Luận Văn Thạc Sĩ: Thực Hiện Pháp Luật Kiểm Sát Hoạt Động Tư Pháp Từ Thực Tiễn Tỉnh Cao Bằng

Luận văn thạc sĩ phân tích thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp tại tỉnh Cao Bằng, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp hiệu quả.

• Tác giả: Nguyễn Văn Thuần
• Người hướng dẫn: Võ Khánh Vinh
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp từ thực tiễn tỉnh Cao Bằng
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp
• 1.2. Các hình thức và nội dung của thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp
• 1.3. Các điều kiện đảm bảo thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp
• 1.4. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP, KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP VÀ THỰC TIỄN THỰC HIỆN PHÁP LUẬT TẠI TỈNH CAO BẰNG
• 2.1. Hoạt động tư pháp tại Việt Nam
• 2.2. Kiểm sát hoạt động tư pháp
• 2.3. Quy định của pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp
• 2.4. Thực tiễn thực hiện pháp luật về hoạt động tư pháp tại tỉnh Cao Bằng
• 2.5. Những khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND tỉnh Cao Bằng
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC QUAN ĐIỂM BẢO ĐẢM VÀ GIẢI PHÁP NÂNG CAO THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP TỪ THỰC TIỄN VIỆN KIỂM SÁT NHÂN DÂN TỈNH CAO BẰNG
• 3.1. Các quan điểm bảo đảm thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp
• 3.2. Các giải pháp nâng cao thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp
• 3.3. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Lý luận về thực hiện pháp luật kiểm sát hoạt động tư pháp

Luận văn thạc sĩ này tập trung phân tích khái niệm, đặc điểm và ý nghĩa của thực hiện pháp luật trong lĩnh vực kiểm sát hoạt động tư pháp. Thực hiện pháp luật là quá trình biến các quy phạm pháp luật thành hành vi cụ thể của các chủ thể trong xã hội. Trong bối cảnh kiểm sát hoạt động tư pháp, việc thực hiện pháp luật đảm bảo tính hợp pháp, công bằng và hiệu quả của các hoạt động tư pháp. Kiểm sát hoạt động tư pháp là chức năng quan trọng của Viện Kiểm sát Nhân dân, nhằm giám sát việc tuân thủ pháp luật trong các hoạt động điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án. Cao Bằng, với đặc thù về văn hóa và kinh tế, đòi hỏi sự thực hiện pháp luật nghiêm túc để đảm bảo công lý và ổn định xã hội.

1.1. Khái niệm thực hiện pháp luật

Thực hiện pháp luật là hành vi của các chủ thể phù hợp với quy định của pháp luật, bao gồm cả hành động và không hành động. Trong kiểm sát hoạt động tư pháp, việc thực hiện pháp luật đảm bảo rằng các hoạt động tư pháp được tiến hành đúng quy trình và tuân thủ pháp luật. Pháp luật kiểm sát quy định rõ vai trò của Viện Kiểm sát trong việc giám sát các hoạt động tư pháp, từ đó đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của công dân.

1.2. Đặc điểm của kiểm sát hoạt động tư pháp

Kiểm sát hoạt động tư pháp có đặc điểm là tính độc lập và khách quan, đảm bảo rằng các hoạt động tư pháp không bị ảnh hưởng bởi các yếu tố bên ngoài. Thực thi pháp luật trong lĩnh vực này đòi hỏi sự chính xác và nghiêm minh, đặc biệt là trong việc xử lý các vi phạm pháp luật. Cao Bằng, với những đặc thù về địa lý và văn hóa, cần có sự điều chỉnh phù hợp để đảm bảo hiệu quả của công tác kiểm sát.

II. Quy định pháp luật và thực tiễn tại Cao Bằng

Chương này phân tích các quy định pháp luật về hoạt động tư pháp và kiểm sát hoạt động tư pháp, đồng thời đánh giá thực tiễn thực hiện tại Cao Bằng. Pháp luật tư pháp quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan tư pháp trong việc đảm bảo công lý và bảo vệ quyền con người. Tại Cao Bằng, công tác kiểm sát đã đạt được nhiều thành tựu, nhưng vẫn còn những khó khăn và vướng mắc cần được giải quyết. Thực hiện quyền kiểm sát đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan tư pháp và sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương.

