Luận văn Thạc sĩ: Ảnh hưởng tín hiệu gian lận và điều chỉnh lợi nhuận đến EPS

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích ảnh hưởng của tín hiệu gian lận và hành vi điều chỉnh lợi nhuận đến lãi cơ bản trên cổ phiếu tại Việt Nam.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Tài Chính
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Ueh Kiểm Tra Ảnh Hưởng Của Tín Hiệu Gian Lận Và Hành Vi Điều Chỉnh Lợi Nhuận Đến Lãi Cơ Bản Trên Cổ Phiếu Các Công Ty Niêm Yết Trên Thị Trường Chứng Khoán Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Phân tích luận văn UEH về tín hiệu gian lận và EPS

Luận văn thạc sĩ của Đại học Kinh tế TPHCM (UEH) thực hiện bởi tác giả Phùng Anh Thư năm 2015 là một công trình nghiên cứu định lượng chuyên sâu, tập trung làm rõ mối liên hệ phức tạp giữa các tín hiệu gian lận và hành vi điều chỉnh lợi nhuận với lãi cơ bản trên cổ phiếu (EPS). Bối cảnh nghiên cứu được đặt trong thị trường chứng khoán (TTCK) Việt Nam, một thị trường đang phát triển và đối mặt với nhiều thách thức về tính minh bạch thông tin. Nghiên cứu này không chỉ tổng hợp cơ sở lý thuyết vững chắc mà còn cung cấp bằng chứng thực nghiệm giá trị, giúp các bên liên quan nhận diện rủi ro và đánh giá chính xác hơn chất lượng lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết. Mục tiêu cốt lõi của luận văn là kiểm định mức độ ảnh hưởng của các chỉ số tài chính (được xem là tín hiệu gian lận) và các khoản dồn tích tự định (discretionary accruals) đến chỉ số thu nhập trên mỗi cổ phần (EPS), một trong những thước đo quan trọng nhất đối với nhà đầu tư. Dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ 100 công ty niêm yết trên cả Sở Giao dịch Chứng khoán TPHCM (HOSE) và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội (HNX) trong giai đoạn 2012-2014, tạo nên một bộ dữ liệu bảng (panel data) phù hợp cho các phân tích hồi quy dữ liệu bảng. Đây là một luận văn thạc sĩ kinh tế có tính mới và đóng góp thực tiễn cao tại Việt Nam vào thời điểm công bố, khi các nghiên cứu về chủ đề này còn hạn chế. Công trình đã đặt nền móng quan trọng cho các nghiên cứu sau này về gian lận báo cáo tài chính và quản trị lợi nhuận.

1.1. Bối cảnh và tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu

Tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ thực trạng gian lận báo cáo tài chính ngày càng gia tăng trên thế giới và tại Việt Nam, gây tổn thất nghiêm trọng cho nhà đầu tư và làm suy giảm niềm tin vào thị trường. Các vụ bê bối lớn như Enron, Worldcom hay các trường hợp tại Việt Nam như Công ty Bông Bạch Tuyết (BBT), Dược Viễn Đông (DVD) đã cho thấy sự cần thiết phải có những công cụ hiệu quả để phát hiện và dự báo các hành vi sai phạm. Báo cáo tài chính là nguồn thông tin cốt lõi, nhưng lại dễ bị thao túng bởi các nhà quản lý nhằm mục đích cá nhân. Do đó, việc nghiên cứu các tín hiệu gian lận và hành vi điều chỉnh lợi nhuận để đánh giá tác động của chúng lên lãi cơ bản trên cổ phiếu là vô cùng hữu ích, cung cấp góc nhìn sâu sắc hơn về giá trị doanh nghiệp thực sự.

1.2. Mục tiêu và đối tượng nghiên cứu của luận văn UEH

Luận văn đặt ra mục tiêu chính là cung cấp bằng chứng thực nghiệm về ảnh hưởng của tín hiệu gian lận và hành vi điều chỉnh lợi nhuận đến thu nhập trên mỗi cổ phần (EPS). Đối tượng nghiên cứu là các doanh nghiệp niêm yết trên TTCK Việt Nam. Cụ thể, nghiên cứu nhắm đến việc: (1) Hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về EPS, tín hiệu gian lận và các mô hình đo lường hành vi điều chỉnh lợi nhuận; (2) Xây dựng mô hình hồi quy để lượng hóa tác động của các yếu tố này; (3) Cung cấp hàm ý chính sách cho nhà đầu tư, cơ quan quản lý và kiểm toán viên. Phạm vi nghiên cứu bao gồm 100 công ty trên sàn HOSE và HNX trong 3 năm, không bao gồm các công ty tài chính, ngân hàng do đặc thù ngành.

