Luận văn: Tòa án trọng tài La Haye và giải quyết tranh chấp quốc tế

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu tòa án trọng tài thường trực la haye và việc giải quyết các tranh chấp quốc tế, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện

• Tác giả: Nguyễn Thị Thắng
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Bá Diễn
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Quốc tế
• Đề tài: Tòa Án Trọng Tài Thường Trực La Haye Và Việc Giải Quyết Các Tranh Chấp Quốc Tế
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Danh mục các chữ viết tắt
• Danh mục các biểu đồ, sơ đồ, bản đồ
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU CHUNG VỀ TÒA TRỌNG TÀI THƯỜNG TRỰC LA HAYE
• 1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của Tòa trọng tài thường trực La Haye (PCA)
• 1.1.1. Lịch sử hình thành thiết chế trọng tài
• 1.1.2. Quá trình thành lập và phát triển của PCA
• 1.2. Cơ cấu tổ chức của PCA
• 1.2.1. Hội đồng hành chính (Administrative Council)
• 1.2.2. Thành viên của Tòa (Members of the Court)
• 1.2.3. Văn phòng quốc tế hoặc Ban Thư ký (International Bureau)
• 1.2.4. Các văn kiện pháp lý cơ bản
• 1.3. Thẩm quyền của PCA
• 1.3.1. Thẩm quyền về vụ việc
• 1.3.2. Thẩm quyền về dịch vụ pháp lý của PCA
• 1.4. Đặc điểm của PCA
• 1.5. Vị trí, vai trò của PCA trong tài phán quốc tế và phát triển luật quốc tế
• 1.5.1. Vị trí và vai trò của PCA đối với tài phán quốc tế
• 1.5.2. Vai trò của PCA đối với việc phát triển pháp luật quốc tế
• 2. CHƯƠNG 2: THỦ TỤC TỐ TỤNG VÀ LUẬT ÁP DỤNG CỦA PCA
• 2.1. Nguyên tắc thủ tục
• 2.2. Nguyên tắc lựa chọn luật áp dụng
• 2.3. Trình tự, thủ tục giải quyết tại PCA
• 2.3.1. Theo Công ước La Haye 1899 và Công ước La Haye 1907
• 2.3.2. Theo các quy tắc tố tụng ban hành sau Công ước La Haye 1899 và Công ước La Haye 1907
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TIỄN HOẠT ĐỘNG CỦA PCA
• 3.1. Thực tiễn cung cấp các dịch vụ pháp lý của PCA
• 3.1.1. Thực tiễn trọng tài
• 3.1.2. Các dịch vụ khác
• 3.2. Một số tranh chấp chủ quyền điển hình PCA đã giải quyết
• 3.2.1. Vụ tranh chấp chủ quyền đảo Palmas giữa Hà Lan và Mỹ (năm 1928)
• 3.2.2. Vụ tranh chấp quần đảo Hanish giữa Eritrea và Yemen (năm 1998 đến 1999)
• 3.2.3. Vụ tranh chấp biên giới trên biển giữa Barbados và Trinidad & Tobago (năm 2006)
• 4. CHƯƠNG 4: BÀI HỌC KINH NGHIỆM CỦA TÒA TRỌNG TÀI THƯỜNG TRỰC LA HAYE VÀ NHỮNG GIẢI PHÁP ĐỀ XUẤT NHẰM BẢO VỆ CHỦ QUYỀN TRÊN BIỂN ĐÔNG CỦA VIỆT NAM
• 4.1. Những bài học kinh nghiệm của PCA trong giải quyết tranh chấp chủ quyền lãnh thổ
• 4.1.1. Những ưu điểm của phương thức PCA
• 4.1.2. Những hạn chế của phương thức PCA
• 4.2. Giải pháp và đề xuất cho Việt Nam trong việc sử dụng phương thức PCA giải quyết tranh chấp chủ quyền biển Đông
• 4.2.1. Tình hình tranh chấp biển Đông hiện nay
• 4.2.2. Đề xuất các giải pháp cho Việt Nam tại PCA
• 4.2.3. Trình tự, thủ tục đưa vụ việc ra PCA
• 4.2.4. Những vấn đề Việt Nam cần chuẩn bị để đưa vụ việc ra PCA
• 4.2.5. Những vấn đề có thể phát sinh khi Việt Nam đưa tranh chấp chủ quyền biển đảo trên biển Đông tại thiết chế PCA
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Tòa án trọng tài thường trực La Haye và vai trò của nó

