Luận văn Thạc sĩ: Chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueb chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở việt nam, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực .

• Tác giả: Phạm Hoàng Phương
• Người hướng dẫn: Ts. Phạm Quang Vinh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Chính Sách Phát Triển Doanh Nghiệp Nhỏ Và Vừa Ở Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU, HÌNH
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA
• 1.1. Tổng quan chung về doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.1. Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.2. Đặc điểm của các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 1.1.3. Vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế
• 1.1.4. Những yếu tố tác động tới sự phát triển của doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, cơ hội và thách thức
• 1.2. Khái quát về chính sách phát triển các DNNVV
• 1.3. Kinh nghiệm phát triển DNNVV trên thế giới
• 1.3.1. Một số bài học kinh nghiệm
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng DNNVV ở Việt Nam hiện nay
• 2.1.1. Tình hình phát triển
• 2.1.2. Những khó khăn chính của DNNVV
• 2.2. Đánh giá thực trạng chính sách hỗ trợ phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam
• 2.2.1. Thực trạng Chính sách tín dụng đối với các DNNVV
• 2.2.2. Thực trạng chính sách đất đai và mặt bằng sản xuất đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2.3. Thực trạng chính sách lao động và phát triển nguồn nhân lực cho DNNVV
• 2.2.4. Thực trạng chính sách đổi mới, nâng cao năng lực công nghệ, trình độ kỹ thuật
• 2.2.5. Thực trạng chính sách thuế đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 2.2.6. Thực trạng chính sách thương mại hỗ trợ phát triển doanh nghiêp nhỏ và vừa
• 2.3. Đánh giá những tiến bộ đạt được trong việc phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam
• 2.3.1. Những kết quả đạt được
• 2.3.2. Những vấn đề tồn tại
• 2.3.3. Nguyên nhân của những yếu kém trên
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP NHẰM HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA CỦA VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Giải pháp nhằm hoàn thiện chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.1. Tăng cường quản lý của nhà nước đối với các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.2. Tăng cường khả năng tiếp cận vốn vay cho các doanh doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.3. Đổi mới chính sách về đất đai và mặt bằng kinh doanh cho doanh nghiệp
• 3.1.4. Cải cách hệ thống thuế hỗ trợ các doanh nghiệp trong sản xuất kinh doanh
• 3.1.5. Xúc tiến thương mại hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và vừa
• 3.1.6. Hỗ trợ các doanh nghiệp đào tạo lao động kỹ thuật, lãnh đạo
• 3.2. Định hướng và mục tiêu phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ ở Việt Nam
• 3.2.1. Định hướng phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa của Nhà nước
• 3.2.2. Mục tiêu phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam

Chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) ở Việt Nam đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy nền kinh tế. DNNVV chiếm khoảng 96% tổng số doanh nghiệp, tạo ra nhiều việc làm và đóng góp vào tổng thu nhập quốc dân. Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách nhằm hỗ trợ DNNVV phát triển, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết.

1.1. Khái niệm và vai trò của doanh nghiệp nhỏ và vừa

Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) là những doanh nghiệp có quy mô nhỏ về số lao động và vốn. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. DNNVV cũng giúp tăng cường tính cạnh tranh và đổi mới trong nền kinh tế.

1.2. Đặc điểm của doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam

DNNVV tại Việt Nam thường có quy mô nhỏ, nguồn vốn hạn chế và khả năng cạnh tranh thấp. Tuy nhiên, chúng có tính linh hoạt cao và dễ dàng thích ứng với thay đổi của thị trường, giúp tạo ra nhiều sản phẩm và dịch vụ đa dạng.

II. Những thách thức trong chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, DNNVV vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức như thiếu vốn, công nghệ lạc hậu và khó khăn trong việc tiếp cận thị trường. Những vấn đề này cần được giải quyết để DNNVV có thể phát triển bền vững.

2.1. Thiếu vốn và khó khăn trong tiếp cận tín dụng

Nhiều DNNVV gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn vay từ ngân hàng. Điều này ảnh hưởng đến khả năng mở rộng sản xuất và đầu tư công nghệ mới. Chính sách tín dụng cần được cải thiện để hỗ trợ DNNVV tốt hơn.

2.2. Công nghệ lạc hậu và năng lực cạnh tranh thấp

Nhiều DNNVV vẫn sử dụng công nghệ lạc hậu, dẫn đến năng suất lao động thấp và chất lượng sản phẩm không cao. Cần có các chính sách hỗ trợ đổi mới công nghệ để nâng cao năng lực cạnh tranh cho DNNVV.

III. Phương pháp cải thiện chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa

Để cải thiện chính sách phát triển DNNVV, cần có các giải pháp đồng bộ từ phía chính phủ và các cơ quan chức năng. Các giải pháp này bao gồm tăng cường quản lý nhà nước, cải cách chính sách tín dụng và hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực.

