ĐẶT VẤN ĐỀ Hệ thống ngân hàng Việt Nam nói chung và hệ thống các ngân hàng thƣơng mại (NHTM) Việt Nam nói riêng đã có những đóng góp tích cực trong công cuộc phát triển kinh tế đất nƣớc theo hƣớng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và là một trong những ngành đi đầu trong công cuộc hội nhập kinh tế thế giới. Bên cạnh những thành tựu đã đạt đƣợc, ngành ngân hàng đang phải đối mặt với những khó khăn nhƣ nợ xấu tăng cao, cơ cấu dƣ nợ thiếu hợp lý, quy mô vốn điều lệ và tổng tài sản thấp, hệ số đòn bẩy tài chính cao, lợi nhuận sụt giảm… Vì vậy, việc đánh giá thực trạng để tìm ra giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của của hệ thống Ngân hàng thƣơng mại Việt Nam sao cho phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế là điều hết sức cần thiết. Trên cơ sở đó, tác giả đã chọn đề tài nghiên cứu: “Giải pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh của hệ thống Ngân Hàng Thƣơng Mại Việt Nam” 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU Phân tích thực trạng hoạt động và hiệu quả kinh doanh của các NHTM cũng nhƣ những nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh (hiệu quả về mặt kinh tế) của hệ thống NHTM Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu và đề ra các giải pháp phù hợp 3.
ĐỐI TƢỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU Đối tƣợng nghiên cứu : Các NHTMCP và NHTMNN trong hệ thống Phạm vi dữ liệu: từ năm 2008 đến năm 2012. PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU Phƣơng pháp nghiên cứu kết hợp phƣơng pháp định tính và phƣơng pháp định lƣợng. Đề tài đƣợc nghiên cứu theo phƣơng pháp thống kê mô tả, phân tích thông qua các bảng biểu những chỉ số tài chính về tình hình hoạt LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -x- động kinh doanh và hiệu quả kinh doanh của các NHTMCP và NHTMNN. Tiếp đó, tác giả tiến hành thu thập dữ liệu dựa trên báo cáo tài chính của các NHTM Việt Nam từ 2008-2012 để tập hợp thành dữ liệu bảng cân (Balanced panel data) kết hợp với những nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM từ những nghiên cứu trƣớc đây để thiết lập thành phƣơng trình hồi quy và tiến hành chạy mô hình trên phần mềm Eview với những điểu chỉnh phù hợp.
Dựa trên các kết quả thu đƣợc từ phân tích, tác giả đề ra nhóm giải pháp phù hợp. Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Thông qua phân tích thực trạng hoạt động và hiệu quả kinh doanh của các NHTM Việt Nam, đề tài chỉ ra những điều đã làm đƣợc và những hạn chế của các NHTM trong giai đoạn 2008-2012. Kết hợp với phân tích thực nghiệm các nhân tố ảnh hƣởng đến hiệu quả kinh doanh của các NHTM, đề tài đề ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh của hệ thống Ngân Hàng Thƣơng Mại Việt Nam. KẾT CẤU CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU Đề tài đƣợc chia làm ba phần chính: Chƣơng 1: Tổng quan về hiệu quả kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại Chƣơng 2: Thực trạng về hoạt động và hiệu quả kinh doanh của các Ngân Hàng Thƣơng Mại Việt Nam Chƣơng 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả kinh doanh của các Ngân hàng Thƣơng Mại Việt Nam LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HIỆU QUẢ KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI 1.
Sơ lƣợc về hoạt động kinh doanh cơ bản của ngân hàng thƣơng mại Ngân hàng thƣơng mại là loại hình tổ chức chuyên nghiệp trong lĩnh vực tạo lập và cung cấp các dịch vụ tài chính, tiền tệ cho công chúng cũng nhƣ thực hiện nhiều vai trò khác trong nền kinh tế. Thành công trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng hoàn toàn phụ thuộc vào năng lực, khả năng cung cấp các dịch vụ cho công chúng theo giá cạnh tranh trên thị trƣờng. Dựa trên chức năng của ngân hàng thƣơng mại, chúng ta có thể phân chia các hoạt động kinh doanh cơ bản của các ngân hàng thƣơng mại nhƣ đƣợc mô tả tóm tắt trong sơ đồ dƣới đây.1: Hoạt động kinh doanh cơ bản của ngân hàng thương mại LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại 1.
