Luận văn thạc sĩ nghiên cứu thành phần loài nhóm ve rầy homoptera auchenorrhyncha ở trạm đa dạng sinh học mê linh tỉnh vĩnh phúc

Nghiên cứu thành phần loài nhóm ve rầy Homoptera Auchenorrhyncha tại trạm đa dạng sinh học Mê Linh, Vĩnh Phúc, cung cấp thông tin quý giá cho bảo tồn.

• Tác giả: Trần Thị Mến
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Hồng Thái
• Trường học: Viện Sinh thái và Tài nguyên Sinh vật
• Chuyên ngành: Động vật học
• Đề tài: Nghiên Cứu Thành Phần Loài Nhóm Ve – Rầy (Homoptera: Auchenorrhyncha) Ở Trạm Đa Dạng Sinh Học Mê Linh, Tỉnh Vĩnh Phúc
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Mục tiêu của đề tài
• 0.2. Nội dung của đề tài
• 0.3. Ý nghĩa của đề tài
• 0.4. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 0.5. Tình hình nghiên cứu về phân bộ Ve–rầy Auchenorrhyncha trên thế giới
• 0.6. Tình hình nghiên cứu về phân bộ Ve–rầy Auchenorrhyncha ở Việt Nam
• 0.7. Tình hình nghiên cứu về Côn trùng tại Trạm ĐDSH Mê Linh, tỉnh Vĩnh Phúc
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN, ĐỊA ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp nghiên cứu ngoài thực địa
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Danh lục các loài côn trùng thuộc phân bộ Ve – rầy Auchenorrhyncha tại Trạm ĐDSH Mê Linh, tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.2. Tính đa dạng thành phần loài của các loài côn trùng thuộc phân bộ Ve – rầy Auchenorrhyncha tại Trạm ĐDSH Mê Linh, tỉnh Vĩnh Phúc
• 3.3. Cấu trúc thành phần giống, loài trong họ, phân bộ Ve – rầ y tại Trạm ĐDSH Mê Linh
• 3.4. So sánh các chỉ số sinh học của khu hệ Ve – rầy Auchenorrhyncha tại Trạm ĐDSH Mê Linh với một số khu vực nghiên cứu khác
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• TÀI LIỆU TIẾNG VIỆT
• TÀI LIỆU TIẾNG ANH
• Phụ lục 1: hình ảnh khảo sát thực địa và phân tích, xử lý mẫu trong phòng thí nghiệm
• Phụ lục 2: hình ảnh một số mẫu vật thuộc phân bộ Ve – rầ y Auchenorrhyncha tại Trạm ĐDSH Mê Linh

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Ve Rầy Auchenorrhyncha Ở Mê Linh

Phân bộ Ve rầy Auchenorrhyncha là một nhóm côn trùng đa dạng, bao gồm ve sầu và rầy. Trên thế giới, có khoảng 47.000 loài thuộc 33 họ và 4 liên họ. Tại Việt Nam, khu hệ Ve rầy nhận được sự quan tâm của nhiều nhà nghiên cứu trong và ngoài nước. Một số họ đã được xây dựng danh lục thành phần loài, bao gồm Cicadidae, Cercopidae, Fulgoridae, Ricaniidae, Delphacidae và Issidae. Các nghiên cứu gần đây tập trung chủ yếu vào các Vườn Quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên. Tuy nhiên, vẫn chưa có công trình nào tổng hợp số lượng loài thuộc phân bộ này ở Việt Nam. Trạm Đa dạng sinh học (ĐDSH) Mê Linh đã được quan tâm nghiên cứu về hệ côn trùng từ những năm đầu thành lập, bao gồm cả các công trình liên quan đến khu hệ Ve rầy Auchenorrhyncha.