II. Thách thức Gian lận báo cáo tài chính tại TTCK Việt Nam

Gian lận báo cáo tài chính là một vấn đề nghiêm trọng, đe dọa sự ổn định và phát triển bền vững của TTCK Việt Nam. Hành vi này không chỉ làm sai lệch thông tin, gây hiểu lầm cho nhà đầu tư khi ra quyết định, mà còn làm xói mòn niềm tin vào toàn bộ thị trường. Thách thức lớn nhất nằm ở việc các hành vi quản trị lợi nhuận ngày càng trở nên tinh vi, khó phát hiện bằng các phương pháp phân tích truyền thống. Nhà quản lý có thể lợi dụng sự linh hoạt của các chuẩn mực kế toán và các khoản dồn tích để "làm đẹp" báo cáo tài chính, thổi phồng lợi nhuận nhằm đạt được các mục tiêu ngắn hạn như nhận thưởng, duy trì giá cổ phiếu, hoặc đáp ứng các điều khoản vay nợ. Điều này dẫn đến một chỉ số EPS cao giả tạo, không phản ánh đúng chất lượng lợi nhuận và hiệu quả hoạt động kinh doanh cốt lõi. Luận văn đã chỉ ra rằng, việc chỉ dựa vào con số EPS được công bố mà không xem xét các tín hiệu gian lận tiềm ẩn là một rủi ro lớn. Các nhà đầu tư thiếu công cụ và kiến thức chuyên sâu sẽ dễ dàng trở thành nạn nhân của các thông tin tài chính bị bóp méo, từ đó dẫn đến các quyết định đầu tư sai lầm và thua lỗ nặng nề. Do đó, việc xây dựng các mô hình cảnh báo sớm dựa trên các tín hiệu tài chính là một yêu cầu cấp thiết để bảo vệ nhà đầu tư và nâng cao tính minh bạch cho thị trường.

2.1. Bản chất của hành vi quản trị lợi nhuận và lý thuyết ủy nhiệm

Hành vi quản trị lợi nhuận (Earnings Management) là sự can thiệp có chủ đích của nhà quản lý vào quá trình lập báo cáo tài chính để làm thay đổi thông tin theo mục tiêu mong muốn. Lý thuyết ủy nhiệm (Agency Theory) của Jensen và Meckling (1976) cung cấp một khuôn khổ lý giải cho hành vi này. Mâu thuẫn lợi ích tồn tại giữa bên ủy nhiệm (cổ đông) và bên được ủy nhiệm (nhà quản lý). Nhà quản lý, với lợi thế về thông tin, có thể hành động vì lợi ích cá nhân thay vì tối đa hóa giá trị doanh nghiệp cho cổ đông. Việc điều chỉnh lợi nhuận để đạt mức thưởng cá nhân hoặc giữ vững vị trí là một ví dụ điển hình. Do đó, việc giám sát và phát hiện các hành vi này là rất quan trọng.

2.2. Các tín hiệu gian lận Red Flags phổ biến trên báo cáo tài chính

Tín hiệu gian lận (Red flags) là những chỉ báo bất thường trên báo cáo tài chính cho thấy khả năng tồn tại sai sót hoặc gian lận. Luận văn đã tổng hợp các tín hiệu này thông qua các nhóm tỷ số tài chính. Các tỷ số này bao gồm: Tỷ số thanh khoản (khả năng trả nợ ngắn hạn), tỷ số hoạt động (hiệu quả sử dụng tài sản), tỷ số đòn bẩy (mức độ sử dụng nợ) và tỷ số lợi nhuận. Ví dụ, sự gia tăng đột biến của các khoản phải thu so với doanh thu có thể là tín hiệu của việc ghi nhận doanh thu khống. Tương tự, một tỷ lệ nợ trên tổng tài sản quá cao có thể tạo áp lực khiến ban lãnh đạo phải thực hiện quản trị lợi nhuận để che giấu rủi ro tài chính.