Lý luận về hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hàng thƣơng mại 1. Khái niệm về hiệu quả Hiện nay có rất nhiều quan điểm về hiệu quả, ta có thể xem xét một số định nghĩa khác nhau về hiệu quả.Trong hoạt động của ngân hàng thƣơng mại, theo lý thuyết hệ thống thì hiệu quả có thể đƣợc hiểu ở hai khía cạnh, thứ nhất đó là khả năng biến đổi các đầu vào thành các đầu ra hay khả năng sinh lời hoặc giảm thiếu chi phí để tăng khả năng cạnh tranh với các định chế tài chính khác, và thứ hai là xác suất hoạt động an toàn của ngân hàng.Rose thì về bản chất NHTM cũng có thể đƣợc coi nhƣ một tập đoàn kinh doanh và hoạt động với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận với mức độ rủi ro cho phép.Tuy nhiên, khả năng sinh lời là mục tiêu đƣợc các ngân hàng quan tâm hơn cả vì thu nhập cao sẽ giúp các ngân hàng có thể bảo toàn vốn, tăng khả năng mở rộng thị phần, thu hút vốn đầu tƣ. Theo định nghĩa trong cuốn "Từ điển Toán kinh tế, Thống kê, kinh tế lƣợng Anh- Việt" của PGS.TS Nguyễn Khắc Minh thì "hiệu quả - efficiency" trong kinh tế đƣợc định nghĩa là "mối tƣơng quan giữa đầu vào các yếu tố khan hiếm với đầu ra hàng hóa và dịch vụ" và "khái niệm hiệu quả đƣợc dùng để xem xét các tài nguyên đƣợc các thị trƣờng phân phối tốt nhƣ thế nào. Nhƣ vậy, hiệu quả là mức độ thành công mà các doanh nghiệp hoặc ngân hàng đạt đƣợc trong việc phân bổ các đầu vào có thể sử dụng và các đầu ra mà họ sản xuất, nhằm đáp ứng một mục tiêu nào đó.Mục tiêu của các nhà sản xuất kinh doanh có thể đơn giản là cố gắng tránh lãng phí, bằng cách đạt đƣợc đầu ra cực đại từ các đầu vào giới hạn hoặc bằng việc cực tiểu hoá sử dụng đầu vào trong sản xuất các đầu ra đã cho.
Trong trƣờng hợp này khái niệm hiệu quả tƣơng ứng với cái mà ta gọi là hiệu quả kỹ thuật (khả năng cực tiểu hoá sử dụng đầu vào để sản xuất một véc tơ đầu ra cho trƣớc, hoặc khả năng thu đƣợc đầu ra cực đại từ một véc tơ đầu vào cho trƣớc), và mục tiêu tránh lãng phí của các nhà sản xuất trở thành mục tiêu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -3- đạt đƣợc mức hiệu quả kỹ thuật cao. Ở mức cao hơn, mục tiêu của các nhà sản xuất có thể đòi hỏi sản xuất các đầu ra đã cho với chi phí cực tiểu, hoặc sử dụng các đầu vào đã cho sao cho cực đại hoá doanh thu, hoặc phân bổ các đầu vào và đầu ra sao cho cực đại hoá lợi nhuận. Trong các trƣờng hợp này hiệu quả tƣơng ứng đƣợc gọi là hiệu quả kinh tế (khả năng cho biết kết hợp các đầu vào nhân tố cho phép tối thiểu hóa chi phí để sản xuất ra một mức sản lƣợng nhất định), và mục tiêu của các nhà sản xuất trở thành mục tiêu đạt mức hiệu quả kinh tế cao (tính theo các chỉ tiêu nhƣ chi phí, doanh thu hoặc lợi nhuận). Nhƣ vậy, hiệu quả là phạm trù phản ánh sự thay đổi công nghệ, sự kết hợp và phân bổ hợp lý các nguồn lực, trình độ lành nghề của lao động, trình độ quản lý.nó phản ánh quan hệ so sánh đƣợc giữa kết quả kinh tế và chi phí bỏ ra để đạt đƣợc kết quả đó.Đánh giá hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại có thể đƣợc chia làm hai nhóm đó là hiệu quả tuyệt đối và hiệu quả tƣơng đối: - Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả tuyệt đối (hiệu quả hoạt động = kết quả kinh tế - chi phí bỏ ra để đạt đƣợc kết quả đó) cho phép đánh giá hiệu quả hoạt động của ngân hàng thƣơng mại theo cả chiều sâu và chiều rộng.
