Luận văn thạc sĩ về nghiên cứu sinh học và kỹ thuật nuôi đon Atherurus macrourus Linnaeus 1758

Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái và kỹ thuật nhân nuôi loài đon atherurus macrourus linnaeus 1758, góp phần bảo tồn và phát triển.

• Tác giả: Phùng Tiến Lâm
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Tiến Thịnh
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái và kỹ thuật nhân nuôi đon (Atherurus macrourus Linnaeus, 1758)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• LỜI CẢM ƠN
• Danh mục các bảng biểu
• Danh mục các hình
• Danh mục các chữ viết tắt
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 1.2. Các nghiên cứu chăn nuôi động vật hoang dã ở Việt Nam
• 1.3. Tình hình nhân nuôi sinh sản động vật hoang dã ở nước ta
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng, địa điểm và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2.3. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp tiếp cận chung
• 2.4.2. Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái của Đon trong điều kiện hoang dã
• 2.4.3. Nuôi thí nghiệm Đon trong điều kiện nhân tạo
• 2.4.4. Xác định thành phần thức ăn và khẩu phần ăn của Đon
• 2.4.5. Tập tính hoạt động của Đon trong điều kiện nuôi nhốt
• 2.4.6. Theo dõi khả năng sinh trưởng và sinh sản của Đon
• 2.4.7. Một số bệnh thường gặp ở Đon và cách phòng trị bệnh
• 2.4.8. Xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Vườn Quốc gia Cúc Phương
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa chất và thổ nhưỡng
• 3.1.3. Khí hậu, thủy văn
• 3.1.4. Hệ thực vật
• 3.2. Trung tâm Nghiên cứu cứu hộ và Phát triển động vật hoang dã
• 3.2.1. Vị trí địa lý
• 3.2.2. Khí hậu thủy văn
• 3.2.3. Một số thông tin về Trung tâm Nghiên cứu cứu hộ và Phát triển động vật hoang dã
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm sinh học, sinh thái của Đon trong điều kiện hoang dã
• 4.1.1. Đặc điểm hình thái
• 4.1.2. Đặc điểm về phân bố và nơi sống của Đon
• 4.1.3. Thức ăn của Đon
• 4.1.4. Đặc điểm sinh sản của Đon
• 4.1.5. Tập tính hoạt động của Đon
• 4.2. Nghiên cứu nhu cầu dinh dưỡng và khẩu phần ăn của Đon
• 4.2.1. Thành phần thức ăn của Đon trong điều kiện nuôi nhốt
• 4.2.2. Xác định các loại thức ăn ưa thích của Đon
• 4.2.3. Nhu cầu thức ăn của Đon trong điều kiện nuôi nhốt
• 4.3. Tập tính hoạt động của Đon trong điều kiện nuôi nhốt
• 4.3.1. Phân phối thời gian cho các hoạt động của Đon
• 4.3.2. Hoạt động của Đon theo chu kỳ ngày đêm
• 4.4. Nghiên cứu khả năng sinh trưởng của Đon trong điều kiện nuôi nhốt
• 4.5. Nghiên cứu đặc điểm sinh sản và kỹ thuật tạo giống Đon
• 4.5.1. Phân biệt giới tính
• 4.5.2. Chuẩn bị hang tổ cho Đon sinh sản
• 4.5.3. Khả năng sinh sản của Đon trong điều kiện nuôi nhốt
• 4.6. Phòng và chữa bệnh cho Đon
• 4.6.1. Một số bệnh thường gặp
• 4.6.2. Phòng bệnh cho Đon
• 4.6.2.1. Vệ sinh chuồng trại
• 4.6.2.2. Cung cấp thức ăn cho Đon
• 4.6.2.3. Theo dõi Đon thường xuyên
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về Đon Atherurus macrourus và đặc điểm sinh học

Đon (Atherurus macrourus Linnaeus, 1758) là một loài động vật có vú thuộc họ Nhím, phân bố chủ yếu ở Đông Nam Á. Loài này có kích thước trung bình, trọng lượng từ 3-4 kg, và được biết đến với chất lượng thịt thơm ngon. Đặc điểm sinh học của Đon bao gồm hình thái, tập tính và nhu cầu dinh dưỡng. Việc nghiên cứu đặc điểm sinh học của Đon không chỉ giúp hiểu rõ hơn về loài này mà còn hỗ trợ trong công tác bảo tồn và phát triển kỹ thuật nhân nuôi.

