CHƯƠNG 1: KHUNG NGHIÊN CỨU VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG TIÊU THỤ SẢN PHẨM CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Thị trường tiêu thụ sản phẩm 1.1 Tiêu thụ sản phẩm Khái niệm tiêu thụ sản phẩm Trong bất kì một HĐSX kinh doanh nào, người SX luôn cần quan tâm đến các yếu tố sau: sản xuất cái gì? Sản xuất bằng cách nào? Và cuối cùng là sản xuất cho ai? Theo Phạm Thị Thùy Linh (2014), PTTT tiêu thụ sản phẩm của Công ty xi măng Vicem Hoàng Thạch, Luận văn thạc sĩ, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, có thể hiểu về việc tiêu thụ hàng hóa như sau: “Tiêu thụ sản phẩm là khâu cuối cùng của quá trình sản xuất kinh doanh, nó có thể quyết định sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp”. Khi quá trình thanh toán giữa người có nhu cầu (hay còn là khách hàng) với người thỏa mãn được nhu cầu ấy ( còn gọi là người sản xuất) diễn ra thì lúc ấy quá trình tiêu thụ hàng hóa mới thật sự kết thúc. Vậy tóm lại tiêu thụ SP là quá trình chuyển quyền sở hữu SP từ người bán sang người mua nhằm mục đích đôi bên cùng có lợi. Từ khái niệm trên, thấy rằng trong một quá trình sản xuất luôn có rất nhiều khâu, tiêu thụ sản phẩm là khâu cuối cùng, hơn nữa lại là khâu quan trọng nhất với mong muốn đem đến cho người mua thứ mà họ cần, nó là quyết định sự sống còn, phát triển của một doanh nghiệp vì một khi mà tiêu thụ bị trì trệ cũng sẽ khiến các hoạt động khác bị trì trệ theo.
Khi SP của DN được tiêu thụ là khi nó giành được sự chấp nhận của thị trường điều này giúp cho thị phần của doanh nghiệp được tăng lên. Như vậy, tiêu thụ SP chính là cầu nối giữa người mua và người bán. Chỉ khi DN bán được hàng thì mới có thể thu được lợi nhuận để duy trì các hoạt động thường xuyên của mình. Nội dung của nó gồm: nghiên cứu thị trường, xây dựng chiến lược tiêu thụ SP của doanh nghiệp và cuối cùng là xúc tiến quảng bá rồi lựa chọn phương pháp, quy trình bán.2 Thị trường tiêu thụ sản phẩm 1.1 Khái niệm thị trường 5 Thị trường là một phạm trù của nền kinh tế hàng hóa, nó gắn liền với nền sản xuất hàng hóa và được hình thành từ lưu thông.
Thị trường có thể được hiểu dưới nhiều góc độ khác nhau, cụ thể: Theo quan niệm cổ điển “Thị trường là một địa điểm cụ thể mà ở đó người mua và người bán gặp nhau để trao đổi hàng hóa và dịch vụ”. Bên cạnh đó cũng có một số quan điểm về thị trường như sau: Theo Davidbegg (2007): “Thị trường là biểu hiện thu gọn của quá trình mà ở đó thông qua quyết định của mỗi hộ tiêu dùng xem nên dùng loại mặt hàng nào, các quyết định của doanh nghiệp xem nên sản xuất cái gì, bằng cách nào và sản xuất cho ai” Theo Samuelson ( 2011): “Thị trường là một quá trình trong đó người mua và người bán cùng một thứ hàng hóa tác động qua lại lẫn nhau để xác định giá cả và số lượng hàng hóa”. Theo Các Mác (1859), thị trường luôn đi cùng với phân công lao động xã hội, ông cho rằng “Bất cứ ở đâu và bất cứ khi nào có sự phân công lao động xã hội và có sản xuất hàng hoá thì ở đó và khi ấy sẽ có thị trường. Thị trường chẳng qua là sự biểu hiện của phân công lao động xã hội và nó có thể phát triển vô cùng tận”.
