Chương 1 TỎNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIEN VE NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC, THU NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CÁP HUYỆN (QUẬN) 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu Hoạt động quản lý thu ngân sách Nhà nước ở Việt Nam trong những năm qua đã có rất nhiều công trình nghiên cứu của các nhà khoa học, các cơ quan trung ương và địa phương. Đề tổng quan những nghiên cứu có liên quan đến đề tài một cách hệ thống, tác giả chia thành các nhóm tài liệu như sau: Thứ nhất, nhóm tài liệu về quản lý ngân sách Nhà nước nói chung. Trong nhóm tài liệu này có thé ké đến một số công trình nghiên cứu tiêu biểu như: - Phạm Hồng Đức, 2002.
Hodn thiện cơ chế phân cấp ngân sách của các cấp chính quyền địa phương. Đại học Tài chính Kế toán Hà Nội [27]. Dựa vào hệ thống hóa các van dé lý luận cơ bản về phân cấp ngân sách, tác gia đã phân tích cơ chế phân cấp các cấp chính quyền địa phương ở Việt Nam đến năm 2001, chỉ ra những thành quả đạt được và những hạn chế còn tồn đọng để đưa ra các giải pháp và kiến nghị nhằm hoàn thiện cơ chế phân cấp ngân sách của các cấp chính quyền địa phương Việt Nam. Tác giả đã kế thừa từ luận án này một số cơ sở lý luận về phân cấp ngân sách cho quá trình nghiên cứu của mình.
Mét số vấn dé về quản lý và điều hành ngân sách Nhà nước. Hà Nội: Nhà xuất bản Chính trị quốc gia [34]. Tác giả đã đề cập và phân tích một số vấn đề về quản lý và điều hành NSNN trong thời gian từ năm 2005 trở về trước. Qua đó đánh giá những mặt được và những mặt còn hạn chế, đưa ra một số định hướng trong quản lý và điều hành NSNN trong thời gian tới.
- Nguyễn Thị Chiến, 2015. Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách Nhà nước tại quận Cầu Giấy. Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc Gia Hà Nội [20]. Trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm quản lý ngân sách Nhà nước của quận Tây Hồ và tổng kết thực tiễn hoạt động quản lý thu chi ngân sách Nhà nước, tác giả làm rõ thực trạng hoạt động thu thuế, quản lý chi ngân sách, phân tích ưu điểm, hạn chế và đề xuất các giải pháp nhằm tăng cường quản lý ngân sách Nhà nước trên dia ban quận Cầu Giấy.
Tuy nhiên phạm vi nghiên cứu của đề tài khá rộng, nghiên cứu cả hai mảng thu và chi. Qua đề tài này tác giả đã kế thừa những lý luận về các nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản lý NSNN cấp quận, huyện, làm cơ sở trong việc xây dựng bảng hỏi phỏng vấn sâu đối tượng làm công tác thu NSNN trên địa bàn nghiên cứu. - Viện nghiên cứu chiến lược và chính sách tài chính, 2015. Thành tựu tài chính ngân sách qua 30 năm đôi mới.
Tạp chí Tài chính, số 2 [50]. Bài viết đã phân tích các thành tựu tài chính sau 30 năm đổi mới như: phân định rõ nguồn thu, nhiệm vụ chỉ của các cấp chính quyền, thâm quyền của cơ quan nhà nước trong việc lập, phê chuẩn và quyết toán NSNN; các cơ chế, chính sách thuế, hải quan, kho bạc đã được chú trọng, trở thành đòn bay kích thích và hướng dẫn san xuất kinh doanh; xây dựng bộ máy và phương thức thu ngân sách có hiệu lực, hiệu quả; đánh giá đúng và khai thác, sử dụng có hiệu quả tài sản, tài nguyên quốc gia, nâng dần tỷ lệ động viên vào NSNN; hệ thống chính sách thuế đã trở thành công vụ quan trọng trong quản lý và điều tiết vĩ mô nền kinh tế. Qua bài viết, tác giả thấy được hiệu quả của một số giải pháp trong công tác điều hành, quản lý NSNN, làm cơ sở cho việc phân tích, đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý NSNN nói chung và thu NSNN nói riêng trong thời gian tới tại địa bàn nghiên cứu. Thứ hai, nhóm tài liệu về giải pháp tăng thu ngân sách trên một địa bản cụ thé có một số công trình nghiên cứu được kê đến là: - Nguyễn Ngọc Tuan, 2009.
