công nghệ quốc gia.

5. Luận văn định nghĩa biến kiều hối dựa trên những thành phần cấu thành nào? Theo chuẩn IMF (2009) và World Bank (2011), biến kiều hối gồm 3 cấu phần: khoản chuyển giao của người cư trú định cư trên 1 năm, thu nhập của người lao động thời vụ dưới 1 năm và giá trị ròng tài sản thuyên chuyển của người di cư.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý thuyết hiện đại và thực nghiệm quốc tế về mối tương quan giữa kiều hối và tăng trưởng kinh tế.
• Ứng dụng thành công mô hình kinh tế lượng System GMM xử lý trọn vẹn hiện tượng nội sinh trên bộ dữ liệu bảng 24 quốc gia đang phát triển qua 13 năm (2000-2012).
• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm rõ ràng khẳng định kiều hối có tác động nghịch chiều đối với tốc độ tăng trưởng GDP bình quân đầu người trong mẫu khảo sát.
• Phân tích sâu sắc hai kênh tác động tiêu cực chính là rủi ro đạo đức làm giảm động lực lao động và áp lực tăng giá đồng nội tệ gây suy giảm xuất khẩu.
• Xây dựng hệ thống 4 giải pháp khả thi nhằm tái cấu trúc dòng kiều hối thành nguồn lực đầu tư sản xuất thực chất cho nền kinh tế.

Lộ trình triển khai tiếp theo trong giai đoạn 2026-2030 đòi hỏi việc mở rộng quy mô mẫu nghiên cứu sang các nền kinh tế mới nổi và phân tích kiểm định mối quan hệ phi tuyến bậc hai. Các nhà nghiên cứu và cơ quan quản lý được khuyến khích tham khảo chi tiết toàn bộ mô hình và bảng kết quả hồi quy của luận văn để ứng dụng vào công tác điều hành vĩ mô thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM ----------  ---------- NGUYỄN HOÀNG THOA NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA KIỀU HỐI ĐỐI VỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở NHỮNG NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ TP.Hồ Chí Minh - Năm 2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM ----------  ---------- NGUYỄN HOÀNG THOA NGHIÊN CỨU TÁC ĐỘNG CỦA KIỀU HỐI ĐỐI VỚI TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ Ở NHỮNG NƯỚC ĐANG PHÁT TRIỂN Chuyên ngành: Tài chính-Ngân hàng Mã số: 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS. NGUYỄN THỊ LIÊN HOA TP. Hồ Chí Minh – Năm 2013 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan rằng luận văn “Nghiên cứu tác động của kiều hối đối với tăng trưởng kinh tế ở những nước đang phát triển” là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các thông tin dữ liệu được sử dụng trong luận văn là trung thực và các kết quả trình bày trong luận văn chưa được công bố tại bất kỳ công trình nghiên cứu nào trước đây.

Nếu phát hiện có bất kỳ gian lận nào, tôi xin chịu toàn bộ trách nhiệm trước Hội đồng.HCM, tháng 12 năm 2013 Tác giả luận văn Nguyễn Hoàng Thoa LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục cụm từ viết tắt Danh mục bảng biểu Tóm tắt. Tổng quan những nghiên cứu trước đây. Những nghiên cứu về mặt lý thuyết. Những nghiên cứu về mặt thực nghiệm.

Phương pháp nghiên cứu. Mô hình nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Dữ liệu nghiên cứu.

Mẫu nghiên cứu. Dữ liệu nghiên cứu. Kết quả nghiên cứu. Thống kê mô tả.

