Luận văn thạc sĩ pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng từ thực tiễn tỉnh tuyên quang

Luận văn thạc sĩ pháp luật phân tích bảo vệ môi trường trong khai thác đá xây dựng tại Tuyên Quang, đề xuất giải pháp pháp lý hiệu quả.

• Tác giả: Hoàng Anh Tuân
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Diệu Oanh
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Luật Hiến pháp và Luật Hành chính
• Đề tài: Pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng - từ thực tiễn tỉnh Tuyên Quang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC ĐÁ LÀM VẬT LIỆU XÂY DỰNG
• 1.1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
• 1.2. Đặc điểm pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
• 1.3. Vai trò của pháp luật đối với việc bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
• 1.4. Các nguyên tắc của pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
• 1.4.1. Nguyên tắc bảo đảm quyền con người được sống trong môi trường trong lành
• 1.4.2. Nguyên tắc tính thống nhất trong quản lý và bảo vệ môi trường
• 1.4.3. Nguyên tắc bảo đảm sự phát triển bền vững
• 1.4.4. Nguyên tắc coi trọng tính phòng ngừa
• 1.4.5. Nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền
• 1.5. Nội dung pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
• 1.5.1. Các quy định về trách nhiệm của các cơ quan nhà nước đối với bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
• 1.5.2. Các quy định về nghĩa vụ bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng của các tổ chức, cá nhân
• 1.5.3. Các quy định về xử lý vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
• 1.6. Các yếu tố tác động đến pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
• 1.7. Cơ chế và chính sách pháp luật về môi trường
• 1.7.1. Nguồn lực trong quản lý và bảo vệ môi trường
• 1.7.2. Sự đồng thuận trong nhận thức và hành động của cộng đồng dân cư, chủ thể trong xã hội
• 1.8. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC ĐÁ LÀM VẬT LIỆU XÂY DỰNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TUYÊN QUANG
• 2.1. Thực trạng thực hiện trách nhiệm của các cơ quan nhà nước đối với bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
• 2.1.1. Trong công tác lập, thẩm định, phê duyệt báo cáo đánh giá tác động môi trường, xác nhận hoàn thành công trình bảo vệ môi trường, phương án cải tạo, phục hồi môi trường đối với hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
• 2.1.2. Trong công tác cấp phép khai thác đá làm vật liệu xây dựng
• 2.2. Thực trạng thực hiện nghĩa vụ bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác khoáng sản của các tổ chức, cá nhân
• 2.2.1. Thực hiện quy định nghĩa vụ về ký quỹ phục hồi môi trường
• 2.2.2. Thực hiện quy định nghĩa vụ về quản lý chất thải trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
• 2.2.3. Thực hiện quy định nghĩa vụ về phòng ngừa ứng phó sự cố môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
• 2.2.4. Thực hiện quy định nghĩa vụ về đóng cửa mỏ; cải tạo, phục hồi môi trường sau khi kết thúc hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
• 2.3. Thực trạng thực hiện các quy định về xử lý vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
• 2.3.1. Thực hiện quy định về trách nhiệm hành chính
• 2.3.2. Thực hiện quy định về trách nhiệm dân sự
• 2.3.3. Thực hiện quy định về trách nhiệm hình sự
• 2.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN VÀ BẢO ĐẢM THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC ĐÁ LÀM VẬT LIỆU XÂY DỰNG TỪ THỰC TIỄN TỈNH TUYÊN QUANG
• 3.1. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
• 3.1.1. Hoàn thiện các quy định pháp luật về trách nhiệm của các cơ quan nhà nước đối với bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
• 3.1.2. Hoàn thiện các quy định pháp luật về nghĩa vụ bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng của các tổ chức, cá nhân
• 3.1.3. Hoàn thiện các quy định pháp luật về xử lý vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
• 3.2. Giải pháp bảo đảm thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng
• 3.2.1. Nâng cao hiệu quả hoạt động của hệ thống các cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ môi trường
• 3.2.2. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức và trách nhiệm về bảo vệ môi trường
• 3.2.3. Các giải pháp cụ thể tại tỉnh Tuyên Quang
• 3.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Luận văn thạc sĩ pháp luật về bảo vệ môi trường trong khai thác đá xây dựng tại Tuyên Quang

