Chương I: Cơ sở lý luận chung về quản lý thu Bảo hiểm xã hội. Chương 2: Thực trạng công tác quản lý thu Bảo hiểm xã hội tại Bảo hiểm xã hội huyện Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý trong thu Bảo hiểm i tai Bảo hiểm xã hội huyện Tu Mơ Rông, tỉnh Kon Tum. 10 CHUONG 1 CO SO LY LUAN VE QUAN LY THU BAO HIEM XA HOI 1.
KHÁI NIỆM, DAC DIEM, VAI TRO CUA QUAN LY THU BAO HIEM XA HOI 1. Khái niệm về bảo hiểm xã hội, thu và quản lý thu bảo hiểm xã hội a. Bao hiém xã hội Theo từ điển Bách khoa “Bảo hiểm xã hội là sự đảm bảo, thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ mắt hoặc giảm thu nhập. do bị ốm đau, thai sản, tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp, tàn tật thất nghiệp, tuôi già, tử tuất, dựa trên cơ sở một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia bảo hiểm xã hội, có sự bảo hộ của Nhà nước theo pháp luật, nhằm đảm bảo, an toàn đời sống cho người lao dộng và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo an toàn xã hội”.
“Theo Tổ chức lao động thế giới (ILO): “Bảo hiểm xã hội là sự bảo vệ của xã hội đối với tất cả các thành viên của mình thông qua một loạt các biện pháp công cộng đề đối phó với những khó khăn vẻ kinh tế xã hội do bị ngừng, việc hoặc giảm bớt nhiều về thu nhập, gây ra bởi ốm đau, gây mắt khả nang lao động, tuổi già và chết, việc cung cấp chăm sóc y tế và tự cấp cho các gia đình đông con” (Công ước quốc tế 102). Theo Điều 3, Luật Bảo hiểm xã hội của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam số 58/2014/QH13 ngày 20/11/2014 đưa ra khái niệm: ~ “Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu. nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mắt thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội” [tr. ~ “Bảo hiểm xã hội bắt buộc là loại hình bảo hiểm xã hội do Nhà nước 11 tổ chức mà người lao động và người sử dụng lao động phải tham gia.
Đối tượng tham gia BHXH được quy định cụ thể chỉ tiết trong luật BHXH” [t2] Như vậy, các khái niệm trên đều cho thấy BHXH là một phạm trù kinh tế - xã hội có thể tiếp cận được nhiều góc độ khác nhau. ~ Nếu xét theo góc độ chính sách BHXH là một chính sách xã hội nhằm giải quyết các chế độ liên quan đến một tầng lớp người lao động và bảo vệ sự ổn định chính trị, phát triển kinh tế - xã hội của một quốc gia. - Nếu xét theo góc độ tải chính, BHXH là một quỳ tải chính tập trung, được hình thành từ sự đóng góp của các thành phần tham gia và có sự hỗ trợ của nhà nước. - Nếu xét theo góc độ thu nhập, BHXH là sự bảo đảm thay thế một phần thu nhập, khi người lao động có tham gia bị mắt thu nhập hoặc bị giảm thu nhập do nhiều nguyên nhân khác nhau.
- Nếu xét theo góc độ quản lý: là công cụ quản lý của Nhà nước để từ đó điều chỉnh mối quan hệ kinh tế giữa người sử dụng lao động, người lao động và Nhà nước, thực hiện quá trình phân phối và phân phối lại thu nhập giữa các thành viên trong xã hội. Như vậy, BHXH được hiểu là phương pháp chuyển giao rủi ro được thực hiện thông qua việc tạo lập quỳ tài chính BHXH, nhằm đảm bảo thay thé hoặc bù đắp một phan thu nhập của NLĐ khi họ bị giảm hoặc mát thu nhập. do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết. Thu bảo hiểm xã hội Khai niệm thu bảo hiểm xã hội: thu BHXH bắt buộc là “việc Nhà nước dùng quyền lực của mình bắt buộc các đối tượng phải đóng BHXH theo mức phí quy định hoặc 10 cho phép 1 số đối tượng tự nguyện tham gia, lựa chọn mức đóng và phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình.
Trên cơ sở 12 đó, hình thành nên một quỳ tiền tệ tập trung nhằm mục đích đảm bảo cho các hoạt động BHXH”. Vai trò của thu bảo hiểm xã hội: Thu BHXH là nhân tố có tính quyết định đến sự tồn tại và phát triển của quy BHXH; thu BHXH vừa là lợi i vừa là trách nhiệm, nghĩa vụ của người tham gia đóng góp, người thu nhằm đảm bảo ASXH; thu BHXH thúc đây quan hệ lao động tốt Nguyên tắc thu bảo hiểm xã hội: Một là, thu dựa trên các văn bản pháp luật; Hai là, thu đúng đối tượng, thu đủ số lượng và đảm bảo đúng thời gian quy định; Ba là, bảo đảm quyền lợi người tham gia BHXH; Bốn là, bảo. đảm hoạt động thu BHXH ồn định, bền vững, hiệu quả. Phương thức thu bảo hiểm xã hội: ~ Thu trực tiếp từ NLĐ; ~ Thu gián tiếp qua hệ thống thuế; ~ Thu gián tiếp qua đại lý.
