Luận văn ThS: Hỗ trợ người nghèo nông thôn Nghệ An tiếp cận thị trường

Luận văn thạc sĩ UEB phân tích giải pháp hỗ trợ người nghèo nông thôn Nghệ An tiếp cận thị trường, nâng cao thu nhập và phát triển bền vững.

• Tác giả: Trần Thị Thanh Hường
• Người hướng dẫn: PGS. TS Mai Thị Thanh Xuân
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Hỗ trợ người nghèo nông thôn Nghệ An tiếp cận thị trường
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HỖ TRỢ NGƯỜI NGHÈO NÔNG THÔN TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.1.1. Những công trình đã công bố liên quan đến nội dung đề tài luận văn
• 1.2. Những vấn đề lý luận cơ bản về hỗ trợ người nghèo tiếp cận thị trường
• 1.2.1. Vai trò của thị trường và sự cần thiết hỗ trợ người nghèo nông thôn tiếp cận thị trường
• 1.2.1.1. Nghèo đói và nguyên nhân đói nghèo ở nông thôn
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG HỖ TRỢ NGƯỜI NGHÈO NÔNG THÔN TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG Ở TỈNH NGHỆ AN GIAI ĐOẠN 2006-2013
• 3.1. Đôi nét về tỉnh Nghệ An
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Dân số và nguồn nhân lực
• 3.1.3. Tình hình phát triển kinh tế tỉnh Nghệ An năm 2013
• 3.2. Các hoạt động hỗ trợ người dân nông thôn tiếp cận thị trường ở Nghệ An giai đoạn 2006-2013
• 3.2.1. Hỗ trợ pháp lý cho người nghèo
• 3.2.2. Hỗ trợ đào tạo nghề cho người nghèo
• 3.2.3. Hỗ trợ tín dụng cho hộ nghèo
• 3.2.4. Hỗ trợ người nghèo phát triển sản xuất
• 3.2.5. Hỗ trợ phát triển thị trường nông thôn
• 3.3. Tác động của hoạt động hỗ trợ người nghèo tiếp cận thị trường đến xóa đói giảm nghèo ở nông thôn Nghệ An
• 3.3.1. Đánh giá chung
• 3.3.2. Kết quả đạt được
• 3.3.3. Tồn tại, hạn chế và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HỖ TRỢ NGƯỜI NGHÈO NÔNG THÔN NGHỆ AN TIẾP CẬN THỊ TRƯỜNG
• 4.1. Quan điểm về xóa đói giảm nghèo và hỗ trợ người nghèo nông thôn tiếp cận thị trường
• 4.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả hoạt động hỗ trợ người nghèo nông thôn tiếp cận thị trường
• 4.2.1. Trang bị kiến thức về kinh tế thị trường cho người nghèo
• 4.2.2. Tạo điều kiện để người nghèo tiếp cận được với các nguồn vốn tín dụng, nhất là nguồn tín dụng ưu đãi
• 4.2.3. Tăng cường cung cấp thông tin về thị trường cho người nghèo
• 4.2.4. Đẩy mạnh các hoạt động khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư để giúp người nghèo phát triển sản xuất và tiêu thụ sản phẩm
• 4.2.5. Phát huy vai trò tích cực của mô hình liên kết “4 nhà”
• 4.2.6. Một số vấn đề đặt ra cần được tiếp tục nghiên cứu
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hỗ trợ người nghèo nông thôn Nghệ An tiếp cận thị trường

Chủ đề hỗ trợ người nghèo nông thôn Nghệ An tiếp cận thị trường là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế hiện nay. Nghiên cứu này nhằm mục đích phân tích các hoạt động hỗ trợ và tác động của chúng đến đời sống của người dân. Việc tiếp cận thị trường không chỉ giúp người nghèo cải thiện thu nhập mà còn tạo cơ hội cho họ tham gia vào các hoạt động kinh tế bền vững.

1.1. Tình hình hiện tại của người nghèo nông thôn Nghệ An

Người nghèo nông thôn Nghệ An đang phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc tiếp cận thị trường. Họ thường thiếu thông tin, kỹ năng và nguồn lực cần thiết để tham gia vào các hoạt động kinh tế. Điều này dẫn đến việc họ không thể tận dụng được các cơ hội từ thị trường.

1.2. Vai trò của Nhà nước trong hỗ trợ người nghèo

Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ người nghèo nông thôn tiếp cận thị trường thông qua các chính sách và chương trình hỗ trợ. Các chương trình này bao gồm hỗ trợ tài chính, đào tạo nghề và cung cấp thông tin thị trường.

II. Những thách thức trong việc hỗ trợ người nghèo tiếp cận thị trường

Mặc dù có nhiều nỗ lực từ phía Nhà nước và các tổ chức xã hội, nhưng việc hỗ trợ người nghèo nông thôn Nghệ An tiếp cận thị trường vẫn gặp nhiều khó khăn. Các thách thức này bao gồm thiếu thông tin, kỹ năng và sự kết nối với các doanh nghiệp.