Luận văn thạc sĩ pháp luật tập trung nghiên cứu các quy định pháp lý về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá xây dựng tại tỉnh Tuyên Quang. Tác giả phân tích thực trạng pháp luật và thực tiễn áp dụng, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật và nâng cao hiệu quả quản lý môi trường. Luận văn nhấn mạnh vai trò của pháp luật trong việc giảm thiểu tác động môi trường từ hoạt động khai thác đá, đảm bảo phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và đặc điểm pháp luật bảo vệ môi trường

Pháp luật bảo vệ môi trường trong khai thác đá xây dựng bao gồm các quy định pháp lý nhằm kiểm soát và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường tự nhiên. Đặc điểm của pháp luật này là tính toàn diện, thống nhất và tuân thủ các nguyên tắc phát triển bền vững. Các quy định pháp luật tập trung vào việc quản lý chất thải, phục hồi môi trường sau khai thác và đảm bảo quyền con người được sống trong môi trường trong lành.

1.2. Vai trò của pháp luật trong bảo vệ môi trường

Pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường, đặc biệt trong lĩnh vực khai thác đá xây dựng. Các quy định pháp luật giúp kiểm soát hoạt động khai thác, giảm thiểu ô nhiễm và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Pháp luật cũng tạo cơ sở pháp lý để xử lý các vi phạm môi trường, đảm bảo sự công bằng và trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động khai thác.

II. Thực trạng pháp luật và thực thi tại Tuyên Quang

Tỉnh Tuyên Quang đã triển khai nhiều biện pháp pháp lý và quản lý nhằm bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá xây dựng. Tuy nhiên, thực trạng cho thấy vẫn còn nhiều bất cập trong việc thực thi pháp luật, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Các cơ quan quản lý nhà nước cần tăng cường giám sát và xử lý vi phạm để đảm bảo hiệu quả của các quy định pháp luật.

2.1. Thực trạng thực hiện pháp luật

Thực trạng thực hiện pháp luật về bảo vệ môi trường tại Tuyên Quang cho thấy nhiều doanh nghiệp khai thác đá chưa tuân thủ đầy đủ các quy định pháp lý. Việc lập và thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường còn thiếu chặt chẽ, dẫn đến nhiều hậu quả môi trường nghiêm trọng. Các cơ quan quản lý cần tăng cường kiểm tra và xử lý vi phạm để đảm bảo hiệu quả của pháp luật.

2.2. Tác động môi trường từ khai thác đá

Hoạt động khai thác đá xây dựng tại Tuyên Quang đã gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường, bao gồm ô nhiễm không khí, nước và đất. Việc không tuân thủ các quy định pháp luật về phục hồi môi trường sau khai thác đã làm gia tăng tình trạng suy thoái môi trường. Cần có các biện pháp mạnh mẽ hơn để giảm thiểu tác động và bảo vệ môi trường tự nhiên.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật và thực thi

Luận văn đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi trong lĩnh vực bảo vệ môi trường tại Tuyên Quang. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện quy định pháp luật, tăng cường giám sát và xử lý vi phạm, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường. Những giải pháp này nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật

Cần hoàn thiện các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường trong khai thác đá xây dựng, đặc biệt là các quy định về đánh giá tác động môi trường và phục hồi môi trường sau khai thác. Việc bổ sung các quy định cụ thể và chi tiết sẽ giúp tăng cường hiệu quả quản lý và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

3.2. Tăng cường thực thi pháp luật

Các cơ quan quản lý nhà nước cần tăng cường giám sát và xử lý vi phạm pháp luật về bảo vệ môi trường. Việc áp dụng các biện pháp chế tài mạnh mẽ sẽ giúp răn đe các hành vi vi phạm và đảm bảo tuân thủ pháp luật. Đồng thời, cần nâng cao năng lực và trách nhiệm của các cơ quan quản lý trong việc thực thi pháp luật.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội nhanh chóng, hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng tại tỉnh Tuyên Quang đã góp phần quan trọng vào tăng trưởng GDP địa phương. Tuy nhiên, hoạt động này cũng gây ra những tác động tiêu cực nghiêm trọng đến môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và chất lượng cuộc sống. Theo ước tính, 100% các cơ sở khai thác đá trên địa bàn tỉnh đã thực hiện báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) theo quy định, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc kiểm soát ô nhiễm và phục hồi môi trường sau khai thác. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích, đánh giá thực trạng pháp luật và thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng tại Tuyên Quang trong giai đoạn 2017-2019, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo vệ quyền con người được sống trong môi trường trong lành, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế bền vững tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình pháp luật về bảo vệ môi trường, bao gồm:

