Tình hình mắc hội chứng viêm tử cung, viêm vú, mất sữa (MMA) trên đàn lợn nái sinh sản tại Ninh Bình

Nghiên cứu tình hình mắc hội chứng viêm tử cung, viêm vú mất sữa trên lợn nái sinh sản tại Ninh Bình, cung cấp thông tin hữu ích cho chăn nuôi.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Như Quán
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Tình Hình Mắc Hội Chứng Viêm Tử Cung, Viêm Vú, Mất Sữa (MMA) Trên Đàn Lợn NáI Sinh Sản Nuôi Theo Mô Hình Trang Trại Tại Tỉnh Ninh Bình
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục các chữ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục sơ đồ
• 1.6. Danh mục hình
• 1.7. Trích yếu luận văn
• 1.8. Thesis summary
• 2. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 3. MỤC ĐÍCH ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
• 4. Ý NGHĨA KHOA HỌC
• 5. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 5.1. CẤU TẠO, CHỨC NĂNG CƠ QUAN SINH DỤC CỦA LỢN CÁI
• 5.1.1. Buồng trứng (Ovarium)
• 5.1.2. Ống dẫn trứng (Oviductus)
• 5.1.3. Tử cung (Uterus)
• 5.1.4. Âm đạo (Vagina)
• 5.1.5. Âm hộ (Vulva)
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Hội Chứng MMA Lợn Nái Thách Thức Tại Ninh Bình

Hội chứng MMA ở lợn nái (viêm tử cung, viêm vú, mất sữa) là một vấn đề nghiêm trọng trong ngành chăn nuôi lợn, đặc biệt là tại Ninh Bình. Hội chứng này ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất sinh sản của lợn nái, gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, bệnh MMA trên lợn nái có thể làm giảm số lứa đẻ trong năm, thậm chí gây mất khả năng sinh sản. Bên cạnh đó, chất lượng sữa giảm sút do viêm vú lợn nái cũng ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của lợn con. Việc kiểm soát và phòng ngừa hội chứng MMA lợn là vô cùng quan trọng để đảm bảo hiệu quả chăn nuôi. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Thu (2016), hội chứng MMA gây ra nhiều ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất và sức khỏe của đàn lợn nái.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Việc Nghiên Cứu MMA Tại Ninh Bình

Ninh Bình đang chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp, chăn nuôi lợn phát triển nhanh chóng. Việc đảm bảo sức khỏe sinh sản cho đàn lợn nái là yếu tố then chốt. Nghiên cứu về MMA ở lợn nái giúp xác định rõ thực trạng, từ đó đưa ra giải pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả, phù hợp với điều kiện chăn nuôi tại địa phương. Điều này góp phần nâng cao năng suất và chất lượng đàn lợn, tăng thu nhập cho người chăn nuôi.

1.2. Ảnh Hưởng Của MMA Đến Năng Suất Sinh Sản Lợn Nái

Hội chứng MMA lợn gây ra nhiều vấn đề nghiêm trọng, bao gồm giảm số lứa đẻ, mất khả năng sinh sản, và giảm chất lượng sữa. Viêm tử cung lợn nái và viêm vú lợn nái là hai thành phần chính của hội chứng này, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng thụ thai và nuôi con của lợn nái. Việc điều trị bệnh MMA trên lợn nái kịp thời là rất quan trọng để bảo vệ năng suất sinh sản.

II. Nguyên Nhân Gây MMA Ở Lợn Nái Cách Phòng Tránh Hiệu Quả

Có nhiều nguyên nhân MMA lợn nái, bao gồm nhiễm khuẩn (Salmonella, E. coli, Streptococcus, Staphylococcus), điều kiện vệ sinh kém, can thiệp không hợp lý khi lợn đẻ, và chăm sóc nuôi dưỡng không đảm bảo. Các yếu tố này kết hợp gây ra triệu chứng MMA lợn nái: viêm tử cung, viêm vú, mất sữa. Để phòng bệnh MMA lợn nái, cần chú trọng vệ sinh chuồng trại, đảm bảo quy trình đỡ đẻ đúng kỹ thuật, và cung cấp chế độ dinh dưỡng hợp lý cho lợn nái sau sinh. Việc sử dụng kháng sinh dự phòng cần được cân nhắc kỹ lưỡng để tránh tình trạng kháng thuốc.

2.1. Vai Trò Của Vi Khuẩn Trong Gây Bệnh MMA

Các vi khuẩn như Salmonella, E. coli, Streptococcus, và Staphylococcus là những tác nhân chính gây ra viêm tử cung lợn nái và viêm vú lợn nái, hai thành phần quan trọng của hội chứng MMA lợn. Việc kiểm soát sự lây lan của các vi khuẩn này thông qua vệ sinh chuồng trại và quản lý sức khỏe đàn lợn là rất quan trọng.

2.2. Yếu Tố Môi Trường Và Chăm Sóc Ảnh Hưởng Đến MMA

Điều kiện vệ sinh kém, can thiệp không đúng cách khi lợn đẻ, và chế độ dinh dưỡng không hợp lý đều có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh MMA trên lợn nái. Đảm bảo chuồng trại sạch sẽ, quy trình đỡ đẻ đúng kỹ thuật, và cung cấp đủ dinh dưỡng cho lợn nái sau sinh là những biện pháp quan trọng để phòng bệnh MMA lợn nái.

