Luận văn: Tăng cường tuân thủ thuế hộ kinh doanh cá thể tại Tây Ninh

Luận văn thạc sĩ phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao sự tuân thủ thuế của hộ kinh doanh cá thể tại Tây Ninh hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu Nga
• Người hướng dẫn: TS. Trần Độc Lập
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Thực trạng và giải pháp tăng cường sự tuân thủ thuế của các hộ kinh doanh cá thể tại địa bàn tỉnh Tây Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình hình tuân thủ thuế hộ kinh doanh cá thể Tây Ninh

Hộ kinh doanh cá thể đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế Tây Ninh, chiếm tỷ trọng lớn trong hoạt động thương mại dịch vụ. Tuy nhiên, tình trạng tuân thủ thuế chưa cao do nhiều nguyên nhân như nhận thức pháp luật hạn chế, quy mô nhỏ lẻ và thiếu sự giám sát chặt chẽ. Luận văn nghiên cứu thực trạng này nhằm đề xuất giải pháp cải thiện. Tỷ lệ hộ kinh doanh đăng ký nộp thuế thấp, đặc biệt ở khu vực nông thôn. Chi cục Thuế tỉnh Tây Ninh ghi nhận nhiều trường hợp khai sai, nộp chậm hoặc trốn thuế. Việc phân loại đối tượng và áp dụng biện pháp quản lý phù hợp gặp khó khăn do đặc thù hộ kinh doanh. Chính sách ưu đãi thuế cho hộ kinh doanh nhỏ lẻ cũng chưa phát huy hiệu quả như kỳ vọng.

1.1. Khái niệm và đặc điểm hộ kinh doanh cá thể

Hộ kinh doanh cá thể là tổ chức do một cá nhân hoặc hộ gia đình đăng ký kinh doanh, chịu trách nhiệm vô hạn bằng toàn bộ tài sản. Theo Nghị định 78/2015/NĐ-CP, hộ kinh doanh có quy mô dưới 10 lao động, hoạt động không thường xuyên và không bắt buộc đăng ký trừ ngành nghề có điều kiện. Đặc điểm nổi bật là trách nhiệm liên đới trong trường hợp hộ do nhóm người hoặc hộ gia đình làm chủ. Hộ kinh doanh chịu thuế môn bài, thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân theo quy định. Tính linh hoạt trong hoạt động kinh doanh giúp hộ cá thể thích ứng nhanh với thị trường nhưng cũng tạo điều kiện cho hành vi trốn thuế.

1.2. Vai trò của tuân thủ thuế trong phát triển kinh tế

Tuân thủ thuế là nghĩa vụ pháp lý của hộ kinh doanh, góp phần đảm bảo nguồn thu ngân sách địa phương. Tại Tây Ninh, thuế từ hộ kinh doanh chiếm tỷ trọng đáng kể nhưng hiệu quả thu chưa tương xứng do tỷ lệ tuân thủ thấp. Việc tuân thủ đầy đủ giúp hộ kinh doanh tránh rủi ro pháp lý, xây dựng uy tín trên thị trường. Ngược lại, hành vi trốn thuế gây mất cân bằng cạnh tranh, ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh lành mạnh. Chính quyền địa phương cần nâng cao nhận thức về lợi ích lâu dài của tuân thủ thuế cho cộng đồng doanh nghiệp.

II. Phân tích thực trạng tuân thủ thuế hộ kinh doanh cá thể Tây Ninh

Nghiên cứu khảo sát 200 hộ kinh doanh tại Tây Ninh cho thấy tỷ lệ đăng ký thuế đạt 78%, nhưng tỷ lệ nộp thuế đúng hạn chỉ 62%. Nguyên nhân chính là do nhận thức pháp luật hạn chế, đặc biệt ở nhóm kinh doanh nhỏ lẻ. Hơn 45% hộ kinh doanh không hiểu rõ nghĩa vụ thuế môn bài và thuế giá trị gia tăng. Chi cục Thuế ghi nhận 120 trường hợp khai sai, nộp chậm trong năm 2020. Tình trạng trốn thuế tập trung ở lĩnh vực bán lẻ, dịch vụ ăn uống. Mức phạt hành chính chưa đủ sức răn đe do quy định chưa nghiêm. Sự phối hợp giữa cơ quan thuế và chính quyền địa phương còn lỏng lẻo.