2.1. Thiếu thông tin và kiến thức về thị trường

Nhiều người nghèo không có đủ thông tin về giá cả, nhu cầu thị trường và các cơ hội kinh doanh. Điều này khiến họ khó khăn trong việc đưa ra quyết định kinh doanh hợp lý.

2.2. Khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn

Người nghèo thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn tín dụng. Các ngân hàng và tổ chức tài chính thường yêu cầu các điều kiện khắt khe mà người nghèo không thể đáp ứng.

III. Phương pháp hỗ trợ người nghèo tiếp cận thị trường hiệu quả

Để nâng cao hiệu quả hỗ trợ người nghèo nông thôn Nghệ An tiếp cận thị trường, cần áp dụng các phương pháp phù hợp. Những phương pháp này bao gồm đào tạo kỹ năng, cung cấp thông tin và tạo điều kiện kết nối với các doanh nghiệp.

3.1. Đào tạo kỹ năng cho người nghèo

Đào tạo kỹ năng là một trong những phương pháp quan trọng giúp người nghèo nâng cao khả năng cạnh tranh trên thị trường. Các chương trình đào tạo cần được thiết kế phù hợp với nhu cầu thực tế của người dân.

3.2. Cung cấp thông tin thị trường

Cung cấp thông tin về thị trường là cần thiết để người nghèo có thể đưa ra quyết định kinh doanh đúng đắn. Các tổ chức cần xây dựng hệ thống thông tin hiệu quả để hỗ trợ người dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc hỗ trợ người nghèo nông thôn Nghệ An tiếp cận thị trường có thể mang lại nhiều lợi ích. Các chương trình hỗ trợ đã giúp cải thiện thu nhập và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

4.1. Kết quả đạt được từ các chương trình hỗ trợ

Các chương trình hỗ trợ đã giúp nhiều hộ gia đình thoát nghèo và cải thiện đời sống. Những người tham gia vào các chương trình này đã có thể tăng thu nhập và cải thiện điều kiện sống.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy rằng việc kết hợp giữa hỗ trợ tài chính và đào tạo kỹ năng là rất quan trọng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng để đạt được hiệu quả cao nhất.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho hỗ trợ người nghèo

Kết luận cho thấy rằng việc hỗ trợ người nghèo nông thôn Nghệ An tiếp cận thị trường là một nhiệm vụ cần thiết và cấp bách. Cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả để giúp người nghèo thoát nghèo bền vững.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục phát triển các chương trình hỗ trợ người nghèo, tập trung vào việc nâng cao năng lực và tạo điều kiện cho họ tiếp cận thị trường một cách hiệu quả.

5.2. Tầm quan trọng của sự hợp tác

Sự hợp tác giữa Nhà nước, các tổ chức xã hội và cộng đồng là rất quan trọng trong việc thực hiện các chương trình hỗ trợ. Chỉ có sự phối hợp chặt chẽ mới có thể đạt được mục tiêu xóa đói giảm nghèo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghệ An là tỉnh có diện tích tự nhiên lớn nhất cả nước với 16.490,25 km² và dân số trên 2,9 triệu người, trong đó dân số khu vực nông thôn chiếm tới 86,67% (tương đương hơn 2,63 triệu người). Mặc dù nền kinh tế địa phương đạt tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm 7,0% vào năm 2013 và thu nhập bình quân đầu người đạt 23,57 triệu đồng/năm, công tác giảm nghèo tại các vùng nông thôn, miền núi vẫn đối mặt với nhiều thách thức căn bản. Đa số hộ nghèo sinh sống tại khu vực vùng sâu, vùng xa, nơi điều kiện canh tác khắc nghiệt và hạ tầng giao thông kết nối liên huyện, liên xã còn nhiều hạn chế.

Vấn đề cốt lõi được đặt ra là người nông dân nghèo chưa thể hòa nhập vào nền kinh tế thị trường, chủ yếu sản xuất theo tập quán tự cung tự cấp, thiếu năng lực tìm kiếm thị trường đầu vào và phụ thuộc hoàn toàn vào tư thương ở thị trường đầu ra. Mục tiêu nghiên cứu tập trung hệ thống hóa cơ sở lý luận về vai trò của Nhà nước trong việc hỗ trợ người nghèo tiếp cận thị trường; khảo sát, đánh giá toàn diện thực trạng các hoạt động hỗ trợ tại Nghệ An trong giai đoạn 2006-2013; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả hỗ trợ hướng tới mục tiêu giảm nghèo bền vững đến năm 2020.

Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở khoa học để chuyển đổi phương thức giảm nghèo từ hỗ trợ trực tiếp, mang tính bao cấp sang hỗ trợ gián tiếp thông qua phát triển năng lực thị trường. Luận văn đóng góp giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn vốn cho lực lượng lao động nông thôn hơn 1,59 triệu người, tạo tiền đề để Nghệ An giảm tỷ lệ tái nghèo và hoàn thành các tiêu chí xây dựng nông thôn mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết của nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa lý thuyết kinh tế thị trường, lý thuyết khuyết tật thị trường và quan điểm tiếp cận nghèo đa chiều. Trong nền kinh tế hàng hóa, thị trường đóng vai trò điều tiết sản xuất và phân bổ nguồn lực; tuy nhiên, các khuyết tật nội tại như sự bất cân xứng thông tin, độc quyền thương lái và rủi ro chu kỳ kinh tế thường đẩy người nghèo vào vị thế yếu thế. Báo cáo của Ngân hàng Thế giới từ kinh nghiệm của hơn 50 quốc gia khẳng định rằng giảm nghèo nhanh và bền vững đòi hỏi phải phân phối cơ hội bình đẳng thông qua hỗ trợ nghề nghiệp, gia tăng năng suất và kết nối thị trường.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng lý thuyết chuỗi giá trị và mô hình liên kết hợp tác nông nghiệp nhằm làm rõ cơ chế phối hợp giữa Nhà nước, Nhà khoa học, Doanh nghiệp và Nhà nông. Các khái niệm trọng tâm được làm rõ bao gồm:

• Nghèo tuyệt đối theo định nghĩa của Robert McNamara và chuẩn nghèo thu nhập quốc gia qua các thời kỳ, tiêu biểu như Quyết định 170/2005/QĐ-TTg quy định mức 200.000 đồng/người/tháng và Quyết định 9/2011/QĐ-TTg quy định mức 400.000 đồng/người/tháng ở nông thôn.
• Tiếp cận thị trường yếu tố đầu vào bao gồm khả năng tiếp cận đất đai, nguồn vốn tín dụng ưu đãi, tiến bộ khoa học kỹ thuật và đào tạo nghề.
• Tiếp cận thị trường sản phẩm đầu ra bao gồm năng lực nắm bắt thông tin giá cả, kênh lưu thông phân phối và dịch vụ bao tiêu sản phẩm hàng hóa.
• Hỗ trợ trực tiếp và hỗ trợ gián tiếp từ phía chính quyền nhằm xóa bỏ rào cản tham gia thị trường cho đối tượng yếu thế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để xem xét các chính sách hỗ trợ trong tiến trình phát triển kinh tế - xã hội cụ thể của địa phương. Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện từ các báo cáo định kỳ giai đoạn 2006-2013 của Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An, Cục Thống kê tỉnh Nghệ An, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cùng bộ dữ liệu khảo sát tiếp cận nguồn lực hộ gia đình của dự án DANIDA thực hiện tại 12 tỉnh.

Phương pháp thống kê mô tả, phương pháp so sánh chuỗi thời gian và phương pháp phân tích - tổng hợp được áp dụng xuyên suốt để đánh giá sự biến động của tỷ lệ hộ nghèo, quy mô dư nợ tín dụng chính sách và hiệu quả của các dự án khuyến nông. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan, kiểm chứng độ tin cậy của các số liệu kinh tế vĩ mô và phản ánh chân thực các rào cản vi mô của hộ nông dân. Cỡ mẫu nghiên cứu bao quát dữ liệu toàn diện của 21 huyện, thành, thị thuộc tỉnh Nghệ An, kết hợp phân tích sâu số liệu khảo sát về tình trạng manh mún với 4,7 mảnh đất canh tác bình quân của mỗi hộ gia đình trên tổng cự ly di chuyển 4,7 km.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, thực trạng phân tán tư liệu sản xuất và manh mún đất đai là rào cản cấu trúc lớn nhất đối với việc tiếp cận thị trường. Số liệu thống kê cho thấy diện tích đất sản xuất nông nghiệp bình quân đầu người tại Việt Nam chỉ đạt 0,25 ha, thấp hơn nhiều so với mức 0,52 ha của thế giới. Tại khu vực Bắc Trung Bộ, có tới 79% số hộ nông dân sở hữu diện tích canh tác dưới 0,5 ha, dẫn đến chi phí sản xuất tăng cao và triệt tiêu lợi thế kinh tế theo quy mô.

Thứ hai, tốc độ tăng trưởng kinh tế chưa đi đôi với sự đồng đều trong phân phối cơ hội thị trường. Năm 2013, tổng mức bán lẻ hàng hóa và dịch vụ toàn tỉnh Nghệ An đạt 47.158,5 tỷ đồng (tăng 19,32%), kim ngạch xuất khẩu đạt 460 triệu USD, nhưng các hoạt động thương mại hiện đại hầu như chỉ tập trung tại thành phố Vinh và các vùng phụ cận. Khu vực nông thôn với 86,67% dân số vẫn chịu cảnh thiệt thòi khi sản phẩm làm ra chủ yếu ở dạng thô, giá trị gia tăng thấp và thường xuyên bị ép giá.