1.1. Đặc điểm hình thái và sinh học của Đon

Đon có bộ lông dày và cứng, giúp bảo vệ khỏi kẻ thù. Hình dáng cơ thể của Đon thích nghi với môi trường sống tự nhiên, cho phép chúng di chuyển linh hoạt trong các khu rừng rậm. Đặc điểm sinh học của Đon cũng bao gồm khả năng sinh sản và phát triển, điều này rất quan trọng cho việc nhân nuôi.

1.2. Tập tính và môi trường sống của Đon

Đon thường sống trong các khu rừng nhiệt đới và cận nhiệt đới, nơi có nhiều cây cối và nguồn thức ăn phong phú. Tập tính hoạt động của Đon chủ yếu diễn ra vào ban đêm, giúp chúng tránh được kẻ thù và tìm kiếm thức ăn hiệu quả hơn.

II. Thách thức trong nghiên cứu và nhân nuôi Đon Atherurus macrourus

Mặc dù Đon có tiềm năng kinh tế cao, nhưng việc nghiên cứu và nhân nuôi loài này vẫn gặp nhiều thách thức. Thiếu thông tin về đặc điểm sinh học và kỹ thuật nuôi là một trong những vấn đề lớn. Ngoài ra, việc bảo tồn môi trường sống tự nhiên cũng là một thách thức không nhỏ.

2.1. Thiếu thông tin và tài liệu nghiên cứu

Hiện tại, tài liệu về Đon còn hạn chế, đặc biệt là trong lĩnh vực kỹ thuật nhân nuôi. Điều này gây khó khăn cho các nhà nghiên cứu và người nuôi trong việc áp dụng các phương pháp hiệu quả.

2.2. Bảo tồn môi trường sống tự nhiên

Môi trường sống của Đon đang bị đe dọa bởi các hoạt động khai thác rừng và biến đổi khí hậu. Việc bảo tồn môi trường sống tự nhiên là rất quan trọng để duy trì quần thể Đon và các loài động vật khác.

III. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học và sinh thái của Đon

Nghiên cứu đặc điểm sinh học và sinh thái của Đon được thực hiện thông qua các phương pháp quan sát và thí nghiệm. Các nghiên cứu này giúp xác định nhu cầu dinh dưỡng, tập tính hoạt động và khả năng sinh sản của Đon trong điều kiện nuôi nhốt.

3.1. Phương pháp quan sát trong nghiên cứu

Phương pháp quan sát được sử dụng để ghi nhận tập tính hoạt động và môi trường sống của Đon. Các nhà nghiên cứu đã theo dõi hành vi của Đon trong tự nhiên và trong điều kiện nuôi nhốt để thu thập dữ liệu.

3.2. Thí nghiệm về nhu cầu dinh dưỡng của Đon

Các thí nghiệm được thực hiện để xác định thành phần thức ăn và khẩu phần ăn phù hợp cho Đon. Kết quả từ các thí nghiệm này sẽ giúp cải thiện kỹ thuật nuôi và đảm bảo sức khỏe cho loài này.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn trong nhân nuôi Đon

Kết quả nghiên cứu cho thấy Đon có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện nuôi nhốt. Việc áp dụng các kỹ thuật nuôi hợp lý sẽ giúp tăng năng suất và chất lượng sản phẩm từ Đon. Những thông tin này có thể được sử dụng để phát triển nghề nuôi Đon tại Việt Nam.

4.1. Khả năng sinh trưởng và sinh sản của Đon

Nghiên cứu cho thấy Đon có khả năng sinh sản cao trong điều kiện nuôi nhốt. Việc theo dõi khả năng sinh trưởng và sinh sản sẽ giúp người nuôi có kế hoạch phát triển bền vững.

4.2. Ứng dụng kỹ thuật nuôi Đon trong thực tiễn

Các kỹ thuật nuôi Đon đã được áp dụng thành công tại một số địa phương. Những mô hình nuôi này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn loài động vật này.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu Đon

Nghiên cứu về Đon Atherurus macrourus không chỉ có ý nghĩa trong việc phát triển kỹ thuật nhân nuôi mà còn góp phần bảo tồn đa dạng sinh học. Tương lai của nghề nuôi Đon hứa hẹn sẽ phát triển mạnh mẽ nếu có sự đầu tư và nghiên cứu đúng mức.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu Đon

Nghiên cứu Đon có vai trò quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển nguồn gen động vật hoang dã. Điều này không chỉ giúp nâng cao giá trị kinh tế mà còn bảo vệ môi trường sinh thái.