2.1. Những tồn tại trong công tác quản lý thuế

Công tác quản lý thuế đối tượng hộ kinh doanh gặp khó khăn do quy mô nhỏ, hoạt động phân tán. Hệ thống dữ liệu chưa đầy đủ, dẫn đến tình trạng bỏ sót đối tượng. Thủ tục hành chính phức tạp khiến hộ kinh doanh ngại khai báo. Đội ngũ cán bộ thuế thiếu chuyên môn về quản lý hộ cá thể. Tình trạng thiếu nhân lực và phương tiện giám sát trực tiếp ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý. Chưa có cơ chế khuyến khích tự nguyện khai báo chính xác từ phía hộ kinh doanh.

2.2. Ảnh hưởng của môi trường kinh doanh đến tuân thủ

Môi trường kinh doanh cạnh tranh khốc liệt khiến hộ kinh doanh ưu tiên giảm chi phí bằng cách trốn thuế. Tình trạng kinh doanh bất hợp pháp lan rộng do xử phạt chưa nghiêm. Sự thiếu minh bạch trong hoạt động thương mại cũng tạo điều kiện cho hành vi gian lận. Hộ kinh doanh thiếu niềm tin vào sự minh bạch của cơ quan thuế. Văn hóa kinh doanh thiếu chuẩn mực đạo đức trong lĩnh vực thuế. Những yếu tố này làm suy giảm ý thức tuân thủ thuế trong cộng đồng doanh nghiệp.

III. Giải pháp nâng cao tuân thủ thuế cho hộ kinh doanh cá thể

Để cải thiện tình hình, cần áp dụng giải pháp đồng bộ từ chính sách đến thực thi. Đầu tiên, đơn giản hóa thủ tục hành chính, giảm bớt giấy tờ rườm rà trong khai thuế. Thứ hai, tăng cường tuyên truyền pháp luật thuế bằng nhiều hình thức phù hợp. Thứ ba, xây dựng cơ chế khuyến khích tự nguyện khai báo chính xác. Thứ tư, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ thuế trong quản lý hộ cá thể. Áp dụng công nghệ thông tin trong giám sát hoạt động kinh doanh. Cuối cùng, tăng mức phạt hành chính đối với hành vi trốn thuế có tổ chức.

3.1. Giải pháp từ phía cơ quan quản lý thuế

Cơ quan thuế cần triển khai ứng dụng công nghệ để theo dõi hoạt động kinh doanh theo thời gian thực. Áp dụng hình thức quản lý theo rủi ro, tập trung vào nhóm có nguy cơ cao vi phạm. Tăng cường đào tạo cán bộ về quản lý hộ kinh doanh cá thể. Thiết lập hệ thống cảnh báo sớm đối với hộ kinh doanh có dấu hiệu vi phạm. Đẩy mạnh phối hợp liên ngành giữa thuế, công an và quản lý thị trường. Xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về hộ kinh doanh trên toàn tỉnh.

3.2. Giải pháp từ phía hộ kinh doanh cá thể

Hộ kinh doanh cần nâng cao nhận thức về nghĩa vụ thuế thông qua các chương trình tuyên truyền. Chủ động tìm hiểu pháp luật thuế để tránh rủi ro pháp lý. Tham gia các khóa đào tạo nghiệp vụ kế toán thuế do cơ quan thuế tổ chức. Sử dụng dịch vụ kế toán chuyên nghiệp để đảm bảo khai báo chính xác. Thường xuyên cập nhật thông tin về chính sách thuế mới. Xây dựng văn hóa kinh doanh minh bạch, tôn trọng pháp luật.

IV. Kết luận và khuyến nghị chính sách

Nghiên cứu đã chỉ ra thực trạng tuân thủ thuế của hộ kinh doanh cá thể tại Tây Ninh còn nhiều hạn chế. Tỷ lệ đăng ký và nộp thuế thấp ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách địa phương. Giải pháp cần sự chung tay của cả cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp. Việc áp dụng công nghệ, đơn giản hóa thủ tục và tăng cường tuyên truyền là những biện pháp cấp thiết. Cơ quan thuế cần nâng cao năng lực quản lý, trong khi hộ kinh doanh phải thay đổi nhận thức. Chỉ khi có sự phối hợp chặt chẽ, vấn đề tuân thủ thuế mới được cải thiện đáng kể.