1.1. Lịch Sử Nghiên Cứu Ve Rầy Auchenorrhyncha Trên Thế Giới

Nghiên cứu về Ve rầy Auchenorrhyncha có lịch sử lâu đời, bắt đầu từ thế kỷ XVIII. Linnaeus là người đầu tiên đặt nền móng cho nghiên cứu này khi ông đặt tên cho 42 loài vào năm 1758. Đến thế kỷ XIX, các catalog và khóa định loại tới họ, giống, loài được công bố. Thế kỷ XX chứng kiến sự đẩy mạnh hoạt động nghiên cứu, với nhiều công trình và sách chuyên khảo được xuất bản, trong đó có cuốn "The Faunal of British India" của Distant. Metcalf cũng biên soạn cuốn "General Catalogue of the Hemiptera", cung cấp danh lục và tài liệu tham khảo đầy đủ nhất về nhóm này tính đến năm 1955.

1.2. Tình Hình Nghiên Cứu Ve Rầy Auchenorrhyncha Tại Việt Nam

Khu hệ Ve rầy ở Việt Nam đã thu hút sự chú ý của các nhà khoa học trong và ngoài nước. Tuy nhiên, mức độ khảo sát ở các khu vực khác nhau là không đồng đều. Các nghiên cứu gần đây tập trung chủ yếu vào các Vườn Quốc gia và Khu bảo tồn thiên nhiên. Mặc dù đã có nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến khu hệ Ve rầy Auchenorrhyncha tại Trạm ĐDSH Mê Linh, nhưng các ghi nhận này chủ yếu tập trung vào họ Cicadidae và một số họ của liên họ Fulgoroidea. Do đó, việc thực hiện đề tài "Nghiên cứu thành phần loài nhóm Ve rầy (Homoptera: Auchenorrhyncha) ở Trạm ĐDSH Mê Linh, tỉnh Vĩnh Phúc" là cần thiết.

II. Thách Thức Trong Phân Loại Ve Rầy Auchenorrhyncha Hiện Nay

Việc phân loại Ve rầy Auchenorrhyncha gặp nhiều thách thức do sự đa dạng loài lớn và tài liệu nghiên cứu phân tán. Các tài liệu nghiên cứu rải rác ở nhiều thế kỷ, được viết bằng nhiều ngôn ngữ và đăng tải trên nhiều tạp chí. Điều này gây khó khăn cho việc tiếp cận và tổng hợp thông tin. Bên cạnh đó, việc xác định chính xác loài đòi hỏi kiến thức chuyên sâu về hình thái và cấu trúc của côn trùng. Sự thiếu hụt các chuyên gia phân loại Ve rầy cũng là một thách thức lớn, đặc biệt ở các nước đang phát triển.

2.1. Khó Khăn Trong Tiếp Cận Tài Liệu Nghiên Cứu Ve Rầy

Tài liệu nghiên cứu về Ve rầy Auchenorrhyncha rất phân tán, được công bố ở nhiều nguồn khác nhau và bằng nhiều ngôn ngữ. Điều này gây khó khăn cho các nhà nghiên cứu trong việc tiếp cận và tổng hợp thông tin. Việc tìm kiếm và thu thập đầy đủ các tài liệu liên quan đòi hỏi nhiều thời gian và công sức. Ngoài ra, một số tài liệu có thể không còn được lưu giữ hoặc khó tiếp cận do vấn đề bản quyền.

2.2. Yêu Cầu Về Chuyên Môn Trong Phân Loại Ve Rầy

Phân loại Ve rầy Auchenorrhyncha đòi hỏi kiến thức chuyên sâu về hình thái và cấu trúc của côn trùng. Việc xác định chính xác loài đòi hỏi phải quan sát và phân tích kỹ lưỡng các đặc điểm hình thái, như hình dạng cánh, cấu trúc bộ phận sinh dục và các đặc điểm khác. Sự thiếu hụt các chuyên gia phân loại Ve rầy là một thách thức lớn, đặc biệt ở các nước đang phát triển. Cần có các chương trình đào tạo và bồi dưỡng để nâng cao năng lực phân loại cho các nhà khoa học trẻ.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Thành Phần Loài Ve Rầy Tại Mê Linh

Nghiên cứu thành phần loài Ve rầy Auchenorrhyncha tại Trạm ĐDSH Mê Linh sử dụng kết hợp các phương pháp thu thập mẫu vật ngoài thực địa và phân tích trong phòng thí nghiệm. Các phương pháp thu thập mẫu vật bao gồm sử dụng lưới bắt côn trùng, bẫy đèn và bẫy cây. Mẫu vật sau khi thu thập được bảo quản và định loại trong phòng thí nghiệm. Các phương pháp phân tích trong phòng thí nghiệm bao gồm quan sát hình thái, so sánh với các mẫu chuẩn và sử dụng các khóa định loại.