• Nguyên tắc pháp luật môi trường: Đảm bảo quyền con người được sống trong môi trường trong lành, tính thống nhất trong quản lý, phát triển bền vững và nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền.
• Mô hình quản lý nhà nước về môi trường: Phân tích vai trò của các cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương đến địa phương trong việc thẩm định, phê duyệt và giám sát hoạt động khai thác đá.
• Khái niệm pháp luật bảo vệ môi trường trong khai thác khoáng sản: Điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh trong hoạt động khai thác đá nhằm hạn chế tác động tiêu cực và khắc phục hậu quả môi trường.

Các khái niệm chính bao gồm: bảo vệ môi trường, khai thác khoáng sản, báo cáo đánh giá tác động môi trường, ký quỹ phục hồi môi trường, và trách nhiệm pháp lý trong lĩnh vực môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp luận triết học Mác-Lênin kết hợp các phương pháp phân tích, tổng hợp, so sánh, đối chiếu và thống kê. Cụ thể:

• Phương pháp phân tích, tổng hợp: Áp dụng trong việc làm rõ các vấn đề lý luận về pháp luật bảo vệ môi trường trong khai thác đá.
• Phương pháp đánh giá, thống kê: Sử dụng để khảo sát thực trạng thực thi pháp luật tại tỉnh Tuyên Quang, dựa trên số liệu thu thập từ các báo cáo ĐTM, giấy phép khai thác và hồ sơ xử lý vi phạm.
• Phương pháp diễn giải, tổng hợp: Dùng để đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực thi.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ các cơ sở khai thác đá làm vật liệu xây dựng trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang trong giai đoạn 2017-2019. Phương pháp chọn mẫu là tổng thể nhằm đảm bảo tính toàn diện và khách quan. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong 3 năm, từ 2017 đến 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực hiện báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM): 100% các cơ sở khai thác đá tại Tuyên Quang đã có báo cáo ĐTM được phê duyệt, thể hiện sự tuân thủ pháp luật trong giai đoạn nghiên cứu. Tuy nhiên, chất lượng ĐTM còn hạn chế do thiếu thông tin đầy đủ về tác động xã hội và kinh tế, dẫn đến dự báo chưa toàn diện.

2. Công tác cấp phép khai thác và quản lý chất thải: Việc cấp phép được thực hiện theo đúng quy định, góp phần kiểm soát hoạt động khai thác. Tuy nhiên, công tác quản lý chất thải rắn và nước thải chưa đồng bộ, với khoảng 30% cơ sở chưa thực hiện đầy đủ các biện pháp xử lý chất thải theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

3. Ký quỹ phục hồi môi trường: Tỉnh đã triển khai ký quỹ phục hồi môi trường theo quy định, nhưng tỷ lệ sử dụng quỹ để cải tạo, phục hồi môi trường sau khai thác mới đạt khoảng 60%, cho thấy còn nhiều khó khăn trong việc thực hiện các phương án phục hồi.

4. Xử lý vi phạm pháp luật môi trường: Các cơ quan chức năng đã áp dụng các biện pháp xử lý hành chính, dân sự và hình sự đối với các hành vi vi phạm. Tuy nhiên, số vụ xử lý còn hạn chế, chỉ chiếm khoảng 15% tổng số vi phạm được phát hiện, do thiếu nguồn lực và sự phối hợp chưa hiệu quả giữa các bên liên quan.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những hạn chế trên xuất phát từ nhiều yếu tố. Thứ nhất, công tác đánh giá tác động môi trường còn mang tính hình thức, thiếu chuẩn mực và thông tin đầu vào đầy đủ, dẫn đến việc dự báo tác động chưa chính xác. Thứ hai, nguồn lực về nhân lực, công nghệ và tài chính của các doanh nghiệp khai thác đá còn hạn chế, ảnh hưởng đến việc áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả. Thứ ba, sự đồng thuận và ý thức bảo vệ môi trường của cộng đồng dân cư xung quanh các mỏ đá chưa cao, làm giảm hiệu quả giám sát và phát hiện vi phạm.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả nghiên cứu tại Tuyên Quang tương đồng với xu hướng chung về khó khăn trong thực thi pháp luật môi trường tại các khu vực khai thác khoáng sản. Việc áp dụng các nguyên tắc pháp luật môi trường như nguyên tắc phòng ngừa, nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền vẫn chưa được thực hiện triệt để. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ cơ sở có báo cáo ĐTM, biểu đồ mức độ xử lý vi phạm và bảng thống kê tỷ lệ ký quỹ phục hồi môi trường sử dụng hiệu quả.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện quy định pháp luật về bảo vệ môi trường trong khai thác đá: Cần bổ sung các quy chuẩn kỹ thuật môi trường địa phương phù hợp với đặc thù tỉnh Tuyên Quang, đồng thời nâng cao chất lượng báo cáo ĐTM bằng cách yêu cầu bổ sung thông tin về tác động xã hội và kinh tế. Thời gian thực hiện: 1-2 năm, chủ thể: Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với UBND tỉnh.