4.1. Tóm lược kết quả nghiên cứu

Kết quả khảo sát cho thấy tỷ lệ tuân thủ thuế của hộ kinh doanh cá thể tại Tây Ninh còn thấp. Nguyên nhân chính là do nhận thức pháp luật hạn chế và môi trường kinh doanh thiếu minh bạch. Những tồn tại trong công tác quản lý thuế cũng góp phần làm giảm hiệu quả thu. Nghiên cứu đề xuất giải pháp toàn diện từ cải cách hành chính đến nâng cao nhận thức cộng đồng. Kết quả này cung cấp cơ sở khoa học cho việc xây dựng chính sách thuế phù hợp với đặc thù địa phương.

4.2. Định hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần mở rộng nghiên cứu sang các tỉnh lân cận để so sánh tình hình tuân thủ thuế. Nghiên cứu tác động của các chính sách khuyến khích đến hành vi tuân thủ. Đánh giá hiệu quả của ứng dụng công nghệ trong quản lý thuế hộ cá thể. Khảo sát sâu hơn về tâm lý và động cơ của hộ kinh doanh đối với nghĩa vụ thuế. Nghiên cứu này có thể làm tiền đề cho các đề tài về cải cách quản lý thuế trong tương lai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu và kết luận, nội dung của Luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý thuyết về tuân thủ thuế và các nhân tố tác động đến hành vi tuân thủ thuế của hộ kinh doanh cá thể. Chƣơng 2: Thực trạng quản lý thuế của nhà nƣớc và sự tuân thủ thuế của các hộ kinh doanh cá thể trên địa bàn tỉnh Tây Ninh Chƣơng 3: Kiến nghị nhằm tăng cƣờng sự tuân thủ thuế của hộ kinh doanh cá thể trên địa bàn tỉnh Tây Ninh. 6 CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ TUÂN THỦ THUẾ CỦA HỘ KINH DOANH CÁ THỂ 1. Khái niệm, đặc điểm pháp lý và vai trò của của hộ kinh doanh cá thể 1.

Khái niệm hộ kinh doanh cá thể Hộ gia đình đƣợc pháp luật Việt Nam thừa nhận với tƣ cách là chủ thể kinh doanh từ năm 1988 theo tinh thần của Nghị định số 27-HĐBT ngày 09/03/1988 của Hội đồng Bộ trƣởng về chính sách đối với kinh tế cá thể, kinh tế tƣ doanh sản xuất công nghiệp, dịch vụ, công nghiệp, xây dựng, vận tải. Tƣ cách chủ thể các quan hệ pháp luật kinh doanh của hộ gia đình tiếp tục đƣợc khẳng định trong các văn bản luật quan trọng nhƣ Luật doanh nghiệp năm 1999, Bộ luật dân sự năm 1995 và tiếp tục đƣợc khẳng định trong Bộ luật dân sự năm 2005. Điều 66 Nghị định 78/2015/NĐ-CP hƣớng dẫn về thủ tục đăng ký kinh doanh của Luật doanh nghiệp 2014 quy định nhƣ sau: “Điều 66. Hộ kinh doanh 1.

Hộ kinh doanh do một cá nhân hoặc một nhóm người gồm các cá nhân là công dân Việt Nam đủ 18 tuổi, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, hoặc một hộ gia đình làm chủ, chỉ được đăng kýkinh doanh tại một địa điểm, sử dụng dưới mười lao động và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh. Hộ gia đình sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp, làm muối và những người bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến, kinh doanh lưu động, làm dịch vụ có thu nhập thấp không phải đăng ký, trừ trường hợp kinh doanh các ngành, nghề có điều kiện, Ủy ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương quy định mức thu nhập thấp áp dụng trên phạm vi địa phương. Hộ kinh doanh có sử dụng từ mười lao động trở lên phải đăng ký thành lập doanh nghiệp theo quy định.” 7 “Hộ kinh doanh do một cá nhân là công dân Việt Nam hoặc một nhóm người hoặc một hộ gia đình làm chủ, chỉ được kinh doanh tại một địa điểm, sử dụng không quá mười lao động, không có con dấu và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh”. Nhƣ vậy, t heo quy định của pháp luật hiện hành, hộ kinh doanh cá thể do một cá nhân hoặc hộ gia đình làm chủ, chỉ đƣợc đăng kí kinh doanh tại một địa điểm, sử dụng không quá mƣời lao động, không có con dấu và chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh.