3.1. Thu Thập Mẫu Vật Ve Rầy Auchenorrhyncha Ngoài Thực Địa

Việc thu thập mẫu vật Ve rầy Auchenorrhyncha ngoài thực địa là bước quan trọng để nghiên cứu thành phần loài. Các phương pháp thu thập mẫu vật bao gồm sử dụng lưới bắt côn trùng để bắt các cá thể bay lượn trên không hoặc trên cây cỏ. Bẫy đèn được sử dụng để thu hút các loài Ve rầy hoạt động về đêm. Bẫy cây được đặt trên các cây chủ để thu thập các loài Ve rầy sống trên cây.

3.2. Phân Tích Mẫu Vật Ve Rầy Auchenorrhyncha Trong Phòng Thí Nghiệm

Sau khi thu thập, mẫu vật Ve rầy Auchenorrhyncha được bảo quản và định loại trong phòng thí nghiệm. Các phương pháp phân tích bao gồm quan sát hình thái dưới kính hiển vi để xác định các đặc điểm hình thái quan trọng. So sánh với các mẫu chuẩn đã được định loại trước đó giúp xác định loài. Sử dụng các khóa định loại là công cụ hữu ích để xác định loài dựa trên các đặc điểm hình thái.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đa Dạng Sinh Học Ve Rầy Tại Mê Linh

Nghiên cứu tại Trạm ĐDSH Mê Linh đã xác định được thành phần loài Ve rầy Auchenorrhyncha phong phú. Danh lục các loài côn trùng thuộc phân bộ Ve rầy Auchenorrhyncha tại Trạm ĐDSH Mê Linh, tỉnh Vĩnh Phúc đã được lập. Sự đa dạng thành phần loài côn trùng thuộc phân bộ Ve rầy Auchenorrhyncha của khu vực nghiên cứu đã được đánh giá. Cấu trúc thành phần giống, loài trong họ, phân bộ Ve rầy tại Trạm ĐDSH Mê Linh đã được phân tích.

4.1. Danh Lục Các Loài Ve Rầy Auchenorrhyncha Tại Mê Linh

Kết quả nghiên cứu đã lập được danh lục các loài côn trùng thuộc phân bộ Ve rầy Auchenorrhyncha tại Trạm ĐDSH Mê Linh, tỉnh Vĩnh Phúc. Danh lục này cung cấp thông tin về tên khoa học, tên thường gọi (nếu có), và khu vực phân bố của các loài. Danh lục này là cơ sở quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về đa dạng sinh học và bảo tồn Ve rầy.

4.2. Đánh Giá Đa Dạng Sinh Học Ve Rầy Auchenorrhyncha

Sự đa dạng thành phần loài côn trùng thuộc phân bộ Ve rầy Auchenorrhyncha của khu vực nghiên cứu đã được đánh giá bằng các chỉ số đa dạng sinh học khác nhau. Các chỉ số này cho thấy mức độ phong phú và cân bằng của các loài Ve rầy trong khu vực. Kết quả đánh giá này cung cấp thông tin quan trọng cho việc quản lý và bảo tồn đa dạng sinh học.

V. Ứng Dụng Nghiên Cứu Ve Rầy Auchenorrhyncha Trong Nông Nghiệp

Nghiên cứu về Ve rầy Auchenorrhyncha có nhiều ứng dụng trong nông nghiệp. Việc xác định các loài Ve rầy gây hại giúp đưa ra các biện pháp phòng trừ hiệu quả. Nghiên cứu về đặc điểm sinh học của Ve rầy giúp hiểu rõ hơn về vòng đời và tập tính của chúng, từ đó có thể áp dụng các biện pháp kiểm soát sinh học. Ngoài ra, việc bảo tồn các loài Ve rầy có ích cũng góp phần vào việc duy trì cân bằng sinh thái trong hệ sinh thái nông nghiệp.