2.3. Can Thiệp Bằng Tay Khi Đỡ Đẻ Nguy Cơ Tiềm Ẩn

Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Thu (2016), biện pháp can thiệp bằng tay khi lợn nái đẻ là một trong những yếu tố ảnh hưởng lớn đến bệnh viêm tử cung của lợn nái sau đẻ. Việc hạn chế can thiệp thô bạo và đảm bảo vệ sinh trong quá trình đỡ đẻ là rất quan trọng để giảm nguy cơ mắc MMA ở lợn nái.

III. Triệu Chứng MMA Ở Lợn Nái Cách Nhận Biết Và Chẩn Đoán Sớm

Các triệu chứng MMA lợn nái bao gồm sốt cao, mệt mỏi, kém ăn, dịch viêm chảy ra từ âm hộ, vú sưng nóng đỏ đau, và lợn mẹ lười cho con bú. Việc nhận biết sớm các triệu chứng này giúp can thiệp kịp thời, giảm thiểu thiệt hại. Chẩn đoán hội chứng MMA lợn dựa trên các triệu chứng lâm sàng và kết quả xét nghiệm dịch viêm. Cần phân biệt MMA với các bệnh khác có triệu chứng tương tự để có phác đồ điều trị phù hợp.

3.1. Các Biểu Hiện Lâm Sàng Của Viêm Tử Cung Viêm Vú Mất Sữa

Viêm tử cung lợn nái thường biểu hiện qua dịch viêm chảy ra từ âm hộ, có thể kèm theo sốt và kém ăn. Viêm vú lợn nái gây sưng nóng đỏ đau ở vú, khiến lợn mẹ khó chịu và lười cho con bú. Mất sữa lợn nái dẫn đến lợn con đói, còi cọc và dễ mắc bệnh.

3.2. Ảnh Hưởng Của MMA Đến Hành Vi Của Lợn Nái

Lợn nái mắc hội chứng MMA lợn thường trở nên mệt mỏi, kém ăn, và lười cho con bú. Điều này ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và sự phát triển của lợn con, làm tăng tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy và giảm tỷ lệ sống sót.

IV. Điều Trị MMA Lợn Nái Phác Đồ Hiệu Quả Tại Ninh Bình

Việc điều trị MMA lợn nái cần kết hợp sử dụng kháng sinh, thuốc giảm đau hạ sốt, và các biện pháp hỗ trợ. Phác đồ điều trị hiệu quả thường bao gồm kháng sinh (amoxycillin), thuốc tăng co bóp tử cung (oxytocin hoặc hanprost), và thụt rửa tử cung bằng dung dịch lugol. Cần chú trọng chăm sóc nuôi dưỡng, cung cấp đủ nước và điện giải cho lợn nái. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Thu (2016), phác đồ điều trị kết hợp kháng sinh và thuốc tăng co bóp tử cung mang lại hiệu quả cao.

4.1. Sử Dụng Kháng Sinh Trong Điều Trị MMA

Kháng sinh đóng vai trò quan trọng trong việc tiêu diệt vi khuẩn gây viêm tử cung lợn nái và viêm vú lợn nái. Amoxycillin là một lựa chọn phổ biến, với liều dùng 10-15mg/kg thể trọng. Cần tuân thủ đúng liều lượng và thời gian điều trị theo hướng dẫn của thú y.

4.2. Vai Trò Của Thuốc Tăng Co Bóp Tử Cung

Oxytocin hoặc hanprost giúp tăng co bóp tử cung, đẩy dịch viêm ra ngoài và giúp tử cung phục hồi nhanh hơn. Việc sử dụng thuốc này cần thận trọng, tuân theo chỉ định của thú y để tránh các tác dụng phụ không mong muốn.

4.3. Thụt Rửa Tử Cung Bằng Dung Dịch Lugol

Thụt rửa tử cung bằng dung dịch lugol 0,1% giúp sát trùng và bảo vệ niêm mạc tử cung, hỗ trợ quá trình phục hồi. Cần thực hiện đúng kỹ thuật để tránh gây tổn thương cho tử cung.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu MMA Giảm Tiêu Chảy Lợn Con Tại Ninh Bình

Nghiên cứu chỉ ra rằng lợn con sinh ra từ nái mắc MMA có tỷ lệ mắc tiêu chảy cao hơn đáng kể so với lợn con sinh ra từ nái khỏe mạnh. Việc kiểm soát hội chứng MMA lợn ở nái giúp giảm tỷ lệ tiêu chảy ở lợn con, cải thiện sức khỏe và tăng trưởng của đàn lợn. Các biện pháp phòng ngừa và điều trị MMA cần được áp dụng đồng bộ để đạt hiệu quả tối ưu.

5.1. Mối Liên Hệ Giữa MMA Ở Nái Và Tiêu Chảy Ở Lợn Con

Lợn nái mắc MMA thường có chất lượng sữa kém, chứa nhiều vi khuẩn gây bệnh. Điều này làm tăng nguy cơ mắc tiêu chảy ở lợn con, đặc biệt là trong giai đoạn bú sữa mẹ. Việc cải thiện sức khỏe của lợn nái giúp nâng cao chất lượng sữa và giảm nguy cơ tiêu chảy ở lợn con.

