CHƯƠNG 1 NHUNG VAN DE CO BAN VE RUI RO VA QUAN TRI RUI RO TRONG HOAT DONG XUAT KHAU CUA DOANH NGHIEP 1. RỦI RO VÀ RỦI RO TRONG HOAT DONG XUAT KHAU CUA DOANH NGHIỆP. Khái niệm hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp Luật thương mại 2005 của Việt Nam, có hiệu lực từ ngày 01 tháng 01 năm 2006, quy định rõ: “Xuất khẩu hàng hóa là ệc hàng hoá được đưa ra khỏi lãnh thổ Việt Nam hoặc đưa vào khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật. Nhập khẩu hàng hóa là việc hàng hoá được đưa vào lãnh thổ Việt Nam từ nước ngoài hoặc từ khu vực đặc biệt nằm trên lãnh thổ Uiệt Nam được coi là khu vực hải quan riêng theo quy định của pháp luật.” [9] Như vậy, XNK hàng hoá là hoạt động buôn bán hàng hoá ở phạm vi quốc tế, bao gồm nhiều khâu, từ nghiên cứu tiếp cận thị trường trong và ngoài nước để lựa chọn được mặt hàng XNK, đối tác kinh doanh sau đó tiến hành giao dịch ký kết hợp đồng, tổ chức thực hiện hợp đồng, cuối cùng là hoàn thành các thủ tục thanh toán và thanh lý hợp đồng Xuất khâu mang lại nguồn thu nhập ngoại tệ quan trọng, góp phần đáng kể trong việc cải thiện cán cân ngoại thương và cán cân thanh toán, tăng dự trữ ngoại hồi, đẩy mạnh nhập khẩu, phát huy được lợi thé so sánh, là một tiền đề quan trọng giúp chuyển dịch về chất từ cơ cấu nông - công nghiệp sang cơ cấu công - nông nghiệp.
đưa nền kinh tế nước ta hoà nhập vào sự phát triển chung của kinh tế khu vực và thể giới. Khái niệm về rủi ro và rủi ro trong hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp 4œ. Khái niệm về rủi ro. Rủi ro là sự việc không được mong đợi trong tắt cả các lĩnh vực trong đời sống xã hội.
Trong cuộc sống và công việc hàng ngày, rủi ro có thể xuất hiện trên mọi lĩnh vực, không ngoại trừ một ai, một quốc gia, một dân tộc nào. Sự kiện 1 1-09-2001 là một vi dụ điển hình. Tuỳ từng quan điểm mà quan niệm về rủi ro có thê khác nhau. ~ Rủi ro là điều không lành, không tốt bất ngờ xảy đến (Theo từ điển tiếng Việt do Trung tâm từ điển học Hà Nội xuất bản năm 1995), Rủi ro là khả năng gặp nguy hiểm hoặc bị đau đớn, thiệt hại.
(dịch từ nguyên bản Từ dién Oxford) - Trong lĩnh vực kinh doanh, tác giả Hồ Diệu (2007) định nghĩa “Rui ro là những bắt trắc ngoài ý muốn xảy ra trong quá trình sản xuất, KD của doanh nghiệp, tác động xấu đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp”. [4] Như vậy, quan điểm của tác giả trong luận văn về rủi ro cụ thể như sau; Riii ro là sự bắt trắc có thể đo lường được. Rủi ro vừa mang tính tích cực, vừa mang tính tiêu cực. Rủi ro có thể mang đến những tốn thắt, mắt mát, nguy' hiểm.
cho con người, nhưng cũng có thê mang đến những cơ hội. Khái niệm rũi ro trong hoạt động xuất khẩu Hoạt động xuất kl thường chứa đựng nhiều yếu tố đa dạng và phức. tạp đo có liên quan tới rat nhiều những thị trường nước ngoài, sự điều tiết của pháp luật, công ước, các tập quán quốc tế hay là cách thức sử dụng đồng tiền, phương thức giao nhận vận chuyển hàng hóa, giao dịch mua bán giữa các bên. Chính vì thế hoạt động xuất khẩu luôn tiềm ân rủi ro.