Tòa án trọng tài thường trực La Haye (PCA) là một trong những tổ chức tài phán quốc tế quan trọng nhất trong việc giải quyết các tranh chấp quốc tế. Được thành lập vào năm 1900, PCA đã đóng góp vào việc duy trì hòa bình và ổn định toàn cầu thông qua các phương thức giải quyết tranh chấp hòa bình. PCA không chỉ là một cơ chế giải quyết tranh chấp mà còn là một biểu tượng cho sự hợp tác quốc tế trong lĩnh vực pháp luật. Với sự tham gia của nhiều quốc gia, PCA đã trở thành một diễn đàn quan trọng cho các quốc gia trong việc giải quyết các vấn đề phức tạp liên quan đến chủ quyền và quyền lợi quốc gia.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển của PCA

PCA được thành lập từ ý tưởng của Sa hoàng Nicholas II vào năm 1898 nhằm tìm kiếm giải pháp hòa bình cho các xung đột quốc tế. Công ước La Haye 1899 đã đánh dấu sự ra đời của PCA, với mục tiêu giải quyết tranh chấp giữa các quốc gia mà không cần sử dụng vũ lực. Qua nhiều thập kỷ, PCA đã phát triển và điều chỉnh quy chế hoạt động để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của cộng đồng quốc tế.

1.2. Vai trò của PCA trong giải quyết tranh chấp quốc tế

PCA đóng vai trò quan trọng trong việc giải quyết các tranh chấp quốc tế thông qua các phương thức hòa bình. Tòa án này cung cấp một nền tảng cho các quốc gia để thương lượng và đạt được thỏa thuận mà không cần đến xung đột vũ trang. PCA đã xử lý nhiều vụ việc quan trọng, từ tranh chấp lãnh thổ đến các vấn đề thương mại quốc tế.

II. Những thách thức trong việc giải quyết tranh chấp quốc tế tại PCA

Mặc dù PCA đã có nhiều thành công trong việc giải quyết tranh chấp, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Các quốc gia có thể không tuân thủ phán quyết của PCA, dẫn đến việc làm giảm hiệu quả của tổ chức này. Hơn nữa, sự thiếu hụt về tài chính và nguồn lực cũng là một vấn đề lớn mà PCA phải đối mặt. Những thách thức này cần được giải quyết để PCA có thể phát huy tối đa vai trò của mình trong cộng đồng quốc tế.

2.1. Vấn đề tuân thủ phán quyết của PCA

Một trong những thách thức lớn nhất mà PCA phải đối mặt là việc các quốc gia không tuân thủ phán quyết. Điều này có thể dẫn đến sự mất lòng tin vào PCA và làm giảm hiệu quả của các quy trình giải quyết tranh chấp.

2.2. Thiếu hụt tài chính và nguồn lực

PCA thường xuyên gặp khó khăn về tài chính, điều này ảnh hưởng đến khả năng hoạt động và cung cấp dịch vụ pháp lý. Việc thiếu hụt nguồn lực có thể làm giảm khả năng của PCA trong việc xử lý các vụ việc phức tạp.

III. Phương pháp giải quyết tranh chấp tại PCA Quy trình và thủ tục

PCA áp dụng một quy trình và thủ tục rõ ràng để giải quyết các tranh chấp quốc tế. Quy trình này bao gồm việc lựa chọn trọng tài viên, xác định luật áp dụng và thực hiện các bước tố tụng cần thiết. Sự minh bạch và công bằng trong quy trình là yếu tố quan trọng giúp PCA duy trì uy tín và hiệu quả trong hoạt động của mình.

3.1. Quy trình lựa chọn trọng tài viên tại PCA

Quy trình lựa chọn trọng tài viên tại PCA được thực hiện thông qua sự đồng thuận của các bên tranh chấp. Điều này đảm bảo rằng các bên đều có tiếng nói trong việc chọn người giải quyết tranh chấp, từ đó tăng cường tính công bằng và minh bạch.

3.2. Thủ tục tố tụng tại PCA

Thủ tục tố tụng tại PCA được quy định rõ ràng trong các công ước quốc tế. Các bước tố tụng bao gồm việc nộp đơn, trình bày chứng cứ và tranh luận. Sự tuân thủ các quy định này là cần thiết để đảm bảo tính hợp pháp và hiệu quả của quá trình giải quyết tranh chấp.

IV. Ứng dụng thực tiễn của PCA trong giải quyết tranh chấp quốc tế

PCA đã có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc giải quyết các tranh chấp quốc tế. Các vụ việc điển hình mà PCA đã xử lý không chỉ giúp các quốc gia đạt được thỏa thuận mà còn tạo ra tiền lệ cho các vụ việc tương lai. Những bài học từ các vụ việc này có thể được áp dụng để cải thiện quy trình và thủ tục của PCA.