5.2. Biện Pháp Phòng Ngừa Tiêu Chảy Cho Lợn Con

Ngoài việc kiểm soát hội chứng MMA lợn ở nái, cần chú trọng vệ sinh chuồng trại, cung cấp đủ sữa đầu cho lợn con, và sử dụng vaccine phòng bệnh tiêu chảy. Việc kết hợp các biện pháp này giúp bảo vệ sức khỏe và tăng trưởng của đàn lợn con.

VI. Kết Luận Hướng Nghiên Cứu MMA Lợn Nái Tại Ninh Bình

Nghiên cứu về hội chứng MMA lợn tại Ninh Bình đã cung cấp những thông tin quan trọng về tỷ lệ mắc bệnh, nguyên nhân, triệu chứng, và phương pháp điều trị hiệu quả. Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố dịch tễ, phân lập và xác định các chủng vi khuẩn gây bệnh, và đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị mới. Việc hợp tác giữa các nhà khoa học, thú y, và người chăn nuôi là rất quan trọng để kiểm soát và phòng ngừa bệnh MMA trên lợn nái.

6.1. Tóm Tắt Kết Quả Nghiên Cứu Về MMA Tại Ninh Bình

Nghiên cứu đã xác định tỷ lệ mắc MMA ở lợn nái tại Ninh Bình, các yếu tố nguy cơ, và hiệu quả của một số phác đồ điều trị. Kết quả này cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng các biện pháp phòng ngừa và điều trị bệnh hiệu quả.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về MMA Lợn Nái

Cần tiếp tục nghiên cứu về các yếu tố dịch tễ, phân lập và xác định các chủng vi khuẩn gây bệnh, và đánh giá hiệu quả của các phác đồ điều trị mới. Việc nghiên cứu sâu hơn về cơ chế bệnh sinh của hội chứng MMA lợn cũng rất quan trọng để phát triển các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong cơ cấu ngành nông nghiệp hiện đại, chăn nuôi lợn đóng vai trò trụ cột nhằm cung cấp nguồn thực phẩm thiết yếu và tạo giá trị kinh tế gia tăng. Tuy nhiên, hiệu quả chăn nuôi lợn nái sinh sản đang đối mặt với thách thức lớn từ các bệnh lý đường sinh dục, tiêu biểu là hội chứng viêm tử cung, viêm vú, mất sữa (Metritis - Mastitis - Agalactia, viết tắt là MMA). Theo các báo cáo thú y quốc tế, hội chứng MMA có thể làm tăng tỷ lệ tử vong ở đàn lợn con sơ sinh lên đến 80% do đói sữa và nhiễm trùng kế phát, đồng thời làm suy giảm nghiêm trọng chu kỳ khai thác kinh tế của lợn nái. Tại tỉnh Ninh Bình, quá trình chuyển dịch mô hình chăn nuôi trang trại tập trung phát triển nhanh chóng nhưng tình hình dịch tễ của hội chứng này vẫn chưa được khảo sát đồng bộ.

Nghiên cứu được triển khai nhằm xác định chính xác tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung, viêm vú, mất sữa trên đàn lợn nái sinh sản; phân tích ảnh hưởng của các yếu tố dịch tễ như lứa đẻ, mùa vụ, quy trình can thiệp đỡ đẻ và hiện tượng sót nhau; đồng thời đánh giá tác động của MMA đến tỷ lệ mắc tiêu chảy ở lợn con và kiểm chứng hiệu quả của các phác đồ điều trị thực địa.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện trực tiếp trên 529 cá thể lợn nái ngoại nuôi tại 3 trang trại quy mô thuộc huyện Nho Quan, huyện Kim Sơn và thành phố Ninh Bình trong khoảng thời gian từ tháng 2 đến tháng 7 năm 2016. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn, hỗ trợ các nhà quản trị trang trại kiểm soát nguy cơ gây tiêu chảy lên tới 73,53% ở lợn con theo mẹ, ổn định chỉ tiêu sản xuất 2,5 lứa/nái/năm và nâng cao hiệu quả kinh tế bền vững cho ngành chăn nuôi địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết sinh lý sinh dục gia súc cái của Trần Thị Dân và Trần Tiến Dũng, kết hợp mô hình sinh bệnh học hội chứng MMA do Shrestha và Trịnh Đình Thâu phát triển. Cơ chế bệnh sinh của hội chứng gắn liền với sự rối loạn trục thần kinh - thể dịch điều khiển quá trình sinh đẻ và tiết sữa. Thời gian mang thai của lợn nái kéo dài từ 113 đến 115 ngày; khi chuyển dạ, nồng độ progesterone giảm mạnh xuống mức 0,22%, tạo điều kiện cho hormone oxytocin co bóp tử cung tống thai và sản dịch.