5.1. Xác Định Các Loài Ve Rầy Gây Hại Cho Cây Trồng

Việc xác định các loài Ve rầy gây hại cho cây trồng là bước quan trọng để bảo vệ sản xuất nông nghiệp. Các loài Ve rầy này có thể gây hại trực tiếp bằng cách hút nhựa cây, hoặc gián tiếp bằng cách truyền bệnh cho cây trồng. Việc xác định chính xác loài gây hại giúp đưa ra các biện pháp phòng trừ phù hợp và hiệu quả.

5.2. Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Ve Rầy Để Kiểm Soát

Nghiên cứu về đặc điểm sinh học của Ve rầy giúp hiểu rõ hơn về vòng đời, tập tính và các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của chúng. Thông tin này có thể được sử dụng để phát triển các biện pháp kiểm soát sinh học, như sử dụng thiên địch hoặc các tác nhân gây bệnh để kiểm soát quần thể Ve rầy.

VI. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Ve Rầy Auchenorrhyncha

Nghiên cứu về Ve rầy Auchenorrhyncha vẫn còn nhiều hướng đi tiềm năng. Cần có thêm các nghiên cứu về phân loại học để làm rõ hơn về mối quan hệ giữa các loài. Nghiên cứu về sinh thái học giúp hiểu rõ hơn về vai trò của Ve rầy trong hệ sinh thái. Ngoài ra, việc nghiên cứu về tác động của biến đổi khí hậu đối với Ve rầy cũng là một vấn đề quan trọng cần được quan tâm.

6.1. Nghiên Cứu Sâu Hơn Về Phân Loại Học Ve Rầy

Phân loại học Ve rầy Auchenorrhyncha vẫn còn nhiều vấn đề chưa được giải quyết. Cần có thêm các nghiên cứu sử dụng các phương pháp phân tích hiện đại, như phân tích DNA, để làm rõ hơn về mối quan hệ giữa các loài. Kết quả nghiên cứu này sẽ giúp xây dựng một hệ thống phân loại Ve rầy chính xác và ổn định hơn.

6.2. Nghiên Cứu Sinh Thái Học Ve Rầy Trong Hệ Sinh Thái

Nghiên cứu về sinh thái học Ve rầy giúp hiểu rõ hơn về vai trò của chúng trong hệ sinh thái. Các loài Ve rầy có thể là thức ăn của các loài động vật khác, hoặc có thể là tác nhân truyền bệnh cho cây trồng. Việc hiểu rõ vai trò của Ve rầy trong hệ sinh thái giúp đưa ra các biện pháp quản lý và bảo tồn đa dạng sinh học hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu (250-300 từ)

Phân bộ Ve – rầ y Auchenorrhyncha là phân bộ có số lượng loài lớn, bao gồm các nhóm Ve sầu và rầ y. Theo thống kê, trên thế giới hiện ghi nhận khoảng 47000 loài thuộc 33 họ, 4 liên họ. Khu hệ Ve – rầ y của Viê ̣t Nam đươ ̣c sự quan tâm của các nhà nghiên cứu trong nước và nước ngoài, các họ thuộc phân bộ này được nghiên cứu ở các mức độ ít nhiều khác nhau. Mô ̣t số ho ̣ đã đươ ̣c xây dựng danh lu ̣c thành phầ n loài ghi nhận ở Việt Nam như Cicadidae, Cercopidae, Fulgoridae, Ricaniidae, Delphacidae, Issidae. Tuy nhiên, cho đế n nay vẫn chưa có công trình nào tổng hợp số lượng loài thuộc phân bộ này ghi nhận ở Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu (400-450 từ)

Khung lý thuyết áp dụng

Phân bộ Ve – rầ y Auchenorrhyncha được chia thành 4 liên họ: Cicadelloidea, Cercopoidea, Cicadoidea, Fulgoroidea. Mỗi liên họ có các đặc điểm và số lượng loài khác nhau.

Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu ngoài thực địa: Điều tra thu thập mẫu vật định tính để nghiên cứu thành phần các loài côn trùng thuộc phân bộ Ve – rầ y bằng phương pháp vợt và bẫy đèn. Phương pháp nghiên cứu trong phòng thí nghiệm: Xử lý mẫu vật để bảo quản, phân tích mẫu vật để nghiên cứu phân loại.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận (450-500 từ)

Những phát hiện chính

Qua phân tích 400 mẫu vật Ve – rầ y Auchenorrhyncha thu thập được tại Trạm ĐDSH Mê Linh trong năm 2015 và mẫu lưu giữ tại Bảo tàng Thiên nhiên Việt Nam, kết quả đã xác định đươ ̣c 58 loài, 42 giống, 17 họ của phân bộ Ve – rầ y Auchenorrhyncha.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy Trạm ĐDSH Mê Linh có thành phần loài Ve – rầ y đa dạng, với 17 họ và 58 loài được ghi nhận. Số lượng các loài thuộc các họ ghi nhận ở Việt Nam được tổng hợp theo các tài liệu, số lượng các loài của các họ ghi nhận tại đây so với cả nước chiếm tỉ lệ là khác nhau.

Đề xuất và khuyến nghị (300-350 từ)

Đề xuất: Tiếp tục nghiên cứu và bảo tồn khu hệ Ve – rầ y Auchenorrhyncha tại Trạm ĐDSH Mê Linh. Khuyến nghị: Cần có biện pháp bảo tồn và quản lý hiệu quả khu vực này để bảo vệ đa dạng sinh học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn (200-250 từ)

Luận văn này là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhà nghiên cứu, sinh viên, và những người quan tâm đến lĩnh vực sinh học và bảo tồn thiên nhiên.

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

Câu hỏi 1: Phân bộ Ve – rầ y Auchenorrhyncha là gì? Câu hỏi 2: Số lượng loài thuộc phân bộ Ve – rầ y Auchenorrhyncha trên thế giới là bao nhiêu? Câu hỏi 3: Khu hệ Ve – rầ y Auchenorrhyncha tại Trạm ĐDSH Mê Linh có đặc điểm gì? Câu hỏi 4: Tại sao cần bảo tồn khu hệ Ve – rầ y Auchenorrhyncha tại Trạm ĐDSH Mê Linh? Câu hỏi 5: Làm thế nào để bảo tồn khu hệ Ve – rầ y Auchenorrhyncha tại Trạm ĐDSH Mê Linh?

Kết luận (150-200 từ)

Kết quả nghiên cứu cho thấy Trạm ĐDSH Mê Linh có thành phần loài Ve – rầ y đa dạng, với 17 họ và 58 loài được ghi nhận. Cần có biện pháp bảo tồn và quản lý hiệu quả khu vực này để bảo vệ đa dạng sinh học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Bộ Cánh giống Homoptera gồm hai phân bộ lớn là phân bộ Ve – rầy Auchenorrhyncha và phân bộ Rệp Sternorrhyncha.Phân bộ Ve – rầy Auchenorrhyncha là phân bộ có số lượng loài lớn, bao gồm các nhómVe sầu và rầy.Phân bộ này trên thế giới hiện ghi nhận khoảng 47000 loài thuộc 33 họ, 4 liên họ (Dietrich, 2005, Bourgoin, 2015) [56, 43]. Khu hê ̣ Ve – rầ y của Viê ̣t Nam đươ ̣c sự quan tâm của các nhà nghiên cứu trong nước và nước ngoài , các họ thuộc phân bộ này được nghiên cứu ở các mức độ ít nhiều khác nhau. Mô ̣t số ho ̣ đã đươ ̣c xây dựng danh lu ̣c thành phầ n loài ghi nhận ở Việt Nam như (Cicadidae, Cercopidae, Fulgoridae, Ricaniidae, Delphacidae, Issidae).Ở các khu vực khác nhau thì mức độ khảo sát cũng khác nhau , những năm gầ n đây các nghiên cứu tâ ̣p trung chủ yế u v ào các VQG và Khu bảo tồn thiên nhiên.Tuy nhiên, cho đế n nay vẫn chưa có công trình nào tổng hợp số lượng loài thuộc phân bộ này ghi nhận ở Việt Nam. Trạm ĐDSH Mê Linh đươ ̣c thành lâ ̣p vào năm 1999 và ngay từ những năm đầu thành lập, khu hê ̣ côn trùng tại Trạm ĐDSH Mê Linh cũng đã được quan tâm nghiên cứu.

