Luận văn thạc sĩ UEH: Giải pháp tài trợ thương mại quốc tế tại Eximbank

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích giải pháp phát triển hoạt động tài trợ thương mại quốc tế tại ngân hàng thương mại cổ phần xuất khẩu Việt Nam.

• Tác giả: Trần Thị Kiều Oanh
• Người hướng dẫn: TS. Thân Thị Thu Thủy
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Tài Chính – Ngân Hàng
• Đề tài: Giải Pháp Phát Triển Hoạt Động Tài Trợ Thương Mại Quốc Tế Tại Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Xuất Nhập Khẩu Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ TÀI TRỢ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ
• 1.1. Tổng quan về ngân hàng thương mại
• 1.2. Tổng quan về hoạt động thanh toán quốc tế và tài trợ thương mại quốc tế
• 1.2.1. Điều kiện để ngân hàng được phép tài trợ thương mại quốc tế
• 1.2.2. Các hình thức tài trợ thương mại quốc tế thông dụng
• 1.2.2.1. Tài trợ cho nhà nhập khẩu
• 1.2.2.2. Tài trợ cho nhà xuất khẩu
• 1.2.2.3. Bảo lãnh ngân hàng
• 1.2.2.4. Bao thanh toán
• 1.2.3. Vai trò của hoạt động tài trợ thương mại quốc tế
• 1.2.4. Những bài học kinh nghiệm về phát triển hoạt động tài trợ thương mại quốc tế ở một số ngân hàng trên thế giới
• 1.2.4.1. Kinh nghiệm từ một số ngân hàng trên thế giới
• 1.2.4.1.1. Ngân hàng Xuất nhập khẩu Hàn Quốc – Korea Eximbank
• 1.2.4.1.2. Ngân hàng Hồng Kông và Thượng Hải - HSBC
• 1.2.4.1.3. Ngân hàng Xuất nhập khẩu Trung Quốc – China Exim Bank
• 1.2.4.2. Bài học kinh nghiệm đối với các NHTM Việt Nam
• 1.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG TÀI TRỢ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ TẠI NGÂN HÀNG TMCP XUẤT NHẬP KHẨU VIỆT NAM
• 2.1. Giới thiệu về Ngân hàng TMCP Xuất Nhập Khẩu Việt Nam
• 2.1.1. Lịch sử hình thành và phát triển
• 2.1.2. Một số hoạt động kinh doanh chính của Eximbank
• 2.2. Thực trạng hoạt động tài trợ thương mại tại ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam
• 2.2.1. Các hình thức tài trợ thương mại quốc tế tại Eximbank
• 2.2.1.1. Kinh doanh ngoại tệ để đáp ứng nhu cầu tài trợ xuất nhập khẩu
• 2.2.1.2. Cho vay tài trợ nhập khẩu, cố định tỷ giá bán ngoại tệ
• 2.2.1.3. Cho vay tài trợ nhập khẩu có bảo hiểm tỷ giá
• 2.2.1.4. Cho vay tài trợ xuất khẩu sau khi giao hàng
• 2.2.1.5. Cho vay tài trợ xuất khẩu bằng đồng Việt Nam, lãi suất ngoại tệ
• 2.2.1.6. Dịch vụ bảo lãnh
• 2.2.1.7. Dịch vụ bao thanh toán
• 2.2.2. Phân tích hoạt động thanh toán quốc tế và tài trợ thương mại
• 2.2.3. Đánh giá hoạt động thanh toán quốc tế và tài trợ thương mại tại ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam
• 2.2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.2.3.2. Những khó khăn và hạn chế còn tồn tại
• 2.2.3.2.1. Cơ cấu thanh toán xuất nhập khẩu chưa cân đối
• 2.2.3.2.2. Sản phẩm thanh toán quốc tế và tài trợ thương mại vẫn còn chưa đa dạng
• 2.2.3.2.3. Chưa tập trung nhiều vào dịch vụ hỗ trợ
• 2.2.3.2.4. Cung ứng ngoại tệ còn hạn chế
• 2.2.3.2.5. Phòng tín dụng chưa am hiểu thấu đáo về nghiệp vụ thanh toán quốc tế và tài trợ thương mại
• 2.2.3.2.6. Công nghệ thông tin hỗ trợ hoạt động thanh toán quốc tế và tài trợ thương mại còn hạn chế
• 2.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN TÀI TRỢ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ Ở NGÂN HÀNG TMCP XUẤT NHẬP KHẨU VIỆT NAM
• 3.1. Định hướng phát triển trung và dài hạn của Eximbank
• 3.2. Giải pháp phát triển tài trợ thương mại quốc tế ở Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam
• 3.2.1. Những giải pháp vĩ mô
• 3.2.1.1. Ngân hàng nhà nước cần cơ cấu chính sách tài trợ xuất nhập khẩu hợp lý
• 3.2.1.2. Hoàn thiện khung pháp lý hỗ trợ cho hoạt động tài trợ thương mại quốc tế
• 3.2.1.3. Hoàn thiện cơ chế lãi suất và ổn định tỷ giá hối đoái
• 3.2.2. Những giải pháp vi mô tại Ngân hàng TMCP Xuất nhập khẩu Việt Nam
• 3.2.2.1. Xây dựng quy trình xét duyệt hồ sơ tín dụng tài trợ thương mại chuyên nghiệp
• 3.2.2.2. Hoàn thiện chính sách tín dụng của Eximbank
• 3.2.2.3. Thực hiện các biện pháp hạn chế rủi ro trong hoạt động tài trợ thương mại quốc tế
• 3.2.2.4. Tăng cường công tác huy động vốn
• 3.2.2.5. Vay từ các tổ chức tín dụng khác
• 3.2.2.6. Đa dạng hóa sản phẩm tài trợ thương mại quốc tế
• 3.2.2.7. Tham gia đồng tài trợ với các tổ chức tài chính khác
• 3.2.2.8. Tăng cường công tác tiếp thị khuyến mãi trong hoạt động tài trợ thương mại quốc tế
• 3.3. KẾT LUẬN CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tài trợ thương mại quốc tế tại ngân hàng thương mại cổ phần