Khái niệm hội chứng MMA phản ánh tình trạng rối loạn đa yếu tố sau sinh từ 12 đến 72 giờ, biểu hiện qua 3 bệnh lý chính:

• Viêm tử cung (Metritis): Quá trình viêm nhiễm niêm mạc giải phóng prostaglandin F2-alpha gây thoái hóa thể vàng sớm hoặc làm tổn thương sâu lớp cơ tử cung.
• Viêm vú (Mastitis): Sự xâm nhập của vi khuẩn đường ruột (Coliform, Klebsiella) kích hoạt nội độc tố, làm tăng nồng độ các cytokine gây viêm (IL-1, IL-6, TNF-alpha) và phá hủy mô tiết sữa.
• Mất sữa (Agalactia): Sự hiện diện của mô nhau sót tiết ra folliculin hoặc trạng thái stress nhiệt độ trên 34°C kích thích tiết cortisol, ức chế tuyến yên sản xuất prolactin cần thiết cho quá trình tổng hợp sữa.

Phương pháp nghiên cứu

• Cỡ mẫu và kỹ thuật chọn mẫu: Đề tài khảo sát toàn bộ 529 cá thể lợn nái ngoại đang trong chu kỳ sinh sản tại 3 cơ sở đại diện cho các tiểu vùng địa lý của Ninh Bình gồm trang trại xã Thạch Bình (Nho Quan), thị trấn Bình Minh (Kim Sơn) và xã Ninh Nhất (thành phố Ninh Bình). Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm loại trừ sai số ngẫu nhiên và phản ánh trung thực thực trạng dịch tễ tại các cơ sở chăn nuôi đại diện.
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Tiến hành giám sát lâm sàng định kỳ 2 lần/ngày (sáng từ 7 đến 9 giờ, chiều từ 16 đến 18 giờ) xuyên suốt 21 ngày đầu sau sinh. Đo thân nhiệt trực tràng bằng nhiệt kế thủy ngân tiêu chuẩn (xác định ngưỡng sốt trên 39,5°C), kiểm tra màu sắc và mùi dịch rỉ viêm âm đạo, đánh giá mức độ sưng đau tuyến vú và phản xạ cho con bú. Khảo sát 41 lợn nái mắc bệnh được bố trí thử nghiệm ngẫu nhiên vào 2 lô điều trị bằng kháng sinh Amoxycillin (liều 10 - 15 mg/kg thể trọng) kết hợp thuốc kích thích co bóp tử cung.
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Toàn bộ số liệu định tính về tỷ lệ mắc bệnh được kiểm định bằng phương pháp Khi bình phương (Chi-square test). Các biến liên tục như thời gian hồi phục và thời gian động dục lại được phân tích thông qua kiểm định Student-t test trên phần mềm SPSS phiên bản 22 với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát trên tổng số 529 cá thể lợn nái sinh sản tại tỉnh Ninh Bình đã ghi nhận các chỉ số dịch tễ quan trọng:

• Phổ bệnh lý đường sinh dục: Viêm tử cung là bệnh lý phổ biến nhất với 164 ca mắc, chiếm tỷ lệ 31,00%. Bệnh viêm vú đứng thứ hai với 96 ca, chiếm tỷ lệ 18,15%. Tỷ lệ lợn nái bị mất sữa ghi nhận 42 ca, chiếm 7,94%.
• Tỷ lệ mắc các thể kết hợp: Thể kết hợp giữa viêm tử cung và viêm vú chiếm 7,75% (41 ca); thể viêm tử cung kèm mất sữa chiếm 4,91% (26 ca); thể viêm vú kết hợp mất sữa chiếm 6,05% (32 ca). Tỷ lệ lợn nái mắc thể điển hình của hội chứng MMA (xuất hiện đồng thời cả 3 triệu chứng viêm tử cung, viêm vú và mất sữa) là 4,16% (22 ca).
• Tương quan lứa đẻ: Tỷ lệ mắc viêm tử cung có sự khác biệt rõ rệt theo lứa đẻ (p < 0,05). Lợn nái đẻ lứa 1 có tỷ lệ mắc cao nhất đạt 46,58% (34/73 con). Tỷ lệ này giảm dần ở các lứa đẻ 2 (27,45%), lứa 3 (26,39%), lứa 4 (24,77%), lứa 5 (24,00%), sau đó tăng trở lại ở lứa 6 (31,58%) và lứa 7 (38,36%). Ngược lại, lứa đẻ không ảnh hưởng có ý nghĩa thống kê đến tỷ lệ viêm vú (15,28% - 24,66%) và mất sữa (5,50% - 16,44%) với giá trị p > 0,05.
• Tác động đến sức khỏe đàn con: Tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở đàn lợn con sinh ra từ các nái mẹ mắc hội chứng MMA lên tới 73,53%, cao hơn đáng kể so với mức 31,86% ở đàn con sinh ra từ lợn mẹ hoàn toàn khỏe mạnh.

Thảo luận kết quả

Diễn biến tỷ lệ viêm tử cung phân bổ theo dạng đường cong chữ U phản ánh đúng thực tế giải phẫu và sinh lý lợn nái. Ở lứa đẻ đầu tiên, khung chậu còn hẹp, khớp bán động háng mới mở lần đầu khiến lợn dễ bị đẻ khó. Thao tác can thiệp bằng tay không vô trùng của công nhân đã gây tổn thương, xây xát sâu niêm mạc tử cung. Từ lứa đẻ thứ 6 và đặc biệt là lứa thứ 7 trở đi, trương lực cơ trơn suy giảm, sức rặn yếu khiến cổ tử cung đóng chậm và tăng nguy cơ sót nhau thai. Nhau thai tồn đọng liên tục tiết folliculin ngăn cản bài tiết prolactin, kích hoạt phản ứng viêm kế phát toàn diện.