Trong đó cũng có những công trình nghiên cứu liên quan đế n khu hê ̣ Ve –rầ y Auchenorrhycha. Bên cạnh những công trin ̀ h mô tả loài mớ i với mẫu chuẩ n thu ta ̣i đây, cũng có các công trình ghi nhận sự có mặt của một số nhóm loài tại khu vực này. Tuy nhiên các ghi nhâ ̣n này tâ ̣p trung chủ yế u vào ho ̣ Cicadidae và mô ̣t số ho ̣ của liên họ Fulgoroidea. Năm 2011, Trần Thiếu Dư và nnk đã cung cấp danh sách các loài côn trùng ghi nhận tại Trạm ĐDSH Mê Linh [2].Các tác giả này đãghi nhận 30 loài, 7 họ, thuộc phân bộ Ve – rầy Auchenorrhyncha tại Trạm ĐDSH Mê Linh , tuy nhiên công trình chỉ đưa ra danh sách tên 20 loài, 6 họ (12 loài đã định loại đến loài , 8 loài chỉ đinḥ loa ̣i đươ ̣c đế n giố ng).

Bên cạnh đó, nghiên cứu này chỉ dừng lại ở việc đưa ra danh sách loài, không bao gồm synonym cũng như không ghi nhận sự phân bố của nhóm nghiên cứu một cách rõ ràng. Cho đến nay, cũng đã có nhiều loài ghi nhận bổ sung cho Trạm. Chính vì vậy mà chúng tôi đăng ký tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứuthành phần loài nhóm Ve – rầy (Homoptera: Auchenorrhyncha) ở Trạm ĐDSH Mê Linh, tỉnh Vĩnh Phúc”. Mục tiêu của đề tài - Xác định thành phần loài côn trùng thuộc phân bộ Ve – rầy Auchenorrhyncha ở Trạm ĐDSH Mê Linh, tỉnh Vĩnh Phúc.

- Đánh giá sự đa dạng thành phần loài côn trùng thuộc phân bộ Ve – rầy Auchenorrhyncha của khu vực nghiên cứu. Nội dung của đề tài Luận văn Thạc sỹ Trầ n Thi ̣ Mế n 1 c - Lập danh lục thành phần loài côn trùng thuộc phân bộ Ve – rầy Auchenorrhyncha ở Trạm Trạm ĐDSH Mê Linh, tỉnh Vĩnh Phúc; - Bổ sung synomyn và vùng phân bố của các loài trong danh lục; - Sự đa dạng thành phần loài côn trùng thuộc phân bộ Ve – rầy Auchenorrhyncha của khu vực nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài Đề tài cung cấp thành phần các loài thuộc phân bộ Ve – rầy Auchenorrhyncha, cũng như bổ sung các dẫn liệu về khu vực phân bố và synonym của các loài thuộc phân bộ Ve –rầy tại Trạm ĐDSH Mê Linh. Luận văn Thạc sỹ Trầ n Thi ̣ Mế n 2 c CHƢƠNG 1.

TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tình hình nghiên cứu về phân bộ Ve–rầy Auchenorrhyncha trên thế giới Bộ Cánh giống Homoptera gồm hai phân bộ là phân bộ Ve – rầy Auchenorrhyncha và phân bộ Rệp Sternorrhyncha. Phân bộ Ve – rầy được phân biệt bởi một số đặc điểm: Bàn chân có 3 đốt, anten rất ngắn và dạng lông, đốt cuống râu có thể trở thành cơ quan cảm thụ rất phát triển. Vòi xuất phát từ phía sau của đầu.Đốt ống và bàn chân sau có thể có những gai để nhảy, ngọn đốt ống và bàn chân có lông gai dạng lược, các đốt ống thường có hàng lông gai.Hệ gân cánh thường phát triển (Kramer, 1950)[108].