3.1. Tăng cường quản lý nhà nước đối với DNNVV

Cần có sự quản lý chặt chẽ hơn từ phía nhà nước để đảm bảo các chính sách hỗ trợ DNNVV được thực hiện hiệu quả. Điều này bao gồm việc theo dõi và đánh giá các chương trình hỗ trợ.

3.2. Cải cách chính sách tín dụng và hỗ trợ vốn

Cải cách chính sách tín dụng để tạo điều kiện thuận lợi cho DNNVV tiếp cận vốn vay. Cần có các chương trình hỗ trợ tài chính đặc biệt cho các doanh nghiệp khởi nghiệp và doanh nghiệp nhỏ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về DNNVV

Nghiên cứu về chính sách phát triển DNNVV đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực, nhưng cũng tồn tại nhiều vấn đề cần khắc phục. Các nghiên cứu thực tiễn cho thấy rằng việc áp dụng các chính sách hỗ trợ đúng cách có thể giúp DNNVV phát triển mạnh mẽ hơn.

4.1. Kết quả đạt được từ chính sách hỗ trợ

Nhiều DNNVV đã được hưởng lợi từ các chính sách hỗ trợ, giúp họ mở rộng quy mô sản xuất và nâng cao chất lượng sản phẩm. Tuy nhiên, vẫn cần có những cải cách để đạt được hiệu quả cao hơn.

4.2. Những vấn đề tồn tại và nguyên nhân

Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng vẫn còn nhiều DNNVV gặp khó khăn trong việc phát triển. Nguyên nhân chủ yếu là do thiếu thông tin, khó khăn trong việc tiếp cận thị trường và nguồn vốn.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chính sách phát triển DNNVV cần được hoàn thiện hơn nữa để đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế trong bối cảnh hội nhập. Cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả để hỗ trợ DNNVV phát triển bền vững.

5.1. Định hướng phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa trong tương lai

Cần có các chính sách dài hạn để hỗ trợ DNNVV phát triển bền vững, bao gồm việc cải cách hệ thống thuế và hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực.

5.2. Tầm quan trọng của doanh nghiệp nhỏ và vừa trong nền kinh tế

DNNVV sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Chính phủ cần chú trọng hơn đến việc phát triển DNNVV để đảm bảo sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) giữ vai trò động lực then chốt đối với sự phát triển kinh tế - xã hội tại Việt Nam. Số liệu thống kê giai đoạn 2000–2012 cho thấy khối DNNVV chiếm khoảng 96% đến 98% tổng số doanh nghiệp đang hoạt động trên toàn quốc, đóng góp hơn 40% Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) và tạo ra 49% tổng số việc làm phi nông nghiệp. Mặc dù sở hữu mức độ năng động và khả năng thích ứng linh hoạt, cộng đồng DNNVV phải đối mặt với nhiều rào cản nội tại và áp lực cạnh tranh gay gắt, đặc biệt sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) và chịu tác động tiêu cực từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu giai đoạn 2008–2009. Các rào cản nghiêm trọng nhất bao gồm tình trạng khan hiếm vốn tín dụng, mặt bằng sản xuất hạn chế, công nghệ lạc hậu và năng lực quản trị non kém.

Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng hệ thống chính sách phát triển DNNVV tại Việt Nam giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2012, đối chiếu với kinh nghiệm thành công của các nền kinh tế phát triển như Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức và Singapore. Mục tiêu trọng tâm là chỉ rõ những hạn chế, điểm nghẽn trong các chính sách hiện hành về tín dụng, đất đai, thuế, xúc tiến thương mại và đào tạo nhân lực. Từ đó, luận văn xây dựng hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh cho DNNVV trong giai đoạn 2015–2020. Về mặt ý nghĩa thực tiễn, nghiên cứu cung cấp luận cứ khoa học giúp tối ưu hóa suất đầu tư việc làm của xã hội (DNNVV chỉ cần 141 triệu đồng cho một chỗ làm việc so với 493 triệu đồng của doanh nghiệp nhà nước), đồng thời gia tăng mức đóng góp ngân sách nhà nước từ khu vực kinh tế tư nhân lên trên mức 31% tổng thu ngân sách.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự kết hợp giữa lý thuyết kinh tế học thể chế và lý thuyết can thiệp của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường. Theo quan điểm kinh tế học hiện đại, cơ chế thị trường tự do không thể tự giải quyết triệt để các khiếm khuyết nội tại đối với khu vực doanh nghiệp quy mô nhỏ; do đó, bàn tay hữu hình của Nhà nước đóng vai trò khởi xướng, bảo vệ, định hướng và điều tiết thông qua hệ thống chính sách hỗ trợ. Bên cạnh đó, luận văn vận dụng lý thuyết vòng đời doanh nghiệp để phân tích nhu cầu hỗ trợ đặc thù theo từng giai đoạn từ khởi sự, nuôi dưỡng tăng trưởng cho đến toàn cầu hóa.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa và phân tích chuyên sâu gồm:

• Doanh nghiệp nhỏ và vừa: Căn cứ Nghị định 56/2009/NĐ-CP, DNNVV là cơ sở kinh doanh đã đăng ký theo pháp luật, chia thành ba cấp (siêu nhỏ, nhỏ, vừa) dựa trên tiêu chí quy mô tổng nguồn vốn (dưới 20 tỷ đến 100 tỷ đồng) hoặc số lao động bình quân năm (dưới 10 đến 300 lao động) tùy theo từng lĩnh vực nông lâm thủy sản, công nghiệp - xây dựng hay thương mại - dịch vụ.
• Chính sách phát triển DNNVV: Tổng thể các quan điểm, công cụ pháp lý và giải pháp kinh tế được Nhà nước ban hành nhằm tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.
• Suất đầu tư tạo việc làm: Chỉ tiêu đo lường lượng vốn đầu tư bình quân cần thiết để tạo ra một chỗ làm việc mới trong nền kinh tế.
• Hệ thống hỗ trợ tín dụng (CSS): Cơ chế bảo lãnh và bảo hiểm tín dụng nhằm khắc phục điểm yếu thiếu tài sản thế chấp của DNNVV khi tiếp cận nguồn vốn ngân hàng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn được thu thập từ Tổng cục Thống kê, Cục Phát triển Doanh nghiệp trực thuộc Bộ Kế hoạch và Đầu tư, các báo cáo tài chính thường niên của hệ thống ngân hàng thương mại, cùng hệ thống văn bản quy phạm pháp luật như Luật Doanh nghiệp năm 2000 và 2005. Khung thời gian nghiên cứu bao phủ chuỗi số liệu 10 năm từ năm 2000 đến năm 2010, cập nhật đến đầu năm 2012 và xây dựng tầm nhìn định hướng đến năm 2020.

Cỡ mẫu dữ liệu bao gồm toàn bộ 550.000 doanh nghiệp đăng ký kinh doanh trên cả nước tính đến ngày 01/01/2012, kết hợp mẫu phân tích chuyên sâu đối với 384.000 doanh nghiệp thành lập mới trong giai đoạn 2006–2010. Phương pháp chọn mẫu định tầng theo khu vực sở hữu (nhà nước, tư nhân, đầu tư nước ngoài) và theo ngành kinh tế (công nghiệp, thương mại, dịch vụ, nông nghiệp) được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao. Tác giả kết hợp phương pháp thống kê mô tả, phương pháp phân tích so sánh đối chiếu đa biến và phương pháp tổng hợp phân tích chính sách. Việc lựa chọn tổ hợp phương pháp này giúp lượng hóa chính xác mức độ tác động của các gói chính sách lên tăng trưởng kinh tế, đồng thời làm rõ sự khác biệt giữa các chu kỳ chính sách trước và sau khi ban hành Luật Doanh nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, chính sách đổi mới thể chế đã tạo ra bước nhảy vọt về số lượng doanh nghiệp thành lập mới. Giai đoạn 1991–1999 chỉ có 47.158 doanh nghiệp đăng ký, nhưng bước sang giai đoạn 2000–2010, khi Luật Doanh nghiệp chính thức đi vào thực tiễn, số lượng doanh nghiệp đăng ký mới đã đạt gần 500.000 đơn vị, tăng hơn 10 lần. Tính đến ngày 01/01/2012, cả nước đạt khoảng 550.000 doanh nghiệp, trong đó khối thương mại và dịch vụ chiếm tỷ trọng áp đảo với 39% tổng số cơ sở kinh doanh đăng ký.

Thứ hai, DNNVV khẳng định vai trò trụ cột trong việc tạo việc làm và đóng góp ngân sách với hiệu quả sử dụng vốn vượt trội. Suất đầu tư để tạo ra một chỗ làm việc trong khu vực DNNVV năm 2009 chỉ ở mức 141 triệu đồng, thấp hơn 58,8% so với khu vực có vốn đầu tư nước ngoài (342 triệu đồng) và thấp hơn 71,4% so với khu vực doanh nghiệp nhà nước (493 triệu đồng). Đồng thời, mức đóng góp vào ngân sách quốc gia của khối này tăng mạnh từ khoảng 10% năm 2000 lên 31% giai đoạn 2008–2009; tổng số thuế và phí nộp vào ngân sách nhà nước tăng tới 18,4 lần sau một thập kỷ.