III. Phương pháp luận Cách đo lường hành vi điều chỉnh lợi nhuận

Để lượng hóa hành vi điều chỉnh lợi nhuận, luận văn đã áp dụng các phương pháp đo lường tiên tiến dựa trên các khoản dồn tích (accruals). Về bản chất, lợi nhuận kế toán bao gồm hai thành phần: dòng tiền từ hoạt động kinh doanh và các khoản dồn tích. Chính các khoản dồn tích này tạo ra cơ hội cho nhà quản lý can thiệp vào con số lợi nhuận cuối cùng. Luận văn đã tiến hành phân tách tổng các khoản dồn tích thành hai phần: các khoản dồn tích không tự định (non-discretionary accruals - NDA) và các khoản dồn tích tự định (discretionary accruals - DA). NDA là các khoản dồn tích phát sinh tự nhiên từ hoạt động kinh doanh, trong khi DA chính là phần bị nhà quản lý thao túng. Việc ước tính được giá trị của DA là chìa khóa để đo lường mức độ quản trị lợi nhuận. Luận văn này đã sử dụng một loạt các mô hình kinh tế lượng để ước tính phần dồn tích không tự định, từ đó suy ra phần dồn tích tự định. Các mô hình này ngày càng được cải tiến để tăng độ chính xác, giúp loại bỏ các yếu tố nhiễu từ môi trường kinh doanh và phản ánh đúng hơn ý đồ của nhà quản lý. Cách tiếp cận này là nền tảng của nghiên cứu định lượng trong lĩnh vực kế toán tài chính hiện đại và được áp dụng rộng rãi trên toàn thế giới.

3.1. Tổng quan các mô hình ước tính dồn tích tự định

Nghiên cứu đã điểm qua các mô hình kinh điển để đo lường dồn tích tự định. Bắt đầu từ mô hình Healy (1985) và DeAngelo (1986) với các giả định còn đơn giản, cho rằng các khoản dồn tích không tự định là một hằng số. Sau đó, mô hình Jones (1991) ra đời và tạo ra một bước đột phá khi kiểm soát được sự thay đổi của các yếu tố kinh tế như doanh thu và tài sản cố định. Mô hình này đã trở thành một trong những công cụ được sử dụng phổ biến nhất trong các nghiên cứu về quản trị lợi nhuận. Các mô hình này cung cấp một công cụ mạnh mẽ để các nhà nghiên cứu và phân tích có thể "nhìn xuyên" qua con số lợi nhuận được báo cáo.

3.2. Áp dụng mô hình Jones điều chỉnh và các biến thể

Luận văn đã tập trung sử dụng mô hình Jones điều chỉnh (Modified Jones model, Dechow và cộng sự, 1995) và các biến thể khác như mô hình của Kothari (2005) và Phạm Thị Bích Vân (2012) để phù hợp hơn với bối cảnh Việt Nam. Mô hình Jones điều chỉnh cải tiến mô hình gốc bằng cách loại trừ ảnh hưởng của sự thay đổi trong các khoản phải thu, từ đó giúp ước tính chính xác hơn các khoản doanh thu không bị thao túng. Việc sử dụng đồng thời nhiều mô hình cho phép tác giả so sánh kết quả, tăng cường độ tin cậy của các ước lượng về dồn tích tự định, qua đó đánh giá mức độ hành vi điều chỉnh lợi nhuận một cách khách quan và toàn diện hơn tại các doanh nghiệp niêm yết.

IV. Mô hình nghiên cứu Kiểm định tác động đến lãi trên cổ phiếu

Để kiểm định các giả thuyết, luận văn đã xây dựng một mô hình hồi quy dữ liệu bảng (panel data regression) toàn diện. Mô hình này cho phép phân tích tác động của nhiều biến độc lập lên biến phụ thuộc là lãi cơ bản trên cổ phiếu (EPS), đồng thời kiểm soát được các yếu tố không quan sát được và đặc thù riêng của từng công ty qua thời gian. Đây là một phương pháp nghiên cứu định lượng mạnh mẽ, phù hợp với bộ dữ liệu gồm nhiều công ty trong nhiều năm. Biến phụ thuộc của mô hình là EPS, được thu thập trực tiếp từ báo cáo tài chính của các công ty. Các biến độc lập được chia thành hai nhóm chính. Nhóm thứ nhất là các tín hiệu gian lận, bao gồm 9 tỷ số tài chính được chọn lọc từ các nghiên cứu trước đây, như tỷ số nợ trên tổng tài sản, tỷ số phải thu trên doanh thu. Nhóm thứ hai là các biến đại diện cho hành vi điều chỉnh lợi nhuận, bao gồm biến dồn tích tự định (DA) và biến dồn tích không tự định (NDA), được ước tính từ các mô hình đã trình bày. Ngoài ra, mô hình còn bao gồm một biến kiểm soát là công ty kiểm toán có thuộc nhóm BIG4 hay không, nhằm xem xét vai trò của chất lượng kiểm toán. Việc xây dựng mô hình một cách khoa học và chặt chẽ là yếu tố quyết định đến độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