Cũng như nhiều nhóm côn trùng khác, tài liệu nghiên cứu về nhóm này rải rác ở nhiều thế kỷ, được viết bằng nhiều ngôn ngữ và đăng tải trên nhiều tạp chí.Theo Shcherbakov (2002) nhóm Auchenorrhyncha có lịch sử 270 triệu năm [151] và nhóm côn trùng thuộc phân bộ Ve – rầy Auchenorrhyncha được quan tâm nghiên cứu từ rất sớm.Ngay từ những thập niên cuối của thế kỷ XVIII đã có những nghiên cứu về nhóm này.Linnaeus là người đầu tiền đặt nền móng cho các nghiên cứu của các loài thuộc phân bộ này khi ông đặt tên cho 42 loài vào năm 1758 và ông xếp chúng vào một nhóm có tên là “Cicada” và nhiều tên trong số đó cho đến nay vẫn được sử dụng [120]. Bước sang thế kỷ XIX, catalog và khóa định loại tới họ, giống, loài của nhóm này tại một số khu vực nhất định được công bố như một số công trình của Walker(1850, 1851)với catalog các loài côn trùng của Bảo tàng Anh [160, 161] gồm 3 tập với mô tả và ghi nhận vùng phân bố của các loài thuộc họ Cicadidae, Fulgoridae, Membracidae, Cercopidae và Cicadellidae trong bộ sưu tập của Bảo tàng Anh; Douglas (1876) với catalog của bộ Cánh giống (Cicadaria) và bộ Cánh khác ở Anh [77]; Ashmead (1888) đưa ra khóa định loại tới họ của bộ Hemiptera, khóa định loại tới giống của phân họ Cicadinae, đến phân họ và giống của họ Fulgoridae [26]. Các nghiên cứu mở rộng ra nhiều khu vực như Nam Phi có các công bố khu hệ Ve – rầy của Distant (1893, 1897; 1899)[58, 59, 60].Ở Trung Mỹ có các công trình nghiên cứu của Fowler (1896) với tập sách chuyên khảo về nhóm Rhychota và tập trung vào Homoptera [95], khu vực Nam Á có Atkinson (1884, 1885a, 1885b, 1885c) [29-32]. Đến thế kỷ XX, hoạt động nghiên cứu của nhóm này được đẩy mạnh hơn nữa.

Ngay từ những năm đầu của thế kỷ, đã có nhiều công trình nghiên cứu được công bố, các tập sách chuyên khảo đã được xuất bản đầu tiên phải kể đến là công trình của Distant trong những năm 1904 – 1918 với cuốn “The Faunal of British India” bao gồm Luận văn Thạc sỹ Trầ n Thi ̣ Mế n 3 c 7 tập. Trong đó nhóm Ve –rầy Auchenorrhyncha được tác giả đưa ra khóa định loại tới giống và mô tả đặc điểm của các loài ghi nhận, chi tiết trong tập 3, 4 và được bổ sung thêm ở tập 6 và 7 [64, 71, 75]. Tập sách này là một trong những tài liệu quan trọng phục vụ công tác phân loại của các nhà khoa học nghiên cứu về bộ Homoptera. Cũng trong thời gian này , Metcalf biên soạn nhiều cuốn sách chuyên khảo về nhóm Ve - rầy, đă ̣c biê ̣t là cuố n “General Catalogue of the Hemiptera” , đươ ̣c ông biên soạn vào năm 1927 tới năm 1964, tấ t cả gồ m 8 tâ ̣p, đây có thể xem là tài liệu đầy đủ nhất cung cấp danh lục và tài liệu tham khảo của các nhóm thuô ̣c bô ̣ này tính đến năm 1955.

