Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ THU HÚT DỰ ÁN ĐẦU TƯ VÀO CÁC KHU CÔNG NGHIỆP 1. Cơ sở lý luận quản lý nhà nước về thu hút dự án đầu tư vào các khu công nghiệp 1. Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm Quản lý nhà nước Quản lý nói chung là sự tác động có tổ chức, có mục đích của chủ thể quản lý lên đối tượng quản lý và khách thể quản lý nhằm sử dụng có hiệu quả các nguồn lực để đạt được các mục tiêu đặt ra trong sự vận động của sự vật.
Quản lý là sự kết hợp giữa trí tuệ và lao động. Bởi vì ba nhân tố có tính chất quyết định sự thành bại, sự phát triển của một công việc, một chế độ xã hội là: trí lực, sức lao động và quản lý. Trong đó quản lý là sự phối kết hợp giữa sức lao động và trí thức: nếu phối hợp tốt thì xã hội, nền kinh tế sẽ phát triển, còn ngược lại, xã hội, nền kinh tế sẽ trì trệ, rối ren. Vì thế nói đến quản lý là phải nói đến cơ chế vận hành, tức là cơ chế quản lý như chế độ, chính sách, biện pháp tổ chức, tâm lý xã hội.
Quản lý là một chức năng bắt nguồn từ tính xã hội của lao động trong điều kiện phát triển kinh tế quản lý được xem là thước đo của hầu hết các hoạt động xã hội. Từ khái niệm về quản lý chúng ta có thể hiểu, quản lý nhà nước là hoạt động chấp hành và điều hành của các cơ quan hành chính nhà nước được tiến hành trên cơ sở pháp luật và để thi hành pháp luật nhằm được mục tiêu kinh tế xã hội nhất định, theo những thời gian nhất định với hiệu quả cao. Quản lý nhà nước mang tính cưỡng bức, cưỡng chế, mệnh lệnh và tính chính trị rõ nét, đại diện cho cả xã hội. 8 Theo nghĩa rộng, quản lý nhà nước là hoạt động tổ chức, điều hành của cả bộ máy nhà nước, là sự tác động, tổ chức của quyền lực nhà nước trên các phương diện lập pháp, hành pháp và tư pháp.
Theo cách hiểu này, quản lý nhà nước là hoạt động của cả ba hệ thống cơ quan nhà nước: cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp, cơ quan tư pháp. Mục tiêu của quản lý nhà nước là phục vụ nhân dân, duy trì sự ổn định và phát triển bền vững trong xã hội. Theo nghĩa hẹp, quản lý nhà nước chủ yếu là quá trình tổ chức, điều hành của hệ thống cơ quan hành chính nhà nước đối với các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con người theo pháp luật nhằm đạt được những mục tiêu yêu cầu nhiệm vụ quản lý nhà nước. Quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp là một bộ phận, đồng thời là nội dung cơ bản của quản lý nhà nước về kinh tế, nên Nhà nước có chức năng và nhiệm vụ quản lý đối với tất cả các doanh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế, nhưng không được can thiệp trực tiếp vào hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế nói chung, Khu công nghiệp nói riêng hoàn toàn có quyền tự chủ khi tiến hành hoạt động kinh doanh những gì mà pháp luật không cấm. Khái niệm Dự án đầu tư Theo quy định tại Luật Đầu tư năm 2014, khái niệm dự án đầu tư được phát biểu như sau: Dự án đầu tư là tập hợp đề xuất bỏ vốn trung hạn hoặc dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tư kinh doanh trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác định [10, tr 1]. Như vậy khái niệm dự án đầu tư có thể được xem xét từ nhiều góc độ khác nhau, cụ thể: Nếu xét về mặt hình thức: Dự án đầu tư là một tập hồ sơ tài liệu trình bày một cách chi tiết và có hệ thống các hoạt động, chi phí theo một kế hoạch để đạt được những kết quả và thực hiện được những mục tiêu nhất định trong tương lai. 9 Xét về mặt nội dung: Dự án đầu tư là một tập hợp các hoạt động có liên quan với nhau được kế hoạch hoá nhằm đạt được các mục tiêu đã định bằng việc tạo ra các kết quả cụ thể trong một thời gian nhất định, thông qua việc sử dụng các nguồn lực xác định.
Xét trên góc độ quản lý: Dự án đầu tư là một công cụ quản lý việc sử dụng vốn, vật tư, lao động để tạo ra các kết quả tài chính, kinh tế , xã hội trong một thời gian dài, là một chuỗi các hoạt động liên kết được tạo ra nhằm đạt kết quả nhất định trong phạm vi ngân sách và thời gian xác định. Khái niệm Thu hút dự án đầu tư Xét trên góc độ quản lý: Dự án đầu tư là một công cụ quản lý việc sử dụng vốn, vật tư, lao động để tạo ra các kết quả tài chính, kinh tế , xã hội trong một thời gian dài, là một chuỗi các hoạt động liên kết được tạo ra nhằm đạt kết quả nhất định trong phạm vi ngân sách và thời gian xác định. Trên cơ sở khái niệm về dự án đầu tư, có thể hiểu thu hút dự án đầu tư chính là các hoạt động hay chính sách của chủ thể ở địa phương hay lãnh thổ nhằm xúc tiến, kêu gọi, tạo điều kiện thuận lợi để các nhà đầu tư bỏ vốn thực hiện các dự án đầu tư, hình thành vốn sản xuất trong các lĩnh vực kinh tế, xã hội trên địa bàn của mình. Khái niệm khu công nghiệp và đặc điểm hoạt động của khu công nghiệp Theo thuật ngữ tiếng Anh, khu công nghiệp có thể được dùng là Idustrial estates, industrial zone (IZ), export processing zone (EPZ) hay industrial park (IP).
