CHƯƠNG 1 CO SO LY THUYET 1. DICH VU VA CHAT LUQNG DICH VU 1. Khái niệm và đặc điểm của dịch vụ Dịch vụ là gì? Ngày nay, trong nền kinh tế thị trường cần phân biệt sự khác và giống. nhau trong cung ứng sản phẩm dịch vụ và sản phẩm vật chất.
Vì khi mua một sản phẩm vật chất thường đơn vị cung ứng cung cấp cho người mua một số dịch vụ hỗ trợ kèm theo. Tương tự, các đơn vị cung ứng sản phẩm dịch vụ có thể cung ứng dịch vụ kèm theo một sản phẩm vật chất nhằm gia tăng giá trị của dịch vụ. Tuy nhiên, về cơ bản cung ứng sản phẩm vật chất và sản phim dịch vụ là khác nhau. Theo hệ thống tài khoản Quốc gia (SNA), sản phẩm vật chất là sản phẩm có hình thái vật chất như sản phẩm của các ngành nông nghiệp, lâm nghiệp, thuỷ sản, công nghiệp khai thác, công nghiệp chế biến, ngành xây dựng.Sản phẩm vật chất thường có khả năng tái sản xuất hang loạt và quá trình tiêu dùng có thể tách rời quá trình sản xuất về không gian và thời gian.
Điều này có nghĩa là sản xuất nơi này nhưng có thể tiêu dùng nơi khác và sản xuất vào thời gian này có thể tiêu dùng thời gian khác. Trong khi đó, sản phẩm dịch vụ là sản phẩm không có hình thái vật chất như sản phẩm của các ngành thương nghiệp, giao thông vận tải, bưu điện, y tế, văn hoá, giáo dục.Một số sản phẩm dịch vụ có quá trình sản xuất và tiêu dùng đồng thời. Để tiêu dùng và sản xuất, người sản xuất và người tiêu dùng phải trực tiếp gặp nhau. Ngoài ra, hiện nay, có nhiều định nghĩa khác nhau về sản phẩm dịch vụ, cụ thể: 10 * TheoZeithaml, V.
(2000), dịch vụ là những hành vi, quá trình, cách thức thực hiện một công việc nào đó nhằm tạo giá trị sử dụng. cho khách hàng làm thỏa mãn nhu cầu và mong đợi của khách hàng. * Theo Gronroos (1990), dịch vụ là những hoạt động tạo ra sản phẩm vô hình, trong đó diễn ra sự tương tác giữa khách hàng và các nhân viên nhằm tạo ra sản phẩm theo yêu cầu của khách hàng bằng việc sử dụng các nguồn lực khác nhau của hệ thống cung cấp dịch vụ. “Theo Kotler & Armstrong (2004), dịch vụ là những hoạt động hay lợi ích mà đơn vị cung ứng dịch vụ có thẻ cống hiến cho khách hàng nhằm thiết lập, củng cố và mở rộng những quan hệ và hợp tác lâu dài với khách hàng.
"Theo Tổ chức Tiêu chuẩn Quốc tế (ISO), dịch vụ là “kết quả của ít nhất một hoạt động cần được tiến hành tại nơi tương giao giữa người cung ứng và khách hàng và thường không hữu hình”. Trong đó, “quá trình là tập hợp các hoạt động có liên quan lẫn nhau hoặc tương tác để dịch vụ Dịch vụ là một sản phẩm đặc biệt, có nhiều đặc tính khác với các loại hàng hoá khác như tính không đồng nhất, vô hình, tính không thể tách rời và tính không thể dự trữ. Chính những đặc điểm này làm cho dịch vụ trở nên khó định lượng và không thê nhận dạng bằng mắt thường được. ~ Tính không đồng nhất: Đặc tính này còn gọi là tính khác biệt của dịch vụ.