Thứ ba, chính sách tín dụng chính sách xã hội có bước tăng trưởng vượt bậc nhưng chưa đáp ứng được nhu cầu sản xuất hàng hóa lớn. Đến cuối năm 2013, tổng dư nợ của các tổ chức tín dụng trên địa bàn đạt 94.950 tỷ đồng (tăng 22,8% so với đầu năm), tỷ lệ nợ xấu được kiểm soát ở mức 1,3%. Tuy nhiên, các gói vay ưu đãi dành cho hộ nghèo có quy mô hạn mức nhỏ và thời hạn vay ngắn, chỉ phù hợp với mô hình chăn nuôi nhỏ lẻ chứ chưa thể hỗ trợ phát triển kinh tế trang trại hoặc chuyển đổi cơ cấu cây trồng dài ngày.

Thứ tư, công tác đào tạo nghề và cung cấp thông tin thị trường còn mang tính hình thức, thiếu kết nối đầu ra. Mặc dù tỷ lệ người biết chữ đạt 97% và lực lượng lao động dồi dào với hơn 1,59 triệu người, phần lớn nông dân vẫn canh tác theo thói quen truyền thống, thiếu hiểu biết về tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và quy chuẩn đóng gói bao bì để gia nhập chuỗi cung ứng hiện đại.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân sâu xa của tình trạng nghèo dai dẳng tại nông thôn Nghệ An xuất phát từ sự tương tác tiêu cực giữa rào cản nhận thức của người dân và sự thiếu đồng bộ trong chính sách hỗ trợ. Khi đối mặt với các chu kỳ biến động kinh tế, người nông dân có nguồn vốn mỏng và tư liệu sản xuất hạn chế sẽ rơi vào tình thế phá sản cục bộ, buộc phải phá bỏ vườn tược, ao hồ vì không có kênh tiêu thụ bảo đảm. So sánh với các khảo sát của Tổ chức Phát triển Hà Lan tại các tỉnh miền núi phía Bắc, mức độ tiếp cận thị trường của hộ nghèo phụ thuộc chặt chẽ vào mạng lưới khuyến nông và tính minh bạch của thông tin giá cả.

Các dữ liệu nghiên cứu về sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế (nông nghiệp tăng 4,14%, công nghiệp tăng 5,34%, dịch vụ tăng 10,2%) có thể được trực quan hóa qua biểu đồ cột thể hiện mức tăng trưởng tín dụng và bảng thống kê phân hóa tỷ lệ nghèo giữa vùng đồng bằng và 63 huyện miền núi theo Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP. Sự phân hóa này phản ánh rõ nét việc các chính sách trợ cấp trực tiếp nếu không gắn liền với việc trang bị năng lực thị trường sẽ vô tình tạo ra tâm lý ỷ lại, khiến người dân khó thích ứng khi các gói hỗ trợ của Nhà nước kết thúc.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả hỗ trợ người nghèo nông thôn Nghệ An tiếp cận thị trường trong giai đoạn tiếp theo, luận văn đề xuất 5 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Trang bị kiến thức kinh tế thị trường và kỹ năng kinh doanh: Ủy ban nhân dân các cấp phối hợp cùng Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tổ chức định kỳ 150 đến 200 lớp tập huấn hàng năm, đảm bảo 80% hộ nghèo được trang bị kiến thức về nghiên cứu nhu cầu thị trường, quy chuẩn vệ sinh an toàn thực phẩm và kỹ năng đàm phán thương mại trước năm 2018.

2. Đổi mới và mở rộng cơ chế tín dụng ưu đãi: Chi nhánh Ngân hàng Chính sách Xã hội tỉnh Nghệ An thực hiện nâng hạn mức cho vay hộ nghèo từ mức 30 triệu đồng lên 50-100 triệu đồng/hộ, đồng thời kéo dài thời hạn vay lên 36-60 tháng đối với các dự án chăn nuôi đại gia súc và phát triển kinh tế vườn rừng, hoàn thành tái cơ cấu gói vốn trong giai đoạn 2016-2018.

3. Thiết lập mạng lưới thông tin và dự báo thị trường nông sản: Sở Công Thương chủ trì phối hợp với Sở Thông tin và Truyền thông xây dựng hệ thống bản tin giá cả và nhu cầu nông sản định kỳ 2 lần/tuần thông qua hệ thống truyền thanh xã và mạng di động, phủ sóng 100% các xã vùng sâu vùng xa trước năm 2019.

4. Thúc đẩy liên kết 4 nhà và phát triển chuỗi giá trị nông sản: Sở Khoa học và Công nghệ cùng Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh ký kết chương trình bảo trợ kỹ thuật và bao tiêu sản phẩm đầu ra, phấn đấu xây dựng hợp đồng tiêu thụ ổn định cho tối thiểu 50% tổ hợp tác và hợp tác xã nông nghiệp tại các huyện miền núi vào năm 2020.