2.1. Quy định pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp

Quy định pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp bao gồm các quy trình và thủ tục giám sát việc tuân thủ pháp luật trong các hoạt động tư pháp. Kiểm sát viên có quyền ra quyết định, kháng nghị và kiến nghị để đảm bảo tính hợp pháp của các hoạt động tư pháp. Pháp luật Cao Bằng cần được điều chỉnh phù hợp với đặc thù địa phương để nâng cao hiệu quả công tác kiểm sát.

2.2. Thực tiễn thực hiện tại Cao Bằng

Thực tiễn thực hiện pháp luật tại Cao Bằng cho thấy sự tiến bộ trong công tác kiểm sát, nhưng vẫn còn những hạn chế như thiếu nguồn lực và sự phối hợp giữa các cơ quan. Kiểm sát hoạt động tư pháp tại Cao Bằng cần được cải thiện thông qua việc tăng cường đào tạo và nâng cao nhận thức của các cán bộ tư pháp.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm sát hoạt động tư pháp

Chương này đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp tại Cao Bằng. Các giải pháp bao gồm việc hoàn thiện hệ thống pháp luật, tăng cường nguồn lực và đào tạo cán bộ, cũng như nâng cao nhận thức của người dân về pháp luật. Kiểm sát hoạt động tư pháp ở Cao Bằng cần được cải cách toàn diện để đáp ứng yêu cầu của nhà nước pháp quyền và bảo vệ quyền công dân.

3.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật

Hoàn thiện hệ thống pháp luật là yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả kiểm sát hoạt động tư pháp. Cần rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật để phù hợp với thực tiễn tại Cao Bằng. Pháp luật kiểm sát cần được cập nhật thường xuyên để đáp ứng yêu cầu của công tác tư pháp.

3.2. Tăng cường nguồn lực và đào tạo cán bộ

Tăng cường nguồn lực và đào tạo cán bộ là giải pháp then chốt để nâng cao chất lượng kiểm sát hoạt động tư pháp. Kiểm sát viên cần được đào tạo chuyên sâu về pháp luật và kỹ năng thực hành để đảm bảo hiệu quả công tác. Cao Bằng cần đầu tư nhiều hơn vào nguồn lực để đáp ứng yêu cầu của công tác kiểm sát.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, kiểm sát hoạt động tư pháp đóng vai trò là cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước độc lập từ bên ngoài, bảo đảm cho pháp luật được chấp hành nghiêm chỉnh và thống nhất. Tại địa bàn tỉnh Cao Bằng – một tỉnh miền núi biên giới phía Bắc có 13 đơn vị hành chính cấp huyện với nhiều nét đặc thù về kinh tế, văn hóa và xã hội, việc thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp trong giai đoạn 2015 – 2019 ghi nhận tỷ lệ kiểm sát các vụ án hình sự và dân sự đạt trên 95% ngay từ khâu thụ lý. Tuy nhiên, thực tiễn áp dụng pháp luật tại địa phương vẫn bộc lộ những vướng mắc phát sinh từ trình độ cán bộ, cơ sở vật chất và sự phối hợp liên ngành.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là phân tích toàn diện việc thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp từ lý luận đến thực tiễn công tác của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Cao Bằng. Mục tiêu cụ thể nhằm làm sáng tỏ hệ thống lý luận về thực hiện pháp luật tư pháp, đánh giá thực trạng tổ chức thi hành 9 khâu công tác kiểm sát trong giai đoạn 5 năm từ năm 2015 đến năm 2019, chỉ rõ các nguyên nhân khách quan và chủ quan của những tồn tại, từ đó xác lập phương hướng và hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng công tác giai đoạn 2021 – 2030. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, góp phần nâng tỷ lệ giải quyết tin báo tội phạm đạt trên 90%, bảo đảm 100% không để xảy ra oan sai, cung cấp luận cứ tham khảo tin cậy cho cấp ủy, chính quyền địa phương và ngành Kiểm sát nhân dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh về Nhà nước và pháp luật, cùng quan điểm của Đảng về cải cách tư pháp theo Chiến lược cải cách tư pháp đến năm 2020. Khung lý thuyết trọng tâm dựa trên nguyên tắc hiến định tại Điều 107 Hiến pháp năm 2013: quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự phân công, phối hợp và kiểm soát giữa các cơ quan nhà nước trong việc thực hiện các quyền lập pháp, hành pháp và tư pháp. Mô hình nghiên cứu xác định Viện kiểm sát nhân dân là thiết chế độc lập do Quốc hội thành lập, đóng vai trò là công cụ kiểm soát quyền lực tư pháp từ bên ngoài nhằm bảo vệ pháp luật, bảo vệ quyền con người và quyền công dân.