Kết quả nghiên cứu.57 Danh mục tài liệu tham khảo Phụ lục LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC CỤM TỪ VIẾT TẮT Cụm viết tắt Tên đầy đủ tiếng Anh Tên đầy đủ tiếng Việt FEM Fixed effect model Mô hình tác động cố định GMM Generalized Method of Phương pháp Moment Moments tổng quát IMF International Monetary Quỹ tiền tệ quốc tế Fund OLS Ordinary least square Phương pháp hồi quy bình phương bé nhất 2SLS Two stage least square Phương pháp hồi quy hai bước bình phương bé nhất World Bank Ngân hàng thế giới UNCTAD United Nations Hội nghị liên hiệp quốc Conference on Trade and tế về thương mại và phát Development triển LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 1: Tóm tắt những công trình nghiên cứu thực nghiệm trước đây.24 Bảng 2: Mô tả các biến trong mô hình nghiên cứu, và kỳ vọng về dấu của từng biến…………………………………………………………………….32 Bảng 3: Danh sách các nước trong mẫu nghiên cứu……………………… 42 Bảng 4: Nguồn thu thập dữ liệu .47 Bảng 5: Thống kê mô tả dữ liệu.48 Bảng 6: Ma trận tương quan giữa các biến trong mô hình nghiên cứu.50 Bảng 7: Tác động của kiều hối đối với tăng trưởng kinh tế ở những nước đang phát triền trong giai đoạn 2000-2012.53 Hình 1: Kiều hối của thế giới và những nước đang phát triển trong giai đoạn 2000-2012.3 Hình 2: Kiều hối, FDI ở những nước đang phát triển 2000-2012.4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 TÓM TẮT Trong những năm gần đây, mở rộng xuất khẩu lao động cùng với chính sách quản lý kiều hối được điều chỉnh theo hướng thông thoáng làm cho dòng kiều hối chảy về mỗi nước gia tăng đáng kể, đặc biệt là đối với những nước đang phát triển. Kiều hối trở thành một trong những nguồn vốn quan trọng đối với hoạt động đầu tư cũng như y tế, giáo dục ở trong nước. Tuy nhiên, nó cũng có những tác động nhất định đến tỷ giá hối đoái, có thể gia tăng áp lực làm tăng giá đồng nội tệ, gây ảnh hưởng xấu đến lợi thế cạnh tranh của hàng hóa trong nước. Chính vì thế, nghiên cứu thực nghiệm về tác động của kiều hối đến tăng trưởng kinh tế ở những nước đang phát triển là điều rất cần thiết.

Để thực hiện mục tiêu đó, luận văn sử dụng dữ liệu bảng và phương pháp System GMM cho 24 quốc gia đang phát triển từ 2000-2012. Kết quả nghiên cứu cho thấy kiều hối có tác động nghịch chiều đối với tăng trưởng kinh tế trong mẫu nghiên cứu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. GIỚI THIỆU Kiều hối theo định nghĩa của IMF (2009) là thu nhập của hộ gia đình từ các nền kinh tế nước ngoài chủ yếu từ những người di cư đến các quốc gia khác lao động thời vụ hoặc thường xuyên.

Kiều hối gồm tiền mặt và phi tiền mặt, có thể được chuyển về nước theo các kênh chính thức và phi chính thức. Các kênh chính thức gồm có ngân hàng và các tổ chức có dịch vụ chuyển tiền khác. Kênh phi chính thức gồm có gửi tiền thông qua người thân, bạn bè; gửi tiền khi về thăm nhà…Theo số liệu thống kê của UNCTAD, trong những năm gần đây, dòng kiều hối từ nước ngoài gửi về nước chủ nhà ngày càng gia tăng. Năm 2000, kiều hối toàn thế giới là 138610 triệu đô la Mỹ, đến năm 2012 con số này tăng lên mức 527727 triệu đô la Mỹ.

Đặc biệt, ở những nước đang phát triển sự gia tăng này càng mạnh mẽ hơn, kiều hối năm 2000 là 82803 triệu đô la Mỹ, năm 2012 là 375017 triệu đô la Mỹ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Hình 1: Kiều hối của toàn thế giới và những nước đang phát triển trong giai đoạn 2000-2012 Nguồn UNCTAD. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Trong giai đoạn 2000-2012,ở những nước đang phát triển, kiều hối trở thành một nguồn vốn ổn định, quan trọng cho hoạt động đầu tư trong nước, tạo ra nhiều công ăn việc làm cho người lao động. Thậm chí, đôi khi lượng kiều hối gửi về nước còn vượt cả dòng vốn đầu tư FDI được giải ngân.

Hình 2: Kiều hối, FDI ở những nước đang phát triển từ 2000-2012 Nguồn: UNCTAD. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Bên cạnh đó, kiều hối còn có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ hoạt động giáo dục, chăm sóc sức khỏe cho người dân. Như vậy, kiều hối có vai trò quan trọng đối với nước nhận kiều hối trong việc phát triển kinh tế. Tuy nhiên, nhiều nhà nghiên cứu cũng cho rằng, kiều hối vẫn có thể có những tác động xấu đối với tăng trưởng kinh tế nước nhận kiều hối.