Tài trợ thương mại quốc tế là một hoạt động quan trọng trong lĩnh vực ngân hàng, đặc biệt là tại các ngân hàng thương mại cổ phần. Hoạt động này không chỉ giúp các doanh nghiệp xuất nhập khẩu có nguồn vốn cần thiết mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển kinh tế. Ngân hàng thương mại cổ phần xuất khẩu Việt Nam (Eximbank) đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp các dịch vụ tài trợ thương mại quốc tế, từ đó thúc đẩy hoạt động xuất nhập khẩu của Việt Nam.

1.1. Định nghĩa và vai trò của tài trợ thương mại quốc tế

Tài trợ thương mại quốc tế là hoạt động tín dụng mà ngân hàng cung cấp cho nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu để thanh toán tiền hàng. Hoạt động này giúp giảm thiểu rủi ro trong giao dịch thương mại và tạo điều kiện thuận lợi cho việc lưu thông hàng hóa.

1.2. Lịch sử phát triển của ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam

Ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam đã có những bước phát triển mạnh mẽ từ khi đất nước mở cửa hội nhập. Các ngân hàng này đã không ngừng cải tiến dịch vụ và mở rộng quy mô hoạt động để đáp ứng nhu cầu tài trợ thương mại quốc tế.

II. Những thách thức trong hoạt động tài trợ thương mại quốc tế tại Eximbank

Mặc dù Eximbank đã có những thành công nhất định trong hoạt động tài trợ thương mại quốc tế, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như rủi ro tín dụng, cạnh tranh từ ngân hàng nước ngoài và sự thay đổi của chính sách tài chính là những yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động này.

2.1. Rủi ro tín dụng trong tài trợ thương mại quốc tế

Rủi ro tín dụng là một trong những thách thức lớn nhất mà Eximbank phải đối mặt. Việc không thu hồi được vốn vay hoặc trả không đúng hạn có thể gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động tài chính của ngân hàng.

2.2. Cạnh tranh từ ngân hàng nước ngoài

Sự gia nhập của các ngân hàng nước ngoài vào thị trường Việt Nam đã tạo ra sức ép cạnh tranh lớn đối với Eximbank. Các ngân hàng này thường có nguồn lực tài chính mạnh mẽ và công nghệ hiện đại hơn.

III. Giải pháp phát triển hoạt động tài trợ thương mại quốc tế tại Eximbank

Để phát triển hoạt động tài trợ thương mại quốc tế, Eximbank cần áp dụng một số giải pháp chiến lược. Những giải pháp này không chỉ giúp cải thiện hiệu quả hoạt động mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh của ngân hàng.

3.1. Hoàn thiện quy trình xét duyệt hồ sơ tín dụng

Quy trình xét duyệt hồ sơ tín dụng cần được hoàn thiện để đảm bảo tính chuyên nghiệp và nhanh chóng. Điều này sẽ giúp Eximbank thu hút nhiều khách hàng hơn trong lĩnh vực tài trợ thương mại quốc tế.

3.2. Đa dạng hóa sản phẩm tài trợ thương mại

Eximbank cần phát triển và đa dạng hóa các sản phẩm tài trợ thương mại quốc tế để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Việc này sẽ giúp ngân hàng tạo ra lợi thế cạnh tranh và thu hút thêm khách hàng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Eximbank

Nghiên cứu về hoạt động tài trợ thương mại quốc tế tại Eximbank đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Ngân hàng đã có những bước tiến đáng kể trong việc cải thiện dịch vụ và nâng cao chất lượng sản phẩm.

4.1. Kết quả đạt được trong hoạt động tài trợ thương mại

Eximbank đã đạt được nhiều thành công trong việc cung cấp dịch vụ tài trợ thương mại quốc tế, từ đó góp phần vào sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ hoạt động thực tiễn

Các bài học kinh nghiệm từ hoạt động tài trợ thương mại quốc tế tại Eximbank có thể được áp dụng cho các ngân hàng khác trong việc cải thiện dịch vụ và nâng cao hiệu quả hoạt động.

V. Kết luận và tương lai của hoạt động tài trợ thương mại quốc tế

Hoạt động tài trợ thương mại quốc tế tại Eximbank có nhiều tiềm năng phát triển trong tương lai. Ngân hàng cần tiếp tục cải tiến và đổi mới để đáp ứng nhu cầu của thị trường và nâng cao khả năng cạnh tranh.