5. Hoàn thiện hạ tầng giao thông và logistics nông thôn: Ban chỉ đạo Chương trình Xây dựng Nông thôn mới đẩy mạnh cung ứng xi măng làm đường giao thông, phấn đấu nhựa hóa và bê tông hóa 100% đường liên thôn, nâng số lượng xã đạt chuẩn nông thôn mới từ 14 xã năm 2014 lên trên 50 xã vào năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Các chuyên viên tại Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, cùng Ủy ban nhân dân các huyện miền núi có thể sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để xây dựng kế hoạch giảm nghèo bền vững theo Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP và các chương trình mục tiêu quốc gia.
• Cán bộ khuyến nông và các tổ chức chính trị - xã hội: Hội Nông dân, Hội Liên hiệp Phụ nữ và Đoàn Thanh niên các cấp ứng dụng khung bài giảng và phương pháp tiếp cận thị trường để thiết kế các khóa đào tạo nghề, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật phù hợp với năng lực nhận thức của hơn 1,59 triệu lao động địa phương.
• Lãnh đạo các tổ chức tín dụng và ngân hàng chính sách: Các nhà quản lý tại Ngân hàng Chính sách Xã hội và Quỹ Tín dụng nhân dân tham khảo căn cứ thực tiễn để điều chỉnh định mức, chu kỳ thu hồi nợ và quy trình thẩm định cho vay tín chấp đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu kinh tế: Các nhà khoa học chuyên ngành Quản lý kinh tế và Kinh tế nông nghiệp sử dụng luận văn như một công trình tham khảo chuẩn mực về phương pháp kết hợp dữ liệu thống kê chuỗi thời gian với phân tích chính sách kinh tế vi mô tại khu vực Bắc Trung Bộ.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao hỗ trợ trực tiếp bằng tiền mặt và hiện vật không mang lại hiệu quả giảm nghèo bền vững?
Hỗ trợ trực tiếp chỉ giải quyết được các nhu cầu sinh hoạt cấp bách trước mắt theo chuẩn nghèo 400.000 đồng/người/tháng mà không tạo ra năng lực sinh kế. Nếu không được trang bị kỹ năng sản xuất hàng hóa và khả năng kết nối thị trường tiêu thụ, người nghèo rất dễ tái nghèo khi gặp biến cố thiên tai hoặc dịch bệnh.

Những rào cản lớn nhất khiến nông dân Nghệ An khó tiếp cận thị trường đầu ra là gì?
Rào cản lớn nhất bao gồm tình trạng ruộng đất manh mún với 79% hộ canh tác dưới 0,5 ha, thiếu hệ thống giao thông kết nối và thông tin thị trường bị cô lập. Do đó, 86,67% dân số nông thôn phải phụ thuộc vào thương lái trung gian, dẫn đến tình trạng thường xuyên bị ép giá khi được mùa.

Chính sách tín dụng cho hộ nghèo cần điều chỉnh như thế nào để phục vụ sản xuất hàng hóa?
Ngân hàng Chính sách Xã hội cần tăng hạn mức vay vốn lên mức 50-100 triệu đồng và kéo dài thời hạn vay vượt mức 36 tháng. Điều này giúp các hộ gia đình đủ nguồn lực đầu tư nuôi đại gia súc hoặc trồng cây công nghiệp dài ngày có thời gian thu hồi vốn lâu hơn.

Mô hình liên kết 4 nhà đóng vai trò then chốt ra sao trong việc hỗ trợ người nghèo?
Mô hình liên kết giữa Nhà nước, Doanh nghiệp, Nhà khoa học và Nhà nông giúp khép kín chuỗi sản xuất từ khâu cung ứng giống, chuyển giao kỹ thuật canh tác sạch đến khâu bao tiêu sản phẩm. Cơ chế này loại bỏ các khâu trung gian và nâng cao giá trị thặng dư cho nông dân.