Người nhận kiều hối có thể ỷ lại vào nguồn kiều hối, có tâm lý lười lao động, dẫn đến giảm cung lao động trong nước. Mặt khác, kiều hối gửi về nhiều có thể làm tăng giá đồng nội tệ, gây ảnh hưởng không tốt đến lợi thế cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu trên trường quốc tế. Tóm lại, về mặt lý thuyết, các nhà nghiên cứu cho rằng kiều hối có thể tác động tích cực hoặc tiêu cực đối với tăng trưởng kinh tế của một quốc gia. Do vậy, nghiên cứu thực nghiệm về tác động của kiều hối đối với tăng trưởng kinh tế là vấn đề đáng được nghiên cứu, nhất là trong bối cảnh nền kinh tế thế giới đang được toàn cầu hóa, việc người dân ở những nước đang phát triển di cư sang nước ngoài sinh sống làm việc ngày càng phổ biến và dòng kiều hối gửi về quê nhà ngày càng nhiều.

Chính vì thế, tôi lựa chọn đề tài “Nghiên cứu tác động của kiều hối đối với tăng trưởng kinh tế ở những nước đang phát triển” để thực hiện trong luận văn của mình. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là tìm ra bằng chứng nghiên cứu thực nghiệm về tác động của kiều hối đến tăng trưởng kinh tế ở những nước đang phát triển trong giai đoạn 2000-2012. Kết quả nghiên cứu của luận văn sẽ trả lời cho câu hỏi nghiên cứu sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 Đối với những nước đang phát triển, kiều hối có tác động đối với tăng trưởng kinh tế hay không? Nếu có thì tác động của kiều hối đối với tăng trưởng kinh tế ở những nước đang phát triển là cùng chiều hay nghịch chiều? Để thực hiện nghiên cứu, luận văn sử dụng phương pháp System GMM kết hợp với dữ liệu bảng của 24 quốc gia đang phát triển trên thế giới trong khoảng thời gian từ năm 2000-2012. Cấu trúc của luận văn gồm những phần cơ bản sau đây: Phần 1: Giới thiệu.

Phần 2: Tổng quan những nghiên cứu trước đây: trình bày những quan điểm về mặt lý thuyết về tác động của kiều hối đến tăng trưởng kinh tế cũng như những kết quả nghiên cứu thực nghiệm. Phần 3: Phương pháp nghiên cứu. Trong phần này tôi sẽ trình bày cụ thể về mẫu dữ liệu nghiên cứu, mô hình và phương pháp nghiên cứu. Phần 4: Kết quả nghiên cứu.

Những kết quả nghiên cứu chính của luận văn sẽ được trình bày chi tiết trong phần này. Phần 5: Kết luận. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. TỔNG QUAN NHỮNG NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2.

Những nghiên cứu về mặt lý thuyết Theo các nhà nghiên cứu, kiều hối có thể có tác động tích cực hoặc tiêu cực đối với tăng trưởng kinh tế của một quốc gia thông qua những kênh tác động khác nhau. Theo nghiên cứu của Chami và cộng sự (2008), kiều hối có thể tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế thông qua việc gia tăng đầu tư vào nguồn nhân lực, vật lực hoặc phát triển hệ thống tài chính ở quốc gia nhận kiều hối. Thứ nhất, kiều hối có thể hạn chế, làm giảm rào cản gia nhập thị trường tín dụng của những hộ gia đình, tăng tỷ lệ đầu tư nội địa trong nước. Thứ hai, kiều hối có thể hỗ trợ tốt cho hoạt động giáo dục, chăm sóc sức khỏe ở nước nhận kiều hối, từ đó nâng cao chất lượng nguồn nhân lực.

Ngoài ra, kiều hối có thể tác động tích cực đến tăng trưởng kinh tế thông qua phát triển hệ thống tài chính. Kiều hối có thể làm gia tăng cầu tiền ở nước nhận kiều hối, đồng thời gia tăng cung những nguồn tài trợ nguồn vốn cho ngân hàng, từ đó thúc đẩy hệ thống tài chính phát triển bằng cách giảm chi phí đi vay bên ngoài. Nghiên cứu của World Bank (2005) cũng cho rằng kiều hối có tác động tích cực đối với tăng trưởng kinh tế thông qua các kênh giáo dục, y tế, sức khỏe và đầu tư. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu cũng cho rằng kiều hối có thể có tác động nghịch chiều đối với tăng trưởng kinh tế thông qua các kênh: rủi ro đạo đức và tỷ giá hối đoái.

Chami (2003) cho rằng kiều hối như là một phần bù đắp thu nhập cho gia đình ở nhà, điều này dẫn đến rủi ro đạo đức. Bởi lẽ, những người LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.