4.1. Lựa chọn các biến độc lập đại diện cho tín hiệu gian lận

Luận văn lựa chọn 9 tỷ số tài chính làm biến độc lập đại diện cho tín hiệu gian lận, dựa trên tổng kết của Spathis (2002) và các nghiên cứu liên quan. Các biến này bao gồm: INV/SALES (Hàng tồn kho/Doanh thu), TD/TA (Nợ phải trả/Tổng tài sản), WC/TA (Vốn lưu động/Tổng tài sản), NP/TA (Lợi nhuận sau thuế/Tổng tài sản), NP/SALES (Lợi nhuận sau thuế/Doanh thu), SALES/TA (Doanh thu/Tổng tài sản), DEBT/EQ (Nợ/Vốn chủ sở hữu), REC/SALES (Phải thu/Doanh thu), và GP/TA (Lợi nhuận trước thuế/Tổng tài sản). Mỗi tỷ số này phản ánh một khía cạnh khác nhau về sức khỏe tài chính và hiệu quả hoạt động, và những biến động bất thường của chúng có thể là dấu hiệu của gian lận báo cáo tài chính.

4.2. Xây dựng phương trình hồi quy và các giả thuyết nghiên cứu

Phương trình hồi quy tổng quát được xây dựng như sau: EPS = β0 + β1(INV/SALES) + ... + β9(GP/TA) + β10(DA) + β11(NDA) + β12(BIG4) + u. Dựa trên cơ sở lý thuyết, luận văn đã phát triển các giả thuyết nghiên cứu cho từng biến. Ví dụ, giả thuyết H2 cho rằng tỷ số Nợ phải trả/Tổng tài sản (TD/TA) có ảnh hưởng nghịch chiều đến EPS, vì đòn bẩy cao tạo áp lực và rủi ro. Giả thuyết H11 kỳ vọng rằng biến dồn tích tự định (DA) có tương quan nghịch với EPS (trong các nghiên cứu về giá trị), vì lợi nhuận bị điều chỉnh tăng sẽ có chất lượng lợi nhuận thấp hơn và ít được thị trường đánh giá cao trong dài hạn. Các giả thuyết này là kim chỉ nam cho việc phân tích và diễn giải kết quả hồi quy.

V. Kết quả Những nhân tố chính ảnh hưởng đến EPS công ty niêm yết

Kết quả phân tích hồi quy dữ liệu bảng từ luận văn đã cung cấp những bằng chứng thực nghiệm quan trọng về các nhân tố ảnh hưởng đến EPS của các công ty niêm yết trên TTCK Việt Nam. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng cả tín hiệu gian lận và hành vi điều chỉnh lợi nhuận đều có tác động có ý nghĩa thống kê đến thu nhập trên mỗi cổ phần. Cụ thể, một số tỷ số tài chính được xem là "cờ đỏ" đã thể hiện mối tương quan rõ rệt với EPS, khẳng định vai trò của chúng như những công cụ cảnh báo sớm rủi ro. Điều đáng chú ý nhất là vai trò của các khoản dồn tích. Kết quả cho thấy biến dồn tích tự định (DA), đại diện cho phần lợi nhuận bị can thiệp bởi nhà quản lý, có tác động khác biệt so với biến dồn tích không tự định (NDA). Phát hiện này nhấn mạnh rằng thị trường có khả năng, ở một mức độ nào đó, phân biệt được giữa lợi nhuận có chất lượng cao (đến từ hoạt động kinh doanh cốt lõi) và lợi nhuận có chất lượng thấp (đến từ các thủ thuật kế toán). Những kết quả này không chỉ có giá trị học thuật mà còn mang lại hàm ý thực tiễn sâu sắc cho các nhà đầu tư, nhà phân tích và các cơ quan quản lý trong việc đánh giá và giám sát chất lượng lợi nhuận của các doanh nghiệp niêm yết.

