phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của đề tài đƣợc kết cấu thành 4 chƣơng: - Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về hỗ trợ ngƣời nghèo nông thôn tiếp cận thị trƣờng; - Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu - Chƣơng 3: Thƣc̣ trang̣ hỗtrơ ̣ngƣời nghèo nông thôn Nghê ̣An tiếp câṇ thị trƣờng giai đoaṇ 2006 – 2013 - Chƣơng 4: Quan điểm và giải pháp nâng cao hiêụ quả hỗtrơ ̣ngƣời nghèo nông thôn Nghệ An tiếp cận thị trƣờng 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀHỖTRỢNGƢỜI NGHÈO NÔNG THÔN TIẾP CÂṆ THI ̣TRƢỜNG 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1. Những công trình đã công bố liên quan đến nội dung đề tài luận văn Đói nghèo và giúp ngƣời dân nông thôn xóa đói giảm nghèo là vấn đề vừa mang tính kinh tế, vừa mang tính xã hội. Vì vậy, xung quanh vấn đề này đã có khá nhiều công trình nghiên cứu.
Trong đó đáng chú ý là: - Sách: Vấn đề giảm nghèo trong nền kinh tế thị trƣờng ở Việt Nam hiện nay của tác giả Trần Thị Hằng trình bày các lý luận về nghèo và giảm nghèo, từ đó tác giả đƣa ra phƣơng hƣớng và giải pháp chủ yếu giảm nghèo ở nƣớc ta hiện nay. - Sách: “Công trình Nghèo đói và xoá đói giảm nghèo ở Việt Nam” của Nguyễn Hữu Tiến, Lê Xuân Bá, Chu Tiến Quang đã nghiên cứu tƣơng đối hoàn chỉnh, hệ thống lý luận và điều tra thực tiễn, gồm khá nhiều tƣ liệu, thông tin cập nhật, đặc biệt là các tác giả đã có cách tiếp cận và trả lời nhiều câu hỏi đặt ra chung quanh vấn đề đói nghèo và kiến nghị nhiều giải pháp giúp đỡ ngƣời nghèo. - Một số tổ chức phi chính phủ trong quá trình tài trợ cho các chƣơng trình, dự án XĐGN, bảo vệ môi trƣờng sinh thái, cải cách hành chính. ở vùng nông thôn, miền núi, DTTS nƣớc ta, đã có các công trình nghiên cứu cũng nhƣ báo cáo đánh giá.
Có thể kể đến môṭsốcông trinh̀8 nhƣ: + “Đẩy mạnh công tác phát triển đối với các dân tộc thiểu số” của Nhóm hành động chống đói nghèo do UNDP chủtrì, đa ̃chỉra các thách thƣ́c đối với viêc̣ thƣc̣ hiêṇ XĐGN , đề xuất các phƣơng pháp để đánh giámƣ́c nghèo của các DTTS. 4 + Ngân hàng Phát triển Châu Á - ADB (giƣ̃bản quyền ) sách “ Kết nối nông dân với thi ̣trường thông qua sản xuất nông nghiêp̣ theo hơp̣ đồng” (Hà Nôị, 9, 2005). Cuốn sách làsƣ ̣đúc kết tƣ̀ dƣ ̣án Nâng cao hiêụ quảthi trƣợ̀ng cho ngƣời nghèo đƣơc̣ tài trơ ̣bởi DFID (UK), đồng tài trơ ̣là ADB vàADBI (Tokyo) với muc̣ đich́' hỗtrơ ̣kỹthuâṭvùng cho Lào, ViêṭNam vàCampuchia. Cuốn sách đa ̃chỉ ra vai tròcủa hơp̣ đồng trong điều phối sản xuất, phân phối và bán lẻ sản phẩm giữa những ngƣời tham gia khác nhau trong chuỗi giá trị và t ừ đó chứng minh đƣợc lợi ích của việc sản xuất nông nghiệp theo hợp đồng cho nông dân.
+ Báo cáo “Hội nhập thị trƣờng của nông dân nghèo vùng cao. Khảo sát thực tế ở 12 xã nghèo vùng cao tỉnh Sơn La” (Sơn La, 2/2006) của nhóm nghiên cứu nhỏ gồm các cố vấn của Tổ chức Phát triển Hà lan (SNV), Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên và các cán bộ khuyến nông đã tiến hành chuyến đi khảo sát thực tế. Nghiên cứu này là một phần của dịch vụ tƣ vấn mà SNV cung cấp cho Nhóm tƣ vấn tỉnh, trong khuôn khổ Dự án Tiếp cận Thị trƣờng cho Ngƣời nghèo. Mục tiêu của nghiên cứu là mô tả mức độ tiếp cận thị trƣờng của nông dân các xã nghèo, các sản phẩm hiện có và sản phẩm tiềm năng cho xã theo quan điểm của họ.
