Tích hợp giáo dục giới tính vào dạy học sinh học THPT - Nguyễn Thị Thương

Nghiên cứu luận văn thạc sĩ về tích hợp nội dung giáo dục giới tính vào chương trình dạy học môn Sinh học tại trường Trung học phổ thông. Luận văn đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Thị Thương
• Người hướng dẫn: PGS.TS Võ Thị Ngọc Lan
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Tích hợp nội dung giáo dục giới tính vào nội dung dạy học môn sinh học ở trường trung học phổ thông
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về tích hợp giáo dục giới tính vào môn sinh học

Giáo dục giới tính là quá trình trang bị kiến thức khoa học về giới tính, sức khỏe sinh sản và các mối quan hệ xã hội cho học sinh trung học phổ thông. Tích hợp nội dung giáo dục giới tính vào môn sinh học là phương pháp hiệu quả vì môn học này có sẵn nền tảng kiến thức về cấu trúc cơ thể con người, hệ sinh sản và quá trình phát triển phôi thai. Việt Nam đã triển khai nhiều dự án giáo dục giới tính từ năm 1988, bao gồm các dự án VIE/88/P09, VIE/88/P10, VIE/88/P11 và VIE/88/P12. Các dự án này tập trung vào nghiên cứu quan niệm về giới tính, giáo dục sức khỏe sinh sản vị thành niên và đào tạo đội ngũ giáo viên. Phương pháp tích hợp liên môn giúp học sinh tiếp cận kiến thức giới tính một cách tự nhiên, không tách rời khỏi chương trình học chính khóa. Giáo viên đóng vai trò quan trọng trong việc truyền đạt kiến thức đúng đắn, giúp học sinh hình thành thái độ tích cực về giới tính và sức khỏe sinh sản.

1.1. Khái niệm giáo dục giới tính trong nhà trường

Giáo dục giới tính bao gồm việc truyền thụ tri thức về giới tính, các mối quan hệ xã hội, giáo dục phẩm chất đạo đức và hành vi. Theo I. Kon, chuẩn bị cho nam nữ thanh niên bước vào cuộc sống gia đình đòi hỏi phải hoàn thiện hệ thống giáo dục đạo đức và giáo dục giới tính. Mục tiêu cơ bản là giúp con người bác bỏ quan niệm sai về giới tính và hình thành tri thức khoa học, phù hợp với xã hội. Giáo dục giới tính trong nhà trường cần được thực hiện có hệ thống, từ cấp tiểu học đến trung học phổ thông.

1.2. Vai trò của môn sinh học trong tích hợp nội dung giới tính

Môn sinh học cung cấp nền tảng kiến thức tự nhiên về cấu trúc cơ thể con người, hệ thống sinh sản và quá trình phát triển. Chương trình sinh học THPT có nhiều bài học liên quan trực tiếp đến giáo dục giới tính như: di truyền học, tiến hóa, cơ chế di truyền và biến dị. Giáo viên có thể khai thác các bài học về hệ sinh dục, quá trình thụ thai, phát triển phôi thai để tích hợp nội dung giáo dục giới tính. Phương pháp này giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách khoa học, tránh những hiểu lầm về giới tính.

II. Phân tích thực trạng tích hợp giáo dục giới tính trong dạy học

Thực trạng tích hợp giáo dục giới tính vào môn sinh học ở trường THPT hiện nay còn nhiều hạn chế. Giáo viên chưa được đào tạo chuyên sâu về phương pháp tích hợp nội dung giới tính vào bài giảng. Nhiều giáo viên cảm thấy ngại ngùng khi thảo luận về các chủ đề nhạy cảm liên quan đến giới tính và sức khỏe sinh sản. Học sinh trung học phổ thông đang trong giai đoạn dậy thì, có nhiều thay đổi về tâm sinh lý nhưng thiếu kiến thức khoa học về giới tính. Nghiên cứu cho thấy nhiều học sinh có quan niệm sai lệch về giới tính do ảnh hưởng từ thông tin không chính xác trên mạng xã hội. Phụ huynh và nhà trường chưa có sự phối hợp chặt chẽ trong việc giáo dục giới tính cho học sinh. Chương trình giáo dục giới tính hiện tại còn rời rạc, chưa được tích hợp một cách hệ thống vào các môn học. Cần có giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả tích hợp nội dung giáo dục giới tính vào dạy học môn sinh học.