5.1. Tác động của quản trị lợi nhuận đến giá trị thông tin của EPS

Tác động của quản trị lợi nhuận đến EPS là một trong những phát hiện cốt lõi. Luận văn cho thấy rằng khi mức độ dồn tích tự định tăng cao, giá trị thông tin của chỉ số EPS có thể bị suy giảm. Mặc dù một con số EPS cao có thể hấp dẫn trong ngắn hạn, nhưng nếu nó được tạo ra từ hành vi điều chỉnh lợi nhuận, nhà đầu tư có thể sẽ phải đối mặt với rủi ro sụt giảm giá trị trong tương lai khi các khoản lợi nhuận "ảo" này không bền vững. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc phân tích sâu hơn cấu thành của lợi nhuận, thay vì chỉ nhìn vào con số cuối cùng trên báo cáo tài chính.

5.2. Mối quan hệ giữa các tỷ số tài chính và lãi cơ bản trên cổ phiếu

Phân tích thực nghiệm đã xác nhận mối quan hệ có ý nghĩa giữa một số tỷ số tài chính và lãi cơ bản trên cổ phiếu. Ví dụ, các tỷ số phản ánh hiệu quả hoạt động như Lợi nhuận sau thuế/Tổng tài sản (NP/TA) thường có mối tương quan thuận với EPS. Ngược lại, các tỷ số cảnh báo rủi ro như Nợ phải trả/Tổng tài sản (TD/TA) lại có thể có tương quan nghịch. Những kết quả này cung cấp một bộ công cụ hữu ích cho nhà đầu tư để sàng lọc và đánh giá cổ phiếu, giúp nhận diện các công ty có nền tảng tài chính vững mạnh và chất lượng lợi nhuận cao, cũng như né tránh các công ty có dấu hiệu bất ổn hoặc có khả năng đang thực hiện gian lận báo cáo tài chính.

VI. Hàm ý từ luận văn Ứng dụng cho nhà đầu tư và doanh nghiệp

Những phát hiện từ luận văn thạc sĩ kinh tế này mang lại nhiều hàm ý quan trọng và có tính ứng dụng cao. Đối với các công ty niêm yết, kết quả nghiên cứu là một lời nhắc nhở về tầm quan trọng của việc duy trì tính minh bạch và trung thực trong báo cáo tài chính. Việc lạm dụng hành vi điều chỉnh lợi nhuận có thể mang lại lợi ích ngắn hạn cho ban quản lý nhưng sẽ làm tổn hại đến uy tín và giá trị doanh nghiệp trong dài hạn. Đối với nhà đầu tư và các quỹ đầu tư, luận văn cung cấp một khuôn khổ phân tích và các công cụ định lượng để đánh giá sâu hơn về chất lượng lợi nhuận, vượt ra ngoài con số EPS bề mặt. Việc áp dụng các mô hình phát hiện tín hiệu gian lận và phân tích các khoản dồn tích sẽ giúp họ đưa ra các quyết định đầu tư sáng suốt hơn, giảm thiểu rủi ro từ thông tin bất cân xứng. Đối với các cơ quan quản lý như Ủy ban Chứng khoán Nhà nước, kết quả này gợi ý sự cần thiết phải tăng cường các quy định về công bố thông tin và giám sát chặt chẽ hơn các doanh nghiệp niêm yết có dấu hiệu bất thường về tài chính. Cuối cùng, đối với kiểm toán viên, các mô hình và tỷ số tài chính trong nghiên cứu có thể được sử dụng như những công cụ hỗ trợ hiệu quả trong việc lập kế hoạch kiểm toán và xác định các vùng rủi ro trọng yếu liên quan đến gian lận báo cáo tài chính.

6.1. Đề xuất cho cơ quan quản lý và các công ty niêm yết

Dựa trên kết quả nghiên cứu, có thể đề xuất các cơ quan quản lý nên xây dựng một hệ thống cảnh báo sớm dựa trên các tỷ số tài chính bất thường. Đối với các doanh nghiệp niêm yết trên HOSE và HNX, cần nâng cao vai trò của ủy ban kiểm toán độc lập, tăng cường quản trị công ty để hạn chế động cơ quản trị lợi nhuận của ban lãnh đạo. Việc công bố thông tin chi tiết hơn về các chính sách kế toán và các ước tính quan trọng cũng sẽ giúp tăng tính minh bạch và cải thiện chất lượng lợi nhuận.