Làm thế nào để nâng cao nhận thức kinh tế thị trường cho đồng bào dân tộc thiểu số vùng cao?
Chính quyền cơ sở cần đổi mới phương thức đào tạo nghề theo hướng thực hành thực tế, cầm tay chỉ việc gắn với các sản phẩm bản địa có lợi thế so sánh, đồng thời truyền tải thông tin giá cả nông sản định kỳ qua hệ thống loa phát thanh xã và mạng lưới cán bộ khuyến nông thôn bản.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận toàn diện về việc chuyển dịch từ cơ chế trợ cấp xã hội thụ động sang hỗ trợ người nghèo chủ động tiếp cận thị trường các yếu tố sản xuất và tiêu thụ nông sản.
• Đánh giá sâu sắc thực trạng kinh tế Nghệ An giai đoạn 2006-2013, làm rõ nghịch lý giữa tăng trưởng GDP 7,0% với những khó khăn kinh tế dai dẳng của 86,67% dân số đang sinh sống tại vùng nông thôn.
• Nhận diện chính xác 4 rào cản cốt lõi của người nghèo: quy mô đất đai manh mún, hạn mức tín dụng ưu đãi chưa tương xứng, thiếu hụt thông tin thị trường và chuỗi liên kết tiêu thụ sản phẩm lỏng lẻo.
• Đóng góp hệ thống 5 nhóm giải pháp đồng bộ và khả thi về đào tạo kinh doanh, mở rộng quy mô tín dụng, cung cấp dữ liệu thị trường, liên kết 4 nhà và phát triển kết cấu hạ tầng giao thông nông thôn đến năm 2020.
• Đề nghị các cấp chính quyền tỉnh Nghệ An và các nhà nghiên cứu tiếp tục triển khai thử nghiệm các mô hình chuỗi giá trị nông sản đặc thù tại 63 huyện miền núi nghèo, góp phần hiện thực hóa mục tiêu đưa Nghệ An trở thành trung tâm kinh tế - xã hội vững mạnh của khu vực Bắc Trung Bộ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của đề tài đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng: - Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về hỗ trợ ngƣời nghèo nông thôn tiếp cận thị trƣờng; - Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu - Chƣơng 3: Thƣc̣ trang̣ hỗtrơ ̣ngƣời nghèo nông thôn Nghê ̣An tiếp câṇ thị trƣờng giai đoaṇ 2006 – 2013 - Chƣơng 4: Quan điểm và giải pháp nâng cao hiêụ quả hỗtrơ ̣ngƣời nghèo nông thôn Nghệ An tiếp cận thị trƣờng 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀHỖTRỢNGƢỜI NGHÈO NÔNG THÔN TIẾP CÂṆ THI ̣TRƢỜNG 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Những công trình đã công bố liên quan đến nội dung đề tài luận văn Đói nghèo và giúp ngƣời dân nông thôn xóa đói giảm nghèo là vấn đề vừa mang tính kinh tế, vừa mang tính xã hội. Vì vậy, xung quanh vấn đề này đã có khá nhiều công trình nghiên cứu.

Trong đó đáng chú ý là: - Sách: Vấn đề giảm nghèo trong nền kinh tế thị trƣờng ở Việt Nam hiện nay của tác giả Trần Thị Hằng trình bày các lý luận về nghèo và giảm nghèo, từ đó tác giả đƣa ra phƣơng hƣớng và giải pháp chủ yếu giảm nghèo ở nƣớc ta hiện nay. - Sách: “Công trình Nghèo đói và xoá đói giảm nghèo ở Việt Nam” của Nguyễn Hữu Tiến, Lê Xuân Bá, Chu Tiến Quang đã nghiên cứu tƣơng đối hoàn chỉnh, hệ thống lý luận và điều tra thực tiễn, gồm khá nhiều tƣ liệu, thông tin cập nhật, đặc biệt là các tác giả đã có cách tiếp cận và trả lời nhiều câu hỏi đặt ra chung quanh vấn đề đói nghèo và kiến nghị nhiều giải pháp giúp đỡ ngƣời nghèo. - Một số tổ chức phi chính phủ trong quá trình tài trợ cho các chƣơng trình, dự án XĐGN, bảo vệ môi trƣờng sinh thái, cải cách hành chính. ở vùng nông thôn, miền núi, DTTS nƣớc ta, đã có các công trình nghiên cứu cũng nhƣ báo cáo đánh giá.

Có thể kể đến môṭsốcông trinh̀8 nhƣ: + “Đẩy mạnh công tác phát triển đối với các dân tộc thiểu số” của Nhóm hành động chống đói nghèo do UNDP chủtrì, đa ̃chỉra các thách thƣ́c đối với viêc̣ thƣc̣ hiêṇ XĐGN , đề xuất các phƣơng pháp để đánh giámƣ́c nghèo của các DTTS. 4 + Ngân hàng Phát triển Châu Á - ADB (giƣ̃bản quyền ) sách “ Kết nối nông dân với thi ̣trường thông qua sản xuất nông nghiêp̣ theo hơp̣ đồng” (Hà Nôị, 9, 2005). Cuốn sách làsƣ ̣đúc kết tƣ̀ dƣ ̣án Nâng cao hiêụ quảthi trƣợ̀ng cho ngƣời nghèo đƣơc̣ tài trơ ̣bởi DFID (UK), đồng tài trơ ̣là ADB vàADBI (Tokyo) với muc̣ đich́' hỗtrơ ̣kỹthuâṭvùng cho Lào, ViêṭNam vàCampuchia. Cuốn sách đa ̃chỉ ra vai tròcủa hơp̣ đồng trong điều phối sản xuất, phân phối và bán lẻ sản phẩm giữa những ngƣời tham gia khác nhau trong chuỗi giá trị và t ừ đó chứng minh đƣợc lợi ích của việc sản xuất nông nghiệp theo hợp đồng cho nông dân.

+ Báo cáo “Hội nhập thị trƣờng của nông dân nghèo vùng cao. Khảo sát thực tế ở 12 xã nghèo vùng cao tỉnh Sơn La” (Sơn La, 2/2006) của nhóm nghiên cứu nhỏ gồm các cố vấn của Tổ chức Phát triển Hà lan (SNV), Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên và các cán bộ khuyến nông đã tiến hành chuyến đi khảo sát thực tế. Nghiên cứu này là một phần của dịch vụ tƣ vấn mà SNV cung cấp cho Nhóm tƣ vấn tỉnh, trong khuôn khổ Dự án Tiếp cận Thị trƣờng cho Ngƣời nghèo. Mục tiêu của nghiên cứu là mô tả mức độ tiếp cận thị trƣờng của nông dân các xã nghèo, các sản phẩm hiện có và sản phẩm tiềm năng cho xã theo quan điểm của họ.