Hộ gia đình sản xuất nông, lâm, ngƣ nghiệp, làm muối và những ngƣời bán hàng rong, quà vặt, làm dịch vụ có thu nhập thấp không phải đăng kí kinh doanh. Uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực thuộc trung ƣơng quy định mức thu nhập áp dụng trên phạm vì địa phƣơng theo đó, hộ gia đình kinh doanh hoặc làm dịch vụ có thu nhập thấp hơn mức quy định không phải đăng kí kinh doanh. Mức thu nhập thấp đƣợc quy định không đƣợc vƣợt quá mức khởi điểm chịu thuế thu nhập cá nhân đối với ngƣời có thu nhập cao. Hộ kinh doanh cá thể có sử dụng hơn mƣời lao động hoặc có hơn một địa điểm kinh doanh phải chuyển đổi thành doanh nghiệp.

Tất cả công dân Việt Nam đủ 18 tuổi, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ; các hộ gia đình đều có quyền đăng kí kinh doanh với tƣ cách là hộ kinh doanh cá thể, trừ những ngƣời chƣa thành niên, ngƣời bị hạn chế hoặc bị mất năng lực hành vi dân sự, ngƣời đang bị truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc đang phải chấp hành hình phạt tù hoặc bị Toà án tƣớc quyền hành nghề. Một cá nhân, hộ gia đình chỉ đƣợc đăng kí kinh doanh một hộ kinh doanh cá thể. Đặc điểm pháp lý Hộ kinh doanh do một cá nhân, một nhóm ngƣời hoặc một hộ gia đình làm chủ Hộ kinh doanh do một cá nhân là công dân Việt Nam, hoặc do một nhóm ngƣời, hoặc một hộ gia đình làm chủ. Đối với hộ kinh doanh do một cá nhân làm chủ thì hộ kinh doanh thuộc sở hữu của một chủ là cá nhân và cá nhân chủ hộ kinh doanh có toàn quyền quyết định hoạt động kinh doanh của hộ kinh doanh.

8 Đối với hộ kinh doanh do một nhóm ngƣời hoặc hộ gia đình làm chủ thì hộ kinh doanh thuộc sở hữu của nhiều chủ. Hoạt động kinh doanh của hộ kinh doanh do các thành viên trong nhóm hoặc các thành viên trong hộ gia đình quyết định. Nhóm ngƣời hoặc hộ gia đình cử một ngƣời đại diện cho nhóm hoặc cho hộ để tham gia giao dịch với bên ngoài. Hộ kinh doanh không phải là doanh nghiệp, không có tƣ cách pháp nhân Hộ kinh doanh do một cá nhân thành lập có bản chất là cá nhân kinh doanh, do đó không thể là pháp nhân.

Nó khác với công ti trách nhiệm hữu hạn một thành viên, bởi công ti trách nhiệm hữu hạn một thành viên là một thực thể tách biệt với chủ sở hữu của nó. Trong khi đó hộ kinh doanh không phải là một thực thể tách biệt với cá nhân thành lập nên nó. Mọi tài sản trong của hộ kinh doanh đều là tài sản của cá nhân tạo lập nó. Cá nhân tạo lập hộ kinh doanh hƣởng toàn bộ lợi nhuận (sau khi đã thực hiện các nghĩa vụ tài chính và thanh toán theo qui định của pháp luật) và gánh chịu mọi nghĩa vụ.

Cá nhân tạo lập hộ kinh doanh có thể là nguyên đơn hoặc bị đơn trong các vụ án liên quan tới hoạt động của hộ kinh doanh. Theo quy định tại khoản 7 Điều 4 Luật doanh nghiệp 2014: “Doanh nghiệp là tổ chức có tên riêng, có tài sản, có trụ sở giao dịch, được đăng ký thành lập theo quy định của pháp luật nhằm mục đích kinh doanh”. Mặc dù là chủ thể kinh doanh khá chuyên nghiệp nhƣng hộ kinh doanh không có tƣ cách của doanh nghiệp. Hộ kinh doanh không có con dấu, không đƣợc mở chi nhánh, văn phòng đại diện, không đƣợc thực hiện các quyền mà doanh nghiệp đang có nhƣ hoạt động xuất nhập khẩu hay áp dụng Luật phá sản khi kinh doanh thua lỗ.