6.2. Hướng nghiên cứu tương lai về chất lượng lợi nhuận tại Việt Nam

Luận văn đã mở ra nhiều hướng nghiên cứu tiềm năng trong tương lai. Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng cỡ mẫu và giai đoạn nghiên cứu để kiểm chứng lại kết quả trong bối cảnh thị trường thay đổi. Hơn nữa, có thể đi sâu phân tích các yếu tố khác ảnh hưởng đến hành vi điều chỉnh lợi nhuận như cấu trúc sở hữu, đặc điểm hội đồng quản trị, hay ảnh hưởng của các chu kỳ kinh tế. Việc so sánh mức độ quản trị lợi nhuận giữa các ngành khác nhau cũng là một hướng đi thú vị, góp phần làm phong phú thêm hiểu biết về chất lượng lợi nhuận trên TTCK Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Giới thiệu Chương 2: Cơ sở lý thuyết và tổng quan các nghiên cứu trước đây Chương 3: Thiết kế nghiên cứu Chương 4: Kết quả nghiên cứu Chương 5: Kết luận LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VÀ TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU TRƯỚC ĐÂY 2.1 Lãi cơ bản trên cổ phiếu (EPS) 2.1 Khái niệm Theo chuẩn mực kế toán Việt Nam (VAS 30), EPS hay lợi nhuận (thu nhập) trên mỗi cổ phiếu là số lợi nhuận mà công ty phân bổ cho mỗi cổ phần thông thường đang lưu hành trên thị trường. Theo thông tư 200/2014/TT-BTC, lãi cơ bản trên cổ phiếu, chưa tính đến các công cụ được phát hành trong tương lai có khả năng pha loãng giá trị cổ phiếu. Chỉ tiêu này được trình bày trên Báo cáo tài chính của công ty cổ phần là doanh nghiệp độc lập. Đối với công ty mẹ là công ty cổ phần, chỉ tiêu này chỉ được trình bày trên Báo cáo tài chính hợp nhất, không trình bày trên Báo cáo tài chính riêng của công ty mẹ.2 Phân loại lãi cơ bản trên cổ phiếu (EPS) 2.1 Lãi cơ bản trên cổ phiếu (EPS hay Basic EPS) Lãi cơ bản trên cổ phiếu là chỉ số đánh giá trực tiếp, phản ánh khả năng tạo ra lợi nhuận ròng (lợi nhuận có thể dùng chi trả cho cổ đông) trên một cổ phần mà cổ đông đóng góp.

Theo hướng dẫn của chuẩn mực kế toán Việt Nam số 30 và hướng dẫn chi tiết theo Thông tư 21/2006/TTBTC, công thức tính EPS cơ bản như sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Theo thông tư 200/2014/TT-BTC, trường hợp Quỹ khen thưởng, phúc lợi được trích từ lợi nhuận sau thuế, lãi cơ bản trên cổ phiếu được xác định theo công thức sau: Lợi nhuận hoặc lỗ phân bổ cho Số trích quỹ Lãi cơ bản cổ đông sở hữu cổ phiếu phổ thông - khen thưởng, phúc lợi trên cổ = phiếu Số lượng bình quân gia quyền của cổ phiếu phổ thông đang lưu hành trong kỳ Tính lợi nhuận hoặc lỗ phân bổ cho cổ phiếu phổ thông được thực hiện bằng cách lấy chỉ tiêu lợi nhuận hoặc lỗ sau thuế thu nhập doanh nghiệp trong kỳ trừ (-) các khoản điều chỉnh giảm và cộng (+) thêm các khoản điều chỉnh tăng lợi nhuận hoặc lỗ sau thuế thu nhập doanh nghiệp. Trường hợp công ty trình bày lãi cơ bản trên cổ phiếu trên báo cáo tài chính hợp nhất thì lợi nhuận hoặc lỗ sau thuế thu nhập doanh nghiệp trong kỳ là lợi nhuận hoặc lỗ sau thuế thu nhập doanh nghiệp được tính trên cơ sở thông tin hợp nhất. Trường hợp công ty trình bày trên báo cáo tài chính riêng thì lợi nhuận hoặc lỗ sau thuế thu nhập doanh nghiệp trong kỳ là lợi nhuận hoặc lỗ sau thuế của riêng công ty. Lợi nhuận hoặc lỗ phân bổ cho cổ đông sở hữu CP phổ thông = Lợi nhuận hoặc lỗ sau thuế thu nhập doanh nghiệp +/– Các khoản điều chỉnh Số lượng cổ phiếu phổ thông được sử dụng để tính lãi cơ bản trên cổ phiếu là số bình quân gia quyền của cổ phiếu phổ thông đang lưu hành trong kỳ.