Thứ ba, sự thiếu hụt nguồn lực tài chính và công nghệ lạc hậu là rào cản lớn nhất kìm hãm sự bứt phá của khối DNNVV. Hơn 60% doanh nghiệp không thể tiếp cận nguồn vốn vay dài hạn từ các tổ chức tín dụng do thiếu tài sản bảo đảm và hệ thống báo cáo kế toán chưa minh bạch. Về mặt công nghệ, phần lớn máy móc thiết bị đang vận hành chậm hơn mức trung bình của thế giới từ 2 đến 3 thế hệ, tỷ lệ kinh phí dành cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D) tại các DNNVV chỉ chiếm dưới 0,5% doanh thu hàng năm.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tiếp cận vốn hạn chế xuất phát từ sự thiếu vắng của một định chế tài chính chuyên biệt dành riêng cho khối DNNVV, tương tự như mô hình Ngân hàng KfW tại Đức hay hệ thống hỗ trợ tín dụng CSS tại Nhật Bản. Tại các quốc gia này, tỷ lệ doanh nghiệp tiếp cận được vốn ưu đãi luôn duy trì trên 70% nhờ cơ chế bảo lãnh tín dụng do Nhà nước đóng vai trò đồng bảo đảm.

Bên cạnh đó, trình độ quản trị mang đậm tính gia đình và thiếu liên kết chuỗi giá trị là nguyên nhân khiến DNNVV Việt Nam dễ bị tổn thương trước các cú sốc vĩ mô. Khác với mô hình công nghiệp hỗ trợ tại Nhật Bản – nơi các doanh nghiệp nhỏ vận hành theo triết lý chuyên sâu nhằm cung cấp linh kiện phụ trợ cho các tập đoàn lớn, DNNVV Việt Nam chủ yếu hoạt động manh mún trong các lĩnh vực thương mại sơ chế với giá trị gia tăng thấp.

Những phát hiện định lượng trên có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ cột kép so sánh chỉ số suất đầu tư việc làm giữa ba khu vực kinh tế (DNNVV: 141 triệu đồng; FDI: 342 triệu đồng; DNNN: 493 triệu đồng) và bảng cân đối cơ cấu ngành kinh tế (thương mại dịch vụ chiếm 39%; công nghiệp sơ chế chiếm 17,69%; xây dựng chiếm 14,29%). Việc hệ thống hóa dữ liệu qua bảng biểu giúp các cơ quan quản lý nhận diện chính xác các khoảng trống chính sách cần ưu tiên điều chỉnh.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện khung chính sách và tạo đòn bẩy thúc đẩy cộng đồng DNNVV phát triển bền vững đến năm 2020, luận văn đề xuất các nhóm giải pháp hành động cụ thể sau:

1. Đẩy mạnh cải cách thể chế và cắt giảm gánh nặng thủ tục hành chính: Bộ Kế hoạch và Đầu tư chủ trì phối hợp với các bộ, ngành liên quan thực hiện chuẩn hóa quy trình liên thông một cửa điện tử, phấn đấu duy trì thời gian cấp đăng ký kinh doanh và mã số thuế dưới 3 ngày làm việc trong giai đoạn 2015–2020; cắt giảm tối thiểu 30% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính cho doanh nghiệp khởi nghiệp.

2. Hoàn thiện cơ chế bảo lãnh tín dụng và mở rộng tiếp cận vốn vay: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam phối hợp với Bộ Tài chính tái cơ cấu hệ thống Quỹ Bảo lãnh Tín dụng cho DNNVV tại các địa phương, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ đáp ứng nhu cầu vốn vay chính thức từ mức dưới 40% lên trên 65% trước năm 2020. Đồng thời, nghiên cứu thành lập ngân hàng chuyên trách phục vụ phát triển DNNVV với các gói lãi suất ưu đãi giảm từ 1,5% đến 2% so với lãi suất thương mại thông thường.

3. Quy hoạch quỹ đất và hỗ trợ mặt bằng sản xuất tập trung: Ủy ban nhân dân các tỉnh và thành phố trực thuộc Trung ương tiến hành rà soát quy hoạch đất đai, dành tối thiểu 20% đến 30% quỹ đất sạch tại các khu, cụm công nghiệp địa phương để cho DNNVV thuê với mức giá ưu đãi và cơ chế miễn giảm tiền thuê đất từ 3 đến 5 năm đầu, hoàn thành việc bố trí mặt bằng trước năm 2018.

4. Nâng cao năng lực công nghệ và xúc tiến thương mại quốc tế: Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Bộ Công Thương thành lập Quỹ Đổi mới Công nghệ Quốc gia, hỗ trợ tài chính 50% chi phí chuyển giao kỹ thuật cho các doanh nghiệp thuộc ngành công nghiệp phụ trợ. Song song đó, tổ chức đào tạo chuyên sâu về kỹ năng quản trị kinh doanh và thương mại điện tử cho 100.000 lượt lãnh đạo doanh nghiệp giai đoạn 2015–2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn mang lại giá trị ứng dụng thực tiễn và cơ sở lý luận vững chắc cho nhiều nhóm đối tượng:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và Sở Kế hoạch và Đầu tư các địa phương có thể sử dụng số liệu và các đề xuất giải pháp để xây dựng khung Luật Hỗ trợ Doanh nghiệp nhỏ và vừa, cũng như ban hành các thông tư hướng dẫn về bảo lãnh tín dụng, miễn giảm thuế và hỗ trợ mặt bằng sản xuất.