Theo đó, việc thực hiện dịch vụ thường khác nhau tùy thuộc vào cách thức phục vụ, nhà cung cấp dịch vụ, người phục vụ, thời gian thực hiện, lĩnh vực phục vụ, đối tượng phục vụ và địa điểm phục vụ. Đặc tính này thể hiện rõ nhất đối với các dịch vụ bao hàm sức lao động cao. Việc đòi hỏi chất lượng đồng nhất từ đội ngũ nhân viên sẽ rất khó đảm bảo (Caruana & Pitt, 1997). Vì 1 những gì mà đơn vị cung ứng dự định phục vụ thì có thể hoàn toàn khác với những gì mà người tiêu dùng nhận được.
- Tính vô hình: Không giống như những sản phẩm vật chất, sản phẩm dịch vụ không có hình thái vật chất cụ thê nên không thể nhìn thấy được trước khi người ta mua chúng. iảm bớt mức độ không chắc chắn, người mua sẽ tìm kiếm các dấu hiệu hay bằng chứng về chất lượng dịch vụ. Họ sẽ suy diễn về chất lượng dịch vụ từ địa điểm, con người, trang thiết bị, tài liệu, thông tin, biểu tượng và giá cả mà họ thấy. Vì là sản phẩm vô hình nên đơn vị cung ứng cảm thay khó khăn trong việc nhận thức như thế nào về dịch vụ và đánh giá chất lượng dich vu (Robinson, 1999).
~ Quá trình sản xuất cũng chính là quá trình tiêu dùng: không phân chia dịch vụ thành hai giai đoạn rạch ròi là giai đoạn sản xuất và giai đoạn sử dụng. Dịch vụ thường được tạo ra và sử dụng đồng thời. Đối với sản phẩm vật chất, khách hàng chỉ sử dụng sản phẩm ở giai đoạn cuối cùng, còn đối với dịch vụ, khách hàng đồng hành trong suốt hoặc một phần của quá trình tạo ra dịch vụ. Đối với những dịch vụ có hàm lượng lao động cao, ví dụ như chất lượng.
xây ra trong quá trình chuyển giao dịch vụ thì chất lượng dịch vụ thé hiện trong quá trình tương tác giữa khách hàng và nhân viên của đơn vị cung ứng cung cấp dịch vụ (Svensson, 2002). Đối với những dịch vụ đòi hỏi phải có sự tham gia ý kiến của người tiêu dùng thì đơn vị cung ứng dịch vụ ít thực hiện việc kiểm soát, quản lý về chất lượng vì người tiêu dùng ảnh hưởng đến quá trình này. Trong những trường hợp như vậy, ý kiến của khách hàng trở nên quan trọng đối với chất lượng của sản phẩm dịch vụ. ~ Tính không dự trữ được: ịch vụ không thể cất giữ, lưu kho rồi đem bán như hàng hoá vật chất khác.
Tính không lưu giữ được của dịch vụ sẽ không thành vấn đề khi mà nhu cầu ôn định. Khi nhu cầu thay đổi, các đơn vị 12 cung ứng dịch vụ sẽ gặp khó khăn. Dịch vụ là sản phẩm được sử dụng khi tạo. ra nó, - Không thé hoàn trả: Nếu khách hàng không hài lòng, họ có thể được hoàn tiền nhưng không thể hoàn trả dịch vụ.
~ Nhu cầu bất định: Độ bất định nhu cầu dịch vụ cao hơn sản phẩm hữu hình nhiều. = Quan hệ qua con người : Vai trò con người trong dịch vụ rất cao và thường được khách hàng thẩm định khi đánh giá dịch vụ - Tính cá nhân: Khách hàng đánh giá dịch vụ dựa vào cảm nhận cá nhân của mình rất nhiều. ~ Tâm lý: Chất lượng dịch vụ được đánh giá theo trạng thái tâm lý của khách hàng. Chất lượng dịch vụ và chất lượng cảm nhận Trong quá trình cung ứng dịch vụ, các tổ chức cung ứng thường xây dựng những tiêu chuẩn về chất lượng.
Chính vì vậy, chất lượng dịch vụ có thể được đánh giá thông qua mức độ đạt được những tiêu chuẩn, mục tiêu đã được đặt ra. Dịch vụ đạt chất lượng có nghĩa là nó đáp ứng được các tiêu chuẩn mà nhà cung ứng đặt ra, tuy nhiên không có nghĩa là nó được khách hàng đánh giá cao. Chính vì vậy, chất lượng dịch vụ không chỉ được đo lường bởi những tiêu chuẩn của nhà cung ứng mà phải được đo lường bởi cảm nhận của khách hàng. Các nhà nghiên cứu có xu hướng ủng hộ quan điểm xem xét chất lượng dịch vụ trên góc độ của khách hàng.