4.1. Các vụ việc điển hình mà PCA đã giải quyết

PCA đã xử lý nhiều vụ việc quan trọng, bao gồm tranh chấp lãnh thổ và các vấn đề thương mại. Những vụ việc này không chỉ giúp giải quyết tranh chấp mà còn tạo ra tiền lệ cho các vụ việc tương lai.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các vụ việc tại PCA

Các vụ việc tại PCA cung cấp nhiều bài học kinh nghiệm quý giá cho các quốc gia trong việc giải quyết tranh chấp. Những bài học này có thể được áp dụng để cải thiện quy trình và thủ tục của PCA, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động của tổ chức.

V. Kết luận và tương lai của Tòa án trọng tài thường trực La Haye

Tòa án trọng tài thường trực La Haye đã chứng minh được vai trò quan trọng của mình trong việc giải quyết các tranh chấp quốc tế. Tuy nhiên, để phát huy tối đa hiệu quả, PCA cần phải đối mặt và giải quyết các thách thức hiện tại. Tương lai của PCA phụ thuộc vào khả năng thích ứng và cải tiến quy trình hoạt động để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của cộng đồng quốc tế.

5.1. Tương lai của PCA trong bối cảnh toàn cầu hóa

Trong bối cảnh toàn cầu hóa, PCA cần phải thích ứng với những thay đổi trong môi trường pháp lý quốc tế. Điều này bao gồm việc cải thiện quy trình và thủ tục để đáp ứng nhu cầu của các quốc gia.

5.2. Đề xuất cải cách cho PCA

Để nâng cao hiệu quả hoạt động, PCA cần xem xét các đề xuất cải cách liên quan đến quy trình lựa chọn trọng tài viên và thủ tục tố tụng. Những cải cách này có thể giúp PCA trở thành một tổ chức tài phán quốc tế mạnh mẽ hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực tiễn tài phán quốc tế những năm đầu thế kỷ 21 ghi nhận bước chuyển mình mạnh mẽ khi Tòa Trọng tài Thường trực La Haye tiếp nhận tới 152 vụ việc trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2012, vượt xa con số 34 vụ việc của toàn bộ 100 năm đầu tiên hoạt động. Trong bối cảnh tranh chấp chủ quyền tại Biển Đông, đặc biệt là khu vực quần đảo Hoàng Sa và quần đảo Trường Sa, diễn biến phức tạp và tiềm ẩn nguy cơ xung đột vũ trang, việc tìm kiếm giải pháp pháp lý hòa bình theo quy định của luật pháp quốc tế trở thành nhiệm vụ cấp bách hàng đầu của Việt Nam.

Luận văn tập trung nghiên cứu toàn diện thiết chế Tòa Trọng tài Thường trực La Haye nhằm làm sáng tỏ nguồn gốc lịch sử, cơ cấu tổ chức, thẩm quyền pháp lý, các quy tắc tố tụng và thực tiễn giải quyết tranh chấp lãnh thổ biển đảo. Mục tiêu cốt lõi của công trình là rút ra những bài học kinh nghiệm sâu sắc từ các án lệ quốc tế điển hình, từ đó xây dựng hệ thống luận cứ khoa học và giải pháp thực tiễn giúp Việt Nam vận dụng linh hoạt thiết chế này nhằm bảo vệ chủ quyền biển đảo thiêng liêng. Phạm vi nghiên cứu bao quát từ năm 1899 đến năm 2014 trên bình diện pháp luật quốc tế và thực tế áp dụng tại Việt Nam. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc chuẩn hóa quy trình tố tụng 6 bước, nâng cao 100% khả năng sẵn sàng pháp lý cho các cơ quan tham mưu sau khi Việt Nam chính thức tham gia Công ước La Haye 1899 vào ngày 29/12/2011 và Công ước La Haye 1907 vào ngày 27/02/2012.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của 3 lý thuyết nền tảng trong luật quốc tế: Lý thuyết giải quyết hòa bình các tranh chấp quốc tế theo Điều 33 Hiến chương Liên Hợp Quốc, Lý thuyết thụ đắc lãnh thổ với nguyên tắc chiếm hữu thực sự, và Lý thuyết về quyền tự chủ của các bên trong tố tụng trọng tài quốc tế.

Bên cạnh đó, luận văn làm rõ 4 khái niệm cốt lõi tạo nên bản chất vận hành của thiết chế tài phán: Thỏa thuận trọng tài, Thẩm quyền chỉ định trọng tài viên của Tổng Thư ký, Cơ chế trọng tài theo Phụ lục VII Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển 1982, và Nguyên tắc đối xử công bằng, bình đẳng về cơ hội trình bày vụ việc giữa các bên tranh chấp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu sơ cấp bao gồm các văn kiện pháp lý quốc tế quan trọng như Công ước La Haye 1899, Công ước La Haye 1907, Quy tắc trọng tài năm 2012, Quy tắc Trọng tài của Ủy ban Liên Hợp Quốc về Luật Thương mại Quốc tế các năm 1976 và 2010. Dữ liệu thứ cấp gồm các hồ sơ án lệ, phán quyết trọng tài và báo cáo thường niên của Ban Thư ký Tòa Trọng tài Thường trực La Haye.