Luận văn vận dụng và làm sáng tỏ 5 khái niệm chuyên ngành then chốt: thực hiện pháp luật, hoạt động tư pháp, quyền tư pháp, quyền công tố, và kiểm sát hoạt động tư pháp theo quy định tại Điều 4 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014. Đồng thời, nghiên cứu phân tích chuyên sâu 4 hình thức thực hiện pháp luật cơ bản bao gồm: tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật của các chủ thể tiến hành tố tụng và tham gia tố tụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện từ hệ thống 7 đạo luật tư pháp nền tảng (Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014, Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, Luật Tố tụng hành chính năm 2015, Luật Thi hành án dân sự năm 2014, Luật Thi hành án hình sự năm 2019) kết hợp với chuỗi báo cáo tổng kết công tác nghiệp vụ định kỳ hàng năm của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Cao Bằng trong timeline 5 năm từ năm 2015 đến năm 2019.

Về phương pháp chọn mẫu, tác giả tiến hành khảo sát chọn mẫu toàn bộ đối với 100% báo cáo công tác kiểm sát hàng năm của Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Cao Bằng và chọn mẫu điển hình hơn 500 hồ sơ án, kết luận kiểm sát trực tiếp tại 13 viện kiểm sát cấp huyện. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích luật học thực chứng kết hợp thống kê xã hội học pháp lý là nhằm đánh giá chính xác sự chuyển hóa từ quy phạm pháp luật thành hành vi thực tế của Kiểm sát viên, chỉ rõ mối tương quan giữa quy định lập pháp và hiệu quả thực thi trên địa bàn vùng cao đặc thù.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, trong công tác kiểm sát điều tra và xét xử các vụ án hình sự theo Điều 20 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Viện kiểm sát hai cấp tỉnh Cao Bằng đã kiểm sát 100% các quyết định khởi tố vụ án, tỷ lệ giải quyết tin báo tội phạm đạt trên 95%, kiểm sát chặt chẽ các biện pháp ngăn chặn và không để xảy ra trường hợp kết án oan người vô tội trong suốt giai đoạn 2015 – 2019.

Thứ hai, ở khâu kiểm sát việc giải quyết các vụ án hành chính và vụ việc dân sự theo Điều 21 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015 và Điều 25 Luật Tố tụng hành chính năm 2015, chất lượng phát biểu của Kiểm sát viên tại các phiên tòa được nâng cao rõ rệt; tỷ lệ kháng nghị phúc thẩm được Tòa án nhân dân chấp nhận đạt từ 75% đến 80%, tăng hơn 15% so với giai đoạn trước năm 2015.

Thứ ba, đối với công tác kiểm sát tạm giữ, tạm giam và thi hành án hình sự theo Luật Thi hành án hình sự năm 2019, 100% cơ sở giam giữ cấp huyện và Trại tạm giam Công an tỉnh được kiểm sát định kỳ và đột xuất, ban hành hơn 30 bản kiến nghị, kháng nghị yêu cầu khắc phục triệt để các vi phạm về thủ tục lập hồ sơ và chế độ giam giữ phạm nhân.