5.1. Tương lai của tài trợ thương mại quốc tế tại Eximbank

Với những giải pháp đã đề xuất, Eximbank có thể phát triển mạnh mẽ trong lĩnh vực tài trợ thương mại quốc tế, từ đó đóng góp tích cực vào sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam.

5.2. Định hướng phát triển dài hạn của Eximbank

Eximbank cần xây dựng một chiến lược phát triển dài hạn để đảm bảo sự bền vững trong hoạt động tài trợ thương mại quốc tế, đồng thời nâng cao vị thế cạnh tranh trên thị trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sau khi Việt Nam chính thức gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) vào ngày 07/11/2006, hoạt động thương mại quốc tế đã chứng kiến sự bứt phá mạnh mẽ, trở thành động lực then chốt cho tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, giai đoạn 2006 - 2009 cũng là thời kỳ thị trường tài chính toàn cầu biến động dữ dội do cuộc khủng hoảng kinh tế, đặt các ngân hàng thương mại cổ phần (NHTM) trong nước trước áp lực cạnh tranh gay gắt từ các định chế tài chính quốc tế có bề dày kinh nghiệm và công nghệ vượt trội. Ngân hàng TMCP Xuất Nhập Khẩu Việt Nam (Eximbank) – đơn vị tiên phong được thành lập từ năm 1989 với vốn điều lệ ban đầu 50 tỷ đồng (tương đương 12,5 triệu USD) và đã tăng trưởng lên 8.800 tỷ đồng vào năm 2009 – đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tái định hình chiến lược tài trợ thương mại quốc tế.

Nghiên cứu này được thực hiện nhằm mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng hoạt động thanh toán và tài trợ thương mại tại Eximbank trong giai đoạn 2003 - 2010, nhận diện những hạn chế về cơ cấu dư nợ, tính đa dạng sản phẩm và công tác phòng ngừa rủi ro tỷ giá. Từ đó, tác giả xây dựng hệ thống giải pháp toàn diện nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, đưa thị phần thanh toán quốc tế của Eximbank vượt mức 3,75% và tối ưu hóa doanh số thanh toán vượt mốc 3.100 triệu USD. Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn bộ mạng lưới gồm Hội sở chính, 1 Sở giao dịch, 34 chi nhánh và 86 phòng giao dịch trên toàn quốc, kết nối với 720 ngân hàng đại lý tại 65 quốc gia. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện ở việc cung cấp luận cứ khoa học và giải pháp thực tiễn giúp ngân hàng tối ưu hóa dòng vốn ngoại tệ, hỗ trợ hiệu quả cho cộng đồng doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của ba nền tảng lý thuyết chủ đạo trong tài chính - ngân hàng:

• Lý thuyết trung gian tài chính (Financial Intermediation Theory): Giải thích vai trò của ngân hàng thương mại trong việc kết nối các nguồn vốn nhàn rỗi trong xã hội để cung cấp tín dụng, giảm thiểu chi phí giao dịch và bất đối xứng thông tin giữa nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu xuyên biên giới.
• Lý thuyết quản trị rủi ro tín dụng và thanh khoản ngân hàng: Cung cấp khung phân tích về khả năng mất vốn, rủi ro biến động tỷ giá hối đoái và rủi ro quốc gia trong các giao dịch thương mại quốc tế theo các tiêu chuẩn quản trị an toàn vốn.
• Mô hình chuỗi giá trị tài trợ thương mại quốc tế (Trade Finance Value Chain Model): Tiếp cận toàn diện quá trình cung ứng dịch vụ tài chính từ giai đoạn chuẩn bị hàng hóa, giao hàng đến thanh toán và thu hồi công nợ.

Hệ thống khái niệm chuyên ngành then chốt được áp dụng bao gồm:

1. Tài trợ thương mại quốc tế: Hoạt động cung ứng tín dụng, bảo lãnh và công cụ thanh toán phục vụ việc lưu thông hàng hóa qua biên giới.
2. Tín dụng chứng từ (L/C): Cam kết thanh toán không hủy ngang của ngân hàng phát hành theo Quy tắc thực hành thống nhất UCP 600 của Phòng Thương mại Quốc tế (ICC).
3. Bao thanh toán quốc tế (International Factoring): Nghiệp vụ mua lại các khoản phải thu thương mại kèm theo việc quản trị sổ sách và phòng ngừa rủi ro tín dụng theo Quyết định số 1096/2004/QĐ-NHNN.
4. Bảo lãnh ngân hàng: Cam kết bằng văn bản của tổ chức tín dụng thực hiện nghĩa vụ tài chính thay khách hàng theo tập quán quốc tế URDG.
5. Công cụ phái sinh tiền tệ: Các hợp đồng giao ngay (Spot), kỳ hạn (Forward), hoán đổi (Swap) và quyền chọn (Currency Options) nhằm bảo hiểm biến động tỷ giá.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp với phương pháp phân tích quy nạp và diễn dịch để làm rõ các quy luật vận động của hoạt động tài trợ ngoại thương. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên giai đoạn 2003 - 2009 của Eximbank và 5 ngân hàng TMCP đối thủ (Vietcombank, ACB, Sacombank, Techcombank, SCB), cùng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật của Ngân hàng Nhà nước và số liệu thống kê từ WTO.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Nghiên cứu khảo sát toàn bộ tổng thể dữ liệu hoạt động thanh toán và tài trợ thương mại của Eximbank trên 120 điểm giao dịch và 720 ngân hàng đại lý toàn cầu. Phương pháp chọn mẫu chỉ tiêu có chủ đích (purposive sampling) được lựa chọn nhằm tập trung sâu vào nhóm khách hàng doanh nghiệp ngoài quốc doanh (chiếm 94,4% tổng dư nợ khách hàng doanh nghiệp) và các ngành hàng xuất nhập khẩu chủ lực như nông sản, thủy sản, dệt may và thiết bị máy móc. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm phản ánh chính xác phân khúc khách hàng mục tiêu mang lại doanh thu trọng yếu cho ngân hàng. Timeline nghiên cứu được triển khai liên tục trong 18 tháng, từ đầu năm 2009 đến tháng 11/2010.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Doanh số thanh toán quốc tế duy trì đà tăng trưởng cao nhưng chịu sức ép giảm tốc: Doanh số thanh toán quốc tế của Eximbank tăng trưởng mạnh từ 922 triệu USD năm 2003 lên đỉnh điểm 3.884 triệu USD vào năm 2008 (tốc độ tăng trưởng bình quân trên 30%/năm, riêng năm 2005 tăng kỷ lục 52,85%). Đến năm 2009, trước ảnh hưởng của khủng hoảng tài chính toàn cầu, doanh số đạt 3.109 triệu USD, tốc độ tăng trưởng điều chỉnh về mức 20,51%.
2. Thu hẹp đáng kể khoảng cách chênh lệch xuất nhập khẩu: Eximbank đã chủ động tái cơ cấu danh mục thanh toán. Mức chênh lệch giữa doanh số nhập khẩu và xuất khẩu từ 1.300 triệu USD năm 2008 đã giảm mạnh xuống còn 910,29 triệu USD năm 2009. Tốc độ tăng trưởng doanh số thanh toán xuất khẩu đạt 36,74%, trong khi doanh số thanh toán nhập khẩu giảm 4,56% trong năm 2009, tạo sự cân bằng vững chắc cho cán cân thanh toán nội bộ.
3. Cơ cấu dư nợ và nguồn vốn ngoại tệ còn phân bổ chưa đồng đều: Tổng dư nợ tín dụng doanh nghiệp năm 2009 đạt 26.827 tỷ đồng (chiếm 69,5% tổng dư nợ), trong đó khối doanh nghiệp ngoài quốc doanh chiếm tỷ trọng 94,4% (tăng 89,55% so với năm 2008). Dư nợ bằng ngoại tệ tăng 98,6% đạt 6.204 tỷ đồng, tuy nhiên nguồn vốn huy động ngoại tệ chỉ chiếm 25,45% tổng nguồn vốn huy động (đạt khoảng 11.000 tỷ đồng), gây áp lực lớn lên tính thanh khoản ngoại tệ.
4. Sự chuyển dịch cơ cấu sản phẩm và hiệu quả của các công cụ phái sinh: Phương thức chuyển tiền và L/C tiếp tục chiếm ưu thế tuyệt đối (chuyển tiền chiếm 48% nhập khẩu và 55% xuất khẩu; L/C chiếm 45% nhập khẩu và 33% xuất khẩu). Sản phẩm mới "Cho vay nhập khẩu có bảo hiểm tỷ giá" triển khai năm 2009 đạt doanh số giải ngân gần 150 triệu USD, giúp khách hàng doanh nghiệp triệt tiêu rủi ro tỷ giá.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng thị phần thanh toán quốc tế của Eximbank từ mức 2,69% năm 2007 lên 3,75% năm 2009 khẳng định vị thế dẫn đầu trong khối NHTM cổ phần. Kết quả này có được là nhờ chiến lược mở rộng mạng lưới 720 ngân hàng đại lý và sự hợp tác toàn diện với đối tác chiến lược Sumitomo Mitsui Banking Corporation (SMBC) sau khi tập đoàn này nhận chuyển nhượng 15% cổ phần trị giá 225 triệu USD vào năm 2008.

Tuy nhiên, việc doanh số thanh toán phụ thuộc quá lớn vào phương thức chuyển tiền (T/T) và L/C truyền thống cho thấy các sản phẩm cấp tiến như bao thanh toán quốc tế (Factoring), L/C giáp lưng và bảo lãnh nhận nợ vẫn chưa phát huy hết tiềm năng. Nguyên nhân chính bắt nguồn từ việc thiếu vắng dữ liệu xếp hạng tín dụng quốc tế và đội ngũ cán bộ tín dụng chi nhánh chưa am hiểu sâu sắc về thông lệ UCP 600, URC 522.