2. Ban lãnh đạo và chủ sở hữu doanh nghiệp nhỏ và vừa: Cung cấp góc nhìn toàn diện về các cơ chế chính sách ưu đãi hiện hành của Nhà nước, giúp các nhà quản trị nhận diện điểm nghẽn nội tại, tối ưu hóa suất đầu tư lao động, chủ động đổi mới công nghệ và tái cấu trúc mô hình quản trị theo chuẩn mực hiện đại.

3. Các tổ chức tín dụng, ngân hàng thương mại và quỹ đầu tư: Nắm bắt đặc điểm dòng tiền, cơ cấu vốn và nhu cầu thực tế của khối DNNVV để thiết kế các sản phẩm tài chính chuyên biệt, cải tiến quy trình thẩm định rủi ro dựa trên phương án kinh doanh khả thi thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào tài sản thế chấp.

4. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Quản lý Kinh tế: Là tài liệu tham khảo khoa học có giá trị cao về phương pháp luận nghiên cứu chính sách công, phương pháp phân tích số liệu thống kê vĩ mô và kinh nghiệm so sánh quốc tế đối với sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa tại Việt Nam được quy định như thế nào? Theo Nghị định 56/2009/NĐ-CP, DNNVV tại Việt Nam được phân thành ba cấp gồm siêu nhỏ, nhỏ và vừa dựa trên hai tiêu chí cốt lõi: quy mô tổng nguồn vốn (tương đương tổng tài sản trong bảng cân đối kế toán) và số lao động bình quân năm. Quy mô vốn được ưu tiên áp dụng với các ngưỡng từ dưới 20 tỷ đến 100 tỷ đồng, kết hợp quy mô lao động từ dưới 10 đến 300 người tùy thuộc vào từng khu vực kinh tế cụ thể.

2. Vì sao suất đầu tư tạo việc làm tại khối DNNVV lại thấp hơn nhiều so với doanh nghiệp nhà nước? Số liệu thực tế năm 2009 chứng minh DNNVV chỉ cần đầu tư 141 triệu đồng để tạo ra một chỗ làm việc mới, trong khi doanh nghiệp nhà nước cần tới 493 triệu đồng. Nguyên nhân chủ yếu do DNNVV hoạt động tập trung trong các ngành thương mại, dịch vụ và công nghiệp thâm dụng lao động, tận dụng tối đa cơ sở hạ tầng có sẵn và có bộ máy quản lý gián tiếp tinh gọn hơn rất nhiều.

3. Những rào cản lớn nhất khi DNNVV tiếp cận nguồn vốn ngân hàng thương mại là gì? Trở ngại hàng đầu là việc thiếu tài sản thế chấp đạt chuẩn, hệ thống sổ sách kế toán chưa minh bạch và phương án sản xuất kinh doanh chưa chứng minh được tính bền vững dài hạn. Trong thực tế, các ngân hàng thương mại thường đặt nặng tiêu chí bảo đảm bằng bất động sản, khiến hơn 60% DNNVV không thể đáp ứng điều kiện vay vốn tín dụng chính thức.

4. Bài học kinh nghiệm phát triển DNNVV từ Nhật Bản và Hàn Quốc có thể áp dụng tại Việt Nam ra sao? Bài học quan trọng nhất là việc phát triển hệ thống công nghiệp hỗ trợ "Tinh, Vi, Chuyên, Sâu" của Nhật Bản và mô hình nuôi dưỡng DNNVV trở thành nhà cung ứng vệ tinh cho các tập đoàn lớn như Hàn Quốc. Việt Nam cần thành lập hệ thống hỗ trợ tín dụng chuyên biệt kết hợp bảo lãnh vốn để nâng đỡ các doanh nghiệp tiềm năng tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

5. Cải cách thủ tục hành chính giai đoạn 2000–2010 đã mang lại những kết quả nổi bật nào? Thông qua việc triển khai Luật Doanh nghiệp và Đề án 30, thời gian thực hiện liên thông các thủ tục đăng ký kinh doanh, đăng ký mã số thuế và khắc dấu đã giảm mạnh xuống chỉ còn 5 ngày làm việc. Hệ thống kê khai thuế điện tử và việc bãi bỏ giấy phép khắc dấu đã giúp cộng đồng doanh nghiệp tiết kiệm hàng triệu giờ làm việc và hàng tỷ đồng chi phí tuân thủ mỗi năm.