Hộ kinh doanh là hình thức kinh doanh quy mô rất nhỏ Đặc điểm này không xuất phát từ bản chất bên trong của hình thức kinh doanh này mà xuất phát từ các qui định của pháp luật Việt Nam căn cứ vào số lƣợng lao động đƣợc sử dụng trong hộ kinh doanh. Hộ kinh doanh có một địa điểm kinh doanh, sử dụng không quá 10 lao động. Khác với doanh nghiệp, doanh nghiệp ngoài trụ sở 9 chính có thể mở các chi nhánh, văn phòng, địa điểm kinh doanh và nhà nƣớc khuyến khích doanh nghiệp sử dụng nhiều lao động. Hộ kinh doanh hoạt động thƣờng xuyên và có thu nhập chính từ hoạt động kinh doanh.

Kinh doanh vẫn là nghề nghiệp chính của hộ kinh doanh nên hộ kinh doanh vẫn phải tiến hành đăng ký hộ kinh doanh tại cơ quan đăng ký kinh doanh. Đặc điểm này khác so với hộ gia đình sản xuất nông, lâm, ngƣ nghiệp, làm muối và những ngƣời bán hàng rong, quà vặt, buôn chuyến, kinh doanh lƣu động, làm dịch vụ có thu nhập thấp vì những ngành nghề này hoạt động không thƣờng xuyên và không phải đăng ký với cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền, trừ trƣờng hợp kinh doanh các ngành nghề có điều kiện. Chủ hộ kinh doanh chịu trách nhiệm vô hạn đối với các khoản nợ của hộ kinh doanh Theo quy định tại Nghị định 78/2015/NĐ-CP thì hộ kinh doanh là do một cá nhân hoặc một nhóm ngƣời gồm các cá nhân là công dân Việt Nam đủ 18 tuổi, có năng lực hành vi dân sự đầy đủ, hoặc một hộ gia đình làm chủ. Mỗi hộ kinh doanh chỉ đƣợc đăng ký kinh doanh tại một địa điểm, sử dụng dƣới 10 lao động và phải chịu trách nhiệm bằng toàn bộ tài sản của mình đối với hoạt động kinh doanh.

Bản chất của trách nhiệm vô hạn trong kinh doanh của hộ kinh doanh cũng giống nhƣ trách nhiệm vô hạn của chủ DNTN: nếu tài sản kinh doanh không đủ để trả nợ thì hộ kinh doanh phải lấy cả tài sản không đầu tƣ vào hộ kinh doanh để trả nợ. Tuy nhiên khác với DNTN, trách nhiệm vô hạn của hộ kinh doanh có sự phân tán rủi ro cho nhiều thành viên trong trƣờng hợp hộ kinh doanh do một nhóm ngƣời hoặc hộ gia đình làm chủ. Nếu hộ kinh doanh do một nhóm ngƣời làm chủ thì tất cả các thành viên phải liên đới chịu trách nhiệm vô hạn về mọi khoản nợ của hộ kinh doanh. Nếu hộ kinh doanh do một hộ gia đình làm chủ thì tất cả các thành viên trong hộ gia đình phải liên đới chịu trách nhiệm.

Khi tài sản chung không đủ để trả nợ thì các thành viên của hộ 10 gia đình phải lấy cả tài sản riêng của mình để trả nợ và phải trả cho các thành viên khác của hộ gia đình (trách nhiệm liên đới). Với đặc trƣng nhƣ vậy của mô hình HKD có thể nói rất an toàn với công chúng và không cần nhiều các quy định của pháp luật để điều chỉnh, bởi tính chịu trách nhiệm vô hạn đã là một biện pháp đảm bảo cho khách hàng, chủ nợ của HKD. Chính trách nhiệm vô hạn, buộc các thành viên làm chủ phải cẩn trọng trong quá trình kinh doanh. Đây chính là hạn chế của mô hình kinh doanh này, khi nó không khuyến khích đƣợc ngƣời kinh doanh mạnh dạn cho việc đầu tƣ.

Hơn nữa, với quy mô nhỏ, HKD có nhiều hạn chế trong việc mở rộng phạm vi kinh doanh cũng nhƣ ứng dụng kỹ thuật - công nghệ. Vai trò của của hộ kinh doanh cá thể Thống kê cho đến nay, Việt Nam có khoảng 1,6 triệu HKD có đăng kí kinh doanh và khoảng 3,4 triệu HKD không có đăng ký kinh doanh.