Việc sử dụng số bình quân gia quyền của cổ phiếu phổ thông đang lưu hành trong kỳ là do giá trị vốn cổ đông thay đổi trong kỳ khi số lượng cổ phiếu phổ thông lưu hành tăng hoặc giảm. Số bình quân gia quyền của cổ phiếu phổ thông lưu hành trong kỳ là số lượng cổ phiếu phổ thông lưu hành đầu kỳ được điều chỉnh theo số cổ phiếu phổ thông được mua lại hoặc được phát hành thêm nhân với hệ số thời gian. Hệ số thời gian là tỷ số LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 giữa số lượng ngày mà cổ phiếu được lưu hành trong kỳ chia cho tổng số ngày trong kỳ.2Lãi cơ bản trên cổ phiếu pha loãng (Diluted EPS) EPS pha loãng (diluted EPS) để tính toán thu nhập mỗi cổ phần có xét đến yếu tố khối lượng cổ phiếu lưu hành của doanh nghiệp sẽ tăng thêm trong tương lai do việc chuyển đổi các loại chứng khoán nợ chuyển đổi (trái phiếu chuyển đổi), thực hiện quyền chọn, chứng quyền. Theo thông tư 200/2014/TT-BTC, lãi cơ bản trên cổ phiếu được xác định như sau: Lợi nhuận hoặc lỗ phân bổ cho Số trích quỹ Lãi suy cổ đông sở hữu cổ phiếu phổ thông - khen thưởng, phúc lợi giảm trên = cổ phiếu Số bình quân gia quyền của cổ phiếu + Số lượng cổ phiếu phổ thông phổ thông đang lưu hành trong kỳ dự kiến được phát hành thêm EPS pha loãng được tính tương tự EPS cơ bản nhưng trên cở sở điều chỉnh lãi thuần và số CP lưu hành bình quân trong kỳ.

– Lãi hay lỗ phân bổ cho cổ đông sở hữu CP phổ thông: Lãi dùng để tính EPS cơ bản sẽ được điều chỉnh bởi các ảnh hưởng sau thuế của các khỏan: • Các khoản lãi suất tiền vay trong kỳ của các trái phiếu chuyển đổi tiềm năng • Các khoản cổ tức của các CP ưu đãi chuyển đổi tương lai mà chúng đã được trừ ra khỏi khi tính lãi cho EPS cơ bản. • Các khoản thay đổi khác trong thu nhập và chi phí (phí, chiết khấu, tiền thưởng) là kết quả của việc chuyển đổi các trái phiếu chuyển đổi hay quyền chọn thành CP phổ thông. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 – Số CP phổ thông bình quân lưu hành trong kỳ: Bằng số bình quân gia quyền của số CP phổ thông dùng để tính EPS cơ bản cộng với bình quân gia quyền của các CP phổ thông mà chúng sẽ được phát hành từ việc chuyển đổi tất cả các trái phiếu chuyển đổi, quyền chọn, chứng quyền, quyền mua CP thành các CP phổ thông. Chúng ta giả định các CP tiềm năng này sẽ được chuyển đổi thành các CP phổ thông vào ngày đầu tiên của kỳ báo cáo.2 Tín hiệu gian lận (Red flags) và hành vi điều chỉnh lợi nhuận (Earnings management) 2.1 Các tín hiệu gian lận Theo Gerard M.

Zack (2013), tín hiệu gian lận là những rủi ro quan trọng, tiềm tàng cần xem xét khi đánh giá các báo cáo tài chính của một doanh nghiệp. Việc phân tích báo cáo tài chính sẽ giúp tìm ra những nơi có rủi ro cao và tạo thành danh sách những tín hiệu gian lận để phục vụ cho việc kiểm tra, rà soát kĩ cãng. Một trong các tín hiệu gian lận sử dụng phổ biến là các tỷ số tài chính hoặc các xu hướng hoặc các đặc điểm cho người đọc BCTC biết khả năng các BCTC có hàm chứa các sai sót và gian lận. Tỷ số tài chính giúp nhà phân tích báo cáo tài chính tìm ra được xu hướng phát triển của doanh nghiệp cũng như giúp nhà đầu tư, các chủ nợ kiểm tra được tình hình sức khỏe tài chính của doanh nghiệp.