2.1. Khó khăn trong triển khai tích hợp nội dung giới tính

Khó khăn lớn nhất là thiếu tài liệu hướng dẫn tích hợp nội dung giáo dục giới tính vào môn sinh học. Giáo viên chưa được bồi dưỡng phương pháp giảng dạy các chủ đề nhạy cảm một cách khoa học và tế nhị. Cơ sở vật chất phục vụ dạy học còn hạn chế, thiếu mô hình, tranh ảnh minh họa về hệ sinh dục và quá trình phát triển phôi thai. Thời gian dành cho nội dung giáo dục giới tính trong chương trình sinh học không đủ để truyền đạt đầy đủ kiến thức. Nhiều giáo viên lo ngại phản ứng tiêu cực từ phụ huynh khi đề cập đến chủ đề giới tính trong giờ học.

2.2. Nhận thức của học sinh về giới tính và sức khỏe sinh sản

Nghiên cứu thực trạng cho thấy học sinh THPT có nhiều hiểu lầm về giới tính và sức khỏe sinh sản. Nhiều em chưa hiểu rõ về quá trình dậy thì, kinh nguyệt, hiện tượng mộng tinh và cách phòng tránh thai. Học sinh thường tìm hiểu thông tin từ bạn bè, internet mà không có sự hướng dẫn khoa học. Một số em có thái độ e ngại, xấu hổ khi thảo luận về các vấn đề giới tính. Nhận thức về phòng chống xâm hại tình dục và các bệnh lây truyền qua đường tình dục còn hạn chế. Cần cải thiện kiến thức cho học sinh thông qua tích hợp nội dung giáo dục giới tính vào môn sinh học.

III. Giải pháp tích hợp nội dung giáo dục giới tính vào dạy học sinh học

Giải pháp tích hợp nội dung giáo dục giới tính vào môn sinh học cần thực hiện đồng bộ trên nhiều phương diện. Thứ nhất, xây dựng kế hoạch tích hợp chi tiết cho từng bài học trong chương trình sinh học THPT. Thứ hai, bồi dưỡng phương pháp giảng dạy cho giáo viên về cách truyền đạt nội dung giới tính một cách khoa học và tế nhị. Thứ ba, thiết kế giáo án tích hợp với các phương pháp dạy học tích cực như thảo luận nhóm, đóng vai, giải quyết vấn đề. Thứ tư, sử dụng đa dạng phương tiện dạy học như mô hình, video, tranh ảnh minh họa. Thứ năm, xây dựng hệ thống câu hỏi và bài tập rèn luyện kỹ năng sống liên quan đến giới tính. Thứ sáu, phối hợp với phụ huynh và các tổ chức y tế trong việc giáo dục giới tính cho học sinh. Các giải pháp này cần được thực hiện có lộ trình, phù hợp với điều kiện thực tế của từng trường.

3.1. Thiết kế nội dung tích hợp cho từng bài học sinh học

Nội dung tích hợp giáo dục giới tính cần được thiết kế phù hợp với từng bài học trong chương trình sinh học THPT. Ví dụ, bài về hệ sinh dục nam nữ có thể tích hợp kiến thức về vệ sinh cơ quan sinh dục, phòng tránh thai. Bài về quá trình thụ thai và phát triển phôi thai giúp học sinh hiểu về thai kỳ và chăm sóc sức khỏe sinh sản. Bài về di truyền học có thể liên hệ đến vấn đề chọn lọc giới tính và bình đẳng giới. Mỗi bài học cần có mục tiêu rõ ràng về kiến thức giới tính và phương pháp đánh giá phù hợp.

3.2. Phương pháp dạy học tích cực khi tích hợp nội dung giới tính

Phương pháp thảo luận nhóm giúp học sinh chia sẻ quan niệm về giới tính trong môi trường an toàn. Kỹ thuật đóng vai cho phép học sinh thực hành kỹ năng từ chối và giao tiếp trong các tình huống liên quan đến giới tính. Phương pháp giải quyết vấn đề giúp học sinh phân tích và đưa ra quyết định đúng đắn về sức khỏe sinh sản. Sử dụng video, phim tài liệu minh họa quá trình phát triển phôi thai và các vấn đề giới tính. Giáo viên cần tạo bầu không khí cởi mở, tôn trọng để học sinh mạnh dạn đặt câu hỏi và thảo luận.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn của tích hợp giáo dục giới tính

Nghiên cứu về tích hợp nội dung giáo dục giới tính vào môn sinh học THPT cho thấy hiệu quả tích cực trong việc nâng cao kiến thức và thái độ của học sinh về giới tính. Kết quả thực nghiệm tại trường THPT Phú Nhuận cho thấy học sinh được tích hợp nội dung giáo dục giới tính có điểm kiểm tra kiến thức cao hơn nhóm đối chứng. Thái độ của học sinh đối với vấn đề giới tính trở nên tích cực và khoa học hơn. Học sinh biết cách bảo vệ bản thân, tôn trọng người khác giới và có cái nhìn đúng đắn về tình yêu, hôn nhân. Kết luận rút ra là tích hợp nội dung giáo dục giới tính vào môn sinh học là phương pháp khả thi, hiệu quả và cần được nhân rộng. Đề xuất Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa nội dung giáo dục giới tính vào chương trình chính thức của môn sinh học THPT. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển tài liệu hướng dẫn cho giáo viên.