Kết luận chung là ngƣời nghèo thực sự đã ít nhiều hội nhập đƣợc vào thị trƣờng, tuy nhiên mức độ hội nhập phụ thuộc rất nhiều vào một loại sản phẩm (ngô lai) đã thay thế đƣợc sản phẩm lúa và các dịch vụ thiết yếu khác nhƣ khuyến nông, tín dụng và thông tin thị trƣờng cho ngƣời nghèo còn rất hạn chế. - Xoá đói giảm nghèo ở tỉnh Nghệ An hiện nay theo tư tưởng của Hồ Chí Minh (Luâṇ văn tốt nghiêp̣ thac̣ si Khoa hoc̣ chinh tri ̣năm 2010, trƣơng Đaị ̃ ́ ̀ học Khoa học Xã hội và Nhân văn , ĐH Quốc gia Ha Nôị , đăng tai trên ̀ ̉ website http://www. Trong đềtài, tác giả đã tập trung nghiên cƣ́u các giải pháp đểxoáđói giảm nghèo ởNghê ̣An theo hƣớng nghiên cứu 5 tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về xóa đói, giảm nghèo cũng nhƣ thực trạng đói nghèo, công tác xóa đói, giảm nghèo ở Nghệ An, lý giải một cách khoa học cơ sở lý luận và thực tiễn vấn đề xóa đói, giảm nghèo, vận dụng, phát triển tƣ tƣởng Hồ Chí Minh về xóa đói, giảm nghèo để đƣa ra các giải pháp phù hợp với thực tiễn địa phƣơng Nghệ An. - Công trình Đánh giá nghèo có sự tham gia của cộng đồng tại Nghệ An của Nhóm Hành động chống đói nghèo (PTF), đã đƣa ra những kết quả nghiên cứu về đói nghèo ở Nghệ An, góp phần cho các quy trình lập kế hoạch với định hƣớng vì ngƣời nghèo ở các cấp chính quyền địa phƣơng.
- “Các giải pháp giảm nghèo bền vững, đảm bảo an sinh xã hội góp phần đƣa Nghệ An trở thành tỉnh khá của cả nƣớc” của tác giảBùi Nguyên Lân , đăng trên website SởLao đông̣ thƣơng binh xa ̃hôịNghê ̣An http://sldtbxhnghean. Trong bài viết này , tác giả đã đƣa ra những giải pháp để thƣc̣ hiêṇ các chinh́' sách , chƣơng trinh̀8 đang thƣc̣ hiêṇ đểxoáđói giảm nghèo cho ngƣời nghèo của tỉnh. - Nâng cao khả năng tiếp cận thị trường lao động cho người nghèo ở huyện Con Cuông Tỉnh Nghệ An (Đềtài tốt nghiêp̣ đaịhoc̣ của Đăng̣ Thi ̣ Thuý Hằng, Trƣờng Đaịhoc̣ Kinh tếQuốc Dân HàNôị , năm 2011, đăng tải trên website http://www. Đềtài nghiên cƣ́u sâu vềthi trƣợ̀ng lao đông̣ , vai tròcủa thi trƣợ̀ng lao đông̣ đối với ngƣời nghèo vàđƣa ra giải pháp để hỗ trợ ngƣời nghèo huyện Con Cuông , tỉnh Nghệ An tham gia vào thị trƣờng lao đông̣ , giúp ngƣời nghèo huyện Con Cuông có việc làm , tạo ra thu nhâp̣ để thoát nghèo.
- Năm 2011, UBND tinh̉ Nghê ̣An cũng đa ̃đƣa ra dƣ ̣thảo đểthƣc̣ hiêṇ chƣơng trinh̀8 xoáđói giảm nghèo giai đoaṇ 2011-2015. Dƣ̣thảo đãđềr a các giải pháp để hỗ trợ ngƣời nghèo trên các mặt : thƣc̣ hiêṇ tốt các chinh́ sách , 6 chƣơng trinh̀8 XĐGN đang thƣc̣ thi , thƣc̣ hiêṇ hỗtrơ ̣ngƣời nghèo đƣơc̣ tiếp câṇ các chinh́' sách an sinh xa ̃hôị… - Tháng 5 năm 2014, Ủy ban nhân dân tỉnh Nghệ An đã xây dựng đề án Giảm nghèo và nâng cao mức sống cho nhân dân vùng miền Tây và vùng ven biển Nghệ An đến năm 2020. Đề án tập trung đánh giá thực trạng, nguyên nhân nghèo đói của ngƣời dân ở vùng miền Tây và vùng ven biển của Nghệ An (là những vùng có điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, cơ sở hạ tầng vừa thiếu vừa yếu tốc độ tăng trƣởng kinh tế bình quân hằng năm còn thấp, tỉ lệ nghèo đói luôn ở mức cao hơn so với tỉ lệ nghèo đói bình quân của tỉnh). Từ đó đề ra giải pháp nhằm giảm tỉ lệ nghèo đói và nâng cao mức sống cho ngƣời dân ở những vùng này.