Tuy nhiên loại chỉ tiêu này trong một số trƣờng hợp lại khó có thể thực hiện so sánh đƣợc.Ví dụ, những ngân hàng có nguồn lực lớn thì tạo ra lợi nhuận lớn hơn những ngân hàng có nguồn lực nhỏ, nhƣng không có nghĩa là các ngân hàng quy mô lớn lại có hiệu quả lớn hơn các ngân hàng có quy mô nhỏ hơn.Nhƣ vậy, hiệu quả tuyết đối không cho biết khả năng sử dụng tiết kiệm hay lãng phí các đầu vào. - Các chỉ tiêu phản ánh hiệu quả tƣơng đối có thể đƣợc thể hiện dƣới dạng tĩnh (hiệu quả hoạt động = kết quả kinh tế/chi phí bỏ ra để đạt đƣợc kết quả đó hoặc dạng nghịch hiệu quả hoạt động = chi phí/ kết quả kinh tế) hoặc dƣới dạng động hay dạng cận biên (hiệu quả hoạt động = mức tăng kết quả kinh tế/mức tăng chi phí). Những chỉ tiêu này rất thuận tiện so sánh theo thời gian và không gian nhƣ cho phép so sánh hiệu quả giữa các ngân hàng có quy mô khác nhau, các thời kỳ khác nhau. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com -4- Tóm lại, quan điểm về hiệu quả là đa dạng, tùy theo mục đích nghiên cứu có thể xét hiệu quả theo những khía cạnh khác nhau.
Xuất phát từ những hạn chế về thời gian và nguồn số liệu, do vậy quan điểm về hiệu quả mà tác giả sử dụng để đánh giá hiệu quả hoạt động của các ngân hàng thƣơng mại là dựa trên tiêu chuẩn đánh giá hiệu quả kinh tế, thể hiện mỗi quan hệ tối ƣu giữa kết quả kinh tế đạt đƣợc và chi phí bỏ ra để đạt đƣợc kết quả đó, hay nói một cách khác hiệu quả mà tác giả tập trung nghiên cứu trong đánh giá hoạt động của ngân hàng thƣơng mại đƣợc hiểu là khả năng biến các đầu vào thành các đầu ra trong hoạt động kinh doanh của NHTM. Hiệu quả hoạt động kinh doanh của ngân hànng thƣơng mại: Hiệu quả hoạt động kinh doanh của NHTM là thu được lợi nhuận tối đa với chi phí tối thiểu, Đây là mục tiêu mà các NHTM cần đạt được trong hoạt động kinh doanh. - Lợi nhuận hoạt động kinh doanh: là khoản chênh lệch giữa đầu tƣ của hoạt động kinh doanh trừ đi giá thành toàn bộ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ đã tiêu thụ và thuế theo quy định của pháp luật (không tính thuế lợi tức). - Mục tiêu kinh doanh: mục tiêu kinh doanh là cái đích cuối cùng mà tất cả các hoạt động đều phải hƣớng vào nhằm đạt kết quả chung.