Thứ tư, nghiên cứu cũng phát hiện khoảng 5% đến 10% các vụ việc tranh chấp đất đai phức tạp và khiếu kiện hành chính còn bị kéo dài thời hạn giải quyết do khó khăn trong việc thu thập chứng cứ và sự phối hợp giữa các cơ quan tiến hành tố tụng chưa thực sự nhịp nhàng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những thành tựu đạt được bắt nguồn từ sự chỉ đạo tập trung, thống nhất của Viện trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao và sự nỗ lực nâng cao nghiệp vụ của đội ngũ Kiểm sát viên tỉnh Cao Bằng. Tuy nhiên, nguyên nhân dẫn đến các hạn chế tồn tại là do địa bàn miền núi chia cắt hiểm trở, điều kiện giao thông đi lại khó khăn, trình độ dân trí vùng sâu chưa đồng đều và cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật phục vụ công tác tố tụng tại một số đơn vị cấp huyện còn thiếu thốn. Bên cạnh đó, nhận thức về vai trò kiểm sát hoạt động tư pháp ở một số cán bộ ngoài ngành còn chưa đầy đủ, dẫn đến việc chậm cung cấp tài liệu, chứng cứ.

Khi so sánh với các nghiên cứu tương tự tại các tỉnh đồng bằng như Bắc Ninh hoặc các tỉnh phía Nam như Bạc Liêu, công tác kiểm sát tư pháp tại Cao Bằng chịu áp lực lớn hơn về yếu tố địa lý và tập tục phong tục địa phương, đòi hỏi Kiểm sát viên phải linh hoạt kết hợp giữa kiến thức pháp luật và am hiểu văn hóa bản địa. Để minh họa trực quan các kết quả này, dữ liệu nghiên cứu có thể được trình bày thông qua Bảng tổng hợp số lượng kháng nghị, kiến nghị trong 9 khâu công tác kiểm sát từ năm 2015 đến năm 2019 và Biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ chấp nhận kháng nghị phúc thẩm qua từng năm, giúp làm nổi bật bước tiến vững chắc về chất lượng hoạt động kiểm sát theo thời gian.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, hoàn thiện hệ thống thể chế pháp luật bằng cách ban hành các thông tư liên tịch hướng dẫn chi tiết quy trình kiểm sát theo Điều 4 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014, phân định rõ thẩm quyền thu thập chứng cứ giữa Viện kiểm sát và Tòa án trong tố tụng dân sự, hành chính, hoàn thành trong giai đoạn 2021 – 2023 nhằm xóa bỏ 100% các vướng mắc về áp dụng luật. Chủ thể thực hiện là Viện kiểm sát nhân dân tối cao phối hợp với Tòa án nhân dân tối cao và Bộ Tư pháp.

Thứ hai, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua việc tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ năng tranh tụng và kiểm sát số hóa hồ sơ cho 100% Kiểm sát viên tại 13 viện kiểm sát cấp huyện của tỉnh Cao Bằng, thực hiện định kỳ hàng quý từ năm 2021 đến năm 2025 do Viện kiểm sát nhân dân tỉnh Cao Bằng chủ trì.

Thứ ba, tăng cường đầu tư hiện đại hóa cơ sở vật chất, triển khai lắp đặt hệ thống truyền hình trực tuyến phục vụ kiểm sát phiên tòa tại 100% phòng xét xử và số hóa toàn bộ hồ sơ nghiệp vụ trước năm 2025, do Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng phối hợp phân bổ ngân sách cùng ngành Kiểm sát.

Thứ tư, thiết lập quy chế phối hợp liên ngành định kỳ giữa Cơ quan điều tra, Viện kiểm sát, Tòa án và Cơ quan thi hành án dân sự tỉnh Cao Bằng, mục tiêu nâng tỷ lệ thi hành án dân sự đạt trên 85% mỗi năm, triển khai ngay từ quý 1 năm 2021 nhằm giải quyết dứt điểm các vụ việc phức tạp, kéo dài.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm 1: Đội ngũ Lãnh đạo, Kiểm sát viên và Kiểm tra viên trong ngành Kiểm sát nhân dân. Luận văn cung cấp khung cẩm nang nghiệp vụ xử lý 9 khâu kiểm sát thực tế, hỗ trợ nâng tỷ lệ kháng nghị phúc thẩm thành công trên 80% tại các địa bàn có điều kiện kinh tế – xã hội tương đồng.