2. Tăng cường năng lực quản lý và giám sát của các cơ quan nhà nước: Đào tạo nâng cao trình độ chuyên môn cho cán bộ quản lý môi trường, trang bị công nghệ giám sát hiện đại, tăng cường thanh tra, kiểm tra định kỳ. Thời gian: 1 năm, chủ thể: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Tuyên Quang.

3. Khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ thân thiện môi trường: Áp dụng các biện pháp kinh tế như ưu đãi thuế, hỗ trợ vốn cho doanh nghiệp đầu tư công nghệ xử lý chất thải tiên tiến, giảm thiểu ô nhiễm. Thời gian: 2-3 năm, chủ thể: UBND tỉnh, Sở Kế hoạch và Đầu tư.

4. Nâng cao nhận thức và vai trò giám sát của cộng đồng dân cư: Tổ chức các chương trình tuyên truyền, giáo dục pháp luật môi trường, khuyến khích người dân tham gia giám sát, phát hiện vi phạm. Thời gian: liên tục, chủ thể: UBND các huyện, xã, các tổ chức xã hội.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Sử dụng luận văn để hoàn thiện chính sách, nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát hoạt động khai thác đá.

2. Doanh nghiệp khai thác đá và vật liệu xây dựng: Áp dụng các kiến thức pháp luật và giải pháp bảo vệ môi trường nhằm tuân thủ quy định và nâng cao trách nhiệm xã hội.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành luật, môi trường: Tham khảo để hiểu sâu về pháp luật bảo vệ môi trường trong lĩnh vực khai thác khoáng sản, đặc biệt là khai thác đá.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức xã hội tại các vùng khai thác đá: Nâng cao nhận thức, tham gia giám sát và bảo vệ môi trường tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

1. Pháp luật bảo vệ môi trường trong khai thác đá có những nguyên tắc cơ bản nào?
   Pháp luật tuân thủ các nguyên tắc: quyền con người được sống trong môi trường trong lành, tính thống nhất trong quản lý, phát triển bền vững và nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền. Ví dụ, Luật Bảo vệ môi trường 2014 quy định rõ trách nhiệm của các chủ thể trong khai thác khoáng sản.

2. Báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) có vai trò gì trong hoạt động khai thác đá?
   ĐTM giúp dự báo các tác động tiêu cực đến môi trường, từ đó đề xuất các biện pháp phòng ngừa và giảm thiểu. Tại Tuyên Quang, 100% cơ sở khai thác đã có ĐTM được phê duyệt, góp phần kiểm soát ô nhiễm.

3. Ký quỹ phục hồi môi trường là gì và tại sao quan trọng?
   Ký quỹ phục hồi môi trường là khoản tiền do doanh nghiệp khai thác gửi vào quỹ để đảm bảo tài chính cho việc cải tạo, phục hồi môi trường sau khai thác. Đây là công cụ kinh tế quan trọng nhằm buộc doanh nghiệp thực hiện trách nhiệm bảo vệ môi trường.

4. Những khó khăn chính trong thực thi pháp luật bảo vệ môi trường tại Tuyên Quang là gì?
   Bao gồm chất lượng ĐTM chưa cao, nguồn lực quản lý hạn chế, ý thức bảo vệ môi trường của doanh nghiệp và cộng đồng chưa đồng đều, và sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng chưa hiệu quả.