So sánh với các nghiên cứu của HSBC và Korea Eximbank trong cùng thời kỳ, việc Eximbank nhanh chóng triển khai các gói cho vay VND với lãi suất ngoại tệ và hỗ trợ lãi suất của Chính phủ đã giúp tốc độ tăng trưởng tín dụng doanh nghiệp đạt mức 86,4% - cao hơn mức trung bình của toàn ngành. Về mặt trình bày dữ liệu, xu hướng hội tụ của dòng tiền xuất nhập khẩu được minh họa rõ nét qua biểu đồ đường kết hợp cột, trong khi cơ cấu dư nợ theo loại tiền năm 2009 với nội tệ chiếm 74%, ngoại tệ 23% và vàng 3% trên biểu đồ hình tròn đã làm nổi bật bài toán cấp thiết về tái cấu trúc nguồn vốn ngoại hối.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đa dạng hóa và hoàn thiện các gói sản phẩm tài trợ thương mại: Khối Khách hàng Doanh nghiệp cùng Phòng Thanh toán Quốc tế cần khẩn trương phát triển các dòng sản phẩm tài trợ trước giao hàng (Network Loan), chiết khấu chứng từ hàng xuất miễn truy đòi và mở rộng nghiệp vụ bao thanh toán hai đầu đại lý. Mục tiêu nâng tỷ trọng doanh số sản phẩm tài trợ chuyên biệt đạt tối thiểu 25% tổng doanh số thanh toán quốc tế trong lộ trình 2011 - 2013.
2. Tăng cường huy động nguồn vốn ngoại tệ và quản trị thanh khoản: Ban Điều hành Eximbank cần chủ động mở rộng hạn mức tín dụng từ thị trường liên ngân hàng quốc tế, khai thác tối đa nguồn hỗ trợ thanh khoản từ đối tác chiến lược SMBC, đồng thời phát hành các kỳ phiếu và chứng chỉ tiền gửi ngoại tệ trung - dài hạn. Target metric: tăng trưởng nguồn huy động vốn ngoại tệ đạt mức 30%/năm, đảm bảo tỷ lệ an toàn thanh khoản ngoại hối trên 15%.
3. Chuẩn hóa quy trình thẩm định tín dụng xuất nhập khẩu: Khối Quản lý Rủi ro xây dựng bộ tiêu chí thẩm định riêng cho các hồ sơ tài trợ thương mại, ưu tiên kiểm soát dòng tiền và quyền sở hữu lô hàng thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp bất động sản. Mục tiêu kiểm soát tỷ lệ nợ xấu trong mảng tài trợ thương mại quốc tế duy trì dưới mức 1,5% trước quý IV/2012.
4. Nâng cấp hạ tầng công nghệ và chuẩn hóa năng lực nhân sự: Khối Công nghệ Thông tin triển khai tích hợp tự động hóa quy trình SWIFT với hệ thống Core Banking; Trung tâm Đào tạo Eximbank tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về chứng chỉ thanh toán quốc tế (CDCS) và bảo lãnh (CSDG) cho 100% cán bộ thanh toán và tín dụng chi nhánh trong giai đoạn 2011 - 2014.
5. Kiến nghị hoàn thiện cơ chế chính sách vĩ mô: Đề xuất Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính hoàn thiện khung khổ pháp lý về bao thanh toán quốc tế, duy trì cơ chế điều hành tỷ giá linh hoạt và nghiên cứu thành lập Cơ quan Bảo hiểm Tín dụng Xuất khẩu Quốc gia (ECA) để giảm thiểu rủi ro cho hệ thống ngân hàng thương mại.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban Lãnh đạo và Chuyên viên Ngân hàng Thương mại: Cung cấp tài liệu tham khảo thực tiễn trong việc xây dựng sản phẩm tài trợ xuất nhập khẩu, thiết lập quy trình kiểm soát rủi ro hối đoái và chiến lược hợp tác với định chế tài chính quốc tế để gia tăng thị phần từ 2,7% lên 3,75%.
2. Giám đốc Tài chính (CFO) và Nhà quản trị Doanh nghiệp Xuất Nhập Khẩu: Cung cấp giải pháp tối ưu hóa dòng vốn lưu động thông qua các công cụ tài trợ sau giao hàng, kỹ thuật sử dụng hợp đồng quyền chọn ngoại tệ nhằm tiết giảm chi phí tài chính từ 1% đến 2% trên mỗi hợp đồng ngoại thương.
3. Cơ quan Quản lý Nhà nước và Hoạch định Chính sách: Đem lại cơ sở dữ liệu thực nghiệm cùng bài học kinh nghiệm từ các mô hình thành công của Korea Eximbank và China Exim Bank, phục vụ công tác hoàn thiện khung pháp lý về quản lý ngoại hối và tín dụng xuất khẩu.
4. Giảng viên, Nghiên cứu sinh và Sinh viên ngành Tài chính - Ngân hàng: Đóng vai trò là nguồn học liệu chuyên khảo giá trị về nghiệp vụ tài trợ thương mại, phương pháp luận nghiên cứu định lượng kết hợp định tính và quy trình xử lý dữ liệu ngân hàng thực tế.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao Eximbank cần ưu tiên phát triển tài trợ cho nhà xuất khẩu hơn nhà nhập khẩu trong giai đoạn này? Giai đoạn 2006 - 2008 ghi nhận mức chênh lệch nhập siêu trong doanh số thanh toán của Eximbank lên tới 1.300 triệu USD, gây áp lực nghiêm trọng lên nguồn cung ngoại tệ. Việc ưu tiên tài trợ xuất khẩu (tăng trưởng 36,74% trong năm 2009) giúp ngân hàng chủ động thu hút dòng ngoại tệ thực thu, thu hẹp chênh lệch xuất nhập khẩu xuống còn 910,29 triệu USD và tự cân đối nguồn vốn ngoại hối.