Những kết quả, hạn chế của các công trình trên và một số vấn đề cần được nghiên cứu tiếp Qua các công trình công bố có thể thấy mảng đề tài về XĐGN trong đó có đề tài thực hiện XĐGN cho ngƣời nghèo nông thôn đã thu hút đƣợc sự quan tâm, nghiên cứu của nhiều tác giả, của nhiều công trình nghiên cứu. Các nghiên cứu chung vềcác hoaṭđông̣ hỗtrơ ̣XĐGN cho ngƣời nghèo đa ̃khảo sát và chỉ ra nhƣ̃ng nguyên nhân , thách thức trong công tác XĐGN cho ngƣời nghèo vùng nông thôn, miền núi. Bên canḥ đóđƣa ra các giải pháp tập trung giải quyết vấn đề xóa đói giảm nghèo trực tiếp, trƣớc mắt, nhƣ trợ cấp, tạo việc làm, “cầm tay chỉ việc”…, tuy nhiên chỉcó môṭvài công trình nghiên cứu một cách hệ thống về các giải pháp xóa đói giảm nghèo cho họ một cách lâu dài, bền vững, trong đó có giải pháp quan trọng là giúp họ tiếp cận thị trƣờng, làm cho họ có kiến thức tốt hơn về kinh tế thị trƣờng để họ biết nắm bắt những cơ hội thị trƣờng tạo ra để làm giàu cho bản thân, và cho 7 xã hội. Đề tài này sẽ cố gắng giải quyết một phần nội dung đó: tìm giải pháp hỗ trợ ngƣời nghèo Nghê ̣An tiếp cận thị trƣờng.
Để làm rõ hoaṭđông̣ hỗtrơ ̣ngƣời nghèo Nghê ̣An tiếp câṇ thi trƣợ̀ng nhằm giúp ho ̣XĐGN luận văn tập trung nghiên cứu một số vấn đề sau: - Từ nghiên cứu vai tròcủa thi trƣợ̀ng vàvai tròcủa Nhànƣớc trong viêc̣ XĐGN cho ngƣời nghèo nói chung và đối với ngƣời nghèo nông thôn nói riêng, luận văn đi sâu nghiên cứu các hoaṭđông̣ hỗtrơ ̣ngƣời nghèo nông thôn Nghê ̣An tiếp câṇ thi trƣợ̀ng tƣ̀ năm 2006 – 2013, đinḥ hƣớng đến năm 2020. - Đánh giá những thành công cũng nhƣ hạn chế của các hoạt động hỗ trợ ngƣời nghèo nông thôn Nghê ̣An tiếp câṇ thi trƣợ̀ng trong thời gian qua. - Đƣa ra môṭsốgiải pháp vàkhuyến nghi đệ̉nâng cao hơn nƣ̃a hiêụ quả của các hoạt động hỗ trợ cho ngƣời nghèo nông thôn Nghệ An tiếp cận thị trƣờng trong thời gian tới , góp phần giúp họ thoát k hỏi đói nghèo một cách bền vƣ̃ng vàvƣơn lên làm giàu trên mảnh đất quê hƣơng , góp phần đƣa Nghệ An thoát khỏi tinh̉ nghèo, thƣc̣ hiêṇ thành công các muc̣ tiêu phát triển kinh tế – xã hội, thƣc̣ hiêṇ muc̣ tiêu đƣa Nghê ̣An trởthành trung tâm văn hóa – kinh tế– xã hội của khu vực Bắc Trung Bộ. Những vấn đề lý luận cơ bản về hỗ trợ ngƣời nghèo tiếp cận thị trƣờng 1.
Vai trò của thị trường và sự cần thiết hỗ trợ người nghèo nông thôn tiếp cận thị trường 1. Nghèo đói và nguyên nhân đói nghèo ở nông thôn - Khái niệm nghèo đói Nghèo diễn tả sự thiếu cơ hội để có thể sống một cuộc sống tƣơng ứng với các tiêu chuẩn tối thiểu nhất định. Thƣớc đo các tiêu chuẩn này và các nguyên nhân dẫn đến nghèo nàn thay đổi tùy theo địa phƣơng và theo thời 8 gian. Tổ chức Y tế Thế giới định nghĩa nghèo theo thu nhập.
Theo đó một ngƣời là nghèo khi thu nhập hàng năm ít hơn một nửa mức thu nhập bình quân trên đầu ngƣời hàng năm (Per Capita Incomme, PCI) của quốc gia. Để có một cái nhìn tổng quan về các vấn đề của các nƣớc đang phát triển, Robert McNamara, khi là giám đốc của Ngân hàng Thế giới, đã đƣa ra khái niệm nghèo tuyệt đối.