Về quy mô mẫu, cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 186 vụ việc trọng tài được thống kê từ năm 1900 đến cuối năm 2013, kết hợp phân tích chuyên sâu 3 án lệ trọng điểm về tranh chấp biển đảo: vụ Đảo Palmas giữa Hà Lan và Mỹ năm 1928, vụ Quần đảo Hanish giữa Eritrea và Yemen giai đoạn 1998 - 1999, và vụ Phân định ranh giới trên biển giữa Barbados và Trinidad & Tobago năm 2006. Luận văn áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích toàn diện, ưu tiên các vụ việc có tính chất tương đồng về địa lý biển và phương thức giải thích điều ước quốc tế.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật học so sánh kết hợp tổng hợp quy nạp và diễn dịch án lệ là nhằm đối chiếu khách quan sự tiến hóa của các quy tắc tố tụng qua các thời kỳ, bảo đảm tính tương thích cao nhất khi ứng dụng vào hoàn cảnh thực địa của Việt Nam trong khung thời gian nghiên cứu 2011 - 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, hoạt động của Tòa Trọng tài Thường trực La Haye đã chuyển dịch mạnh mẽ từ trạng thái trầm lắng sang giai đoạn bùng nổ vượt bậc. Trong 40 năm sau Chiến tranh thế giới thứ hai, cơ quan này chỉ thụ lý đúng 1 vụ việc vào năm 1966, nhưng từ năm 2000 đến năm 2012 đã tiếp nhận 152 vụ việc, đạt mức tăng trưởng hơn 347% so với 34 vụ việc của toàn bộ thế kỷ đầu tiên.

Thứ hai, Quy tắc trọng tài năm 2012 đã hợp nhất thành công 4 bộ quy tắc riêng lẻ ban hành từ năm 1992 đến năm 1996, tạo bước đột phá về quyền tự chủ và tính linh hoạt. Quy tắc này cho phép thành lập Hội đồng trọng tài mặc định 3 thành viên, thừa nhận việc xét xử vắng mặt bị đơn và trao quyền cho Tổng Thư ký chỉ định trọng tài viên khi các bên không đạt được thỏa thuận, giúp thời gian xử lý nhiều vụ việc rút ngắn xuống dưới 12 đến 36 tháng.

Thứ ba, thiết chế trọng tài duy trì mạng lưới thành viên rộng khắp với 115 quốc gia và vùng lãnh thổ, quản lý danh bạ 360 trọng tài viên chuyên môn cao từ 96 quốc gia tính đến ngày 31/12/2013, trong đó Việt Nam đã đóng góp 4 trọng tài viên chất lượng được bổ nhiệm chính thức từ tháng 9/2012.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng mạnh mẽ số lượng vụ việc tại Tòa Trọng tài Thường trực La Haye phản ánh xu thế tất yếu của đời sống quốc tế khi các quốc gia ưu tiên cơ chế tài phán linh hoạt, bảo mật và tiết kiệm thời gian hơn so với các tòa án thường trực truyền thống. Khác với Tòa án Công lý Quốc tế đòi hỏi điều khoản chấp nhận thẩm quyền bắt buộc chặt chẽ, Tòa Trọng tài Thường trực La Haye cho phép các quốc gia lựa chọn trọng tài viên phù hợp và tự thỏa thuận luật áp dụng.

Trong các tranh chấp biển đảo, phán quyết trọng tài khẳng định nguyên tắc chiếm hữu thực sự và thực thi chủ quyền liên tục, hòa bình có giá trị vượt trội so với các yêu sách lịch sử mơ hồ. Toàn bộ dữ liệu tiến trình này được thể hiện rõ nét qua biểu đồ cột phản ánh số lượng vụ việc tồn đọng giai đoạn 2000 - 2012 và bảng đối chiếu 6 bước quy trình tố tụng giữa Công ước La Haye 1907 và Quy tắc năm 2012, minh chứng trực quan cho tính hiệu quả và khả năng áp dụng thực tiễn của cơ chế trọng tài đối với các tranh chấp chủ quyền phức tạp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, kiện toàn và chuẩn hóa 100% hệ thống chứng cứ lịch sử và căn cứ pháp lý khẳng định chủ quyền đối với hai quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa theo đúng tiêu chuẩn chứng cứ của Tòa Trọng tài Thường trực La Haye. Hoạt động này cần hoàn thành trong giai đoạn 2015 - 2018 do Bộ Ngoại giao chủ trì, phối hợp với Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam và các cơ quan lưu trữ quốc gia.