2. Sản phẩm cho vay tài trợ nhập khẩu có bảo hiểm tỷ giá mang lại lợi ích gì cho doanh nghiệp? Sản phẩm kết hợp hợp đồng vay vốn ngắn hạn (3-6 tháng) với hợp đồng quyền chọn mua ngoại tệ kiểu Châu Âu. Doanh nghiệp được ấn định tỷ giá trần khi mua ngoại tệ trả nợ đến hạn. Năm 2009, gói sản phẩm này đã giải ngân gần 150 triệu USD, giúp doanh nghiệp nhập khẩu triệt tiêu rủi ro tỷ giá trong bối cảnh thị trường ngoại hối biến động mạnh.

3. Hợp tác chiến lược giữa Eximbank và Tập đoàn SMBC mang lại lợi thế cụ thể nào? Việc phát hành 15% cổ phần trị giá 225 triệu USD cho Sumitomo Mitsui Banking Corporation vào năm 2008 giúp Eximbank nâng cao tiềm lực vốn chủ sở hữu, tiếp cận công nghệ quản trị rủi ro tiên tiến chuẩn quốc tế và mở rộng tệp khách hàng là các tập đoàn đa quốc gia của Nhật Bản tại Việt Nam.

4. Những rào cản chính khi triển khai nghiệp vụ bao thanh toán quốc tế tại các NHTM Việt Nam là gì? Khó khăn lớn nhất đến từ hành lang pháp lý chưa hoàn chỉnh sau Quyết định 1096/2004/QĐ-NHNN, sự thiếu hụt cơ sở dữ liệu để đánh giá xếp hạng tín nhiệm của nhà nhập khẩu nước ngoài và tâm lý quen thuộc với các phương thức thanh toán L/C hoặc T/T truyền thống của doanh nghiệp trong nước.

5. Bài học kinh nghiệm nào từ Korea Eximbank có thể áp dụng hiệu quả tại Việt Nam? Đó là sáng kiến triển khai mô hình "Network Loan" (cho vay mạng lưới chuỗi cung ứng) và liên kết chặt chẽ với các tổ chức bảo hiểm tín dụng xuất khẩu (ECA). Mô hình này hỗ trợ vốn lưu động với lãi suất ưu đãi cho các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) ngay từ khâu sản xuất trước giao hàng mà vẫn kiểm soát được rủi ro nợ xấu.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện bức tranh tăng trưởng thanh toán quốc tế của Eximbank, nâng thị phần từ 2,78% lên 3,75% trong giai đoạn 2006 - 2009.
• Phân tích chi tiết sự chuyển biến tích cực trong cơ cấu doanh số thanh toán trên 3.100 triệu USD, thu hẹp chênh lệch xuất nhập khẩu về mức 910,29 triệu USD.
• Kiểm chứng hiệu quả vận hành của các công cụ phái sinh bảo hiểm rủi ro tỷ giá với quy mô giải ngân thực tế đạt gần 150 triệu USD.
• Rút ra 4 nhóm bài học kinh nghiệm quốc tế sâu sắc từ các định chế hàng đầu như Korea Eximbank, HSBC và China Exim Bank.
• Thiết lập hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ từ tái cấu trúc sản phẩm, nguồn vốn, công nghệ đến kiến nghị chính sách vĩ mô.

Luận văn đã đóng góp một hệ thống luận cứ thực tiễn và mô hình giải pháp khoa học, góp phần thúc đẩy hoạt động tài trợ thương mại của hệ thống NHTM Việt Nam phát triển theo các chuẩn mực quản trị hiện đại. Lộ trình thực hiện khuyến nghị nên được phân kỳ: giai đoạn 2011 - 2012 tập trung chuẩn hóa quy trình thẩm định và đào tạo nhân sự; giai đoạn 2013 - 2015 hoàn thiện hạ tầng công nghệ lõi và mở rộng các sản phẩm tài trợ chuỗi cung ứng. Các nhà quản trị ngân hàng và chuyên gia tài chính cần sớm ứng dụng các giải pháp này nhằm tối ưu hóa năng lực cạnh tranh và đồng hành cùng doanh nghiệp vươn tầm quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI VÀ TÀI TRỢ THƯƠNG MẠI QUỐC TẾ 1.1 Tổng quan về ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại là một loại ngân hàng trung gian, đã hình thành và phát triển gắn liền với sự phát triển của nền kinh tế hàng hóa. Sự phát triển của hệ thống NHTM có tác động rất lớn và quan trọng đến quá trình phát triển nền kinh tế hàng hóa và ngược lại, nếu nền kinh tế hàng hóa phát triển mạnh mẽ đến giai đoạn như hiện nay là kinh tế thị trường thì NHTM cũng ngày càng được hoàn thiện và là một định chế tài chính không thể thiếu. Luật các tổ chức tín dụng định nghĩa “NHTM là loại hình tổ chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động ngân hàng và các hoạt động khác có liên quan”. Tuy nhiên, cách tiếp cận thận trọng nhất là xem xét ngân hàng trên phương diện những loại hình dịch vụ cung cấp, theo nghĩa, đó, NHTM là các tổ chức tài chính cung cấp danh mục các dịch vụ tài chính đa dạng nhất như tín dụng, tiết kiệm, dịch vụ thanh toán và thực hiện nhiều chức năng tài chính khác so với bất kì một tổ chức kinh doanh nào trong nền kinh tế.