Nhóm 2: Thẩm phán, Điều tra viên, Chấp hành viên và Cán bộ tiến hành tố tụng thuộc Tòa án, Công an và Cơ quan Thi hành án dân sự. Nghiên cứu giúp các chủ thể nắm bắt ranh giới pháp lý, phòng tránh các vi phạm thủ tục tố tụng và tối ưu hóa quy trình phối hợp liên ngành đạt độ chuẩn xác 100%.

Nhóm 3: Cấp ủy Đảng, Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tỉnh Cao Bằng. Tài liệu đóng vai trò là cơ sở hoạch định chính sách tư pháp địa phương, hỗ trợ công tác chỉ đạo phòng chống tội phạm và giám sát thi hành pháp luật trên toàn bộ 13 huyện, thành phố giai đoạn 2021 – 2030.

Nhóm 4: Giảng viên, Nghiên cứu sinh, Học viên cao học và Sinh viên các cơ sở đào tạo luật. Công trình là nguồn tài liệu học thuật giá trị, cung cấp phương pháp luận phân tích 4 hình thức thực hiện pháp luật và cơ sở dữ liệu thực chứng 5 năm (2015 – 2019) cho chuyên ngành Luật Hiến pháp và Luật Hành chính.

Câu hỏi thường gặp

Kiểm sát hoạt động tư pháp khác gì so với hoạt động thanh tra hành chính thông thường? Kiểm sát hoạt động tư pháp là chức năng hiến định độc lập duy nhất của Viện kiểm sát nhân dân theo Điều 107 Hiến pháp năm 2013 và Điều 4 Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014. Khác với thanh tra hành chính chỉ kiểm tra trong nội bộ cơ quan chấp hành, kiểm sát tư pháp kiểm soát 100% tính hợp pháp của mọi hành vi, quyết định trong suốt quá trình tố tụng từ điều tra, xét xử đến thi hành án.

Vai trò của Viện kiểm sát trong việc phòng ngừa oan sai tại tỉnh Cao Bằng được thể hiện ra sao? Căn cứ Điều 20 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015, Viện kiểm sát thực hiện kiểm sát ngay từ khi tiếp nhận tin báo tố giác tội phạm và trực tiếp tham gia khám nghiệm hiện trường. Tại Cao Bằng giai đoạn 2015 – 2019, việc kiểm sát chặt chẽ 100% các quyết định khởi tố và phê chuẩn tư pháp đã bảo đảm không có bất kỳ vụ án oan sai nào xảy ra.

Viện kiểm sát thực hiện quyền kháng nghị phúc thẩm dân sự trong những trường hợp nào? Theo quy định tại Điều 21 Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, khi phát hiện bản án, quyết định sơ thẩm của Tòa án có vi phạm nghiêm trọng về xác định chứng cứ hoặc sai sót áp dụng pháp luật nội dung, Viện kiểm sát sẽ ban hành kháng nghị. Trong 5 năm nghiên cứu tại Cao Bằng, tỷ lệ Tòa án cấp trên chấp nhận kháng nghị của Viện kiểm sát đạt khoảng 80%.

Những rào cản lớn nhất khi thực hiện pháp luật kiểm sát tại địa bàn miền núi Cao Bằng là gì? Khó khăn lớn nhất đến từ địa hình chia cắt phức tạp tại 13 huyện, thành phố, cùng rào cản ngôn ngữ và tập quán của đồng bào dân tộc thiểu số. Điều này đòi hỏi Kiểm sát viên phải nắm vững 4 hình thức thực hiện pháp luật và dành nhiều thời gian xác minh thực địa để bảo đảm việc giải quyết án chính xác, kịp thời.