5.2. Triển vọng phát triển nghề nuôi Đon

Với sự quan tâm và đầu tư đúng mức, nghề nuôi Đon có thể trở thành một ngành kinh tế quan trọng, đáp ứng nhu cầu thị trường và bảo tồn loài động vật này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên động vật rừng vô cùng phong phú với 322 loài thú, 887 loài chim, 369 loài bò sát và 176 loài ếch nhái. Tuy nhiên, áp lực săn bắt trái phép và suy thoái môi trường sống đã khiến 94 loài thú bị đe dọa trong Sách đỏ Việt Nam năm 2007. Trong bối cảnh đó, nghề gây nuôi động vật hoang dã nổi lên như một giải pháp bền vững nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường và giảm thiểu sức ép khai thác tự nhiên. Mặc dù cả nước từng ghi nhận 316 trại nuôi và 1.658 hộ tham gia chăn nuôi động vật rừng, nhưng có tới hơn 90% số chuồng trại chưa đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật thâm canh, chủ yếu phát triển tự phát và thiếu dẫn liệu khoa học chuẩn hóa.

Loài Đon (Atherurus macrourus Linnaeus, 1758) thuộc họ Nhím (Hystricidae) là loài gặm nhấm có giá trị thương phẩm cao, trọng lượng cơ thể từ 3 đến 5 kg, chiều dài thân đạt 380 đến 500 mm. Dù được phép gây nuôi sinh sản theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP và Quyết định 359/1996/TTg, các tài liệu hướng dẫn kỹ thuật nhân nuôi loài này tại Việt Nam vẫn còn rất hạn chế. Luận văn thạc sĩ khoa học lâm nghiệp của tác giả Phùng Tiến Lâm, dưới sự hướng dẫn của TS. Vũ Tiến Thịnh tại Trường Đại học Lâm nghiệp, đã tập trung giải quyết lỗ hổng tri thức này.

Nghiên cứu được triển khai từ tháng 6 năm 2012 đến tháng 3 năm 2013 tại Vườn Quốc gia Cúc Phương có diện tích 22.200 ha và Trung tâm Nghiên cứu cứu hộ và Phát triển động vật hoang dã rộng 1.200 m2 tại Xuân Mai, Hà Nội. Đề tài hướng tới mục tiêu cung cấp hệ thống dẫn liệu sinh học, sinh thái và hoàn thiện quy trình kỹ thuật nhân nuôi Đon thương phẩm, từ đó nâng cao tỷ lệ sống của đàn nuôi nhốt đạt trên 90% và mở ra hướng phát triển kinh tế hiệu quả cho người dân.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng lý thuyết sinh thái học quần thể động vật hoang dã kết hợp cùng lý thuyết dinh dưỡng và sinh lý học thích ứng trong điều kiện nuôi nhốt. Việc chuyển đổi môi trường sống của động vật từ tự nhiên sang nhân tạo đòi hỏi sự tương thích cao giữa điều kiện sinh cảnh và các nhu cầu bản năng của loài.

Nghiên cứu sử dụng mô hình tiếp cận hệ thống ba trục Tự nhiên - Kinh tế - Xã hội để vừa bảo tồn nguồn gen, vừa bảo đảm sinh kế nông hộ. Năm khái niệm cốt lõi được định hình trong khung lý thuyết gồm: sinh cảnh đá vôi đặc trưng, tính chọn lọc dinh dưỡng, tập tính hoạt động ngày đêm, chu kỳ động dục sinh sản và khả năng tăng trưởng sinh khối. Về mặt sinh học, Đon được xác định có đặc điểm hình thái phân biệt rõ ràng với Nhím nhờ bộ lông gai trâm ngắn chỉ từ 70 đến 100 mm, dẹp và thưa hơn, tạo tiền đề cho việc xây dựng mật độ nuôi và thiết kế chuồng trại an toàn.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập thông qua hai kênh: điều tra thực địa ngoài tự nhiên và thực nghiệm nhân tạo tại trại cứu hộ. Ngoài tự nhiên, nhóm nghiên cứu đã thiết lập 8 tuyến điều tra tại Vườn Quốc gia Cúc Phương kết hợp phỏng vấn bán định hướng cán bộ kiểm lâm và thợ săn giàu kinh nghiệm. Trên các tuyến này, các ô tiêu chuẩn diện tích 1.000 m2 được lập ra tại các sinh cảnh bắt gặp dấu hiệu hang ổ để đo đạc thông số vi khí hậu, địa hình núi đá vôi ở độ cao 400 đến 800 m.