5. Cộng đồng dân cư có thể tham gia bảo vệ môi trường khai thác đá như thế nào?
   Người dân có thể tham gia giám sát, phát hiện và báo cáo các hành vi vi phạm pháp luật môi trường, đồng thời tham gia các chương trình tuyên truyền nâng cao nhận thức. Sự tham gia này góp phần tăng cường hiệu quả quản lý và bảo vệ môi trường.

Kết luận

• Pháp luật về bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng tại tỉnh Tuyên Quang đã được xây dựng tương đối hoàn chỉnh, góp phần kiểm soát ô nhiễm và bảo vệ quyền con người được sống trong môi trường trong lành.
• Thực trạng thực thi pháp luật còn nhiều hạn chế, đặc biệt trong công tác đánh giá tác động môi trường, quản lý chất thải và xử lý vi phạm.
• Nghiên cứu đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, nâng cao năng lực quản lý, khuyến khích doanh nghiệp đầu tư công nghệ thân thiện môi trường và tăng cường vai trò giám sát của cộng đồng.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào việc triển khai các giải pháp đề xuất trong vòng 1-3 năm tới nhằm nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường trong khai thác đá.
• Kêu gọi các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và cộng đồng cùng phối hợp thực hiện để bảo vệ môi trường bền vững, góp phần phát triển kinh tế xã hội tỉnh Tuyên Quang.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC ĐÁ LÀM VẬT LIỆU XÂY DỰNG 1. Khái niệm, đặc điểm, vai trò của pháp luật bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng 1. Môi trường Dƣới góc độ pháp lý, môi trƣờng đƣợc định nghĩa nhƣ sau: Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật. Thành phần môi trường là yếu tố vật chất tạo thành môi trường gồm đất, nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật và các hình thái vật chất khác [11, Điều 3, Khoản 1, 2].

Môi trƣờng tự nhiên bao gồm các nhân tố thiên nhiên nhƣ vật lý, hoá học, sinh học, tồn tại ngoài ý muốn của con ngƣời, nhƣng cũng ít nhiều chịu tác động của con ngƣời. Đó là ánh sáng mặt trời, núi, sông, biển cả, không khí, động vật, thực vật, đất, nƣớc. Môi trƣờng tự nhiên cho ta không khí để thở, đất để xây dựng nhà cửa, trồng cây, chăn nuôi, cung cấp cho con ngƣời các loại tài nguyên khoáng sản cần thiết cho sản xuất, tiêu thụ và là nơi chứa đựng, đồng hoá các chất thải, thiên nhiên tạo ra cảnh quan tự nhiên đẹp phục vụ cho mục đích tham quan, giải trí, làm cho cuộc sống con ngƣời thêm phong phú. Môi trƣờng nhân tạo, bao gồm tất cả các nhân tố do con ngƣời tạo ra trên cơ sở quy luật của tự nhiên, làm thành những tiện nghi trong cuộc sống, phục vụ cuộc sống của chính mình nhƣ ôtô, máy bay, điện thoại, công trình thủy lợi, công trình nghệ thuật, công trình xây dựng.

Môi trƣờng xã hội: là tổng hợp tất cả các yếu tố về xã hội có liên quan và tác động tới đời sống con ngƣời. Đó là những luật lệ, thể chế, cam kết, quy 9 e định, ƣớc định. ở các cấp khác nhau nhƣ: Liên hợp quốc, Hiệp hội các nƣớc, quốc gia, tỉnh, huyện, cơ quan, làng xã, họ tộc, gia đình, tổ nhóm, các tổ chức tôn giáo, tổ chức đoàn thể. Môi trƣờng xã hội định hƣớng hoạt động của con ngƣời theo một khuôn khổ nhất định, tạo nên sức mạnh tập thể thuận lợi cho sự phát triển, làm cho cuộc sống của con ngƣời khác với các sinh vật khác.