Kết luận chung là ngƣời nghèo thực sự đã ít nhiều hội nhập đƣợc vào thị trƣờng, tuy nhiên mức độ hội nhập phụ thuộc rất nhiều vào một loại sản phẩm (ngô lai) đã thay thế đƣợc sản phẩm lúa và các dịch vụ thiết yếu khác nhƣ khuyến nông, tín dụng và thông tin thị trƣờng cho ngƣời nghèo còn rất hạn chế. - Xoá đói giảm nghèo ở tỉnh Nghệ An hiện nay theo tư tưởng của Hồ Chí Minh (Luâṇ văn tốt nghiêp̣ thac̣ si Khoa hoc̣ chinh tri ̣năm 2010, trƣơng Đaị ̃ ́ ̀ học Khoa học Xã hội và Nhân văn , ĐH Quốc gia Ha Nôị , đăng tai trên ̀ ̉ website http://www. Trong đềtài, tác giả đã tập trung nghiên cƣ́u các giải pháp đểxoáđói giảm nghèo ởNghê ̣An theo hƣớng nghiên cứu 5 tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về xóa đói, giảm nghèo cũng nhƣ thực trạng đói nghèo, công tác xóa đói, giảm nghèo ở Nghệ An, lý giải một cách khoa học cơ sở lý luận và thực tiễn vấn đề xóa đói, giảm nghèo, vận dụng, phát triển tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về xóa đói, giảm nghèo để đƣa ra các giải pháp phù hợp với thực tiễn địa phƣơng Nghệ An. - Công trình Đánh giá nghèo có sự tham gia của cộng đồng tại Nghệ An của Nhóm Hành động chống đói nghèo (PTF), đã đƣa ra những kết quả nghiên cứu về đói nghèo ở Nghệ An, góp phần cho các quy trình lập kế hoạch với định hƣớng vì ngƣời nghèo ở các cấp chính quyền địa phƣơng.

- “Các giải pháp giảm nghèo bền vững, đảm bảo an sinh xã hội góp phần đƣa Nghệ An trở thành tỉnh khá của cả nƣớc” của tác giảBùi Nguyên Lân , đăng trên website SởLao đông̣ thƣơng binh xa ̃hôịNghê ̣An http://sldtbxhnghean. Trong bài viết này , tác giả đã đƣa ra những giải pháp để thƣc̣ hiêṇ các chinh́' sách , chƣơng trinh̀8 đang thƣc̣ hiêṇ đểxoáđói giảm nghèo cho ngƣời nghèo của tỉnh. - Nâng cao khả năng tiếp cận thị trường lao động cho người nghèo ở huyện Con Cuông Tỉnh Nghệ An (Đềtài tốt nghiêp̣ đaịhoc̣ của Đăng̣ Thi ̣ Thuý Hằng, Trƣờng Đaịhoc̣ Kinh tếQuốc Dân HàNôị , năm 2011, đăng tải trên website http://www. Đềtài nghiên cƣ́u sâu vềthi trƣợ̀ng lao đông̣ , vai tròcủa thi trƣợ̀ng lao đông̣ đối với ngƣời nghèo vàđƣa ra giải pháp để hỗ trợ ngƣời nghèo huyện Con Cuông , tỉnh Nghệ An tham gia vào thị trƣờng lao đông̣ , giúp ngƣời nghèo huyện Con Cuông có việc làm , tạo ra thu nhâp̣ để thoát nghèo.

- Năm 2011, UBND tinh̉ Nghê ̣An cũng đa ̃đƣa ra dƣ ̣thảo đểthƣc̣ hiêṇ chƣơng trinh̀8 xoáđói giảm nghèo giai đoaṇ 2011-2015. Dƣ̣thảo đãđềr a các giải pháp để hỗ trợ ngƣời nghèo trên các mặt : thƣc̣ hiêṇ tốt các chinh́ sách , 6 chƣơng trinh̀8 XĐGN đang thƣc̣ thi , thƣc̣ hiêṇ hỗtrơ ̣ngƣời nghèo đƣơc̣ tiếp câṇ các chinh́' sách an sinh xa ̃hôị… - Tháng 5 năm 2014, Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An đã xây dựng đề án Giảm nghèo và nâng cao mức sống cho nhân dân vùng miền Tây và vùng ven biển Nghệ An đến năm 2020. Đề án tập trung đánh giá thực trạng, nguyên nhân nghèo đói của ngƣời dân ở vùng miền Tây và vùng ven biển của Nghệ An (là những vùng có điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, cơ sở hạ tầng vừa thiếu vừa yếu tốc độ tăng trƣởng kinh tế bình quân hằng năm còn thấp, tỉ lệ nghèo đói luôn ở mức cao hơn so với tỉ lệ nghèo đói bình quân của tỉnh). Từ đó đề ra giải pháp nhằm giảm tỉ lệ nghèo đói và nâng cao mức sống cho ngƣời dân ở những vùng này.