Nguyên nhân và những hạn chế: Về đối tượng tham gia BHXH: Hầu hết NLĐ chưa thường xuyên quan tâm đến việc đóng BHXH của mình; một số DN không minh bạch trong vấn đề lóng BHXH cho NLĐ; việc đóng bảo hiểm cho người lao động có hợp đồng từ 1 tháng đến dưới 3 tháng là khó khả thi; thu nhập của người dân còn thấp; vẫn còn tồn tại một só DN có 2 thang bảng lương cho NLD. VỀ quản lý căn cứ đảm bảo đóng BHXH: Cơ chế, chính sách ban hành chưa có sự đồng bộ, một số quy định về thực hiện chế độ BHXH trong các văn bản quy định của pháp luật BHXH còn bắt cập, chưa nhất quán, chưa phù hợp với yêu cầu thực tế. Công tác tuyên truyền, phổ biến chính sách pháp luật BHXH: Chưa rộng rãi, chưa thường xuyên, chưa xây dựng được mạng lưới tuyên truyền sâu rộng đến từng cơ quan, đơn vị về BHXH; nội dung và hình thức tuyên truyền 13 còn khô cứng, thiếu sinh động nên chưa thu hút được sự quan tâm của đại đa số nhân dân. Công tác đôn đốc, quản lý nợ: Doanh nghiệp kê khai số lao động không chính xác, tăng giảm lao động không rõ ràng: có DN còn chiếm dụng tiền đóng BHXH của NLĐ; DN nhỏ làm việc theo mùa vụ thường có dấu hiệu thỏa thuận với NLĐ không tham gia đóng BHXH; tổ chức công đoàn cơ sở ở nhiều DN chưa mạnh dan đấu tranh bảo vệ quyền lợi BHXH cho NLD.
VỀ công tác thanh tra, kiếm tra BHXH: Việc thanh tra, xử lý vi phạm. của các cơ quan có thầm quyền không kịp thời; luật BHXH đều quy định cho. phép truy cứu trách nhiệm hình sự đối với các hành vi vi phạm pháp luật BHXH, nhưng chưa có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ ngành đề đưa ra các thông tư hướng dẫn cụ thể. Một số nguyên nhân khác: - Trình độ cán bộ thu BHXH; - Su phối hợp giữa cơ quan BHXH với các cơ quan liên quan; - Ung dung công nghệ thông tin.
€ Quản lý thu bảo hiểm xã hội Với chức năng cai ¡, nhà nước sử dụng quyền lực của mình thông qua các thể chế chính trị gồm các hệ thống pháp luật, các thiết chế chính trị để tổ chức thực hiện công tác thu BHXH. Có 2 hình thức BHXH đó là ất buộc và. Khi đã tham gia, dù là hình thức nào, các đối tượng đều phải tuân thủ các quy định của Nhà nước về mức đóng, thời gian đóng, điều kiện hưởng chế độ BHXH. Như vậy, thu BHXH luôn gắn liền với quyền lực cảu Nhà nước thông qua hệ thống pháp luật.
Tùy theo điều kiện cụ thể của từng đối tượng, Nhà nước quy định xem các đối tượng nào thuộc diện đóng bảo hiểm bắt buộc phải hoàn thành đóng BHXH theo quy định và ¡ tượng nào thuộc. diện tự nguyện sẽ được quyền lựa chọn, cân nhắc khi tham gia. 14 Do đó, có thể hiểu thu BHXH là “việc nhà nước dùng quyền lực của mình bắt buộc các đối tượng phải đóng bảo hiểm xã hội theo mức phí qui định hoặc cho phép một số đối tượng tự nguyện tham gia, lựa chọn mức đóng, phương thức đóng phù hợp với thu nhập của mình. Trên cơ sở đó hình thành một quỹ tiền tệ tập trung nhằm mục đích đảm bảo cho các hoạt động bảo hiểm xã hội” (Thái Văn Nam, 2012, tr.
31) Theo Nguyễn Viết Vượng (2006), Giáo trình kinh tế bảo hiểm thì: “Thu bảo hiểm xã hội thực chất là quá trình phân phi lại một phần thu nhập. của các đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội, phân phối và phân phối lại một phần của cải của xã hội dưới dạng giá trị, nhằm giải quyết hài hòa các mối quan hệ về mặt lợi ích kinh tế, góp phần đảm bảo công bằng xã hội”. Thu BHXH thực chất là quá trình phân phối lại một phần thu nhập của các đối tượng tham gia BHXH, phân phối và phân phối lại một phần của cải của xã hội dưới đạng giá trị, nhằm giải quyết hài hòa các mối quan hệ về mat lợi ích kinh tế, góp phần đảm bảo công bằng xã hội Như vậy, quản lý thu BHXH là hoạt động tô chức, điều hành và giám. sát của cơ quan BHXH nhằm đảm bảo đơn vị sử dụng lao động, người lao.
động, người dân chấp hành nghĩa vụ nộp BHXH theo quy định của pháp luật Quản lý thu BHXH là quá trình tác động của các cơ quan BHXH đối với mọi tổ chức cá nhân có liên quan đến thu BHXH theo một quy trình từ xác định đối tượng thu, mức thu, phương thức thu, lập kế hoạch thu đến tổ chức thực hiện kế hoạch và kiểm tra đánh giá việc thực hiện thu nhằm đạt được mục tiêu thu đúng, thu đủ, thu kịp thời tiền thu BHXH của đối tượng. tham gia BHXH vào Quy BHXH nhằm đáp ứng nguồn kinh phí chỉ trả các chế độ BHXH trên nguyên tắc có đóng, có hưởng. Hoạt động quản lý thu đóng vai trò quan trọng đối với thu BHXH. Như vậy, trong luận văn này, quản lý thu BHXH được hiểu là sự tác 15 động có tô chức của chủ thể quản lý để điều chỉnh hoạt động thu BHXH.
Sự tác động đó được thực hiện bởi hệ thống các biện pháp hành chính, kinh pháp luật nhằm đạt được mục đích thu đúng, thu đủ, thu kịp thời và không đề thất thu tiền đóng BHXH.