Về mặt dịch tễ mùa vụ, tỷ lệ viêm tử cung trong mùa xuân (31,46%) và mùa hè (30,53%) không cho thấy sự khác biệt mang ý nghĩa thống kê (p = 0,818). Điều này khẳng định nguy cơ phát sinh MMA tại các trang trại bắt nguồn chủ yếu từ điều kiện quản lý chuồng trại, thao tác trợ sản và vệ sinh thú y hơn là biến động nhiệt độ tự nhiên.

So với các công trình nghiên cứu trước đây, tỷ lệ viêm tử cung 31,00% và MMA điển hình 4,16% tại Ninh Bình nằm trong biên độ cảnh báo quốc tế (20% - 50% theo Raszyk). Con số này cao hơn kết quả 23,65% của Nguyễn Văn Thanh tại đồng bằng sông Hồng, nhưng thấp hơn mức 48,48% ghi nhận bởi Nguyễn Thị Hồng Minh tại các tỉnh lân cận. Các phát hiện dịch tễ này có thể được mô hình hóa trực quan thông qua biểu đồ hình cột thể hiện nguy cơ viêm tử cung theo từng nhóm lứa đẻ và bảng phân tích chéo tương quan giữa thao tác can thiệp cơ học với tỷ lệ tiêu chảy ở đàn con.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực chứng, 4 nhóm giải pháp kỹ thuật cần được triển khai đồng bộ tại các trang trại:

• Chuẩn hóa kỹ thuật trợ sản và kiểm soát can thiệp cơ học: Đội ngũ công nhân kỹ thuật cần loại bỏ thói quen can thiệp móc thai bằng tay tùy tiện; chỉ tiến hành can thiệp thủ thuật khi lợn nái rặn đẻ kéo dài trên 45 phút mà không đẩy được thai ra ngoài. Cần sát trùng bảo hộ nghiêm ngặt nhằm hướng tới mục tiêu hạ tỷ lệ viêm tử cung sau đẻ xuống dưới mức 20% trong vòng 3 tháng áp dụng quy trình mới.
• Ứng dụng phác đồ điều trị phối hợp đa đích: Bác sĩ thú y trang trại cần áp dụng ngay phác đồ tiêm kháng sinh Amoxycillin liều 10 - 15 mg/kg thể trọng kết hợp tiêm 1 liều 2 ml Hanprost (chứa Prostaglandin F2-alpha) và thụt rửa đường sinh dục bằng 1.500 ml dung dịch Lugol 0,1%/ngày liên tục từ 3 đến 5 ngày. Bổ sung các chế phẩm trợ sức Canxi-B12, vitamin ADE và B-complex để đạt tỷ lệ điều trị khỏi dứt điểm trên 90% chỉ sau 4 - 5 ngày can thiệp.
• Tối ưu hóa cơ cấu đàn và loại thải nái già: Chủ trang trại cần thiết lập quy chế loại thải bắt buộc đối với các cá thể lợn nái từ lứa đẻ thứ 7 trở lên hoặc những cá thể mắc thể MMA điển hình tái phát. Duy trì tỷ lệ nái ở giai đoạn sung sức sinh sản (từ lứa 2 đến lứa 5) chiếm trên 65% tổng đàn theo kế hoạch rà soát định kỳ hàng quý.
• Cải thiện chế độ dinh dưỡng và tiểu khí hậu chuồng nuôi: Đội ngũ quản trị trại cần bổ sung đầy đủ chất xơ, khoáng Canxi và vitamin E vào khẩu phần mang thai; vận hành hệ thống thông gió làm mát để duy trì nhiệt độ chuồng đẻ trong giới hạn lý tưởng từ 26 đến 28°C (tránh ngưỡng nhiệt nguy hại 34 - 38,5°C) và bảo đảm cung cấp tối thiểu 25 - 30 lít nước uống sạch/nái/ngày nhằm triệt tiêu nguy cơ táo bón sinh độc tố.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Chủ trang trại và nhà quản trị chăn nuôi: Giúp đánh giá chính xác thiệt hại kinh tế tiềm ẩn do hội chứng MMA gây ra trên quy mô 529 nái, từ đó tái cơ cấu quy trình quản lý chuồng đẻ và giảm tỷ lệ tiêu chảy 73,53% ở lợn con.
• Bác sĩ thú y thực hành và kỹ thuật viên trang trại: Cung cấp phác đồ điều trị cụ thể với liều lượng Amoxycillin 10 - 15 mg/kg kết hợp Prostaglandin F2-alpha và dung dịch Lugol 0,1%, giúp xử lý nhanh các ca bệnh viêm tử cung và viêm vú cấp tính.
• Học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Thú y: Cung cấp khung phương pháp nghiên cứu dịch tễ học thú y chuẩn mực, quy trình phân tích số liệu trên phần mềm SPSS 22 và bộ dữ liệu đối sánh thực địa tin cậy.
• Giảng viên và cơ sở đào tạo chuyên ngành Chăn nuôi - Thú y: Sử dụng kết quả nghiên cứu thực tế tại 3 địa bàn tỉnh Ninh Bình làm học liệu chuyên đề phục vụ giảng dạy môn Bệnh ngoại sản thú y và Bệnh truyền nhiễm gia súc.