Như vậy ngân hàng thương mại là định chế tài chính trung gian quan trọng vào loại bậc nhất trong nền kinh tế thị trường. Nhờ hệ thống định chế này mà các nguồn tiền vốn nhàn rỗi sẽ được huy động, tạo lập nguồn vốn tín dụng to lớn để có thể cho vay phát triển kinh tế. Từ đó có thể nói bản chất của ngân hàng thương mại được thể hiện qua các điểm chính: NHTM là một tổ chức kinh tế và NHTM hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực tiền tệ tín dụng và dịch vụ ngân hàng Các nghiệp vụ của ngân hàng thương mại: - Nghiệp vụ nguồn vốn: Nghiệp vụ huy động nguồn vốn là hoạt động tiền đề có ý nghĩa đối với ngân hàng cũng như đối với xã hội. Trong nghiệp vụ này, NHTM được phép sử dụng những công cụ và biện pháp cần thiết mà luật pháp cho LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - 5- phép để huy động các nguồn tiền nhàn rỗi trong xã hội làm nguồn vốn tín dụng để cho vay đối với nền kinh tế.

Thành phần nguồn vốn của ngân hàng thương mại gồm: vốn điều lệ, các quỹ dự trữ, vốn huy động, vốn đi vay, vốn tiếp nhận, vốn khác - Nghiệp vụ sử dụng vốn: Nghiệp vụ cho vay và đầu tư là nghiệp vụ sử dụng vốn quan trọng nhất, quyết định đến khả năng tồn tại và hoạt động của NHTM. Ðây là các nghiệp vụ cấu thành bộ phận chủ yếu và quan trọng của tài sản Có của ngân hàng. Thành phần tài sản Có của ngân hàng bao gồm dự trữ, cho vay, đầu tư, tài sản Có khác. + Về dự trữ: Hoạt động tín dụng của ngân hàng nhằm mục đích kiếm lời, song cần phải bảo đảm an toàn để giữ vững được lòng tin của khách hàng.

Muốm có được sự tin cậy về phía khách hàng, trước hết phải bảo đảm khả năng thanh toán. Muốn vậy các ngân hàng phải để dành một phần nguồn vốn không sử dụng nó để sẵng sàng đáp ứng nhu cầu thanh toán. Phần vốn để dành này gọi là dự trữ. NHTW được phép ấn định một tỷ lệ dự trữ bắt buộc theo từng thời kỳ nhất định, việc trả lãi cho tiền gởi dự trữ bắt buộc do chính phủ qui định.

Dự trữ bao gồm dự trữ sơ cấp và dự trữ thứ cấp. + Cấp tín dụng: bao gồm Nghiệp vụ cho vay: đây là nghiệp vụ trong đó NHTM sẽ cho người đi vay vay một số vốn để sản xuất kinh doanh, đầu tư hoặc tiêu dùng, khi đến hạn người đi vay sẽ hoàn trả vốn và lãi. Ngân hàng phải kiểm soát được người đi vay và kiểm soát được quá trình sử dụng vốn. Người đi vay có ý thức trả nợ nên bắt buộc phải quan tâm đến việc sử dụng làm sao có hiệu quả để hoàn trả nợ vay.

Trong nghiệp vụ cho vay thì mức độ rủi ro rất lớn, không thu hồi được vốn vay hoặc trả không hết hoặc không đúng hạn do chủ quan hoặc khách quan. Do đó khi cho vay các ngân hàng cần sử dụng các biện pháp bảo đảm vốn vay như thế chấp, cầm cố. Chiết khấu: Ðây là nghiệp vụ cho vay gián tiếp mà ngân hàng sẽ cung ứng vốn tín dụng cho một chủ thể và một chủ thể khác thực hiện việc trả nợ cho ngân hàng. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - 6- Các đối tượng trong nghiệp vụ này gồm hối phiếu, kỳ phiếu, trái phiếu và các giấy nợ có giá khác Và một số nghiệp vụ khác như cho thuê tài chính, bảo lãnh ngân hàng… + Về đầu tư: Khoản mục đầu tư có vị trí quan trọng thứ hai sau khoản mục cho vay, nó mang lại khoản thu nhập lớn và đáng kể của ngân hàng thương mại.

Trong nghiệp vụ này, ngân hàng sẽ dùng nguồn vốn của mình và nguồn vốn ổn định khác để đầu tư dưới các hình thức như hùn vốn mua cổ phần, cổ phiếu của các công ty, mua trái phiếu chính phủ, chính quyền địa phương, trái phiếu công ty… Các hoạt động kinh doanh dịch vụ của ngân hàng: Những dịch vụ ngân hàng ngày càng phát triển vừa cho phép hỗ trợ đáng kể cho nghiệp vụ khai thác nguồn vốn, mở rộng các nghiệp vụ đầu tư, vừa tạo ra thu nhập cho ngân hàng bằng các khoản tiền hoa hồng, phí …có vị trí xứng đáng trong giai đoạn phát triển hiện nay của ngân hàng thương mại. Các hoạt động này gồm: - Các dịch vụ thanh toán thu chi hộ cho khách hàng như chuyển tiền, thu hộ séc, dịch vụ cung cấp thẻ tín dụng, thẻ thanh toán… - Dịch vụ thanh toán quốc tế. - Nhận bảo quản các tài sản quí giá, các giấy tờ chứng thư quan trọng của công chúng - Kinh doanh mua bán ngoại tệ, vàng bạc đá quí. - Tư vấn tài chính, giúp đỡ các công ty, xí nghiệp phát hành cổ phiếu, trái phiếu… 1.2 Tổng quan về hoạt động thanh toán quốc tế và tài trợ thương mại quốc tế Hoạt động tài trợ thương mại quốc tế là hoạt động tín dụng được các ngân hàng cung ứng cho nhà xuất khẩu và nhà nhập khẩu để thanh toán tiền hàng.