Trong điều kiện nhân tạo, cỡ mẫu nghiên cứu gồm 8 cá thể Đon (4 đực và 4 cái) được chọn lọc có chủ đích theo tiêu chí khỏe mạnh, không khuyết tật. Hai cá thể đại diện mang ký hiệu D001 và D002 được nuôi tách riêng để theo dõi khẩu phần ăn trong 26 ngày liên tục, chia làm 3 đợt thử nghiệm vào các tháng 8, 9, 10 và 11 năm 2012. Chuồng nuôi thực nghiệm được xây dựng với kích thước 2m x 3m x 3m, tường lưới thép mắt 4 cm, nền bê tông dày 8 đến 10 cm và ổ đẻ kích thước 0,5m x 0,4m x 0,3m. Nhóm tác giả thực hiện quan sát liên tục 24 giờ từ khoảng cách tối thiểu 3 m để ghi chép 8 nhóm tập tính. Dữ liệu sau thu thập được xử lý thống kê bằng phần mềm Excel và SPSS nhằm kiểm định phương sai mức tiêu thụ thức ăn và mô hình hóa tốc độ sinh trưởng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về phổ thức ăn, nghiên cứu thử nghiệm 91 loại thực phẩm gồm rau, củ, quả và hạt. Kết quả ghi nhận Đon có khả năng sử dụng 73 loại thức ăn khác nhau, đạt tỷ lệ tiêu thụ 80,2%. Trong đó, có 26 loại thức ăn ưa thích với tỷ lệ ăn sạch trên 80%. Đỗ đũa, củ su hào và củ lạc đạt tỷ lệ tiêu thụ tuyệt đối 100%, ngô đạt 94,8%, bí đỏ đạt 94,4% và khoai tây đạt 95,9%. Ngược lại, Đon từ chối các loại cây nhiều xơ thô, mùi nồng như hành, tỏi, củ riềng với tỷ lệ ăn dưới 10%.

Thứ hai, nghiên cứu đã chuẩn hóa khẩu phần thức ăn bình quân hàng ngày cho một cá thể Đon trưởng thành là 442g. Tỷ lệ phối trộn cân đối bao gồm 170g rau tươi (chiếm 38,5%), 100g hạt ngũ cốc (chiếm 22,6%), 90g quả (chiếm 20,4%) và 80g củ (chiếm 18,1%). Lượng thức ăn thực tế một cá thể tiêu thụ dao động từ 240g đến 475g mỗi ngày.

Thứ ba, về sinh học sinh sản, Đon đạt tuổi thành thục sinh sản từ 8 đến 10 tháng tuổi. Chu kỳ động dục kéo dài 25 đến 30 ngày, thời gian mang thai ước tính từ 90 đến 100 ngày. Mỗi năm Đon cái sinh sản từ 1 đến 2 lứa, mỗi lứa từ 1 đến 3 con non. Con non bú mẹ hoàn toàn trong 25 đến 30 ngày đầu trước khi bắt đầu tập ăn thức ăn cứng.

Thứ tư, về sinh thái và tập tính, Đon phân bố chủ yếu ở rừng tự nhiên trên núi đá vôi ở độ cao 400 đến 800 m, cư trú trong các hang đá tự nhiên dài từ 10 đến 15 m, sâu từ 0,5 đến 1,0 m. Chúng sống thành bầy gia đình từ 5 đến 7 cá thể. Đon hoạt động mạnh nhất vào ban đêm từ 18 giờ đến 5 giờ sáng hôm sau và có mức độ vận động cao nhất vào giai đoạn từ tháng 8 đến tháng 10 hàng năm.

Thảo luận kết quả

Khả năng tiếp nhận đa dạng các sản phẩm nông nghiệp giải thích lý do loài gặm nhấm này thích nghi tốt khi chuyển sang môi trường nuôi nhốt. Tinh bột và đường tự nhiên từ ngô, bí đỏ cung cấp năng lượng trao đổi cao giúp Đon duy trì thân nhiệt và tăng trọng ổn định từ 200 đến 300g mỗi tháng. Dữ liệu này có thể được trình bày trực quan qua biểu đồ tròn thể hiện cơ cấu 4 nhóm dưỡng chất và bảng tổng hợp lượng tiêu thụ thức ăn theo từng tháng quan sát.