Câu hỏi thường gặp

• Dấu hiệu lâm sàng điển hình nhất để phát hiện lợn nái mắc hội chứng MMA là gì? Lợn nái biểu hiện sốt cao trên 39,5°C trong 12 - 72 giờ sau sinh, âm hộ liên tục tiết dịch rỉ viêm dạng mủ bã đậu có mùi hôi thối do viêm tử cung (tỷ lệ 31,00%), các bầu vú sưng nóng đỏ cứng và lợn mẹ nằm úp bụng từ chối cho con bú.

• Vì sao lợn nái đẻ lứa 1 và lứa 7 lại có nguy cơ mắc viêm tử cung cao nhất? Lợn lứa 1 có khung xương chậu hẹp, dễ tổn thương niêm mạc do can thiệp cơ học (tỷ lệ viêm 46,58%), trong khi lợn lứa 7 suy giảm trương lực cơ trơn khiến sản dịch và nhau thai bị ứ đọng, tạo điều kiện cho vi khuẩn bùng phát (tỷ lệ viêm 38,36%).

• Hội chứng MMA ở lợn mẹ ảnh hưởng trực tiếp đến đàn con như thế nào? Viêm vú và viêm tử cung làm suy giảm chất lượng sữa đầu và thiếu hụt kháng thể mẹ truyền, dẫn đến tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở đàn lợn con theo mẹ tăng vọt lên mức 73,53%, cao hơn 41,67% so với đàn con từ mẹ hoàn toàn khỏe mạnh (31,86%).

• Mùa vụ có phải là yếu tố quyết định làm gia tăng tỷ lệ mắc MMA tại Ninh Bình không? Kết quả kiểm định thống kê cho thấy tỷ lệ viêm tử cung trong mùa xuân (31,46%) và mùa hè (30,53%) khác nhau không có ý nghĩa với p = 0,818 (p > 0,05). Nguy cơ mắc bệnh chủ yếu bắt nguồn từ vệ sinh chuồng trại và thao tác trợ sản.

• Phác đồ điều trị nào đem lại hiệu quả hồi phục cao nhất cho lợn nái mắc bệnh? Phác đồ sử dụng kháng sinh Amoxycillin tiêm bắp liều 10 - 15 mg/kg thể trọng liên tục 3 - 5 ngày, kết hợp tiêm 2 ml Hanprost và thụt rửa lòng tử cung bằng 1.500 ml dung dịch Lugol 0,1%/ngày mang lại tỷ lệ hồi phục và tái động dục tối ưu.

Kết luận

• Tỷ lệ mắc bệnh viêm tử cung chiếm tỷ trọng cao nhất với 31,00% (164/529 nái), trong khi thể điển hình kết hợp cả 3 triệu chứng MMA chiếm 4,16% (22/529 nái).
• Lứa đẻ 1 (46,58%) và lứa đẻ 7 (38,36%) ghi nhận nguy cơ mắc viêm tử cung vượt trội so với các lứa đẻ trung gian (p < 0,05).
• Yếu tố mùa vụ và vị trí địa lý giữa 3 huyện thị tại Ninh Bình không tạo ra sự sai khác có ý nghĩa thống kê đối với tỷ lệ mắc hội chứng MMA (p > 0,05).
• Bệnh lý MMA ở lợn mẹ là nguyên nhân trực tiếp đẩy tỷ lệ tiêu chảy ở đàn lợn con lên mức 73,53%, gây hao hụt đầu con nghiêm trọng.
• Liệu trình điều trị kết hợp kháng sinh Amoxycillin với hormone Hanprost và dung dịch sát trùng Lugol 0,1% đem lại hiệu quả điều trị dứt điểm.

Công trình luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Thị Thu đã cung cấp hệ thống dẫn liệu dịch tễ học hoàn chỉnh về hội chứng MMA trên đàn lợn nái nuôi trang trại tại tỉnh Ninh Bình. Các cơ sở chăn nuôi cần xây dựng lộ trình 30 ngày để chuẩn hóa quy trình vô trùng chuồng đẻ, kiểm soát can thiệp cơ học và tái cấu trúc cơ cấu đàn giống. Hãy khai thác và ứng dụng ngay các phát hiện kỹ thuật từ công trình nghiên cứu này để nâng cao năng suất sinh sản và tối ưu hóa lợi nhuận trang trại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ THU TÌNH HÌNH MẮC HỘI CHỨNG VIÊM TỬ CUNG, VIÊM VÚ, MẤT SỮA (MMA) TRÊN ĐÀN LỢN NÁI SINH SẢN NUÔI THEO MÔ HÌNH TRANG TRẠI TẠI TỈNH NINH BÌNH Chuyên ngành : Thú y Mã số : 60 64 01 01 Người hướng dẫn khoa học: TS. Vũ Như Quán NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 c LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu khoa học của riêng tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Tôi xin cam đoan mọi sự giúp đỡ thực hiện luận văn đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày 22 tháng 10 năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thu i c LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc đến thầy hướng dẫn khoa học TS. Vũ Như Quán đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Ngoại - Sản, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ Chi cục Thú y tỉnh Ninh Bình, cảm ơn các trang trại chăn nuôi đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày 22 tháng 10 năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thu ii c MỤC LỤC Lời cam đoan. ii Mục lục.

iii Danh mục các chữ viết tắt. v Danh mục bảng. vi Danh mục sơ đồ .vii Danh mục hình .viii Trích yếu luận văn. ix Thesis summary.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích đề tài nghiên cứu. Ý nghĩa khoa học. Tổng quan tài liệu.