Kết luận

• Khẳng định khối DNNVV là động lực cốt lõi của nền kinh tế Việt Nam khi chiếm 98% tổng số doanh nghiệp, tạo ra 49% việc làm phi nông nghiệp và đóng góp hơn 40% GDP.
• Làm rõ bước ngoặt phát triển vượt bậc về số lượng doanh nghiệp sau khi thực thi Luật Doanh nghiệp năm 2000 và năm 2005, với gần 500.000 doanh nghiệp thành lập mới trong 10 năm.
• Nhận diện chính xác ba điểm nghẽn chính sách lớn nhất gồm: thiếu hụt vốn tín dụng, mặt bằng sản xuất bị chia cắt và năng lực đổi mới công nghệ lạc hậu.
• Đúc kết các bài học kinh nghiệm quốc tế giá trị từ Đức, Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore trong việc thành lập định chế tài chính chuyên biệt và phát triển mạng lưới công nghiệp hỗ trợ.
• Xây dựng hệ thống giải pháp toàn diện về cải cách hành chính, bảo lãnh tín dụng, chính sách đất đai và hỗ trợ công nghệ theo lộ trình thực thi đến năm 2020.

Luận văn đóng góp hệ thống luận cứ khoa học và thực tiễn vững chắc, góp phần giải quyết bài toán hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam. Để hiện thực hóa mục tiêu nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia, các cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ trong việc triển khai đồng bộ các giải pháp chính sách trong giai đoạn tiếp theo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

lời mở đầu và kết luận,luận văn gồm có 3 phần nhƣ sau: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa Chƣơng 2: Thực trạng các chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam. Chƣơng 3: Quan điểm, giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện chính sách phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam trong thời gian tới. 5 CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP NHỎ VÀ VỪA 1. Tổng quan chung về doanh nghiệp nhỏ và vừa 1.

Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa  Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa ở các quốc gia trên thế giới Doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) hay SMEs (Small and Medium enterprises) nói chung là những doanh nghiệp có số lao động hay doanh số ở dƣới một mức giới hạn nào đó. Từ viết tắt SMEs đƣợc dùng phổ biến ở Cộng đồng các nƣớc Châu Âu và các tổ chức quốc tế nhƣ Ngân hàng thế giới (World Bank), Liên Hiệp Quốc (United Nation), Tổ chức thƣơng mại thế giới (WTO). SMEs đƣợc sử dụng nhiều nhất là ở Mỹ. Các nƣớc thuộc Cộng đồng Châu Âu truyền thống có cách định nghĩa về SMEs của riêng họ, ví dụ nhƣ ở Đức, SMEs đƣợc định nghĩa là những doanh nghiệp có số lao động dƣới 500 ngƣời, trong khi đó ở Bỉ là 100 ngƣời.

Nhƣng cho đến nay Liên minh Châu Âu (EU) đã có khái niệm về SMEs chuẩn hóa hơn. Những doanh nghiệp có dƣới 50 lao động đƣợc gọi là doanh nghiệp nhỏ còn những doanh nghiệp có trên 250 lao động đƣợc gọi là những doanh nghiệp vừa. Ngƣợc lại, ở Mỹ những doanh nghiệp có số lao động dƣới 100 ngƣời đƣợc gọi là doanh nghiệp nhỏ, dƣới 500 ngƣời là doanh nghiệp vừa. Trong hầu hết các nền kinh tế, doanh nghiệp nhỏ chiếm đa số.

Ở EU, DNNVV chiếm khoảng 99% và số lao động lên đến 65 triệu ngƣời. Trong một số khu vực kinh tế, DNNVV giữ vai trò chủ đạo trong công cuộc cải tạo và là động lực phát triển của nền kinh tế. Trên phạm vi thế giới, DNNVV chiếm 99% tổng số doanh nghiệp và đóng góp 40% - 50% tổng thu nhập quốc dân (GDP). Ở Mỹ, cách định nghĩa về DNNVV có ý nghĩa rộng hơn ý nghĩa nội tại của DNNVV.

Và ở các quốc gia Châu Phi họ cũng có cách định nghĩa riêng và các định nghĩa này là khác nhau ở các quốc gia. EU thì dùng định nghĩa về DNNVV chuẩn 6 nhƣ trên. Sự khác nhau về định nghĩa khiến cho việc nghiên cứu về DNNVV trở nên khó khăn hơn.  Khái niệm doanh nghiệp nhỏ và vừa ở Việt Nam Để xác định DNNVV, các quốc gia căn cứ vào các tiêu chuẩn khác nhau nhƣ số lao động, vốn sản xuất, doanh thu, lợi nhuận, giá trị gia tăng.