Bên cạnh các khái niệm chung về rủi ro đã đẻ cập tại mục 1.1, 12 trong lĩnh vực kinh doanh xuất nhập khâu cũng có khái niệm riêng về rủi ro như sau “Rủi ro trong kinh doanh xuất khẩu là sự bắt trắc có thể đo lường được, nó có thể tạo ra những tồn thất, mắt mát, thiệt hại hoặc làm mắt đi những cơ hội sinh lời, nhưng cũng có thể đưa đến những lợi ích, những cơ hội hay thuận lợi trong hoạt động kinh doanh xuất khẩu ” [14] 1. Các loại rủi ro trong hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp a. Riii ro tit moi trường kinh doanh: Nhóm rủi ro này bao gồm các loại rủi ro như: Rai ro về kinh tế Các công ty xuất nhập khẩu thông thường sẽ gặp phải rủi ro trong vấn đề về tỷ giá, lãi suất, tổn thất trong giao dịch và chuyển đổi tiền tệ .do sự biến động bắt lợi của các yếu tố kinh tế như sau: ~ Rải ro tỷ giá hồi đoái Trong hoạt động kinh doanh, rủi ro tỷ giá là loại rủi ro mà các doanh nghiệp thường xuyên gặp phải, và đáng lo ngại nhất là đối với các doanh nghiệp có hoạt động xuất (nhập) khẩu. Trong điều kiện kinh doanh xuất khâu với các hoạt động thanh toán, di chuyển vốn, thu lợi nhuận.
thì giá trị chuyển đổi từ đồng tiền nước này sang. đồng tiền nước khác sẽ chịu nhiều rủi ro do biến động bắt lợi và thất thường, về tỷ giá hối đoái. Các đồng tiền ngoại tệ chủ yếu sử dụng trong giao địch quốc tế như USD, EUR hay JPY thông thường không ồn định và thay đổi liên tục. Do vậy rủi ro về tỷ giá hối đoái được xem là loại rủi ro mang tính đặc trưng trong hoạt động xuất khẩu.
~ Bãi ro lãi suất Rủi ro lãi suất cũng được xem là loại rủi ro cơ bản trong hoạt động xuất 13 khẩu. Rủi ro lãi xuất xảy ra khi doanh nghiệp xuất khâu có sự hạn chế về vốn và cần nhiều hơn nguồn vay từ bên ngoài. Chính vì vậy doanh nghiệp sẽ bị phụ thuộc rất lớn vào chính sách lãi suất do biến động vẻ lãi suất là ngoài dự tính, lúc đó chỉ phí tiền vay cũng sẽ có những biến động nhất định. Dic biét trong trường hợp doanh nghiệp xuất khẩu có sử dụng các khoản tín dụng quốc tế, khi lãi suất tín dụng tăng cao sẽ làm giảm khả năng tăng trưởng hay kim ngạch xuất khâu của chính doanh nghiệp đó.
Khó khăn trong. việc theo dõi xu hướng biến động lãi suất ngoài quốc gia sẽ khiến doanh. nghiệp phải đối mặt nhiều hơn với rủi ro về lãi suất. ~ Rải ro giá cả hàng hóa Sự biến động về giá cả hàng hóa xuất khẩu hay các yếu tố đầu vào nhiều khi rất khó dự đoán do phụ thuộc vào nền kinh tế thế giới cũng như trong.
Các doanh nghiệp xuất khẩu ký kết xong hợp đồng giá cả có thể lại biến động mạnh, khi đó doanh nghiệp sẽ buộc phải lựa chọn hoặc phá bỏ hợp đồng và chịu phạt hay là tiếp tục hợp đồng và chịu lỗ; gây ảnh hưởng trực tiếp tới doanh thu bán hàng và chỉ phí sản xuất của doanh nghiệp. Do vậy loại rủi ro biến động về giá cả hàng hóa xuất khẩu cũng là loại rủi ro mà DN xuất khẩu thường gặp. Rủi ro pháp lý Các rủi ro pháp lý thường liên quan tới sự thay đổi về quy định pháp luật như quy định vẻ rào cản thương mại, quy định về quyền sở hữu trí tuệ, môi trường, hay luật quản lý & sử dụng lao động., rủi ro do vi phạm luật tại các quốc gia xuất khâu như luật chóng bán phá giá, luật chống độc quyền; hay rủi ro do thiếu hiểu biết về các quy định thị trường, hợp đồng thương mại thiếu chặt chẽ. Rủi ro từ hoạt động xuất khẩu của doanh nghiệp ~ Rủi ro trong đàm phán hợp đồng ngoại thương Rủi ro có thể xuất hiện trong mọi giai đoạn của quá trình đảm phán một hợp đồng ngoại thương.