So sánh với các nghiên cứu của các tác giả quốc tế về loài Đon Châu Phi (Atherurus africanus), loài Đon phân bố tại Việt Nam có tập tính hiền lành hơn, ít cắn phá chuồng và dễ thuần hóa hơn. So với Nhím bờm, Đon có kích thước cơ thể nhỏ hơn khoảng 50%, giúp tiết kiệm đáng kể diện tích chuồng nuôi và chi phí đầu tư ban đầu. Tập tính hoạt động chủ yếu về đêm và phản xạ lẩn trốn nhanh khi có tiếng động lạ khẳng định tầm quan trọng của việc xây dựng hang tổ bằng đá nhân tạo, đặt ở góc khuất ít ánh sáng để giảm căng thẳng cho vật nuôi.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp kỹ thuật cụ thể:

Thứ nhất, chuẩn hóa quy cách chuồng trại và ổ đẻ chuyên dụng. Hộ nuôi cần thiết kế chuồng có diện tích tối thiểu 6 m2 (kích thước 2m x 3m x 3m), nền bê tông dốc thoát nước dày 8 đến 10 cm. Bên trong chuồng, xây dựng ổ đẻ bằng gạch hoặc đá kích thước 0,5m x 0,4m x 0,3m có nắp đậy phục vụ vệ sinh, bố trí thêm cành cây gỗ để Đon leo trèo và mài răng. Thời gian hoàn thiện lắp đặt trong vòng 30 ngày trước khi nhập đàn, do chủ cơ sở chăn nuôi trực tiếp thực hiện.

Thứ hai, áp dụng nghiêm ngặt công thức khẩu phần 4 nhóm thức ăn. Người chăn nuôi cần cung cấp đúng 442g thức ăn/cá thể/ngày theo tỷ lệ 170g rau, 100g hạt ngũ cốc, 90g quả và 80g củ. Cho ăn chính vào buổi chiều tối (từ 17 đến 18 giờ) để phù hợp với nhịp sinh học kiếm ăn đêm của loài, giúp giảm tỷ lệ thức ăn ôi thiu dư thừa xuống dưới 5%. Thời gian áp dụng liên tục trong suốt chu kỳ nuôi.

Thứ ba, thiết lập quy trình ghép đôi sinh sản và chăm sóc con non. Kỹ thuật viên trại nuôi cần ghép đôi theo tỷ lệ 1 đực : 1 cái khi cá thể đạt 8 đến 10 tháng tuổi. Cần theo dõi sát chu kỳ động dục 25 đến 30 ngày và tách con đực sang chuồng riêng khi con cái có biểu hiện mang thai ở tháng thứ 2. Cần giữ yên tĩnh tuyệt đối cho ổ đẻ trong 25 ngày đầu sau sinh nhằm đạt mục tiêu sống sót của con non trên 95%.

Thứ tư, thực hiện kiểm soát thú y dự phòng định kỳ. Trạm khuyến nông và bác sĩ thú y cơ sở cần hướng dẫn hộ nuôi tiêu độc khử trùng chuồng trại 1 lần mỗi tuần, định kỳ bổ sung khoáng vi lượng, bột xương và cành cây tươi 2 lần mỗi tháng nhằm ngăn ngừa bệnh mài mòn răng và trầy xước da.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng:

Thứ nhất, các chủ trang trại và hộ nông dân khu vực trung du, miền núi. Tài liệu cung cấp trọn bộ hướng dẫn kỹ thuật nuôi thương phẩm, cách tận dụng phụ phẩm nông nghiệp như lá bắp cải, củ sắn để tối ưu hóa chi phí thức ăn dưới 5.000 đồng/ngày/cá thể, giúp tạo mô hình sinh kế mới có lợi nhuận cao.

Thứ hai, cán bộ quản lý tại các vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên. Các dữ liệu về sinh cảnh sống ở độ cao 400 đến 800 m và cấu trúc hang dài 10 đến 15 m là cơ sở khoa học để xây dựng phương án bảo tồn nguyên vị (in-situ) và đánh giá hiện trạng quần thể Đon ngoài tự nhiên.