Tuy nhiên, hoạt động của tổ chức luôn được đặt trong một môi trường pháp luật nhất định. Cho nên không. phải mọi mong đợi của khách hàng cũng đều được đáp ứng và mỗi tổ chức vẫn phải có những tiêu chuân riêng của mình. Hay nói khác, chất lượng dịch vụ phải được đánh giá từ bên nhà cung ứng lẫn bên sử dụng dịch vụ.
Chính vì vậy, đánh giá chất lượng dịch vụ luôn phức tạp và phụ thuộc vào rất nhiều 13 nhân tố khác nhau. Parasuraman và cộng sự (1988) mô tả chất lượng như là một hình thức của thái độ, liên quan nhưng không tương đương với sự hài lòng. Giữa hai khái niệm này vẫn có những khác biệt nhất định. Theo ISO, chất lượng được xem là “mức độ của một tập hợp các đặc tính vốn có đáp ứng các yêu cầu”.
Trong đó, “các đặc tính vốn có, là cái tồn tại bên trong sản phẩm dịch vụ như là một đặc điểm có tính bền vững” và “các. yêu cầu, là nhu cầu hay mong đợi đã được công bố, ngầm hiểu hoặc bắt buộc”. (1994) cho rằng “chất lượng dịch vụ cần được xem xét trong mi quan hệ với sự mong đợi của khách hàng và sự thỏa mãn nhu cầu, mong đợi của họ”. Đối với khách hàng, “chất lượng dịch vụ là một sự cảm nhận mang tính so sánh giữa mong đợi của họ về dịch vụ và những gì mà họ nhận được từ dịch vụ được cung cấp.
Cadotte và cộng sự (1987), cho rằng: “chất lượng dịch vụ được xem là nhận thức của khách hàng về cách thức và mức độ mà sản phẩm, dịch vụ đáp ứng nhu cầu, mong muốn, hay mơ ước của họ” và vì thế nó có thể được xem là “chất lượng cảm nhận”. Như vậy, hiện nay, chất lượng dịch vụ thường được xem xét theo quan điểm khách hàng, nhưng phải đặt trong một giới hạn nhất định về khía cạnh đạo đức, pháp luật. Chất lượng dịch vụ là sự cảm nhận của khách hàng về mức độ đáp ứng các mong đợi của khách hàng của nhà cung ứng về dịch vụ được cung cấp. Sự cảm nhận đó được gọi là “chất lượng cảm nhận”.
Do lường chất lượng cảm nhận 'Việc đo lường chất lượng cảm nhận của khách hàng cần phải căn cứ vào khoảng cách giữa chất lượng của khách hàng mong đợi và mức độ thực hiện của nhà cung ứng. Quan điểm này do Parasuraman đề xuất năm 1982 và hoàn chỉnh năm 1988. Nghiên cứu Groonroos 1984 và 1988 cũng đồng nhất với 14 quan điểm này. Theo phương pháp này, chất lượng cảm nhận được xác định bằng công thức: SQ=3”,(P,~E,) SQ: Chất lượng cảm nhận; k: Số thuộc tính chất lượng của dịch vụ; Pị: Cảm nhận về việc thực hiện khía cạnh i trong thuộc tính chất lượng j; E¡: Kỳ vọng về khía cạnh i trong thuộc tính chất lượng j.
Theo Nitin Seth và cộng sự (2005), Cronin và Taylor (1992) đã lập luận rằng, sự mong đợi chỉ là một dự báo tốt hơn về chất lượng và khi đánh giá chất lượng cảm nhận thì bản thân khách hàng đã có sự so sánh với mong đợi, hơn nữa chất lượng dịch vụ được xem như là một thái độ, vì thế có thể xác. định trực tiếp thông qua chất lượng cảm nhận mà không cần có sự tham gia của thành phần “sự mong đợi”.