Do thiếu thông tin, nguồn thông tin không dang tin cây hoặc có thông tin nhưng không xử lý và sử dụng được. sẽ làm cho các. 'DN xuất khâu gặp nhiều rủi ro. Trong quá trình đàm phan, Rui ro rất dễ xảy ra khi DN thiếu thông tin, không có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về mặt nội dung đảm phán, không có sự tìm hiểu kỹ cảng về đối tác hay có phản ứng kịp thời trước những tình huống ngoài dự đoán hoặc năng lực của cán bộ đàm phán bị hạn chế.
~ Rũi ro trong soạn thảo, ký kết hợp đồng Đối với các DN xuất khẩu VN, do đặc điểm thị trường kinh tế mở cửa muộn hơn so với các nước khác trên thế giới nên kinh nghiệm về hợp đồng. ngoại thương còn chưa có nhiều. Hợp đồng ngoại thương mà DN sử dụng thường do nước ngoài soạn thảo hoặc dựa vào mẫu hợp đồng sẵn có, khi đàm. phán DN thường chủ yếu tập trung vào điều khoản giá mà bỏ qua các điều khoản quan trọng khác do vậy hợp đồng chứa đựng nhiều yếu tố bắt lợi.
~ Rũi ro trong quá trình tổ chức thực hiện hợp đồng xuất khẩu. Rủi ro có thể xuất hiện trong mọi khâu công tác của quá trình tô chức thực hiện hợp đồng xuất khâu. Trong điều kiện cụ thể của Việt Nam hiện nay, rủi ro thường tập trung nhiều nhất tại các khâu như thanh toán, giao nhận hàng, giám định, đòi bảo hiểm. Riêng trong khâu thanh toán tập trung gần 70% rủi ro do mỗi phương thức thanh toán mà DN áp dụng đều gắn với mỗi rủi ro riêng.
~ Rủi ro trong khâu làm thủ tục xuất khẩu (xin giấy phép, làm thủ tục Hải quan.): Doanh nghiệp dễ gặp rủi ro nếu việc xin giấy phép kéo dài quá lâu hoặc thủ tục Hải quan bị đình trệ, khó khăn, gián đoạn dẫn tới giao hàng chậm 15 hoặc mắt tính thời vụ của hàng hóa. ~ Rủi ro trong vận tải hàng hóa xuất khẩu: trong hoạt động xuất khẩu, giao nhận hàng hóa sẽ gặp nhiều rủi ro hơn so với hoạt động kinh doanh trong nước do có quãng đường vận chuyển dài hơn, khối lượng vận chuyển lớn, thời gian vận chuyên lâu hơn, trên đường vận chuyên thường gặp nhiều bắt lợi về điều kiện tự nhiên hay yếu tố thời tiết như lũ lụt, bao, song thin, động đất. ~ Rủi ro trong khâu kiểm tra - kiểm nghiệm hàng hóa: Doanh nghiệp dễ gặp rủi ro nếu khâu kiểm tra và kiểm nghiệm hàng hóa có xảy ra sai sót, nhằm. lẫn, kết quả giám định không chính xác và không đúng thực tế.
Đặc biệt nếu DN xuất khẩu chấp nhận kết quả giám định tại cảng đến nơi có giá trị quyết dinh cu cùng thì rủi ro lại cảng lớn. - Rui ro trong thanh toán Thanh toán quốc tế là một khâu rất quan trọng trong hoạt động kinh doanh ngoại thương, đặc biệt là trong hoạt động xuất khẩu. Với nhà xuất khẩu, họ quan tâm nhất là việc người mua thanh toán đầy đủ và đúng thời hạn. Do đó, rủi ro trong thanh toán xảy ra khi DN xuất khâu không thu được.
tiền hàng hoặc không thu đủ, đúng hạn tiền hàng.