Thứ ba, giảng viên, nghiên cứu viên và sinh viên ngành Quản lý tài nguyên rừng, Chăn nuôi - Thú y. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp điều tra 8 tuyến thực địa, thiết kế ô tiêu chuẩn 1.000 m2 và kỹ thuật phân tích tập tính động vật hoang dã bằng SPSS.

Thứ tư, cơ quan kiểm lâm và cán bộ hoạch định chính sách bảo tồn. Công trình cung cấp căn cứ thực tế để hướng dẫn cấp phép cơ sở nuôi sinh sản động vật rừng hợp pháp theo đúng quy định pháp luật hiện hành.

Câu hỏi thường gặp

Kỹ thuật xây dựng chuồng nuôi và ổ đẻ cho Đon cần tuân thủ kích thước nào? Chuồng nuôi tiêu chuẩn cần đạt diện tích 6 m2 với kích thước 2m x 3m x 3m, khung sắt lưới thép mắt 4 cm và nền bê tông dày 8 đến 10 cm. Ổ đẻ bên trong xây bằng đá kích thước 0,5m x 0,4m x 0,3m có nắp mở vệ sinh, đặt ở góc tối nhằm mô phỏng hang tự nhiên sâu 0,5 đến 1,0 m giúp Đon an tâm sinh sản.

Khẩu phần dinh dưỡng hàng ngày cho một cá thể Đon trưởng thành gồm những gì? Mỗi cá thể Đon cần được cung cấp 442g thức ăn mỗi ngày, bao gồm 170g rau tươi, 100g hạt ngũ cốc như ngô, 90g quả như bí đỏ và 80g củ như su hào. Công thức này đáp ứng 80,2% nhu cầu dinh dưỡng tự nhiên của Đon, tận dụng tốt nguồn phụ phẩm nông nghiệp địa phương.

Đon sinh sản vào thời gian nào và mỗi năm sinh được bao nhiêu con non? Đon thành thục sinh sản từ 8 đến 10 tháng tuổi, mùa động dục tập trung vào hai đợt từ tháng 3 đến tháng 4 và từ tháng 10 đến tháng 12. Thời gian mang thai kéo dài 90 đến 100 ngày. Mỗi năm Đon đẻ từ 1 đến 2 lứa, mỗi lứa từ 1 đến 3 con non khỏe mạnh.

Thời điểm nào trong ngày Đon hoạt động mạnh nhất và cần cho ăn khi nào? Đon là động vật hoạt động về đêm, dành phần lớn thời gian ban ngày để ngủ nghỉ trong hang đá. Chúng hoạt động mạnh nhất từ 18 giờ đến 5 giờ sáng hôm sau. Do đó, người nuôi nên cung cấp thức ăn vào khoảng 17 đến 18 giờ hàng ngày để thức ăn luôn tươi ngon.

Làm thế nào để phòng trị các bệnh phổ biến thường gặp ở Đon nuôi nhốt? Đon có sức đề kháng tốt nhưng dễ bị tổn thương da do cắn nhau hoặc rối loạn tiêu hóa khi ăn thức ăn ẩm mốc. Người nuôi cần sát trùng chuồng 1 lần mỗi tuần, cung cấp cành cây cứng để Đon mài răng cửa và bảo đảm nguồn nước uống luôn sạch sẽ, khô ráo.

Kết luận

Tổng kết lại, công trình nghiên cứu mang lại 5 đóng góp khoa học và thực tiễn nổi bật:

• Xác lập bộ dữ liệu sinh thái chi tiết về sinh cảnh núi đá vôi ở độ cao 400 đến 800 m và tập tính cư trú hang bầy đàn của loài Đon.
• Xác định danh mục 73 loại thức ăn thích hợp và công thức khẩu phần chuẩn 442g/cá thể/ngày từ nông sản địa phương.
• Hoàn thiện chỉ số sinh học sinh sản với tuổi thành thục 8 đến 10 tháng và thời gian mang thai từ 90 đến 100 ngày.
• Chuẩn hóa thiết kế chuồng nuôi bán tự nhiên 6 m2 kết hợp ổ đẻ bằng đá nhân tạo chuyên dụng.
• Đề xuất quy trình chăm sóc thú y dự phòng định kỳ giúp nâng tỷ lệ sống đàn giống đạt trên 90%.