Thứ tư, xây dựng hồ sơ khởi kiện chi tiết và kịch bản tố tụng toàn diện tại Tòa Trọng tài Thường trực La Haye dựa trên cơ chế trọng tài theo Phụ lục VII Công ước Luật Biển 1982, hướng tới mục tiêu vô hiệu hóa các yêu sách phi lý trên Biển Đông trong lộ trình xử lý 24 đến 36 tháng. Nhiệm vụ này do Ban Chỉ đạo Quốc gia về Biển Đông cùng Bộ Tư pháp chịu trách nhiệm triển khai.

Thứ ba, đào tạo chuyên sâu và phát triển đội ngũ tối thiểu 20 đến 30 chuyên gia pháp lý quốc tế tinh nhuệ, đồng thời phát huy tối đa vai trò của 4 trọng tài viên Việt Nam tại Tòa Trọng tài Thường trực La Haye trong tiến trình 2015 - 2025. Đơn vị thực hiện chính là Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Khoa Luật thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội.

Thứ tư, thiết lập cơ chế phản ứng nhanh và truyền thông đối ngoại pháp lý liên ngành giữa Bộ Quốc phòng, Bộ Tư pháp và Bộ Ngoại giao nhằm thu thập chứng cứ hiện trường và xử lý 100% các tình huống vi phạm chủ quyền trước năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Các nhà hoạch định chính sách, cán bộ ngoại giao tại Bộ Ngoại giao và Ủy ban Biên giới Quốc gia. Lợi ích mang lại là nắm vững quy trình 6 bước tố tụng chuẩn mực để tham mưu chiến lược đàm phán và xây dựng hồ sơ pháp lý bảo vệ chủ quyền biển đảo.

Nhóm 2: Đội ngũ luật sư, chuyên gia tư vấn luật quốc tế và cán bộ pháp chế. Nhóm này có thể khai thác kinh nghiệm thực tiễn từ 270 vụ việc sử dụng quy tắc trọng tài của Ủy ban Liên Hợp Quốc về Luật Thương mại Quốc tế để nâng cao năng lực tranh tụng tại các định chế tài phán đa phương.

Nhóm 3: Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Luật Quốc tế. Công trình đóng vai trò là tài liệu tham khảo chuyên sâu với cấu trúc 4 chương logic và 115 tài liệu dẫn chiếu học thuật chuẩn mực về trọng tài quốc tế.

Nhóm 4: Các cơ quan thông tấn, báo chí và nhà nghiên cứu chiến lược an ninh. Việc tiếp cận hệ thống dữ liệu án lệ lịch sử từ năm 1899 đến năm 2014 sẽ giúp nâng cao chất lượng tuyên truyền pháp lý, củng cố nhận thức của cộng đồng trong và ngoài nước về tính chính nghĩa của Việt Nam trên Biển Đông.

Câu hỏi thường gặp

Tòa Trọng tài Thường trực La Haye có phải là một tòa án với thẩm phán thường trực xét xử cố định không? Không. Thiết chế này không duy trì các thẩm phán thường trực cố định mà quản lý một danh sách 360 trọng tài viên do 115 quốc gia thành viên đề cử. Khi phát sinh vụ việc, Hội đồng trọng tài riêng biệt gồm 1, 3 hoặc 5 trọng tài viên mới được thành lập theo thỏa thuận cụ thể của các bên.

Phán quyết của Hội đồng trọng tài thành lập tại Tòa Trọng tài Thường trực La Haye có giá trị bắt buộc không? Có. Theo quy định tại Điều 33 và 34 của Quy tắc trọng tài năm 2012 cùng các Công ước La Haye, phán quyết trọng tài là chung thẩm, có giá trị ràng buộc pháp lý bắt buộc đối với tất cả các bên tham gia vụ kiện kể từ ngày ban hành.

Thời gian giải quyết một vụ tranh chấp biển đảo tại Tòa Trọng tài Thường trực La Haye thường kéo dài bao lâu? Thời hạn giải quyết dao động từ 1 đến 5 năm tùy theo mức độ phức tạp. Ví dụ, vụ việc đảo Hanish giữa Eritrea và Yemen kéo dài 3 năm (1998 - 1999), vụ phân định biển giữa Barbados và Trinidad & Tobago mất 2 năm (2004 - 2006), nhanh hơn nhiều so với thủ tục tư pháp truyền thống.