Cấu tạo, chức năng cơ quan sinh dục của lợn cái. Ống dẫn trứng (Oviductus). Tiền đình âm đạo (Vestibulum vaginae ). Cấu tạo của tuyến vú.

Đặc điểm sinh lý sinh dục của lợn cái. Sự thành thục về tính. Chu kỳ tính và thời điểm phối giống thích hợp. Khoảng cách giữa các lứa đẻ.

Sinh lý tiết sữa của lợn nái. Khái quát hội chứng viêm tử cung (metritis), viêm vú (mastitis), mất sữa (agalactia) - MMA. Viêm tử cung. Tình hình nghiên cứu hội chứng MMA.

Tình hình nghiên cứu Hội chứng MMA trên thế giới. Tình hình nghiên cứu Hội chứng MMA tại Việt Nam. Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Đối tượng và địa điểm nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Nguyên liệu nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Tình hình mắc hội chứng MMA.

Phương pháp nghiên cứu tỷ lệ mắc bệnh MMA theo lứa đẻ, mùa vụ, địa điểm, can thiệp tay và sót nhau. Xác định một số chỉ tiêu lâm sàng. Phương pháp xác định tỷ lệ mắc bệnh tiêu chảy ở lợn con do nái bị MMA sinh ra. Phương pháp điều trị MMA.

Phương pháp xử lí số liệu. Kết quả và thảo luận. Tỷ lệ mắc hội chứng MMA trên đàn lợn nái ở tỉnh Ninh Bình. Tỷ lệ lợn nái mắc viêm tử cung qua các lứa đẻ.

Tỷ lệ lợn nái viêm vú qua các lứa đẻ. Tỷ lệ lợn nái mất sữa qua các lứa đẻ. Tỷ lệ lợn nái mắc bệnh MMA ở các mùa khác nhau. Tỷ lệ mắc bệnh MMA ở 3 trại.

Tỷ lệ mắc MMA khi đỡ đẻ có can thiệp bằng tay và không can thiệp bằng tay. Tỷ lệ mắc bệnh MMA khi lợn nái bị sót nhau và không sót nhau. Kết quả theo dõi một số chỉ tiêu lâm sàng của lợn nái mắc hội chứng MMA. Tỷ lệ mắc tiêu chảy ở lợn con sinh ra từ lợn nái mắc MMA.

Kết quả thử nghiệm điều trị hội chứng MMA. Kết luận và kiến nghị. 53 Tài liệu tham khảo. 55 iv c DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng việt ACTH Adrenocorticotropic hormone Cs Cộng sự FSH Follicle stimulating hormone LH Luteinizing stimulating hormone MMA Metritis, mastitis, agalactica (viêm tử cung, viêm vú, mất sữa) MS Mất sữa PGF2α Prostaglandin F2-alpha TSH Thyroid stimulating hormone VTC Viêm tử cung VV Viêm vú v c DANH MỤC BẢNG Bảng 4.

Tỷ lệ lợn nái bị viêm tử cung, viêm vú, mất sữa. Tỷ lệ lợn nái mắc viêm tử cung qua các lứa đẻ. Tỷ lệ viêm vú qua các lứa đẻ. Tỷ lệ lợn nái bị mất sữa qua các lứa đẻ.

Tỷ lệ lợn nái mắc bệnh ở mùa khác nhau. Tỷ lệ mắc các bệnh ở 3 trại. Tỷ lệ mắc MMA khi đỡ đẻ có can thiệp bằng tay và không can thiệp bằng tay. Tỷ lệ mắc bệnh MMA khi lợn nái bị sót nhau và không sót nhau.

Kết quả theo dõi một số biểu hiện lâm sàng ở lợn nái mắc hội chứng MMA. Tỷ lệ mắc tiêu chảy ở lợn con sinh ra từ lợn nái mắc hội chứng MMA. Kết quả thử nghiệm điều trị hội chứng MMA. 51 vi c DANH MỤC SƠ ĐỒ Sơ đồ 2.

Cơ chế điều khiển quá trình đẻ. Cơ chế phát sinh chứng viêm tử cung. Cơ chế phát sinh chứng viêm vú. Cơ chế phát sinh chứng mất sữa.

Cơ chế gây hội chứng MMA. 23 vii c DANH MỤC HÌNH Hình 4. Lợn nái bị viêm tử cung kèm theo viêm vú. Lợn bị hội chứng MMA lười cho con bú.