Giải pháp then chốt nào giúp nâng cao năng lực của Kiểm sát viên trong giai đoạn tới? Luận văn đề xuất triển khai chương trình tập huấn kỹ năng tranh tụng thực hành quyền công tố theo Điều 250 Bộ luật Tố tụng hình sự năm 2015 và kỹ năng số hóa hồ sơ cho 100% Kiểm sát viên tại Cao Bằng giai đoạn 2021 – 2025, giúp tăng hiệu suất kiểm sát án lên hơn 20%.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về 4 hình thức thực hiện pháp luật trong kiểm sát hoạt động tư pháp theo Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân năm 2014.
• Đánh giá thực chất, khách quan kết quả thực hiện 9 khâu công tác kiểm sát tư pháp tại Viện kiểm sát nhân dân 2 cấp tỉnh Cao Bằng trong giai đoạn 5 năm từ năm 2015 đến năm 2019.
• Xác định rõ hệ thống nguyên nhân xuất phát từ thể chế lập pháp, rào cản địa lý miền núi và điều kiện trang thiết bị kỹ thuật của các cơ quan tiến hành tố tụng.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao nhằm hoàn thiện quy định pháp luật, nâng cao năng lực cán bộ và hiện đại hóa cơ sở vật chất giai đoạn 2021 – 2025.
• Đóng góp nguồn học liệu chuyên khảo sâu sắc cho công tác nghiên cứu, đào tạo pháp lý và chỉ đạo thực tiễn của ngành Tư pháp tại Việt Nam.

Lộ trình tiếp theo đòi hỏi các cơ quan tư pháp tỉnh Cao Bằng khẩn trương thể chế hóa các kiến nghị vào kế hoạch hành động giai đoạn 2021 – 2025. Hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ để khai thác chi tiết các giải pháp chuyên sâu và ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn kiểm sát hoạt động tư pháp ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CỦA THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ KIỂM SÁT HOẠT ĐỘNG TƯ PHÁP 1. Khái niệm, đặc điểm, ý nghĩa của thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp 1. Khái niệm thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp Ban hành quy phạm pháp luật Nhà nước mong muốn sử dụng chúng để điều chỉnh các quan hệ xã hội phục vụ lợi ích và mục đích của nhà nước và xã hội. Điều đó chỉ có thể đạt được khi các quy phạm pháp luật do Nhà nước đặt ra được các tổ chức và cá nhân trong xã hội thực hiện một cách chính xác, đầy đủ.

Do vậy, vấn đề không phải chỉ là ban hành thật nhiều các văn bản pháp luật, điều quan trọng là phải thực hiện pháp luật, làm cho những yêu cầu, quy định của chúng trở thành hiện thực.Pháp luật xã hội chủ nghĩa là hệ thống các quy phạm pháp luật dân chủ và nhân đạo. Việc thực hiện chúng chính xác, đầy đủ càng thể hiện tính dân chủ và nhân đạo thực sự của xã hội chúng ta. Chính vì thế việc thực hiện chính xác, đầy đủ pháp luật xã hội chủ nghĩa là mối quan tâm không chỉ từ phía Nhà nước xã hội chủ nghĩa mà từ cả mỗi người dân trong xã hội. Họ tự giác thực hiện pháp luật và đòi hỏi pháp luật phải được các tổ chức, các cá nhân khác tôn trọng, thực hiện chính xác và đầy đủ.

Thực hiện pháp luật là hành vi (hành động hoặc không hành động) của con người phù hợp với những quy định của pháp luật. Nói khác đi, tất cả những hoạt động nào của con người, của các tổ chức mà thực hiện phù hợp với quy định của pháp luật thì đều được coi là biểu hiện của việc thực hiện thực tế các quy phạm pháp luật. Dưới góc độ pháp lý thì thực hiện pháp luật là hành vi hợp pháp. Hành vi đó không trái, không vượt quá phạm vi các quy định của pháp luật, phù hợp với quy định của pháp luật và có lợi cho xã hội, cho nhà nước và cho các cá 10 nhân.