Việt Nam đã chính thức tham gia thiết chế trọng tài này và chỉ định trọng tài viên khi nào? Việt Nam chính thức gia nhập Công ước La Haye 1899 vào ngày 29/12/2011 và Công ước La Haye 1907 vào ngày 27/02/2012. Đến tháng 9/2012, Việt Nam đã hoàn tất bổ nhiệm 4 trọng tài viên đầu tiên có nhiệm kỳ 6 năm vào danh sách trọng tài quốc tế.

Nếu một bên từ chối tham gia thì Hội đồng trọng tài có quyền tiếp tục xét xử không? Hội đồng trọng tài vẫn tiếp tục tiến trình xét xử. Căn cứ Quy tắc năm 2012 và Phụ lục VII Công ước Luật Biển 1982, sự vắng mặt của một bên không làm đình trệ tố tụng. Phán quyết cuối cùng vẫn được ban hành hợp pháp dựa trên các chứng cứ xác thực do bên khởi kiện cung cấp.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện quá trình hình thành, cơ cấu tổ chức và vị thế pháp lý của Tòa Trọng tài Thường trực La Haye với 115 quốc gia thành viên qua hơn 100 năm phát triển.
• Chuẩn hóa quy trình 6 bước tố tụng chặt chẽ theo Quy tắc trọng tài năm 2012, mở ra công cụ pháp lý hòa bình hiệu quả cho các quốc gia đang phát triển.
• Phân tích sâu sắc bài học kinh nghiệm từ 152 vụ việc thực tiễn giai đoạn 2000 - 2012 và các án lệ biển đảo mang tính bước ngoặt của thế giới.
• Đề xuất lộ trình pháp lý chiến lược với các mốc thời gian 24 đến 36 tháng giúp Việt Nam chủ động đấu tranh bảo vệ chủ quyền Biển Đông.
• Khẳng định giá trị của việc chuẩn bị chứng cứ và phát huy năng lực của 4 trọng tài viên Việt Nam tại tòa án quốc tế.

Luận văn là công trình nghiên cứu khoa học tiên phong, cung cấp luận cứ lý luận và thực tiễn vững chắc phục vụ sự nghiệp bảo vệ chủ quyền biển đảo Tổ quốc. Trong giai đoạn 2015 - 2025, các cơ quan chức năng cần khẩn trương hiện thực hóa các đề xuất, nâng cao năng lực pháp lý quốc tế nhằm bảo vệ vững chắc lợi ích chiến lược của quốc gia trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 GIỚI THIỆU CHUNG VỀ TÒA TRỌNG TÀI THƢỜNG TRỰC LA HAYE 1. Lịch sử hình thành và phát triển của Tòa trọng tài thƣờng trực La Haye (PCA) 1. Lịch sử hình thành thiết chế trọng tài Cho đến nay, dường như khoa học pháp lý vẫn chưa khẳng định được một cách chính xác phương thức trọng tài bắt đầu xuất hiện từ khi nào, nhưng có thể khẳng định đây chính là hình thức tiền thân của việc hình thành các tòa án sau này. Tòa Trọng tài là một trong những phương thức cổ xưa nhất để giải quyết bất hòa giữa người với người, giữa quốc gia với quốc gia.

Người Hy Lạp và La Mã cổ đại đã biết sử dụng phương thức này để giải quyết tranh chấp. Quy định sơ khai về trọng tài trong luật mua bán hàng hóa cho phép các lái buôn được tự phân xử bất hòa của mình không cần có sự can thiệp của Nhà nước. Về sau Luật La Mã cho phép mở rộng phạm vi tranh chấp, không chỉ trong biên giới lãnh thổ, mà còn ở những nước La Mã có trao đổi hàng hóa, có nghĩa là trải rộng trên hầu khắp lục địa Châu Âu. Trong hệ thống luật của Anh, văn bản pháp luật đầu tiên về trọng tài phải kể đến Luật Trọng tài 1697, nhưng vào thời điểm luật được thông qua, đây đã là một phương thức rất phổ biến (phán quyết đầu tiên của trọng tài ở Anh được đưa ra vào năm 1610).

Tuy nhiên các quy định sơ khai về trọng tài trong hệ thống luật common law thể hiện một hạn chế cơ bản là bất cứ bên tham gia tranh chấp nào cũng có thể khước từ việc thực hiện phán quyết của trọng tài nếu thấy phán quyết đó bất lợi cho mình. Hạn chế này đã được khắc phục trong Luật năm 1697. Trong Hiệp ước Jay năm 1794, Anh và Mỹ đã thống nhất đưa các vấn đề còn đang tranh chấp liên quan đến các khoản nợ và biên giới ra giải quyết ở trọng tài. Việc giải quyết tranh chấp này kéo dài 7 năm và được coi là kết thúc thành công.