Những kết quả, hạn chế của các công trình trên và một số vấn đề cần được nghiên cứu tiếp Qua các công trình công bố có thể thấy mảng đề tài về XĐGN trong đó có đề tài thực hiện XĐGN cho ngƣời nghèo nông thôn đã thu hút đƣợc sự quan tâm, nghiên cứu của nhiều tác giả, của nhiều công trình nghiên cứu. Các nghiên cứu chung vềcác hoaṭđông̣ hỗtrơ ̣XĐGN cho ngƣời nghèo đa ̃khảo sát và chỉ ra nhƣ̃ng nguyên nhân , thách thức trong công tác XĐGN cho ngƣời nghèo vùng nông thôn, miền núi. Bên canḥ đóđƣa ra các giải pháp tập trung giải quyết vấn đề xóa đói giảm nghèo trực tiếp, trƣớc mắt, nhƣ trợ cấp, tạo việc làm, “cầm tay chỉ việc”…, tuy nhiên chỉcó môṭvài công trình nghiên cứu một cách hệ thống về các giải pháp xóa đói giảm nghèo cho họ một cách lâu dài, bền vững, trong đó có giải pháp quan trọng là giúp họ tiếp cận thị trƣờng, làm cho họ có kiến thức tốt hơn về kinh tế thị trƣờng để họ biết nắm bắt những cơ hội thị trƣờng tạo ra để làm giàu cho bản thân, và cho 7 xã hội. Đề tài này sẽ cố gắng giải quyết một phần nội dung đó: tìm giải pháp hỗ trợ ngƣời nghèo Nghê ̣An tiếp cận thị trƣờng.

Để làm rõ hoaṭđông̣ hỗtrơ ̣ngƣời nghèo Nghê ̣An tiếp câṇ thi trƣợ̀ng nhằm giúp ho ̣XĐGN luận văn tập trung nghiên cứu một số vấn đề sau: - Từ nghiên cứu vai tròcủa thi trƣợ̀ng vàvai tròcủa Nhànƣớc trong viêc̣ XĐGN cho ngƣời nghèo nói chung và đối với ngƣời nghèo nông thôn nói riêng, luận văn đi sâu nghiên cứu các hoaṭđông̣ hỗtrơ ̣ngƣời nghèo nông thôn Nghê ̣An tiếp câṇ thi trƣợ̀ng tƣ̀ năm 2006 – 2013, đinḥ hƣớng đến năm 2020. - Đánh giá những thành công cũng nhƣ hạn chế của các hoạt động hỗ trợ ngƣời nghèo nông thôn Nghê ̣An tiếp câṇ thi trƣợ̀ng trong thời gian qua. - Đƣa ra môṭsốgiải pháp vàkhuyến nghi đệ̉nâng cao hơn nƣ̃a hiêụ quả của các hoạt động hỗ trợ cho ngƣời nghèo nông thôn Nghệ An tiếp cận thị trƣờng trong thời gian tới , góp phần giúp họ thoát k hỏi đói nghèo một cách bền vƣ̃ng vàvƣơn lên làm giàu trên mảnh đất quê hƣơng , góp phần đƣa Nghệ An thoát khỏi tinh̉ nghèo, thƣc̣ hiêṇ thành công các muc̣ tiêu phát triển kinh tế – xã hội, thƣc̣ hiêṇ muc̣ tiêu đƣa Nghê ̣An trởthành trung tâm văn hóa – kinh tế– xã hội của khu vực Bắc Trung Bộ. Những vấn đề lý luận cơ bản về hỗ trợ ngƣời nghèo tiếp cận thị trƣờng 1.

Vai trò của thị trường và sự cần thiết hỗ trợ người nghèo nông thôn tiếp cận thị trường 1. Nghèo đói và nguyên nhân đói nghèo ở nông thôn - Khái niệm nghèo đói Nghèo diễn tả sự thiếu cơ hội để có thể sống một cuộc sống tƣơng ứng với các tiêu chuẩn tối thiểu nhất định. Thƣớc đo các tiêu chuẩn này và các nguyên nhân dẫn đến nghèo nàn thay đổi tùy theo địa phƣơng và theo thời 8 gian. Tổ chức Y tế Thế giới định nghĩa nghèo theo thu nhập.

Theo đó một ngƣời là nghèo khi thu nhập hàng năm ít hơn một nửa mức thu nhập bình quân trên đầu ngƣời hàng năm (Per Capita Incomme, PCI) của quốc gia. Để có một cái nhìn tổng quan về các vấn đề của các nƣớc đang phát triển, Robert McNamara, khi là giám đốc của Ngân hàng Thế giới, đã đƣa ra khái niệm nghèo tuyệt đối.