Gidi pháp tăng thu trong cân đối ngân sách trên địa bàn huyện Bồ Trạch, tỉnh Quảng Bình. Trường Đại học Kinh tế Huế [38]. Luận văn đã khái quát những vấn đề lý luận cơ bản về Ngân sách nha nước và quản lý thu Ngân sách trên địa bàn huyện làm cơ sở khoa học cho việc đánh giá thực trạng tông thé nguồn thu trong cân đối ngân sách và chỉ tiết 13 khoản thu chủ yếu. Trên cơ sở đánh giá thực trang các nguồn thu so với dự toán được giao, biến động tình hình thực hiện qua từng năm dé chỉ ra được điểm mạnh, điểm yếu trong công tác quản lý nguồn thu trong cân đối ngân sách và làm rõ các nguyên nhân.
Luận văn đã đề xuất 8 nhóm giải pháp cơ bản, trong mỗi nhóm đã đưa ra những giải pháp cụ thê dé tăng nguồn thu trong cân đối ngân sách. - Đào Công Thanh, 2011. Nghiên cứu giải pháp nhằm tăng thu ngân sách giai đoạn 2011-2015 của huyện Kim Động, tinh Hưng Yên. Trường Đại học Nông Nghiệp Hà Nội [33].
Trên cơ sở lý luận về thu ngân sách Nhà nước, đặc điểm tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện Kim Động, tác giả đã đánh giá thực trạng thu ngân sách Nhà nước trên địa bàn huyện giai đoạn 2006-2010. Qua đó, phân tích được 03 nhân tố ảnh hưởng đến thu NSNN của huyện Kim Động: Nhân tổ tăng trưởng kinh tế, nhân tố cơ chế chính sách, nhân tổ tổ chức thực hiện thu dé đề ra các giải pháp nhằm tăng thu ngân sách giai đoạn 2011-2015 tại huyện. Giải pháp thu ngân sách Nhà nước năm 2013: Nhìn từ bài học năm 2012. Tap chi Tài chính, số 2, tháng 3 năm 2013 [25].
Bài viết đánh giá một cách khái quát về tình hình thu ngân sách năm 2012 và đề xuất những bài học, giải pháp cho việc thực hiện dự toán thu ngân sách Nhà nước năm 2013. Qua bai viết, tac gia vận dung dé nghiên cứu giải pháp cụ thé trong việc tăng thu ngân sách trên địa bàn quận trong thời gian nghiên cứu thực tế. Một số giải pháp tăng thu ngân sách Nhà nước năm 2014. Đắk Lắk, tháng 3 năm 2014 [51].
Qua nghiên cứu phân tích, tổng hợp và đánh giá tình hình thực hiện các giải pháp thu NSNN trong thời gian trước và đặc điểm kinh tế, xã hội của Đắk Lắk năm 2014, tác giả đã đưa ra 10 giải pháp có tính khả thi cao, phù hợp với tình hình kinh tế - xã hội ở địa phương. Qua bài viết, tác giả thấy được hướng phân tích, tổng hợp trong việc đánh giá thực trạng thu ngân sách trên một địa bàn cụ thé dé đi đến việc đưa ra các giải pháp phù hợp với tình hình thực tế. - Nguyễn Đắc Thảo, 2015. Giải pháp tăng thu ngân sách Nhà nước trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh.
