phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo, Luận văn gồm 4 chƣơng cụ thể nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở khoa học về quản lý dự án vay vốn ODA tại Ngân hàng. Chƣơng 2: Khung logic và Phƣơng pháp nghiên cứu. Chƣơng 3: Thực trạng hoạt động quản lý dự án vay vốn ODA tại Chi nhánh Ngân hàng Phát triển Bắc Giang. Chƣơng 4: Các giải pháp nhằm tăng cƣờng chất lƣợng quản lý dự án vay vốn ODA tại Chi nhánh Ngân hàng Phát triển Bắc Giang.
5 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ DỰ ÁN VAY VỐN ODA TẠI NGÂN HÀNG 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu 1.1 Các công trình nghiên cứu về lý luận và thực tiễn về nguồn vốn ODA và dự án vay vốn ODA Vấn đề ODA đã đƣợc một số tổ chức trên thế giới nhƣ OECD (Tổ chức Hợp tác Kinh tế và Phát triển), Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA, 2008), Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB) nghiên cứu và công bố chính thức tại websitecủa tổ chức đó. Tuy nhiên, vấn đề đƣợc đề cập chủ yếu tập trung về cách thức để tiếp nhận nguồn vốn ODA từ các tổ chức cho vay ODA nêu trên và một số đánh giá, ý kiến để nâng cao hiệu quả việc sử dụng nguồn vốn ODA. Cụ thể, tại website của Cơ quan Hợp tác quốc tế Nhật Bản đã giới thiệu khái quát về ODA của Nhật Bản nhƣ vai trò của ODA, phân loại cho vay ODA, điều kiện, cách thức để vay ODA, đánh giá khoản vay ODA, quy định về chuyển đổi ngoại tệ,…cũng nhƣ Sổ tay hƣớng dẫn cách thức để tiếp nhận nguồn ODA (Handbook for procurement under Janpanese ODA loans). Tƣơng tự nhƣ vậy, tại website của Ngân hàng Phát triển Châu Á cũng có các Sổ tay tiến hành và thực hiện các dự án vay vốn ADB tại Việt Nam (Handbook on Processing and Implementation of ADB-financed Projects in Viet Nam).
Vấn đề về ODA đƣợc OECD nghiên cứu các nội dung nhƣ cải thiện ODA (Evolution of ODA), mục tiêu ODA tới các nƣớc (Targeting ODA toward countries in greatest need), một số bài tóm tắt, gợi ý về cải cách vốn vay ODA (One recomemdation for ODA loans), hiện đại hóa ODA (Modernization of ODA)… Tóm lại, tại website của các tổ chức trên viết về ODA chủ yếu để đối tác vay vốn hiểu đƣợc tổng quan về nguồn vốn ODA, cách thức vay vốn đƣợc cung cấp bởi các tổ chức đó. 6 Cho đến nay, ở Việt Nam cũng đã có nhiều cuốn sách, bài báo, tạp chí, chuyên đề của một số tác giả trong nƣớc nghiên cứu về mặt lý luận cũng nhƣ thực tiễn của hoạt động quản lý dự án vay vốn ODA tại Việt Nam và đã phân tích đƣợc một số nguyên nhân ảnh hƣởng đến quản lý dự án vay vốn ODA. Về thực trạng và hiệu quả sử dụng vốn ODA tại Việt Nam có “Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ODA tại Bộ Nông Nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam” (Lƣơng Mạnh Hùng, 2007). Bài viết đứng dƣới góc độ quản lý nhà nƣớc đã đƣa ra cơ sở lý luận cũng nhƣ thực trạng việc sử dụng vốn ODA tại Bộ Nông Nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam và đề ra một số giải pháp, kiến nghị để nâng cao hoạt động sử dụng vốn ODA tại Bộ Nông Nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam trong thời gian tới.