Để thực hiện thành công nghiệp vụ xuất nhập khẩu, bên cạnh vấn đề chất lượng và khả năng cạnh tranh của sản phẩm thì vấn đề tài trợ thương mại quốc tế cũng rất cần được quan tâm và chú trọng. Sự phát triển ngày càng tăng trong hoạt động thương mại quốc tế và số lượng thành viên tham gia hoạt động này ngày càng lớn đã làm cho nhu cầu về hoạt động tài trợ thương mại quốc tế ngày càng trở nên cấp thiết. Do vậy, việc tạo điều LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - 7- kiện thuận lợi về tài chính là công cụ của các ngân hàng TMCP hỗ trợ cho khách hàng của mình có được lợi thế cạnh tranh bên cạnh những yếu tố khác như giá, chất lượng, thời hạn cung ứng và dịch vụ thương mại. Hoạt động thương mại quốc tế càng phát triển thì các hình thức thanh toán quốc tế cũng rất đa dạng và tất yếu sẽ dẫn đến sự đa dạng của các hình thức tài trợ thương mại quốc tế.

Mỗi một hình thức thanh toán quốc tế đòi hỏi phải có một hình thức tài trợ tương ứng để phục vụ và phù hợp với tính chất của mỗi hình thức. Ngược lại hoạt động tài trợ thương mại quốc tế là cơ sở tạo lòng tin cho khách hàng trong giao dịch thương mại quốc tế, tạo điều kiện thuận lợi trong quá trình lưu thông hàng hóa và tạo nên sức mạnh cạnh tranh trên toàn thế giới. Cạnh tranh về thanh toán sẽ dẫn đến sự thắng lợi của mọi cạnh tranh khác trong hoạt động thương mại quốc tế.1 Điều kiện để ngân hàng được phép tài trợ thương mại quốc tế Hiện nay, hầu hết các ngân hàng thương mại đều cung ứng dịch vụ tài trợ thương mại quốc tế. Mỗi ngân hàng có những chính sách và đặc điểm riêng về quy mô hoạt động, vốn, nhân sự, kinh nghiệm, tuy nhiên, nhìn chung về cơ bản, điều kiện để ngân hàng được phép hoạt động tài trợ thương mại quốc tế như sau: - Đội ngũ cán bộ kinh doanh hoạt động tài trợ thương mại quốc tế phải đủ năng lực và có tính chuyên nghiệp cao vì các nghiệp vụ này liên quan đến thông lệ, tập quán quốc tế và luật pháp quốc gia, do đó, những cán bộ kinh doanh hoạt động tài trợ thương mại quốc tế trước hết phải thạo ngôn ngữ nghiệp vụ, tinh thông nghiệp vụ và giàu kinh nghiệm thực tế.

Các cán bộ này phải được đào tạo chuyên sâu về nghiệp vụ và theo hướng chuyên nghiệp hóa cao như chuyên gia kinh doanh ngoại hối, chuyên gia thanh toán xuất khẩu, chuyên gia thanh toán nhập khẩu, chuyên gia tài trợ xuất nhập khẩu. - Phải xây dựng được một chu trình kinh doanh các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế khép kín vì hoạt động tài trợ thương mại quốc tế gắn chặt với hoạt động ngoại thương, hơn nữa một thương vụ thường phải trải qua nhiều giai đoạn khác nhau, làm phát sinh những loại hình nghiệp vụ ngân hàng quốc tế tương ứng như ngân hàng sẽ tham gia với vai trò là ngân hàng mở hay thông báo và xác nhận tín LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - 8- dụng thư, tài trợ cho nhà xuất khẩu theo nghiệp vụ tài trợ trước khi giao hàng hay chiết khấu bộ chứng từ hàng xuất, cung cấp các nghiệp vụ mua bán ngoại tệ để nhà nhập khẩu thanh toán cho nhà xuất khẩu hay nhà xuất khẩu bán ngoại tệ để nhận bản tệ trang trải các chi phí đầu vào xuất khẩu - Bảo đảm mối quan hệ chặt chẽ giữa ngân hàng với các cơ quan cung ứng dịch vụ hỗ trợ xuất khẩu như các tổ chức bảo hiểm và bảo lãnh, Cục xúc tiến thương mại (nếu có). Phải được trang bị đầy đủ cơ sở vật chất, hệ thống kỹ thuật và công nghệ hiện đại đáp ứng các nghiệp vụ ngân hàng quốc tế, bảo đảm thông suốt với hệ thống ngân hàng thế giới và bảo đảm được an toàn trong kinh doanh của ngân hàng như hệ thống SWIFT, mạng.2 Các hình thức tài trợ thương mại quốc tế thông dụng 1.1Tài trợ cho nhà nhập khẩu Tài trợ cho nhà nhập khẩu là một hình thức ngân hàng cho doanh nghiệp vay để thanh toán tiền hàng cho nhà cung cấp nước ngoài.