Tóm lại, môi trƣờng là tất cả các nhân tố tự nhiên và xã hội cần thiết cho sự tồn tại và phát triển của con ngƣời, nhƣ tài nguyên thiên nhiên, không khí, đất, nƣớc, ánh sáng, cảnh quan, quan hệ xã hội. Bảo vệ môi trường trong hoạt động khai thác đá làm vật liệu xây dựng Khai thác đá là một hình thức khai thác khoáng sản, “Khai thác khoáng sản là hoạt động nhằm thu hồi khoáng sản, bao gồm xây dựng cơ bản mỏ, khai đào, phân loại, làm giàu và các hoạt động khác có liên quan” [12, Điều 2, Khoản 7]. Hoạt động bảo vệ môi trƣờng đƣợc giải thích là “hoạt động giữ gìn, phòng ngừa, hạn chế tác động xấu đến môi trường; ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, cải thiện, phục hồi môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên nhằm giữ môi trường trong lành; phát hiện, ngăn chặn và xử lý ô nhiễm” [11, Điều 3, Khoản 3]. Nhƣ vậy, có thể hiểu bảo vệ môi trƣờng là tổng hợp các hoạt động của nhà nƣớc, của các tổ chức cá nhân với mục đích chủ động ngăn chặn các tác động xấu đến môi trƣờng từ các hoạt động kinh tế - xã hội; là hoạt động xử lý, khắc phục hậu quả, phục hồi lại tình trạng môi trƣờng nhƣ trƣớc khi bị ô nhiễm [15, tr.

Bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động khai thác đá đƣợc thực hiện với mục đích kiểm tra, xem xét mọi hoạt động của các chủ thể khi họ tiến hành hoạt động khai thác đá nhằm ngăn ngừa, hạn chế những hậu quả xảy ra đối với môi trƣờng; xử lý, khắc phục hậu quả, cải tạo môi trƣờng sau quá trình khai thác đá. Việc bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động khai thác đá đƣợc tiến 10 e hành ở diện rộng, với quy mô lớn và thực hiện đồng bộ nhiều giải pháp, bởi nhiều chủ thể khác nhau. Bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động hoạt động khai thác đá do nhiều chủ thể thực hiện gồm: Nhà nƣớc; các tổ chức, đoàn thể, quần chúng, cộng đồng dân cƣ; các cá nhân trong xã hội: - Nhà nƣớc thực hiện việc bảo vệ môi trƣờng thông qua hoạt động của các cơ quan quản lý nhà nƣớc về bảo vệ môi trƣờng. Nhà nƣớc thực hiện bằng cách: ban hành các quy định pháp luật về bảo vệ môi trƣờng và đảm bảo bằng sức mạnh cƣỡng chế nhà nƣớc, thiết lập hệ thống các cơ quan quản lý.

Đây là hệ thống cơ quan đƣợc tổ chức từ trung ƣơng đến địa phƣơng, từ các cơ quan có thẩm quyền chung cho đến các cơ quan có thẩm quyền chuyên môn. Hệ thống các cơ quan này chịu trách nhiệm hƣớng dẫn, tổ chức thực hiện và giám sát thực hiện các hoạt động bảo vệ môi trƣờng của các tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động khai thác đá. - Cùng với Nhà nƣớc, bảo vệ môi trong hoạt động khai thác đá còn đƣợc thực hiện bởi chính các tổ chức, cá nhân tiến hành hoạt động này. Đó là các chủ doanh nghiệp, cơ sở sản xuất, kinh doanh, dịch vụ liên quan đến hoạt động khai thác đá.

Nhóm chủ thể này thực hiện việc bảo vệ môi trƣờng thông qua việc áp dụng các biện pháp để giảm thiểu đến mức thấp nhất những tác động tiêu cực của hoạt động khai thác đá đến môi trƣờng… Trƣờng hợp này đƣợc hiểu là chủ thể hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ liên quan đến hoạt động khai thác đá tự kiểm soát hành động của chính mình để không gây ô nhiễm môi trƣờng. - Chủ thể của hoạt động bảo vệ môi trƣờng trong khai thác đá còn có thể bao gồm các tổ chức chính trị xã hội, các đoàn thể quần chúng hoặc nhân dân, cộng đồng dân cƣ. Nhóm chủ thể này thực hiện nghĩa vụ giám sát việc tuân thủ pháp luật, giám sát mức độ xả thải, khả năng thực hiện an toàn lao động hay mức độ phòng chống cháy nổ và phòng ngừa ô nhiễm môi trƣờng 11 e của các chủ thể tiến hành hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ liên quan đến hoạt động khai thác đá. Trên thực tế, tinh thần đấu tranh, phát hiện các hành vi vi phạm pháp luật từ nhóm chủ thể này có ý nghĩa rất lớn đối với hoạt động bảo vệ môi trƣờng trong khai thác đá.