Luận văn của tác giả Phùng Tiến Lâm là công trình thực nghiệm tiên phong tại Việt Nam làm chủ kỹ thuật nhân nuôi Đon thương phẩm. Trong lộ trình 6 đến 12 tháng tới, các cơ sở chăn nuôi cần tiếp tục thử nghiệm sản xuất thức ăn viên nén công nghiệp và nhân rộng mô hình ra các địa phương. Hãy liên hệ các trung tâm khuyến nông lâm nghiệp để nhận tài liệu hướng dẫn kỹ thuật chi tiết và triển khai mô hình ngay hôm nay.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước Từ xa xưa, loài người không chỉ khai thác các loài động vật từ thiên nhiên hoang dã, mà còn biết nuôi dưỡng, thuần hóa chúng nhằm chủ động tạo ra nguồn sản phẩm động vật đa dạng, phong phú và chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của xã hội. Theo các tài liệu lịch sử, loài người đã biết bắt các loài động vật hoang dã, thuần dưỡng chúng từ 4-5 nghìn năm trước công nguyên, đến nay chúng ta có một tập đoàn các loài vật nuôi rất đa dạng với hàng ngàn loài và giống gia súc, gia cầm, thủy sản, động vật cảnh.Ngày nay, do nhu cầu ngày càng tăng về các sản phẩm có nguồn gốc từ rừng của xã hội, con người ngày càng tăng cường nhân nuôi, thuần dưỡng các loài động vật hoang dã. Chăn nuôi động vật hoang dã không những mang lại hiệu quả kinh tế cao mà nó còn là giải pháp quan trọng nhằm bảo tồn hoặc cứu nguy các nguồn gen đang có nguy cơ bị tuyệt chủng.

Theo Conway (1998), hiện nay tại các Vườn động vật trên thế giới đang nuôi khoảng 500.000 động vật có xương sống ở cạn, đại diện cho 3000 loài chim, thú, bò sát, ếch nhái. Mục đích của phần lớn các Vườn động vật hiện nay là gây nuôi các quần thể động vật quý hiếm, đang có nguy cơ bị tuyệt chủng, phục vụ tham quan giải trí và bảo tồn đa dạng sinh học. Việc nghiên cứu trong các Vườn động vật cũng đang được chú trọng. Các nhà khoa học đang cố gắng tìm giải pháp tối ưu để nhân giống, phát triển số lượng.

Tuy nhiên về kỹ thuật nhân nuôi, đặc điểm sinh thái và tập tính cũng như việc thả chúng về môi trường tự nhiên có nhiều vấn đề đặt ra cho công tác nhân nuôi cần phải giải quyết. Trung Quốc, Ấn Độ và Thái Lan là những quốc gia có nghề nhân nuôi động vật hoang dã rất phát triển. Tuy nhiên những nghiên cứu của nước ngoài 4 về kỹ thuật chăn nuôi rất ít. Một số công trình có thể kể đến như: Từ Phổ Hữu (2001), đã trình bày các đặc điểm hình thái, sinh học và kỹ thuật chăn nuôi (chuồng trại, thức ăn, chăm sóc, bệnh tật và cách phòng tránh…) cho 10 loài rắn độc kinh tế; Vương Kiến Bình (2002), trong Sổ tay nuôi hiệu quả cao các loài rắn đã trình bày những yêu cầu kỹ thuật nuôi rắn đạt hiệu quả kinh tế cao.

Một tác giả người Trung Quốc nữa có thể kể đến là Cao Dực (2002) trong cuốn Kỹ thuật thực hành nuôi dưỡng động vật kinh tế đã trình bày những yêu cầu kỹ thuật cơ bản chăn nuôi nhiều loài thú, chim, bò sát, ếch nhái, bọ cạp, cua, giun đất v. Ngoài ra, còn có nhiều tác giả khác như: Lena C. Larson et al (2001) đã biên tập từ nhiều báo cáo khoa học, kinh nghiệm cá nhân về biện pháp kỹ thuật chăn nuôi, thức ăn, khẩu phần ăn, điều kiện chuồng trại, tập tính hoạt động. của các loài Cu li trong tài liệu “Hướng dẫn kỹ thuật nuôi các loài Cu li Châu Á”.

Đon là loài phân bố rộng, bao gồm Đông Nam Á, Nam Trung Quốc (Wilson 1993; Francis 2008). Tại nhiều quốc gia kể trên Đon được thu bắt trong tự nhiên đã được sử dụng làm thực phẩm từ lâu. Tuy nhiên việc nhân nuôi loài thú này trong điều kiện nuôi nhốt vẫn còn nhiều hạn chế. Loài Đon Châu Phi (Atherurus africanus) cũng đã được nhân nuôi thành công và góp phần đáp ứng nhu cầu thị trường (Joli, 1998) [14].