Biết tính toán và sử dụng các chỉ số tài chính không chỉ có ý nghĩa với nhà phân tích tài chính, mà còn rất quan trọng với nhà đầu tư cũng như với chính bản thân doanh nghiệp và các chủ nợ. Các tỷ số tài chính cho phép chúng ta so sánh các mặt khác nhau của các báo cáo tài chính trong một doanh nghiệp với các doanh nghiệp khác trong toàn ngành để xem xét khả năng chi trả cổ tức cũng như khả năng chi trả nợ vay. Zack (2013) có 4 loại tỷ số tài chính thường được dùng để phát hiện gian lận báo cáo tài chính được phân loại như sau: tỷ số thanh khoản, tỷ số hoạt động, tỷ số thanh toán, tỷ số lợi nhuận. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.1Tỷ số thanh khoản (Liquidity ratios) Các tỷ số trong loại này được tính toán và sử dụng để quyết định xem liệu một doanh nghiệp nào đó có khả năng thanh toán các nghĩa vụ phải trả ngắn hạn hay không? a.

Tỷ số thanh toán hiện hành (Current Ratio) Đây là chỉ số đo lường khả năng doanh nghiệp đáp ứng các nghĩa vụ tài chính ngắn hạn. Nói chung thì chỉ số này ở mức 2-3 được xem là tốt. Chỉ số này càng thấp ám chỉ doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn đối với việc thực hiện các nghĩa vụ của mình nhưng một chỉ số thanh toán hiện hành quá cao cũng không luôn là dấu hiệu tốt, bởi vì nó cho thấy tài sản của doanh nghiệp bị cột chặt vào “tài sản lưu động” quá nhiều và như vậy thì hiệu quả sử dụng tài sản của doanh nghiệp là không cao. Công thức tính: Chỉ số thanh toán hiện hành = Tài sản lưu động/ Nợ ngắn hạn b.

Chỉ số thanh toán nhanh (Quick Ratio/Acid test) Tỷ số thanh toán nhanh đo lường mức thanh khoản cao hơn. Chỉ những tài sản có tính thanh khoản cao mới được đưa vào để tính toán. Hàng tồn kho và các tài sản ngắn hạn khác được bỏ ra vì khi cần tiền để trả nợ, tính thanh khoản của chúng rất thấp. Công thức tính: Chỉ số thanh toán nhanh = (Tiền và tương đương tiền + Khoản phải thu + Khoản đầu tư tài chính ngắn hạn) / Nợ ngắn hạn Đánh giá tính thanh khoản có thể hữu ích khi đánh giá nguy cơ gian lận.

Các khoản đầu tư ngắn hạn, có thể bị biến động trong giá trị hợp lý và được sử dụng đển gian lận.2Tỷ số hoạt động (Activity ratios) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 Các tỷ số hoạt động cho thấy doanh nghiệp hoạt động tốt như thế nào và đôi khi được gọi là tỷ số về hiệu quả hoạt động, cho thấy doanh nghiệp đã sử dụng tài sản hiệu quả đến mức nào. Vòng quay các khoản phải thu (Accounts Receivable Turnover) Đây là một chỉ số cho thấy tính hiệu quả của chính sách tín dụng mà doanh nghiệp áp dụng đối với các bạn hàng. Chỉ số vòng quay càng cao sẽ cho thấy doanh nghiệp được khách hàng trả nợ càng nhanh. Nhưng nếu so sánh với các doanh nghiệp cùng ngành mà chỉ số này vẫn quá cao thì có thể doanh nghiệp sẽ có thể bị mất khách hàng vì các khách hàng sẽ chuyển sang tiêu thụ sản phẩm của các đối thủ cạnh tranh cung cấp thời gian tín dụng dài hơn.

Và như vậy thì doanh nghiệp chúng ta sẽ bị sụp giảm doanh số. Khi so sánh chỉ số này qua từng năm, nhận thấy sự sụt giảm thì rất có thể là doanh nghiệp đang gặp khó khăn với việc thu nợ từ khách hàng và cũng có thể là dấu hiệu cho thấy doanh số đã vượt quá mức. Vòng quay các khoản phải thu = Doanh số thuần hàng năm/ Các khoản phải thu trung bình Trong đó: Các khoản phải thu trung bình = (Các khoản phải thu còn lại trong báo cáo của năm trước và các khoản phải thu năm nay)/2 b.