Trường Đại học Kinh tế và Quản trị kinh doanh — Đại học Thái Nguyên [35]. Luận văn đã đánh giá được thực trạng thu ngân sách Nhà nước trên địa bàn tỉnh Bắc Ninh, dựa trên 03 quan điểm về tăng thu Ngân sách đưa ra 06 giải giáp có tính khả thi cao, phù hợp với đặc điểm, tình hình phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn. - Phạm Thi Vân Anh, 2015. Giải pháp tang thu ngân sách Nhà nước ở huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh.
Trường Đại học Kinh tế - Đại học Quốc Gia Hà Nội [2]. Luận văn đã khái quát những vấn đề lý luận cơ bản về tăng thu ngân sách Nhà nước cấp huyện, đánh giá thực trạng thu ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện Đức Thọ. Qua đó đưa ra 8 giải pháp cụ thé giúp tăng thu ngân sách Nha nước trên địa bàn huyện. Đề tài này gần sát với đề tài mà tác giả đang nghiên cứu, nhưng phạm vi không gian tại huyện có đặc điểm kinh tế - xã hội khác với quận Thanh Xuân, Hà Nội.
Qua đề tài này tác giả kế thừa được những cơ sở lí luận về tăng thu ngân sách cấp huyện, bên cạnh đó căn cứ vào thực trạng nghiên cứu cụ thê dé đưa ra giải pháp phù hợp cho luận văn của mình. Ngoài ra còn có rất nhiều công trình nghiên cứu khác nghiên cứu về ngân sách Nhà nước nói chung và thu ngân sách Nhà nước nói riêng. Các công trình nghiên cứu trên đã đề cập khá nhiều vấn đề có liên quan đến hoạt động quản lý thu NSNN. Tuy nhiên, phần lớn các tác giả đều xuất phát từ mục tiêu tăng cường, nâng cao hiệu quả quản lý thu của NSNN trên địa bàn thành phó, huyện trực thuộc tỉnh.
Mặt khác, chủ yếu các nghiên cứu mới chỉ đưa ra những vấn đề bất cập trong thực tế ở từng địa phương trong giai đoạn trước năm 2014. Chưa có một luận án, đề tài nào đề cập đến nghiên cứu về tăng thu ngân sách trên địa bản một quận cụ thê. Riêng đối với tăng thu ngân sách trên địa bàn quận Thanh Xuân, thành phố Hà Nội đến nay chưa có công trình nghiên cứu nào. Cho thấy, việc nghiên cứu đề tài này là vấn đề mới đang đặt ra, vừa khó khăn đòi hỏi phải nghiên cứu những điều kiện đặc thù của quận.
Đề thực hiện dé tai của minh, tác giả đã tham khảo, kế thừa một phần các công trình trên, kết hợp với thực tế quản lý thu NSNN tại quận Thanh Xuân, thành phó Hà Nội dé phân tích, đánh giá và đề xuất các giải pháp giúp tăng thu ngân sách quận trong thời gian tới. Cơ sở lý luận về ngân sách Nhà nước và thu ngân sách Nhà nước cấp huyện (quận) 1. Khái niệm, chức năng của ngân sách Nhà nước 1. Khai niệm ngân sách Nhà nước NSNN ra đời cùng với sự xuất hiện của Nhà nước, Nhà nước bằng quyền lực chính trị và xuất phát từ nhu cầu về tài chính dé đảm bảo thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình đã đặt ra những khoản thu, chi cua NSNN.
Điều 1, Luật Ngân sách Nhà nước Việt Nam (số 01/2002/QH11 ngày 16/12/2002) do Quốc hội ban hành quy định: “Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu, chi của Nha nước đã được cơ quan nha nước có thâm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. Luật Ngân sách Nhà nước 2015 được Quốc hội thông qua ngày 25/6/2015, có hiệu lực từ năm ngân sách 2017, thay thế Luật Ngân sách nhà nước năm 2002.