CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ LỊCH SỬ LẬP PHÁP VỀ QUYẾT ĐỊNH HÌNH PHẠT DƯỚI MỨC THẤP NHẤT CỦA KHUNG HÌNH PHẠT ĐƯỢC ÁP DỤNG 1. Khái niệm, ý nghĩa của quy định quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng 1. Khái niệm Hình phạt là biện pháp cưỡng chế nghiêm khắc nhất của Nhà nước, được luật hình sự quy định, do Toà án quyết định áp dụng đối với người hoặc pháp nhân thương mại phạm tội được thể hiện ở việc tước bỏ hoặc hạn chế quyền, lợi ích của người, pháp nhân thương mại đó, nhằm giáo dục, cải tạo và phòng ngừa tội phạm, bảo đảm cho luật hình sự thực hiện được nhiệm vụ bảo vệ và đấu tranh phòng chống tội phạm. Để xây dựng Nhà nước pháp quyền, thể hiện tính nghiêm minh, nhân đạo trong các phán quyết của Tòa án và tinh thần thượng tôn pháp luật thì mục đích của hình phạt không chỉ nhằm trừng trị người phạm tội mà còn giáo dục họ trở thành người có ích cho xã hội, có ý thức tuân theo pháp luật, góp phần tác động lớn đối với xã hội nhằm làm cho xã hội ngày càng tốt đẹp hơn.
Thực tế hiện nay, pháp luật hình sự chưa có quy định cụ thể về khái niệm QĐHP và QĐHP dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng. Do vậy, dưới góc độ khoa học luật hình sự thì khái niệm QĐHP có thể được hiểu là: Quyết định hình phạt là hoạt động của Toà án trong việc cân nhắc tính chất và mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, nhân thân người phạm tội và các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự để lựa chọn loại hình phạt và mức hình phạt cụ thể bao gồm hình phạt chính và hình phạt bổ sung, trong phạm vi luật định để áp dụng đối với người phạm tội. Đối với khái niện QĐHP dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng thì có một số quan điểm, chẳng hạn như: 9 Theo Giáo trình luật Hình sự (Phần chung) của Khoa Luật Đại học Quốc gia Hà Nội thì QĐHP dưới mức thấp nhất của khung hình phạt mà điều luật đã quy định tức là áp dụng hình phạt đó với mức thấp nhất của khung hình phạt mà điều luật quy định đối với tội phạm bị xét xử, còn chuyển sang một hình phạt khác thuộc loại nhẹ hơn nghĩa là thay thế loại hình phạt được quy định trong điều luật về tội phạm bị xét xử bằng một loại hình phạt khác nhẹ hơn không được quy định trong điều luật [28, tr. Đinh Văn Quế tại cuốn Bình luận Bộ luật hình sự năm 2015 phần thứ nhất thì: Quyết định hình phạt nhẹ hơn quy định của Bộ luật hình sự là trường hợp Toà án có thể áp dụng mức hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt mà điều luật đã quy định hoặc chuyển sang một hình phạt khác thuộc loại nhẹ hơn [19, tr.
Do QĐHP dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng là một dạng của QĐHP nên nó sẽ mang một số đặc điểm chung của QĐHP như: - Là hoạt động áp dụng pháp luật của Hội đồng xét xử; được tiến hành sau khi định tội danh và xác định khung hình phạt mà người phạm tội bị xét xử; - Khi QĐHP phải căn cứ vào tính chất, mức độ nguy hiểm của hành vi phạm tội, các yếu tố về nhân thân người phạm tội và các TTTN, giảm nhẹ TNHS; - Được thể hiện trong bản án của Tòa án. Ngoài những đặc điểm chung nêu trên, QĐHP dưới mức thấp nhất của khung hình phạt còn có một số những đặc điểm riêng như: - Khi có các điều kiện quy định tại Điều 54 BLHS năm 2015 thì Tòa án được áp dụng; - Khung hình phạt được áp dụng là khung liền kề nhẹ hơn của Điều luật khi QĐHP dưới mức thấp nhất của khung hình phạt. Trường hợp đồng phạm lần đầu với vai trò giúp sức không đáng kể thì khung hình phạt được áp dụng có thể không phải là khung liền kề; 10 - Quy định tại Điều 54 BLHS thể hiện chính sách nhân đạo của chính sách hình sự, cá thể hóa tội phạm, phân hóa người phạm tội trong quyết định hình phạt. Từ những phân tích nêu trên có thể hiểu QĐHP dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng như sau: “QĐHP dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng là hoạt động áp dụng pháp luật của Toà án (HĐXX), áp dụng các quy định của pháp luật hình sự dựa trên những điều kiện luật định và tùy trường hợp quyết định một hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng hoặc chuyển sang một hình phạt khác thuộc loại nhẹ hơn”.
Ý nghĩa của quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng 1. Ý nghĩa chính trị - xã hội Quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng về chính trị - xã hội. Quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt đúng sẽ nhận được sự đồng tình của dư luận xã hội; tạo ra sự đồng thuận tin tưởng của người dân, góp phần thúc đẩy việc xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa. Để thực hiện việc bảo vệ công lý, bảo vệ lẽ phải, bảo vệ quyền con người, bảo vệ lợi ích Nhà nước, bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân thì việc quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng là một trong những bảo đảm quan trọng.
Quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt đúng, làm tăng uy tín của Tòa án - Cơ quan xét xử của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thực hiện quyền tư pháp. Quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt đúng đắn sẽ góp phần bảo vệ công bằng xã hội, tăng cường pháp chế, trật tự pháp luật và kỷ cương xã hội. Ý nghĩa pháp lý Quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt đúng thể hiện sự đúng đắn, hợp lý của văn bản pháp luật hình sự, sức sống của pháp luật hình sự trên thực tế. Đồng thời qua hoạt động Quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt, cơ quan có thẩm quyền cũng phát hiện những bất cập, vướng mắc của các quy phạm pháp luật hình sự để có những biện pháp bảo đảm áp dụng thống nhất pháp luật trên thực tế; ban hành án lệ hoặc sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện BLHS.
Quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt thể hiện tính hiệu quả của trình tự, thủ tục tố tụng quy định trong áp dụng pháp luật hình sự nói chung, QĐHP nói riêng. Hoạt động QĐHP dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng là cơ sở thực tiễn để kiểm nghiệm trên thực tế các quy định của pháp luật tố tụng hình sự liên quan đến QĐHP dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng nhằm tổng kết, đánh giá, rút kinh nghiệm và hoàn thiện pháp luật hình. Ý nghĩa giáo dục phòng ngừa Chỉ khi Quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng một cách chính xác và công bằng thì mục đích của hình phạt mới đạt được, có nghĩa là có tác dụng giáo dục cải tạo người phạm tội, ngăn ngừa phạm tội mới và giáo dục người khác. Nếu hình phạt được quyết định áp dụng quá nhẹ so với tính chất và mức độ nguy hiểm của tội phạm đã được thực hiện sẽ khiến người phạm tội và những người khác có thái độ xem thường pháp luật; ngược lại, người bị kết án sẽ có tâm lý tiêu cực, chán nản trong giáo dục cải tạo, sự không tin tưởng vào tính công bằng của pháp luật và sự công minh của các cơ quan tiến hành tố tụng nếu hình phạt được quyết định áp dụng quá nghiêm khắc.
Cả hai trường hợp trên nếu xảy ra thì đều dẫn đến hậu quả là làm giảm ý nghĩa phòng ngừa riêng và phòng ngừa chung của hình phạt. Hình phạt được áp dụng đúng đắn sẽ tạo được sự đồng thuận của toàn xã hội, sự tin tưởng của các cá nhân, tổ chức trong đấu tranh phòng ngừa và chống tội phạm; tạo ra hiệu ứng tích cực để toàn xã hội tham gia tích cực vào công cuộc phòng chống tội phạm ở nước ta. Khái quát lịch sử lập pháp pháp luật hình sự Việt Nam về quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng 1. Quy định về quyết định hình phạt dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng trong pháp luật hình sự từ năm 1945 đến năm 1985 Quy định QĐHP dưới mức thấp nhất của khung hình phạt được áp dụng hiện nay đã xuất hiện từ những ngày đầu xây dựng pháp luật hình sự Việt Nam, Điều 22 Sắc lệnh số 40-SL ngày 29/3/1946 của Chủ tịch nước Việt Nam dân chủ cộng hòa về bảo vệ tự do cá nhân và một số sắc lệnh khác quy định: Những người can vào Điều 18 có thể chỉ bị phạt dưới hai năm tù và những người can vào Điều 19 chỉ bị phạt dưới năm năm tù nếu có những lý do đáng khoan hồng.
Toà án có thể cho bị cáo được hưởng án treo trong hai trường hợp trên. Điều 18 Sắc lệnh quy định mức hình phạt tù thấp nhất là 2 năm và cao nhất là 5 năm, nhưng khi xét xử nếu có lý do khoan. hồng chính đáng thì Tòa án có thể xử mức án dưới 2 năm tù tức là dưới mức thấp nhất. của chế tài.
Điều 19 Sắc lệnh quy định hình phạt được áp dụng là từ 5 đến 10 năm tội đồ .000 đồng tiền phạt, trong trường hợp có lý do đáng được khoan. hồng thì Tòa án có thể xử mức án dưới 5 năm tù. Như vậy, đây chính là quy định sơ khai. của quy định về QĐHP dưới mức thấp nhất, chính vì là quy định sơ khai nên điều kiện.
để giảm dưới mức tối thiểu của chế tài còn đơn giản chưa có quy định cụ thể tình tiết nào. thì đáng được hưởng khoản hồng để có thể giảm nhẹ dưới mức tối thiểu của chế tài, giới. hạn giảm nhẹ cũng chưa được quy định. Điểm c Điều 4, Sắc lệnh số 113-SL ngày 20/01/1953 của Chủ tịch nước về trừng.
trị các loại Việt gian phản động quy định: “Những kẻ phạm tội các tội trên mà tội trạng. tương đối nhẹ sẽ bị phạt từ mười năm tù trở xuống. Thông tư số 2140/TT-VHH-HS ngày 06/12/1955 của Bộ tư pháp về việc áp .