Tuy nhiên, phần đánh giá các yếu tố ảnh hƣởng đến hiệu quả sử dụng vốn ODA tại Bộ Nông Nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam chƣa gắn liền nghiên cứu về quy trình thực hiện, kiểm tra và giám sát nguồn vốn ODA tại Bộ Nông Nghiệp và Phát triển Nông thôn Việt Nam. Tƣơng tự nhƣ vậy, đối với bài nghiên cứu “ Nâng cao hiệu quả sử dụng vốn ODA tại Việt Nam” (Lê Thanh Nghĩa, 2009). Bài viết đã đƣa ra những đánh giá, phân tích về các hạn chế trong việc quản lý, sử dụng vốn ODA và nguyên nhân. Cụ thể: Hạn chế trong hệ thống văn bản pháp lý về ODA, hạn chế tỷ lệ giải ngân còn thấp, hạn chế năng lực Ban quản lý dự án, hạn chế trong việc sử dụng vốn ODA sai mục đích.
Theo tôi, tác giả nên tổng quan các hạn chế theo đơn vị quản lý (hạn chế về chính sách, văn bản pháp luật, Bộ quản lý, năng lực Ban quản lý), hạn chế theo đơn vị sử dụng (Đơn vị tiếp nhận vốn sử dụng vốn sai mục đích. Đánh giá hạn chế trong việc sử dụng vốn ODA tại Việt Nam cần gắn liền với thực trạng, vì thế mà các Kiến nghị, giải pháp của bài viết sẽ lô gic hơn. Thực tế, có rất nhiều đề tài nghiên cứu về ODA trong những năm qua. Các đề tài có sự khác nhau về phạm vi, mục đích.
tuy nhiên, đều rất cần thiết 7 vì chúng ta đang trong quá trình hoàn thiện cách thức quản lý nguồn vốn, dự án vay vốn ODA sao cho hiệu quả, tránh lãng phí, thất thoát và phù hợp với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của đất nƣớc. Các đề tài khác nhƣ: “Đề án hoàn thiện khuôn khổ thể chế quản lý nợ của Việt Nam” (Bộ Tài chính, 2008); Đề án “ Tăng cƣờng thu hút vốn ODA gắn với kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội của các địa phƣơng và vùng lãnh thổ” (Bộ Kế hoạch và Đầu tƣ, 2015). đều đƣợc nghiên cứu dƣới góc độ quản lý nhà nƣớc nhằm thu hút và nâng cao chất lƣợng, hiệu quả sử dụng vốn ODA. Các công trình nghiên cứu về lý luận và thực tiễn về quản lý dự án vay vốn ODA tại các Ngân hàng ở Việt Nam và NHPT Việt Nam Trong phạm vi nghiên cứu, Ngân hàng là một tổ chức đƣợc Bộ Tài chính ủy quyền trực tiếp tham gia quản lý dự án vay vốn ODA với các nhiệm vụ cụ thể nhƣ thẩm định, cho vay, thu hồi nợ vay (đối với dự án vay vốn ODA ngân hàng chịu rủi ro tín dụng), nhiệm vụ kiểm soát chi, quản lý nợ và thu hồi nợ vay (đối với các dự án vay vốn ODA không chịu rủi ro tín dụng).
Tuy nhiên, hiện nay ở Việt Nam, ngoài NHPT thì các Ngân hàng thƣơng mại nhƣ Ngân hàng TMCP Đầu tƣ và Phát triển Việt Nam, Ngân hàng TMCP Ngoại Thƣơng Việt Nam, Ngân hàng Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn, Ngân hàng TMCP Á Châu… đều tham gia vào quá trình quản lý dự án vay vốn ODA nhƣng số lƣợng còn rất hạn chế. Do đó, các bài nghiên cứu về quản lý dự án vay vốn ODA tại các Ngân hàng ở Việt Nam còn rất hạn chế. Có thể kể đến, bài “Quản lý nguồn vốn ODA cho vay lại tại sở giao dịch III – ngân hàng đầu tư và phát triển Việt Nam” (Phạm Thị Thanh Tâm, 2011). Bài viết nghiên cứu với chức năng Ngân hàng đầu tƣ và phát triển Việt Nam là Ngân hàng bán buôn trong việc quản lý 3 dự án tài chính nông thôn I, II, III do WB tài trợ tại Sở giao dịch III.