Lợn mắc hội chứng MMA. Biện pháp can thiệp bằng tay khi lợn nái đẻ là một trong những ảnh hưởng lớn đến bệnh viêm tử cung của lợn nái sau đẻ. Lợn con sinh ra từ lợn mẹ mắc MMA bị tiêu chảy, còi cọc chậm lớn. 49 viii c TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Thu Tên luận văn: “Tình hình mắc hội chứng viêm tử cung, viêm vú, mất sữa (MMA) trên đàn lợn nái sinh sản nuôi theo mô hình trang trại tại tỉnh Ninh Bình ”.

Ngành: Thú y Mã số: 60 64 01 01 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu tỷ lệ mắc viêm tử cung sau đẻ của lợn nái, tỷ lệ mắc MMA theo các yếu tố lứa đẻ, mùa vụ, địa điểm, can thiệp tay và sót nhau, tìm hiểu sự ảnh hưởng của MMA tới tiêu chảy ở lợn con, tìm hiểu hiệu quả của 2 phác đồ điều trị MMA. Phương pháp nghiên cứu Thông tin của 529 lợn nái được theo dõi và thu thập trực tiếp từ 3 trại lợn nái của 3 huyện, thành phố: Nho Quan, Kim Sơn và Thành phố Ninh Bình của tỉnh Ninh Bình. Các so sánh về tỷ lệ đều được thực hiện bằng phương pháp Khi bình phương. Thời gian khỏi, thời gian động dục lại sau khi chữa khỏi MMA ở hai phác đồ điều trị được so sánh bằng phương pháp student-t test.

Các so sánh được thực hiện trong phần mềm SPSS, phiên bản 22 với mức ý nghĩa thống kê <0,05. Kết quả chính và kết luận Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ lợn nái sinh sản nuôi theo mô hình trang trại ở tỉnh Ninh Bình mắc bệnh viêm tử cung là 31,00%; viêm vú là 18,15%; mất sữa là 7,94%; VTC+VV là 7,75%; VTC +MS là 4,91%; viêm vú và mất sữa là 6,05%; thể điển hình(VTC+VV+MS) là 4,16%. Lợn nái ở các lứa đẻ khác nhau có tỷ lệ mắc viêm tử cung cũng khác nhau, thường lứa 1 có tỷ lệ viêm tử cung cao nhất sau đó đến các lứa 6,7. Lợn nái ở các lứa đẻ khác nhau không ảnh hưởng đến tỷ lệ nái mắc viêm vú, mất sữa.

Mùa xuân, mùa hè và địa điểm các trại ở ba huyện thành phố tỉnh Ninh Bình không ảnh hưởng tới tỷ lệ mắc MMA đàn lợn nái sinh sản. Biện pháp can thiệp bằng tay và sót nhau khi lợn nái đẻ làm tăng nguy cơ các triệu chứng MMA. Lợn nái mắc hội chứng MMA có những biểu hiện lâm sàng: sốt cao trên 39,50C; mệt mỏi, kém ăn; có nhiều dịch viêm tử cung chảy ra từ âm hộ, vú sưng, nóng, đỏ, đau; lợn mẹ nằm sấp không cho con bú. Tỷ lệ mắc tiêu chảy ở lợn con sinh ra từ những nái mẹ mắc MMA là 73,53%, ở nái bình thường là 31,86%.

Hội chứng MMA ở lợn nái điều trị có kết quả cao khi dùng kháng sinh amoxycillin 10-15mg/kg thể trọng kết hợp với tiêm hanprost hoặc oxytoxin, thụt dung dịch lugol 0,1% bảo vệ niêm mạc và trợ sức, trợ lực. ix c THESIS SUMMARY Author: NGUYEN THI THU Thesis title: “Metritis mastitis agalactiae situation in sows raised in the farm scale in Ninh Binh province’ Major: Veterinary Medicine Major code: 60 64 01 01 Education Institute: Vietnam Natioanl Universityof Agriculture Objactives The present study aims at investigation of prevalence of metritis mastitis agalactiae syndrome in sows, to evaluate the effects of factors such as parity, season, location, midwifery and retained placenta on the prevalence of the disease, to asses the influence of MMA on the diarrhae of the piglets and to assess the efficiency of 2 treatments of MMA. Method of research Five hundred twenty nine (529) sows were directly monitored from 3 farms in Nho Quan, Kim Son, and Ninh Binh Town in Ninh Binh province. The information including parity, season, location, midwifery, retained placenta of the sows and the diarrhea of the pigs born from the monitored sows were collected.

The MMA sows were treated with two different treatments. Comparition of ratios was conducted using chi- square test. The continous variables were compared by student t test. All tests were conducted in the SPSS program, version 22 with the alpha <0,05.

Results and conclusion Results show that prevalence of MMA in the studied sows was 4,16%, and those of metritis, mastitis and agalactiae, metritis plus mastitis, metritis plus agalactiae and mastitis plus agalactiae were 31,00%, 18,15%, 7,94%, 7,75% 4,91% and 6,05%. Sows parities 1, 6, 7 have higher risks of being positive to metritis than sows in parities 2-5. Mastitis and agalactiare are independent of parity. Season and location have no effect on the prevalence of MMA.

Midwifery and retained placenta increase the prevalence of MMA.