Pháp luật gồm rất nhiều các loại quy phạm pháp luật khác nhau và với mỗi loại thì những cách thức thực hiện chúng cũng khác nhau: có thể đó là xử sự chủ động (hành động) nhằm đạt được một cái gì đó như sử dụng quyền hoặc làm nghĩa vụ pháp lý; có thể đó là xử sự thụ động (không hành động) kiềm chế không làm những điều mà pháp luật cấm. Do vậy, hành vi hợp pháp cũng rất đa dạng chúng có thể được thực hiện phụ thuộc ý chí của mỗi cá nhân, nhưng cũng có thể chỉ phụ thuộc ý chí của Nhà nước. Hành vi hợp pháp có thể được thực hiện trên cơ sở nhận thức sâu sắc của chủ thể là cần thiết phải xử sự như vậy và do vậy họ tự giác làm theo. Cũng có thể chúng được thực hiện do ảnh hưởng của những người xung quanh (thấy người khác làm như thế thì cũng làm theo) chứ bản thân người thực hiện hành vi đó chưa hoặc không nhận thức được đầy đủ tại sao phải làm như vậy.

Còn có thể có những hành vi hợp pháp được thực hiện do kết quả của việc áp dụng những biện pháp cưỡng chế nhà nước hoặc do sợ bị áp dụng những biện pháp đó. Thực hiện pháp luật có thể là hành vi của mỗi cá nhân nhưng cũng có thể là hoạt động của các cơ quan nhà nước, các tổ chức xã hội .Do đó, “Thực hiện pháp luật là một quá trình hoạt động có mục đích làm cho những quy định của pháp luật đi vào cuộc sống, trở thành những hành vi thực tế hợp pháp của các chủ thể pháp luật” Kiểm sát hoạt động tư pháp là một chức năng quan trọng của VKSND được quy định trong Điệu 107 Hiến pháp năm 2013 và được cụ thể hóa trong Luật tổ chức VKSND năm 2014, cụ thể tại Điều 4 quy định như sau: “Kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt động của Viện kiểm sát nhân dân để kiểm sát tính hợp pháp của các hành vi, quyết định của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong hoạt động tư pháp, được thực hiện ngay từ khi tiếp nhận và giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm, kiến nghị khởi tố và trong suốt quá trình giải quyết vụ án hình sự; trong việc giải quyết vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và 11 gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp; các hoạt động tư pháp khác theo quy định của pháp luật nhằm bảo đảm: Việc tiếp nhận, giải quyết tố giác, tin báo về tội phạm và kiến nghị khởi tố; việc giải quyết vụ án hình sự, vụ án hành chính, vụ việc dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động; việc thi hành án; việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong hoạt động tư pháp; các hoạt động tư pháp khác được thực hiện đúng quy định của pháp luật; Việc bắt, tạm giữ, tạm giam, thi hành án phạt tù, chế độ tạm giữ, tạm giam, quản lý và giáo dục người chấp hành án phạt tù theo đúng quy định của pháp luật; quyền con người và các quyền, lợi ích hợp pháp khác của người bị bắt, tạm giữ, tạm giam, người chấp hành án phạt tù không bị luật hạn chế phải được tôn trọng và bảo vệ; Bản án, quyết định của Tòa án đã có hiệu lực pháp luật phải được thi hành nghiêm chỉnh; Mọi vi phạm pháp luật trong hoạt động tư pháp phải được phát hiện, xử lý kịp thời, nghiêm minh. Kiểm sát hoạt động tư pháp là một dạng của hoạt động giám sát nhà nước và được giao cho VKSND thực hiện để đảm bảo cho pháp luật được thực hiện trên thực tế. Vì vậy, Thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp là việc Viện kiểm sát sử dụng tổng hợp các quyền năng pháp lý do pháp luật quy định để tiến hành các hoạt động kiểm tra, giám sát việc chấp hành pháp luật của các cá nhân, cơ quan, tổ chức trong hoạt động tư pháp nhằm phát hiện kịp thời các vi phạm pháp luật và xử lý nghiêm minh, đảm bảo pháp luật được tôn trọng và chấp hành nghiêm chỉnh.