Thực tế, với cách thức quản lý dự án vay vốn ODA nêu trên chỉ phù hợp với dự án có quy mô lớn, phạm vi rộng chứ chƣa phổ cập cho các dự án vay vốn ODA mang tính chất từng vùng. 8 Thậm chí, trong số các NHTM tham gia quản lý dự án vay vốn ODA chỉ có Ngân hàng TMCP Ngoại Thƣơng Việt Nam ban hành Hướng dẫn cho vay lại nguồn vốn hỗ trợ phát triển chính thức ODA và nguồn vốn ưu đãi nước ngoài của các Nhà tài trợ (năm 2016). Điều này cho phép VCB quản lý dự án vay vốn ODA một cách nhất quán trong toàn hệ thống. Trong khi đó, các NHTM chủ yếu quản lý dự án vay vốn ODA theo công văn hƣớng dẫn cụ thể từng dự án.
Tại Ngân hàng Phát triển, hoạt động quản lý dự án vay vốn ODA ngày nhận đƣợc sự quan tâm của các nhà nghiên cứu – những cán bộ đang làm việc tại hệ thống NHPT Việt Nam. Bài “Quản lý rủi ro trong cho vay lại vốn ODA của Ngân hàng Phát triển Việt Nam” (Đặng Vũ Hùng, 2013). Trong nghiên cứu, tác giả đã hệ thống hóa một số vấn đề về rủi ro trong quá trình cho vay lại vốn ODA của NHPT Việt Nam. Phân tích, đánh giá thực trạng rủi ro và năng lực quản lý rủi ro đồng thời nhận dạng, quản lý rủi ro trong cho vay lại vốn ODA của NHPT Việt Nam.
Bài viết đã đƣa ra các giải pháp, đề xuất nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả quản lý rủi ro đối với hoạt động cho vay lại vốn ODA ở NHPT Việt Nam trong giai đoạn tới. Có thể nói, nâng cao chất lƣợng quản lý rủi ro trong cho vay lại vốn ODA của Ngân hàng Phát triển góp phần tăng cƣờng đáng kể chất lƣợng quản lý dự án vay vốn ODA. Tuy nhiên, tại bài nghiên cứu tác giả đƣa ra kinh nghiệm một số nƣớc nhƣ Trung Quốc, Maylaysia, Ba Lan trong việc quản lý rủi ro trong cho vay lại vốn ODA, những kinh nghiệm trên chƣa bám sát góc độ là đơn vị cho vay vốn mà là chủ thể nhà nƣớc. Các nhóm giải pháp về phía Nhà nƣớc mang tính chất đề xuất với Bộ Tài chính, cần có thời gian và xem xét ở nhiều góc độ mới có thể áp dụng vào thực tiễn.
“ Nâng cao chất lượng quản lý nguồn vốn ngân sách ODA tại Sở giao dịch I – Ngân hàng Phát triển Việt Nam” (Nguyễn Ngọc Sơn, 2014). Bài viết 9 đã đƣa ra bức tranh tổng quát về thực trạng hoạt động cho vay ODA tại Sở giao dịch I và đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao chất lƣợng quản lý các dự án vay vốn ODA tại Sở giao dịch I Ngân hàng phát triển Việt Nam. Bên cạnh đó, tác giả đƣa ra các chỉ tiêu đánh giá chất lƣợng quản lý nguồn vốn ODA nhƣng chƣa khái quát cơ chế quản lý nguồn vốn ODA tại NHPT Việt Nam. Do đó, phần đánh giá kết quả đạt đƣợc chƣa bám sát cơ chế quản lý nguồn vốn ODA tại NHPT Việt Nam.
Bên cạnh những bài nghiên cứu nêu trên, trong những năm qua, quản lý dự án vay vốn ODA tại NHPT ngày càng đƣợc chú trọng. Có rất nhiều bài viết trên các tạp chí, tuy chƣa đƣợc hệ thống hóa nhƣng góp phần nâng cao chất lƣợng quản lý dự án vay vốn ODA nói chung tại NHPT.