Việc bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động khai thác đá đƣợc tiến hành ở các giai đoạn nhƣ sau: Thứ nhất, phải bắt đầu từ khi dự án khai thác đá chƣa đƣợc tiến hành khai thác trên thực tế. Việc kiểm soát ngay từ trong giai đoạn rất sớm nhằm đảm bảo cho dự án khai thác đá đƣợc thực hiện với lộ trình khai thác hợp lý, những trang thiết bị tốt, cách thức khai thác đá khoa học… giảm thiểu tối đa những tác động tiêu cực của hoạt động khai thác đá tới môi trƣờng. Một dự án khai thác đá đƣợc kiểm soát nghiêm ngặt từ tất cả các giai đoạn, bao gồm: Kiểm tra giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh của tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động khai thác đá; Cấp giấy phép thăm dò các mỏ đá; Phê duyệt kết quả thăm dò mỏ đá; Kiểm tra và thẩm định thiết kế cơ sở của các dự án khai thác đá; Phê duyệt Báo cáo đánh giá tác động môi trƣờng (ĐTM), Phƣơng án cải tạo, phục hồi môi trƣờng sau khi hoàn thành việc khai thác đá. Việc kiểm soát từ những giai đoạn đầu của hoạt động khai thác đá là một trong những biện pháp phòng ngừa những hậu quả xấu đối với môi trƣờng, các tai nạn, sự cố có thể xảy ra trong quá trình khai thác đá.

Thứ hai, khi dự án khai thác đá đi vào hoạt động, thực hiện theo kế hoạch của dự án, hoạt động bảo vệ môi trƣờng cần đƣợc tiến hành trong mỗi hoạt động, mỗi giai đoạn của quá trình khai thác đá. Việc kiểm soát ở mọi giai đoạn hoạt động của dự án nhằm loại trừ các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trƣờng nhƣ việc xả chất thải, xử lý nƣớc mƣa chảy tràn, phòng tránh các sự cố trong quá trình nổ mìn phá đá, các tai nạn lao động, các sự cố môi trƣờng khác phát sinh trong hoạt động khai đá… Bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động khai thác đá cần đƣợc tiến hành trong suốt quá trình thực hiện dự án để phát 12 e hiện kịp thời những thay đổi về chất lƣợng môi trƣờng tại khu mỏ, từ đó có những biện pháp xử lý hiệu quả. Thứ ba, bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động khai thác đá đƣợc tiến hành sau khi dự án đã kết thúc quá trình khai thác. Trƣớc khi dự án khai thác mỏ đá đi vào hoạt động, các chủ dự án đầu tƣ phải lập Báo cáo ĐTM, Phƣơng án cải tạo, phục hồi môi trƣờng sau khi kết thúc dự án, trong đó đánh giá, dự báo các tác động của từng dự án cụ thể đến chất lƣợng môi trƣờng khu vực và đồng thời đƣa ra các kế hoạch, biện pháp, phƣơng án cải tạo, phục hồi môi trƣờng.

Để đảm bảo cải thiện môi trƣờng sinh thái, cảnh quan khu vực khai thác; khắc phục phần lớn các ảnh hƣởng và tác động tiêu cực của quá trình khai thác gây ra đối với môi trƣờng cần có cơ chế kiểm soát việc thực hiện các Phƣơng án cải tạo, phục hồi môi trƣờng sau khi kết thúc khai thác. Các biện pháp bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động khai thác đá có thể đƣợc thực hiện bằng nhiều biện pháp khác nhau, cụ thể là: Thứ nhất, biện pháp tuyên truyền giáo dục nâng cao ý thức bảo vệ môi trƣờng nói chung và ý thức bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động khai thác đá nói riêng. Nhƣ trên đã phân tích, bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động khai thác đá đƣợc thực hiện bởi nhiều chủ thể khác nhau. Nếu các chủ thể không nhận thức đƣợc tầm quan trọng của hoạt động này thì sẽ không mang lại hiệu quả.

Tuyên truyền giáo dục nâng cao ý thức về bảo vệ môi trƣờng trong hoạt động khai thác đá có thể bao gồm nhiều hình thức phong phú, đa dạng mục tiêu là để các chủ thể có liên quan có sự thay đổi về nhận thức, đây là cơ sở của sự thay đổi về hành động, từ đó các chủ thể sẽ tự giác tiến hành các hoạt động bảo vệ môi trƣờng trong khai thác đá.