Qua các khái niệm trên, cuối cùng có thể hiểu: “Thị trường bao gồm các yếu tố cung, cầu và giá cả. Tập hợp các nhu cầu của khách hàng tạo nên cầu của hàng hóa, tập hợp các nguồn cung ứng sản phẩm cho khách hàng trên thị trường tạo nên cung của hàng hóa. Sự tương tác giữa cung và cầu, tương tác giữa người mua và người bán, giữa người mua với người mua, người bán với người bán hình thành nên giá cả thị trường”. Thị trường được cấu thành từ các nhân tố dưới đây: Cầu TT: được hiểu rằng “là tổng số lượng hàng hóa, dịch vụ mà mọi người sẵn sàng và có khả năng mua ở các mức giá khác nhau trong một thời gian nhất định.
Cầu thị trường là tổng hợp các cầu cá nhân. Cầu là nhu cầu nhưng bị giới hạn bởi khả năng thanh toán tại một thời kỳ cụ thể”. Cung TT: Cung thị trường hay còn gọi là người bán, thường thì chỉ khi có cầu thì mới có cung, cung thị trường cũng gồm 2 yếu tố là “khả năng bán” và “ý muốn bán”. Khi giá cả quá rẻ thì người bán sẽ không muốn bán suy ra cung sẽ không tồn tại.
6 Gía cả thị trường: đây là hình thức biểu hiện bằng tiền của giá trị hàng hóa. Sự trao đổi qua lại giữa “người mua” và “người bán” sẽ tạo nên giá cả TT, giá cả sẽ biến đổi tùy theo sự tương ứng giữa cung và cầu. Cạnh tranh có thể hiểu là “sự ganh đua giữa các cá nhân, doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh nhằm giành giật các nguồn lực hay thị trường tiêu thụ nhằm thu lợi nhuận”.Trong cơ chế thị trường, cạnh tranh sẽ bình quân hóa các giá trị cá biệt hình thành nên giá cả chung, cạnh tranh sẽ diễn ra liên tục ở hầu hết các thị trường, là yếu tố thúc đẩy doanh nghiệp phải luôn thay đổi để phù hợp với xu hướng phát triển của thị trường để có thể tồn, phát triển.2 Khái niệm thị trường tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp Theo Philip Kotler (2009), hiểu về thị trường tiêu thụ sản phẩm như sau: “Thị trường bao gồm tất cả các khách hàng hiện tại và tiềm ẩn cùng có một nhu cầu hay mong muốn cụ thể, sẵn sàng và có khả năng tham gia trao đổi để thỏa mãn nhu cầu hay mong muốn đó”. Trên thị trường tiêu thụ sản phẩm, người bán chính là doanh nghiệp còn người mua là khách hàng, tại đó họ tác động lẫn nhau nhằm đem đến lợi ích cho nhau.
Nếu không có thị trường tiêu thụ, “người mua” và “người bán” không thể gặp nhau, hàng hóa mà doanh nghiệp sản xuất ra sẽ không bao giờ đến được tay người tiêu dùng. Như vậy có thể thấy thị trường tiêu thụ SP là một phần rất quan trọng trong hoạt động SXKD của một DN. Thị trường của một DN được phân loại như sau: Theo khu vực địa lí: bao gồm “thị trường trong nước” và “thị trường ngoài nước”. Trong giai đoạn hiện nay, thị trường quốc tế giữ vai trò hết sức quan trọng, để phục vụ cho thị trường nội địa các doanh nghiệp thường hướng ra thị trường quốc tế nhờ các HĐKD XNK.
Theo mục đích hoạt động của DN: bao gồm “thị trường đầu vào” và “thị trường đầu ra”. Thị trường đầu ra là thị trường tiêu thụ sản phẩm do DN sản xuất ra, sự phát triển và hầu hết các hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp đều phụ thuộc vào nó. Thị trường đầu ra chính là một nhân tố quan trọng ảnh hưởng đến khả năng thất bại hay thành công trong tiêu thụ của một doanh nghiệp. Theo quy mô: bao gồm thị trường bán buôn và bán lẻ.