Ở mỗi quốc gia khác nhau, tiêu chí để phân biệt DNNVV cũng khác nhau. Ở nƣớc ta, tiêu chí xác định DNNVV đƣợc dựa trên điều kiện thực tiễn của Việt Nam (là một nƣớc có trình độ phát triển kinh tế còn thấp, năng lực quản lý còn hạn chế, thị trƣờng chƣa phát triển, chƣa có chuẩn mực đo quy mô doanh nghiệp một cách chính thức) và khung khổ pháp luật hiện hành nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp này phát triển phù hợp với chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội nƣớc ta. Theo đó, việc phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa của Việt Nam chủ yếu dựa vào hai tiêu chí là lao động bình quân và vốn đăng ký, vì tất cả các doanh nghiệp đều có số liệu về hai tiêu thức này, có thể xác định tiêu thức này ở mọi cấp độ: toàn bộ nền kinh tế, ngành, doanh nghiệp và trong điều kiện thực trạng thống kê về các doanh nghiệp còn chƣa đầy đủ của Việt Nam thì hai tiêu chí này ta có thể xác định chính xác trị số của chúng. Tiêu chí xác định doanh nghiệp vừa và nhỏ đƣợc thể hiện trong nghị định 56/2009/NĐ-CP ngày 30 – 06 - 2009 của Chính Phủ.

Tại điều 3 của nghị định này đã quy định cụ thể về doanh nghiệp nhỏ và vừa nhƣ sau: “Doanh nghiệp nhỏ và vừa là cơ sở kinh doanh đã đăng ký kinh doanh theo quy định pháp luật, được chia thành ba cấp: siêu nhỏ, nhỏ, vừa theo quy mô tổng nguồn vốn (tổng nguồn vốn tương đương tổng tài sản được xác định trong bảng cân đối kế toán của doanh nghiệp) hoặc số lao động bình quân năm (tổng nguồn vốn là tiêu chí ưu tiên), cụ thể như sau [8]: 7 Quy mô Doanh nghiệp siêu Doanh nghiệp nhỏ Doanh nghiệp vừa nhỏ Số lao động Tổng nguồn Số lao động Số lao động Số lao động (ngƣời) vốn (tỷ (ngƣời) (ngƣời) (ngƣời) Khu vực đồng) Dƣới 10 Dƣới 20 Trên 10 đến Trên 20 đến Trên 200 đến I. Nông, lâm dƣới 200 dƣới 100 dƣới 300 nghiệp và thủy sản Dƣới 10 Dƣới 20 Trên 10 đến Trên 20 đến Trên 200 đến II. Công nghiệp và dƣới 200 dƣới 100 dƣới 300 xây dựng Dƣới 10 Dƣới 10 Trên 10 đến Trên 10 đến Trên 50 đến III. Thƣơng mại và dƣới 50 dƣới 50 dƣới 100 dịch vụ 1.

Đặc điểm của các doanh nghiệp nhỏ và vừa Ở nƣớc ta, các DNNVV đã trải qua một quá trình phát triển gắn với quá trình đổi mới nền kinh tế. Trong thời gian qua, Chính phủ đã tiến hành nhiều đổi mới để cải thiện môi trƣờng đầu tƣ, trợ giúp DNNVV phát triển. Đặc điểm chung của các DNNVV, nhất là trong giai đoạn mới hình thành và phát triển là còn thiếu tiềm lực về vốn, công nghệ, kỹ năng quản lý non kém, khả năng cạnh tranh trên thị trƣờng hạn chế. Sau một thời gian phát triển, DNNVV đã có sự phát triển đáng kể về mặt số lƣợng và tỷ trọng so với toàn bộ khu vực doanh nghiệp.

Những đặc điểm của DNNVV ở Việt Nam đƣợc thể hiện nhƣ sau:  Tính chất hoạt động kinh doanh Doanh nghiệp vừa và nhỏ thƣờng tập trung ở nhiều khu vực chế biến và dịch vụ, tức là gần với ngƣời tiêu dùng hơn. Trong đó cụ thể là: 8 Doanh nghiệp vừa và nhỏ là vệ tinh, chế biến bộ phận chi tiết cho các doanh nghiệp lớn với tƣ cách là tham gia vào các sản phẩm đầu tƣ. Doanh nghiệp vừa và nhỏ thực hiện các dịch vụ đa dạng và phong phú trong nền kinh tế nhƣ các dịch vụ trong quá trình phân phối và thƣơng mại hoá, dịch vụ sinh hoạt và giải trí, dịch vụ tƣ vấn và hỗ trợ. Trực tiếp tham gia chế biến các sản phẩm cho ngƣời tiêu dùng cuối cùng với tƣ cách là nhà sản xuất toàn bộ.