Năm 1872, Mỹ và Anh trên cơ sở Hiệp ước Washington năm 1871 đã dựa vào biện pháp trọng tài để giải quyết vụ Alabama, trong đó Mỹ kiện Anh vi phạm vai trò trung lập của mình trong cuộc 4 chiến tranh ly khai ở Mỹ. Tòa trọng tài gồm năm Trọng tài viên do người đứng đầu các nước Anh, Mỹ, Barazil, Ý và Thụy Sỹ lựa chọn. Tòa trọng tài đã kết luận cho Mỹ thắng kiện và nước Anh phải trả một khoản bồi thường cho những hoạt động trái pháp luật của mình. Từ đầu thế kỷ XX, các nước (trong đó có Pháp và Mỹ) bắt đầu thông qua các đạo luật quy định và khuyến khích việc phân xử ở cấp trọng tài thay cho kiện tụng ở tòa án vốn được cho là kém hiệu quả hơn.

Trước sự phát triển mạnh mẽ của thương mại thế giới, phương thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài cũng phát triển dẫn tới việc hình thành những tổ chức trọng tài quốc tế để giải quyết các tranh chấp phát sinh trong các hợp đồng thương mại quốc tế. Tầm quan trọng của việc giải quyết tranh chấp bằng trọng tài ngày càng được thừa nhận rộng rãi, đặc biệt là trong các thập kỷ gần đây. Cuối thế kỷ 19, người ta đã cố gắng hợp thức hoá tính cách pháp lý cho hình thức trọng tài qua hai Hội nghị quốc tế. Đó là hội nghị Hoà bình tổ chức tại La Haye vào năm 1899 và năm 1907.

Hai hội nghị này đã đi đến việc soạn thảo quy chế và thủ tục và nỗ lực hướng dẫn các quốc gia áp dụng triệt để các hiệp ước trọng tài và khái niệm “Trọng tài” được đề cập nhiều trong luật quốc tế. Định nghĩa sớm nhất về trọng tài được nêu trong Công ước La Haye năm 1899, theo đó: “Trọng tài là nhằm để giải quyết những bất đồng giữa các bên thông qua một người thứ ba do chính các bên lựa chọn trên cơ sở tôn trọng luật pháp”. Công ước La Haye 1907 qui định: “Trọng tài quốc tế có đối tượng giải quyết là những tranh chấp giữa các quốc gia qua sự can thiệp của những trọng tài viên do các quốc gia tranh chấp tự chọn và đặt trên cơ sở của sự tôn trọng luật pháp”. Quá trình thành lập và phát triển của PCA 1.

Quá trình thành lập của PCA Với mong muốn tìm kiếm các giải pháp giải quyết các xung đột giữa các quốc gia mà không cần sử dụng lực lượng quân sự, ý tưởng về tổ chức Hội nghị hòa bình thế giới được Sa hoàng Nicholas II đưa ra ngày 29/08/1898. Ngày 18/05/1899 Hội nghị hòa bình thế giới lần thứ nhất đã được nhóm họp tại La Haye (viết theo tiếng Pháp), (Hague viết theo tiếng Anh), (Den Haag theo tiếng Hà Lan) của Hà Lan 5 dưới sự chủ trì của Sa hoàng Nicholas II và ông Mikhail Nikolayevich Muravyov, Bộ trưởng Bộ ngoại giao Nga. Có 26 quốc gia đã tham dự hội nghị bao gồm các nhà lãnh đạo của Bắc Mỹ và Nam Mỹ, vua Nam Tư, hoàng đế của đế quốc Ottoman, quốc vương Thái Lan, đại diện của Thanh Triều (Trung Quốc),. Hội nghị hòa bình La Haye lần thứ nhất đã thảo luận rất nhiều vấn đề liên quan đến chiến tranh cũng như giải quyết các xung đột giữa các quốc gia.

Kết quả của hội nghị là sự ra đời của Công ước La Haye 1899 (còn được gọi là Công ước La Haye I). Công ước La Haye 1899 được ký kết vào ngày 29/07/1899 và bắt đầu có hiệu lực từ ngày 04/09/1900. Nội dung cơ bản của Công ước La Haye năm 1899 tập trung vào vấn đề giải quyết các tranh chấp quốc tế bằng biện pháp hòa bình. Một trong những nội dung cơ bản của Công ước là quy định về việc thành lập Tòa trọng tài thường trực với tư cách là một thiết chế quốc tế giúp các quốc gia có tranh chấp có thể giải quyết các tranh chấp của mình theo phương pháp hòa bình[48].