4.1. Kết quả thực nghiệm tích hợp giáo dục giới tính

Kết quả thực nghiệm tại trường THPT Phú Nhuận cho thấy nhóm học sinh được tích hợp nội dung giáo dục giới tính đạt điểm trung bình cao hơn 2,5 điểm so với nhóm đối chứng. Kiến thức về hệ sinh dục, quá trình thụ thai và phòng tránh thai được cải thiện đáng kể. Thái độ của học sinh đối với vấn đề giới tính thay đổi tích cực, biết cách ứng xử phù hợp trong các tình huống liên quan đến giới tính. Học sinh tự tin hơn khi thảo luận về các vấn đề giới tính với bạn bè và người lớn. Phụ huynh đánh giá tích cực về chương trình tích hợp giáo dục giới tính.

4.2. Khuyến nghị và hướng phát triển cho giáo dục giới tính

Cần đưa nội dung giáo dục giới tính vào chương trình chính thức của môn sinh học THPT với thời lượng phù hợp. Bộ Giáo dục và Đào tạo nên ban hành tài liệu hướng dẫn tích hợp nội dung giáo dục giới tính cho giáo viên. Các trường sư phạm cần đào tạo phương pháp giảng dạy giáo dục giới tính cho sinh viên ngành sư phạm sinh học. Tổ chức bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên về phương pháp tích hợp nội dung giới tính. Xây dựng ngân hàng tài liệu, video, mô hình phục vụ dạy học giáo dục giới tính. Phối hợp với tổ chức y tế để cung cấp kiến thức chính xác cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN THỊ THƯƠNG TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC GIỚI TÍNH VÀO NỘI DUNG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở TRUỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 60140101 S KC 0 0 4 8 8 6 Tp. Hồ Chí Minh, tháng 4/2016 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN THỊ THƯƠNG TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC GIỚI TÍNH VÀO NỘI DUNG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC - 601401 Tp. Hồ Chí Minh, tháng 04 năm 2016 BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ NGUYỄN THỊ THƯƠNG TÍCH HỢP NỘI DUNG GIÁO DỤC GIỚI TÍNH VÀO NỘI DUNG DẠY HỌC MÔN SINH HỌC Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NGÀNH: GIÁO DỤC HỌC – 601401 Hướng dẫn khoa học: PGS.TS VÕ THỊ NGỌC LAN Tp. Hồ Chí Minh, tháng 04 năm 2014 LÝ LỊCH KHOA HỌC I. LÝ LỊCH SƠ LƯỢC: Họ và tên: Nguyễn Thị Thương Giới tính: Nữ Ngày, tháng, năm sinh: 28/11/1990 Nơi sinh: Đông Hòa, Phú Yên. Quê quán: Phú Yên Dân tộc: Kinh Địa chỉ liên lạc: Điện thoại cơ quan: Điện thoại riêng: 0973668022 Fax: E-mail: II. QUÁ TRÌNH ĐÀO TẠO: 1. Đại học: Hệ đào tạo: Chính quy Thời gian đào tạo: Từ 10/2008 đến 10/2012 Nơi học: Trường Đại học Qui Nhơn Ngành học: Tổng Hợp Sinh Môn thi tốt nghiệp: Khoa học Mác- Lênin, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Sinh học Đại Cương, Động vật học. Ngày & nơi bảo vệ đồ án, luận án hoặc thi tốt nghiệp: Trường Đại Học Qui Nhơn III. QUÁ TRÌNH CÔNG TÁC CHUYÊN MÔN Thời gian Nơi công tác và học tập Công việc Trường THCS – THPT Đông Du, Quận Tân 5/2014 – 8/2015 Nhân viên Phú, TP HCM 8/2013 – đến nay Trường Đại học Sư Phạm Kỹ Thuật TP HCM Học Viên i LỜI CAM ĐOAN Tôi cam đoan đây là công trình nghiên cứu của tôi. Các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Hồ Chí Minh, ngày 23 tháng 03 năm 2016 Người cam đoan Nguyễn Thị Thương ii LỜI CẢM ƠN Trước tiên, tôi xin được gửi lời cảm ơn Ban giám hiệu nhà trường, quý Thầy Cô Viện Sư phạm Kỹ thuật và phòng quản lý Đào tạo sau Đại học trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Tp. Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi được học tập, nghiên cứu và thực hiện tốt luận văn trong thời gian qua. Tôi xin chân thành cảm ơn sâu sắc tới PGS. TS VÕ THỊ NGỌC LAN đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ cho tôi trong suốt thời gian học tập cũng như trong quá trình thực hiện luận văn này. Tôi cũng xin gửi lời cảm ơn đến tất cả Ban giám hiệu, quý Thầy Cô, học sinh trường Trung học phổ thông Phú Nhuận đã tận tình giúp đỡ cũng như góp ý quý báu để tôi hoàn thành luận văn này. Do thời gian có hạn và kinh nghiệm nghiên cứu khoa học chưa nhiều nên luận văn chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót, kính mong nhận được ý kiến góp ý quý báu của quý Thầy Cô và các bạn bè để luận văn này được hoàn thiện hơn. Tôi xin chân thành cảm ơn! Tp.HCM, ngày 23 tháng 03 năm 2016. Học viên thực hiện Nguyễn Thị Thương iii TÓM TẮT Hiện nay, khi đời sống xã hội có nhiều thay đổi, HS trải qua nhiều biến động tích cực lẫn tiêu cực, sự phát triển nhiều mặt của sự bùng nổ thông tin, cùng với đó là nhiều thông tin thiếu lành mạnh đang tác động mạnh mẽ đến đời sống HS làm cho HS có nhận thức lệch lạc với các kiến thức giới tính, sức khỏe sinh sản, quan hệ tình dục, giá trị đạo đức truyền thống. Có nhiều nguyên nhân khách quan như mặt trái của sự bùng nổ thông tin, nhưng theo các chuyên gia giáo dục, nguyên nhân sâu xa là do các em thiếu kiến thức về GDGT . Từ khi mới du nhập vào nước ta, GDGT tuy rằng đã được quan tâm và tìm hiểu từ lâu nhưng việc đưa GDGT vào nhà trường hết sức hạn chế. Điều này đã dẫn đến hệ quả, và cũng chính là vấn đề nan giải, cấp bách hiện nay: tình trạng yêu sớm, quan hệ trước hôn nhân và vấn đề lớn nhất là việc nạo phá thai ở lứa tuổi vị thành niên. Theo nghiên cứu thì tỉ lệ nạo phá thai của nước ta đứng thứ năm toàn thế giới. Mặc khác nước ta là một quốc gia mang đặc thù dân số trẻ (hơn 60% dân số ở độ tuổi dưới 35) và vẫn còn chịu ảnh hưởng bởi văn hóa phương Đông nên phần lớn vẫn còn rất mơ hồ về kiến thức giới tính do chưa được giáo dục kỹ bởi gia đình và nhà trường. Hình thức giáo dục phổ biến và gần gũi với các em, với thế hệ trẻ, hiệu quả nhất là thông qua giáo dục trong trường phổ thông. GDGT cho lứa tuổi vị thành niên trong nhà trường vẫn còn nhiều khó khăn, không tạo nên sự hứng thú, cần sự phối hợp của nhiều ban ngành, bộ phận tư vấn, chuyên môn có liên quan.Trong các bộ môn được giảng dạy ở trường THPT, GDGT được tích hợp vào các môn học như: Sinh học, Giáo dục công dân, Văn học, Địa lý…Tuy nhiên Sinh học là môn học mang đặc thù phù hợp mà giáo viên tích hợp nội dung GDGT để giảng dạy cho học sinh. Xuất phát từ những nhận định trên, người nghiên cứu chọn đề tài: “Tích hợp nội dung Giáo dục giới tính vào nội dung dạy học môn Sinh học ở Trường Trung học phổ thông”. Luận văn bao gồm: iv - Phần mở đầu: gồm: Lý do chọn đề tài, mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu, đối tượng và khách thể nghiên cứu, ý nghĩa lí luận và thực tiễn, câu hỏi nghiên cứu, giả thuyết nghiên cứu, phạm vi nghiên cứu, phương pháp nghiên cứu. - Phần nội dung: + Chương 1: Tổng quan và cơ sở lí luận về vấn đề tích hợp nội dung GDGT vào nội dung dạy học môn Sinh học, bao gồm: Lịch sử nghiên cứu vấn đề; các khái niệm liên quan như khái niệm dạy học tích hợp, GDGT, hoạt động dạy học, tích hợp nội dung vào dạy học; Cơ sở lí luận về dạy học tích hợp; Cơ sở lí luận về giáo dục giới tính; Cơ sở tích hợp nội dung vào dạy học trong các môn học; Các yếu tố ảnh hưởng đến việc tích hợp nôi dung vào dạy học ở trường THPT. + Chương 2: Thực trạng tích hợp nội dung GDGT vào nội dung dạy học môn Sinh học ở trường THPT, bao gồm: Khái quát về khảo sát thực trạng; Kết quả khảo sát về nhận thức của HS THPT về vấn đề GDGT, hoạt động GDGT và giảng dạy theo định hướng tích hợp GDGT vào nội dung dạy học môn Sinh học ở trường THPT; hạn chế và nguyên nhân của thực trạng. + Chương 3: Đề xuất một số biện pháp tích hợp nội dung GDGT vào nội dung dạy học môn Sinh học ở trường THPT, bao gồm: Nguyên tắc đề xuất biện pháp tích hợp nội dung GDGT vào nội dung dạy học môn sinh học ở trường THPT: cơ sở lí luận, cơ sở thực tiễn; Đề xuất biện pháp tích hợp nội dung GDGT vào dạy học môn Sinh học ở trường THPT; Thực nghiệm các biện pháp tích hợp nội dung GDGT vào dạy học môn Sinh học ở trường THPT. - Phần kết luận và khuyến nghị. v SUMMARY Today, when social life changed, students undergo many positive and negative fluctuations, multi-faceted development of the explosion of information, along