Các hoạt động bán lẻ sẽ đưa SP đến tay người dùng nhanh hơn thế nhưng hiện nay thị trường bán lẻ của các DN đang ganh đua vô cùng mạnh. 7 Theo tính chất: ta có thị trường cạnh tranh độc quyền, thị trường cạnh tranh hoàn hảo, thị trường độc quyền tập đoàn và thị trường độc quyền. Theo đối tượng lưu thông hàng hóa : thị trường tư liệu sản xuất, thị trường lao động, thị trường hàng hóa tiêu dùng và thị trường tiền tệ. Thị trường tiền tệ được xem là một loại thị trường hàng hóa đặc biệt vì hàng hóa của thị trường này chính là tiền.3 Vai trò của thị trường tiêu thụ sản phẩm Với mỗi doanh nghiệp, thị trường tiêu thụ SP giữ vai trò trung tâm, nó không còn là mục tiêu của người sản xuất mà còn là môi trường của hoạt động sản xuất kinh doanh.
Bên cạnh đó nó còn là nơi diễn ra các HĐSX kinh doanh giữa người mua và người bán. (i)Với nền kinh tế Thị trường tiêu thụ có ba vai trò sau: * Một là, mở ra nhu cầu, đem đến cho người tiêu dùng các mặt hàng mới. Bên cạnh đó, thị trường càng phát triển thì chất lượng các SP và các nhu cầu hướng tới hàng hóa hiện đại và văn minh càng được nâng cao. * Hai là, khi có thị trường tiêu thụ các HĐSX sẽ liên tục được phát triển với qui mô ngày một mở rộng và đem đến sự hài lòng cho KH.
* Ba là, hàng hóa luôn được dự trữ đầy đủ để đáp ứng nhu cầu của người mua. (ii)Với doanh nghiệp Các doanh nghiệp cần phải quan tâm thị trường tiêu thụ sản phẩm vì đó là cơ sở để DN đó có thể tái SX và mở rộng. Hoạt động tiêu thụ SP không đơn thuần là thực hiện ở khâu bán mà còn ở các khâu như: quan hệ cung cầu trên thị trường, chất lượng SP, giá bán, tìm hiểu nhu cầu KH. Doanh nghiệp có thể đo lường hiệu quả của hoạt động sản xuất nhờ vào hoạt động tiêu thụ sản phẩm.
Tiêu thụ SP tốt thì doanh nghiệp thu được lợi nhuận, đồng thời có khả năng trang trải các CPSX và tiêu thụ sản phẩm, duy trì tái sản xuất trong tương lai.2 Phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp 1.1 Khái niệm về phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm Theo quan điểm Mác-Lê nin (những năm 40 thế kỉ XIX): “Phát triển là khái quát những vận động theo chiều hướng tiến lên từ thấp đến cao, từ kém hoàn thiện đến hoàn thiện hơn, từ đơn giản đến phức tạp. Cái mới ra đời thay thế cái cũ, cái tiến bộ ra đời thay thế cái lạc hậu” 8 Thước đo đánh giá chính xác nhất về tình hình HĐSX kinh doanh của doanh nghiệp chính là thị trường tiêu thụ sản phẩm. Người ta đầu tư khoa học kĩ thuật hay tăng cường mở rộng sản xuất nhưng chưa biết là có được thị trường chấp nhận hay không? chỉ có thể nhìn dưới góc độ người tiêu dùng. Phát triển thị trường sản phẩm có thể được hiểu là việc mở rộng thị trường cũ và đưa các SP hiện tại vào bán trên thị trường mới Nếu hiểu PTTT là việc DN đưa sản phẩm hiện tại vào bán trong thị trường mới thì là chưa đầy đủ.
Trước sự phát triển không đồng đều của trang thiết bị công nghệ, thì không chỉ SP hiện tại không đáp ứng được thị trường mà việc đưa SP mới vào cũng rất khó khăn.