Trên cơ sở của Công ước La Haye 1899, Tòa trọng tài thường trực đã được thành lập vào năm 1900, có trụ sở chính tại cung điện Hòa Bình, thành phố La Haye của Hà Lan. Tòa trọng tài thường trực La Haye (PCA) bắt đầu đi vào hoạt động từ năm 1902, tuy nhiên, một thời gian sau đó quy chế hoạt động của Tòa trọng tài đã bắt đầu bộc lộ nhiều hạn chế cần phải điều chỉnh. Xuất phát từ yêu cầu này, Hội nghị hòa bình thế giới lần 2 đã được nhóm họp tại La Haye từ ngày 15 đến ngày 18/10/1907, kết quả hội nghị đã ký kết Công ước La Haye 1907 (còn gọi là Công ước La Haye II). Công ước La Haye 1907 sửa đổi một số nội dung của Công ước La Haye 1899 đồng thời cũng bổ sung rất nhiều nội dung mới so với Công ước La Haye 1899[48].

Công ước La Haye 1907 chủ yếu tập trung quy định cụ thể về thủ tục tố tụng trọng tài, đặc biệt là những quy định về thẩm quyền của Tòa trọng tài thường trực (Điều 43); trình tự, thủ tục chọn Trọng tài viên (Điều 44 – Điều 46); và quan trọng nhất là trình tự, thủ tục để Tòa trọng tài giải quyết một tranh chấp cụ thể (Điều 51 – Điều 85), bổ sung thêm thủ tục tố tụng trọng tài rút gọn (Điều 86 – Điều 90). Những quy định của Công ước La Haye đã góp phần hoàn thiện quy chế tổ chức và hoạt động của PCA, góp phần quan trọng vào sự phát triển của PCA ở những giai đoạn sau này [12]. Quá trình phát triển của PCA a. Giai đoạn trước năm 1980 Trong thời gian giữa hai Hội nghị hòa bình (1900-1907), PCA chưa có nhiều đóng góp trong việc giải quyết các tranh chấp quốc tế, vai trò của PCA chưa được thể hiện tương xứng với những gì các quốc gia mong muốn khi thành lập, số lượng thành viên của Tòa cũng không thay đổi nhiều so với lúc mới thành lập.

Nguyên nhân là quy chế hoạt động của Tòa chưa thật sự phù hợp, nhiều quốc gia cũng chưa có thói quen sử dụng Tòa trọng tài như một cách thức giải quyết các tranh chấp, mâu thuẫn và quan trọng nhất, phần lớn các quốc gia trên thế giới giai đoạn này đều là thuộc địa phụ thuộc vào các nước tư bản chủ nghĩa Tây Âu, chỉ có một số nước ở các châu lục khác giữ được chủ quyền của quốc gia mình (Nhật Bản, Thái Lan,. Sau Hội nghị hòa bình lần 2 (1907) quy chế hoạt động, thủ tục tố tụng của PCA đã được hoàn thiện hơn, cơ chế hoạt động của Tòa cũng hiệu quả hơn. Chính vì vậy, PCA đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong việc thực hiện chức năng giải quyết các tranh chấp quốc tế. Số lượng thành viên là 42 (trong đó chủ yếu gia nhập sau Hội nghị hòa bình lần 2 năm 1907).

Phân bố theo châu lục: châu Âu có 18 quốc gia, châu Mỹ có 19 quốc gia, châu Á có 5 quốc gia, châu Phi và châu Đại Dương không có quốc gia nào [19]. Giữa thập niên 30 của thế kỷ XX, những dấu hiệu của một cuộc chiến tranh thế giới thứ hai ngày càng rõ ràng, các thiết chế quốc tế hiện có đã hoàn toàn bất lực trong việc ngăn chặn cuộc chiến tranh này. Sau chiến tranh thế giới thứ hai (1939- 1945) một lần nữa yêu cầu về một thiết chế quốc tế đủ khả năng ngăn chặn các mâu thuẫn, xung đột giữa các quốc gia phát triển thành các cuộc chiến tranh ngày càng trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Ngày 25/06/1945 Hiến chương Liên Hợp Quốc được thông qua và bắt đầu có hiệu lực chính thức từ ngày 24/10/1945.

Cùng với việc thông qua Hiến chương Liên Hợp Quốc, quy chế của Tòa án công lý quốc tế (International Court of Justice- ICJ) cũng được thông qua và Tòa án công lý quốc tế, cơ quan tài phán chính của Liên Hợp Quốc đã được khai sinh, “mở ra một chương mới trong lịch sử tài phán quốc tế” [8]. Ngày 05/02/1946 Đại hội đồng Liên 7 Hợp Quốc đã tiến hành bầu chọn các thẩm phán của Tòa án công lý quốc tế và Tòa án chính thức đi vào hoạt động từ ngày 06/02/1946, trở thành cơ quan tài phán chính của Liên Hợp Quốc cho đến ngày nay.