Trong cuốn này, một số phần được xuất bản trước thời điểm đó và có cũng có một số phần xuất bản sau thời điểm đó nhưng chỉ gồm các loài và các tài liệu liên quan tính đến năm 1955.Trong đó, các tập 4, 6, 7,8 viết về một số họ thuộc phân bộ Ve –rầy Auchenorrhyncha.Theo đó phân bộ Auchenorrhyncha được chia thành 4 liên họ [128-131]: Fulgoroidea ở tập 4: với ghi nhận 7086 loài thuộc 19 họ và được trình bày ở tất cả các phần: họ Cixiidae ở phần 2; Araeopidae (hoặc Delphacidae) ở phần 3; Derbidae ở phần 4; Achilixiidae ở phần 5; Meenoplidae ở phần 6; Kinnaridae ở phần 7; Dictyopharidae ở phần 8; Fulgoridae ở phần 9; Achilidae ở phần 10; Tropiduchidae ở phần 11; Nogodinidae ở phần 12; Flatidae và Hypochthonellidae ở phần 13; Acanaloniidae ở tập 14; Issidae ở phần 15; Ricaniidae ở phần 16; Lophopidae ở phần; Eurybrachidae và Gengidae ở phần 18; Cicadelloidea ở tập 6 ghi nhận 1791 loài thuộc 2 họ: Hylicidae ở phần 2; Cicadellidae ở phần 17; Cercopoidea ở tập 7 ghi nhận 2368 loài thuộc 4 họ: Machaerotidae ở phần 1; Cercopidae ở phần 2; Aphrophoridae ở phần 3; Clastopteridae ở phần 4; Cicadoidea ở tập 8: Cicadidae ở phần 1gồm 1162 loài thuộc 131 giống. Ngoài ra, trong giai đoạn này nhiều catalog khác cũng được biên soạn như Wade (1960) cũng đã biên soạn cuốn “General catalogue of The Homoptera” với các loài thuộc phân bộ Auchenorrhncha để cập tới ở các tập I (Membracoidea và hóa thạch Auchenorrhyncha, 1966), tập 4 (liên họ Fulgoroidea; Cicadelloidea, 1960), tập 7(Cercopoidea, 1963) và tập 8 (Cicadoidea, 1964) [159].Trong cuốn “Handbooks for the Identification of British Insects”, Le Quesne đã đưa ra khóa định loại tới loài của một số họ thuộc phân bộ Auchenorrhyncha [111, 112]. Bên ca ̣nh đó , các catalog về khu hệ Ve – rầy riêng cho các khu vực như Kato (1933) với catalog về các loài côn trùng của Nhật Bản[104] trong đó có các loài thuô ̣c bô ̣ Homoptera ; Williams & Williams (1988) với catalog của bô ̣ Homoptera ở quần đảo Mascarene [162]. Bên cạnh các công trình chuyên khảo thì các tạp chí khoa học về côn trùng, các bài báo ghi nhận loài mới, nghiên cứu về phân Luận văn Thạc sỹ Trầ n Thi ̣ Mế n 4 c loại học vẫn tiếp tục được công bố như Metcalf (1917, 1920); Evans (1973) [126, 127, 85].

Nhiều khu hệ Ve – rầy khác nhau ở trên thế giới tiếp tục được nghiên cứu và mở rộng. Châu Phi có Mckamey (1999) khảo sát về khu hệ Ve - rầy ở các khu rừng nhiệt đới ở Châu Phi [123]. Khu vực Trung Mỹ: Distant (1900b, 1903) [62, 63]. Khu vực Châu Úc: Ashton (1912, 1914); Distant (1908) [27, 28, 65].

Châu Âu như Nast (1987) [135];Khu vực Châu Á được nhiều nhà khoa học tập trung nghiên cứu, riêng khu vực này đã ghi nhận nhiều công trình của Distant (1911a, b, c, 1912a, 1912b) [66-70]; và còn rất nhiều các công trình công bố cho khu hệ Ve - rầy ở các vùng khác trong khu vực Châu Á như Philippincó Baker (1914, 1915a, 1915b) [33-35], Trung Quốc có Distant (1900) [61]; Zhang (1990) [168]; Chen (1933, 1940, 1943) [45-47], Fennal (1956) [90]; Việt Nam có Fennal(1978) [91], Hàn Quốc có Lee (1979) [113]. Khóa định loại của phân bộ Ve – rầy cho nhiều khu vực khác nhau cũng được xây dựng: Baker xây dựng khóa định loại cho nhiều loài, giống thuộc phân bộ Ve – rầy ở nhiều ở Philippin (Baker, 1924, 1927) [37, 38].