Chính nhờ tính chất hoạt động kinh doanh này mà các doanh nghiệp vừa và nhỏ có lợi thế về tính linh hoạt. Có thể nói tính linh hoạt là đặc tính trội của các doanh nghiệp vừa và nhỏ, nhờ cấu trúc và quy mô nhỏ nên khả năng thay đổi mặt hàng, chuyển hƣớng kinh doanh thậm chí cả địa điểm kinh doanh đƣợc coi là mặt mạnh của các doanh nghiệp vừa và nhỏ.  Về vốn DNNVV có nguồn vốn nhỏ, thƣờng là những doanh nghiệp khởi sự thuộc khu vực kinh tế tƣ nhân, việc khởi sự kinh doanh và mở rộng quy mô đầu tƣ, đổi mới công nghệ, thiết bị đƣợc thực hiện chủ yếu bằng một phần vốn tự có và tín dụng khác nhƣ vay, mƣợn bạn bè, ngƣời thân hay từ các tổ chức tài chính khác trong xã hội. DNNVV thƣờng hƣớng vào những lĩnh vực phục vụ trực tiếp đời sống, những sản phẩm có sức mua cao, thị trƣờng tiêu thụ lớn, nên huy động đƣợc các nguồn lực xã hội, các nguồn vốn còn tiềm ẩn trong dân.

DNNVV có vốn đầu tƣ ban đầu ít nên chu kỳ sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp thƣờng ngắn dẫn đến khả năng thu hồi vốn nhanh tạo điều kiện cho doanh nghiệp kinh doanh hiệu quả. Với quy mô vừa và nhỏ các doanh nghiệp này rất linh hoạt, dễ thích ứng với sự biến đổi nhanh chóng của thị trƣờng, thích hợp với điều kiện sử dụng các trình độ kỹ thuật khác nhau nhƣ thủ công, cơ khí và bán cơ khí để sản xuất ra những sản phẩm thích ứng với yêu cầu của nhiều tầng lớp dân cƣ có thu nhập khác nhau. Dễ khởi nghiệp, phát triển rộng khắp ở cả thành thị và nông thôn, thông thƣờng để thành lập một doanh nghiệp vừa và nhỏ chỉ cần vốn đầu tƣ ban đầu 9 không lớn, mặt bằng sản xuất nhỏ hẹp, quy mô nhà xƣởng vừa phải. Đặc điểm này làm cho doanh nghiệp nhỏ và vừa năng động, phát triển ở khắp mọi nơi, mọi ngành nghề, tạo điều kiện cho nền kinh tế khai thác mọi tiềm năng, tạo ra một thị trƣờng cạnh tranh lành mạnh hơn.

 Về năng lực cạnh tranh Năng lực kinh doanh còn hạn chế do quy mô vốn nhỏ nên các DNNVV không có điều kiện đầu tƣ để nâng cấp, đổi mới máy móc, mua sắm thiết bị công nghệ tiên tiến, hiện đại. Việc sử dụng các công nghệ lạc hậu dẫn đến chất lƣợng sản phẩm không cao, tính độc đáo không cao, giá trị gia tăng trong tổng giá trị sản phẩm nói chung thấp, tính cạnh tranh trên thị trƣờng kém. DNNVV cũng gặp nhiều khó khăn trong việc tìm kiếm, thâm nhập thị trƣờng và phân phối sản phẩm do thiếu thông tin về thị trƣờng. Khả năng tiếp cận thị trƣờng kém, đặc biệt đối với thị trƣờng nƣớc ngoài.

Nguyên nhân chủ yếu là do các DNNVV thƣờng là những doanh nghiệp mới hình thành, công tác tiếp thị còn kém hiệu quả và cũng chƣa có nhiều khách hàng truyền thống. Thêm vào đó, quy mô thị trƣờng của các doanh nghiệp này thƣờng phục vụ cho nhu cầu của địa phƣơng, việc mở rộng ra các thị trƣờng mới là rất khó khăn đã hạn chế năng lực cạnh tranh của các DNNVV.  Về lao động Phần lớn các DNNVV sử dụng nhiều lao động giản đơn, quy mô lao động nhỏ, trình độ tay nghề chƣa cao, đa số là sử dụng lao động hộ gia đình, thuê và tuyển dụng ở các tỉnh. Lao động thủ công còn chiếm tỷ trọng lớn.

Trình độ quản lý và tay nghề của ngƣời lao động còn hạn chế. Đội ngũ quản lý còn thiếu trình độ, kỹ năng quản lý, sử dụng kinh nghiệm là chủ yếu, chƣa có chuyên môn. Tuy Việt Nam có lực lƣợng lao động dồi dào, trình độ học vấn tƣơng đối cao so với các nƣớc có cùng trình độ phát triển, nhƣng chủ yếu là lao động làm việc giản đơn, tỷ lệ lao động đã qua đào tạo nghề thấp, năng suất lao động không cao. Số lƣợng DNNVV có chủ doanh nghiệp giỏi, trình độ chuyên môn cao và năng lực quản lý tốt chƣa nhiều.