with the lack of healthy information are strongly impact the lives of students make the student aware of deviations with the gender knowledge, reproductive health, sexual relations, traditional moral values…There are many objective reasons as the left side of the explosion of information, but according to education experts, the cause is due to the children's lack of knowledge of sex education (GDGT). When you enter our country, GDGT, however that was of interest and learn from long ago but putting the school on GDGT hard limit. This has led to the result, and also the problem, urgent now: bad love soon, premarital relations and the biggest problem is the abortion in the adolescent age group. According to the study, the rate of abortion of our country ranks in the world. On the other hand our country is a country of special bearing young population (more than 60% of the population under the age of 35) and is still influenced by Oriental culture should largely remain very vague about the gender knowledge do not yet thorough education by the family and the school. Forms of popular education and close to the children, with the younger generation, the most effective is through education in schools. GDGT for ages of minors in school still more difficult, to not create the excitement, need the coordination of various departments, department of counseling, relevant expertise. In the subjects taught in high schools, GDGT is integrated into subjects such as: biology, education, literature, geography. However biology is particular suitable to bring subjects that teachers integrate content GDGT to teach students. Derived from assessments on, who studied choose the subject: "Integrating the content of sex education in biology teaching content in Secondary Schools". The thesis includes: vi - Prologue: Why choose topics, objectives and research tasks, subject and object of research, significant theoretical and practical research questions, hypotheses, research scope, method of study. - Content: + Chapter 1: Overview and rationale of integrated content issues on teaching content GDGT biology, including: history research problems; related concepts such as the concept of integrated teaching, GDGT, teaching activities, integrating content into teaching; theoretical basis for integrated teaching; theoretical basis of sex education; content integration facility to teaching in subjects; factors affecting the contents integrated into teaching at high schools. + Chapter 2: content integration status GDGT on content taught biology in high schools, including: status survey overview; the results of a survey about perceptions of high school students on the subject of GDGT, GDGT activities and teaching-oriented integrated teaching content on GDGT biology in secondary schools; limited and the cause of reality. + Chapter 3: to propose some measures to integrate the content of instructional content on GDGT biology in high schools, including: principles of integrated measures on GDGT content content taught biology in high schools: the base storage, practical basis; Propose measures to integrate the content into the GDGT teaching biology in high schools; Experimental measures to integrate the content into teaching GDGT biology in high schools. The conclusions and recommendations. vii MỤC LỤC LÝ LỊCH KHOA HỌC……………………………………………………………i LỜI CAM ĐOAN……………………………………………………………….ii LỜI CẢM ƠN……………………………………………………………………iii TÓM TẮT……………………………………………………………………….………………………………………………………vi MỤC LỤC………………………………………………….viii QUY ƯỚC NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT…………………………….…………xiv DANH SÁCH CÁC BẢNG………………………………………………….xv DANH SÁCH CÁC HÌNH…………………………………………………….xvii PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lí do chọn đề tài . Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu.1 Mục tiêu nghiên cứu .2 Nhiệm vụ nghiên cứu . Đối tượng và khách thể nghiên cứu .