Đặc điểm của thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp Thứ nhất, thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp là hoạt động của VKSND do những người có thẩm quyền (Viện trưởng, Phó viện trưởng, Kiểm sát viên) tiến hành. Theo quy định của pháp luật Việt Nam, VKSND là cơ quan duy nhất có chức kiểm sát hoạt động tư pháp. Thông qua 12 việc thực hiện chức năng này, VKS góp phần thực hiện quyền lực Nhà nước, bảo vệ Hiến pháp và pháp luật, bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, bảo vệ quyền con người, quyền công dân, bảo vệ chế độ xã hội chủ nghĩa; bảo đảm mọi hành vi xâm phạm lợi ích của Nhà nước, của tập thể và lợi ích hợp pháp của công dân phải được xử lý nghiêm minh trước pháp luật. Thứ hai, thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND phải tuân thủ những quy định về trình tự, thủ tục chặt chẽ do pháp luật quy định.

THPL trong các lĩnh vực nói chung đều đòi hỏi phải tuân thủ những trình tự, thủ tục chặt chẽ. Hoạt động kiểm sát hoạt động tư pháp của VKS nhằm đảm bảo mọi hoạt động tố tụng phái được thực hiện đúng, đủ, kịp thời. Chính vì vậy, pháp luật hiện hành quy định rất chặt chẽ việc THPL về kiểm sát hoạt động tư pháp đối với trình tự, thủ tục cũng như nhiệm vụ, quyền hạn của các cơ quan tiến hành tố tụng, người tiến hành tố tụng, người tham gia tố tụng. Hoạt động THPL trong kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND phải được tiến hành theo thủ tục chặt chẽ nhằm cá biệt hóa các quy phạm pháp luật vào các trường hợp cụ thể.

Việc tuân thủ những quy định về trình tự, thủ tục do pháp luật quy định (quy phạm luật hình thức) là điều kiện bắt buộc và là tiền đề cho việc áp dụng các quy phạm pháp luật nội dung Thứ ba, THPL trong kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND chỉ được tiến hành đối với các hoạt động tố tụng bao gồm tố tụng hình sự, tố tụng dân sự và tố tụng hành chính. Thứ tư, THPL trong kiểm sát hoạt động tư pháp của VKSND là hoạt động đòi hỏi tính sáng tạo, nhạy bén, linh hoạt của các chủ thể có thẩm quyền. Hoạt động THPL trong kiểm sát hoạt động tư pháp của VKS đối với từng vụ án, vụ việc cụ thể luôn mang sắc thái riêng, phù hợp với từng hành vi, hoàn 13 cảnh và đặc điểm nhân thân của mỗi con người cụ thể. Sự đa dạng của thực tiễn THPL không chỉ có ở từng vụ việc cụ thể, đối với những đối tượng cụ thể mà còn ở từng Kiểm sát viên.

Mặc dù quy phạm pháp luật luôn luôn mang tính khuôn mẫu chung, các tiêu chuẩn, quyền, trách nhiệm của Kiểm sát viên cũng là những quy định chung, thống nhất, nhưng trình độ, năng lực, kỹ năng thực hiện pháp luật ở mỗi Kiểm sát viên lại không giống nhau. Cùng một trường hợp phạm tội cụ thể nhưng cách nhìn nhận, đánh giá ở mỗi Kiểm sát viên lại khác nhau, dẫn đến kết quả giải quyết có thể không giống nhau. Do đó, có thể khẳng định hoạt động kiểm sát hoạt động tư pháp mang dấu ấn chủ quan của Kiểm sát viên khá sâu sắc. Ý nghĩa của thực hiện pháp luật về kiểm sát hoạt động tư pháp Pháp luật được Nhà nước ban hành với mục đích cao nhất là nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội theo đúng trật tự, đảm bảo sự hài hòa lợi ích của các chủ thể.

Do đó, khi một quy định pháp luật được đưa vào thực tiễn sẽ phát sinh ý nghĩa to lớn không chỉ đối với những chủ thể trực tiếp mà còn đối với cả xã hội.