Đây là khu công nghiệp được thành lập ở nhiều nước nhằm thực hiện mục tiêu thu hút vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản lý từ bên ngoài và thực hiện đẩy nhanh quá trình công nghiệp hóa đất nước, hướng về xuất khẩu. Trên thế giới có nhiều loại hình khu công nghiệp khác nhau, tùy từng điều kiện khác nhau của từng nước mà khu công nghiệp có những nội dung hoạt động kinh tế khác nhau và có những tên gọi khác nhau, từ đó hình thành các định nghĩa khác nhau về khu công nghiệp: 10 a) Định nghĩa 1: Khu công nghiệp là khu vực lãnh thổ rộng lớn, có ranh giới địa lý xác định, trong đó chủ yếu là phát triển các hoạt động sản xuất công nghiệp và có đan xen với nhiều hoạt động dịch vụ đa dạng; có dân cư sinh sống trong khu. Ngoài chức năng quản lý kinh tế, bộ máy quản lý các khu này còn có chức năng quản lý hành chính, quản lý lãnh thổ. Khu công nghiệp theo quan điểm này về thực chất là khu hành chính - kinh tế đặc biệt như các công viên công nghiệp ở Đài Loan, Thái Lan và một số nước Tây Âu.
b) Định nghĩa 2: Khu công nghiệp là khu vực lãnh thổ có giới hạn nhất định, ở đó tập trung các doanh nghiệp công nghiệp và dịch vụ sản xuất công nghiệp, không có dân cư sinh sống và được tổ chức hoạt động theo cơ chế ưu đãi cao hơn so với các khu vực lãnh thổ khác. Theo quan điểm này, ở một số nước và vùng lãnh thổ như Malaysia, Indonesia, ….đã hình thành nhiều khu công nghiệp với qui mô khác nhau và đây cũng là loại hình khu công nghiệp nước ta đang áp dụng hiện nay. Từ các khái niệm ở trên có thể thấy quan niệm về khu công nghiệp giữa các nước cũng không đồng nhất, nhưng thường được hiểu là một khu đất được phân chia và phát triển có hệ thống theo một kế hoạch tổng thể nhằm cung cấp địa điểm cho các ngành công nghiệp tương hợp với hạ tầng cơ sở, các tiện ích công cộng, các dịch vụ phục vụ và hỗ trợ. Theo quy định về quản lý các khu công nghiệp, Khu kinh tế tại Nghị định số 82/2018/NĐ-CP ngày 22/5/2018 của Chính phủ thì khái niệm về khu công nghiệp được hiểu là Khu vực có ranh giới địa lý xác định, chuyên sản xuất hàng công nghiệp và thực hiện dịch vụ cho sản xuất công nghiệp [6, tr 1].
Khu công nghiệp bao gồm nhiều loại hình khác nhau như Khu chế xuất, khu công nghiệp hỗ trợ, khu công nghiệp sinh thái. Quản lý Nhà nước về thu hút dự án đầu tư vào các khu công nghiệp Trên cơ sở phân tích các khái niệm có liên quan, có thể hiểu quản lý nhà nước về thu hút dự án đầu tư vào các khu công nghiệp là sự tác động có tổ chức và bằng pháp quyền của Nhà nước, mà cụ thể ở đây là địa phương sử dụng các 11 công cụ quản lý của mình nhằm xúc tiến, kêu gọi các dự án đầu tư vào khu vực sản xuất công nghiệp nhằm tìm kiếm lợi nhuận và tạo ra sản phẩm cho xã hội, đảm bảo cho các khu công nghiệp được phát triển theo quy định, đạt tới mục đích chung của nền kinh tế phát triển theo định hướng của Nhà nước. Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài này, tác giả chỉ nghiên cứu về quản lý nhà nước về thu hút dự án đầu tư vào các khu công nghiệp tại tỉnh Lào Cai. Đặc điểm của quản lý Nhà nước về thu hút dự án đầu tư vào các khu công nghiệp 1.
Mang tính quyền lực của Nhà nước Quản lý Nhà nước là hình thức hoạt động của nhà nước thuộc lĩnh vực chấp hành và điều hành được thực thi chủ yếu bởi các cơ quan hành chính nhà nước nhằm đảm bảo chấp hành các quy định của cơ quan quyền lực nhà nước, vì vậy quản lý Nhà nước về thu hút dự án đầu tư vào các khu công nghiệp mang đầy đủ tính quyền lực của Nhà nước, được thực thi bởi các cơ quan hành chính Nhà nước về quản lý các khu công nghiệp nhằm đảm bảo hiệu quả cao nhất khi vận hành, khai thác các khu công nghiệp, đạt mục đích cao nhất là phát triển kinh tế xã hội, an ninh quốc gia và nâng cao chất lượng đời sống nhân dân. Có chiến lược, quy hoạch, kế hoạch để thực hiện Công tác quản lý hành chính Nhà nước là hoạt động có mục đích và định hướng. Vì vậy, phải có chiến lược dài hạn, quy hoạch, kế hoạch hàng năm để thực hiện. Quản lý Nhà nước về thu hút dự án đầu tư vào các khu công nghiệp cũng vậy.
Để đạt được mục tiêu chung, việc thực hiện quản lý Nhà nước về thu hút dự án đầu tư vào các khu công nghiệp đều phải có chiến lược dài hạn, quy hoạch, kế hoạch hàng năm để thực hiện.