Các nghiên cứu chăn nuôi động vật hoang dã ở việt Nam Ở nước ta nghề chăn nuôi động vật hoang dã đang ngày càng trở thành một nghề kinh doanh có hiệu quả kinh tế cao. Một số loài động vật hoang dã được nuôi phổ biến là: Hươu sao, Gấu, các loài Khỉ, Nhím, các loài Cầy, Trăn, các loài Rắn độc, Ba ba, Cá sấu, v. Tuy nghề chăn nuôi động vật hoang dã đã hình thành từ lâu nhưng cho đến nay vẫn còn nhiều yếu kém, quy 5 mô sản xuất nhỏ. Tài liệu chuyên khảo và các công trình nghiên cứu về kỹ thuật nhân nuôi động vật hoang dã ở nước ta còn tương đối ít.

Một trong những công trình nghiên cứu sớm nhất về động vật hoang dã có giá trị kinh tế được xuất bản vào năm 1975 (Đặng Huy Huỳnh và cộng sự, 1975) [12]. Trong tài liệu này, các tác giả đã giới thiệu về hình thái, phân bố, nơi sống, tập tính, thức ăn, đặc điểm sinh sản của các loài động vật hoang dã có giá trị kinh tế cao của tỉnh Hòa Bình như Hươu sao, Nai, Khỉ vàng, Khỉ cộc, Cầy vòi mốc, Cầy vòi hương, v. Tuy nhiên, đây mới chỉ là tài liệu sơ bộ, có tính chất tổng hợp từ các quan sát ngoài thiên nhiên. Phạm Nhật và Nguyễn Xuân Đặng (2000) [19] đã giới thiệu sơ bộ cách nuôi một số loài động vật có giá trị kinh tế cao.

Nhiều loài động vật hoang dã đã trở thành đối tượng chăn nuôi phổ biến, đáp ứng nhu cầu về thực phẩm, dược liệu, da lông, làm cảnh, v. Ví dụ nổi bật nhất là loài Ba ba trơn, Ếch đồng (Ngô Trọng Lư, 2009; Nguyễn Duy Khoát và Phạm Viết Thắng, 1992) và các loài thuộc nhóm Rắn. Cùng trong họ Hystricidae, ở Việt Nam loài Nhím đã được nghiên cứu và nhân nuôi với quy mô rộng lớn, mang lại thu nhập cao cho người nông dân. Tuy nhiên, Đon là loài chưa được quan tâm nghiên cứu.

Ở một số địa phương loài Đon cũng được chăn nuôi tự phát nhưng không mang lại hiệu quả kinh tế do thiếu kiến thức về kỹ thuật chăn nuôi (Đỗ Quang Huy, Lưu Quang Vinh, 2005) [9]. Tình hình nhân nuôi sinh sản động vật hoang dã ở nước ta Nghề nhân nuôi sinh sản động vật hoang dã ở Việt Nam đã xuất hiện từ lâu và đạt được những thành công quan trọng như nuôi Hươu sao, Nai, Khỉ vàng, Trăn, Rắn, Ba ba, Ếch đồng, Cá sấu…Trong những thập niên gần đây, hoạt động gây nuôi sinh sản động vật hoang dã ở Việt Nam cũng gặp phải 6 không ít những khó khăn về cơ chế quản lý, kinh phí đầu tư, kỹ thuật nuôi và thị trường tiêu thụ sản phẩm. Loài, số lượng nuôi và mục đích nuôi Theo thống kê của Cục Kiểm lâm, hiện nay trên cả nước có khoảng trên 50 loài động vật hoang dã được nuôi. Tính đến năm 2003, cả nước có khoảng 316 trại nuôi và 1.658 hộ gây nuôi động vật hoang dã.

Chắc chắn, con số thống kê trên chưa phản ánh hết thực tế nhân nuôi động vật hoang dã ở Việt Nam hiện nay. Vùng Đông Nam Bộ có số lượng loài động vật gây nuôi lớn nhất với trên 1,2 triệu cá thể, trong đó chủ yếu là Ba ba (1 triệu cá thể), Kỳ tôm, Tắc kè, Liu điu…với khoảng 200. Vùng đồng bằng Sông Hồng có hơn 800.000 động vật hoang dã nuôi, chủ yếu là Rắn, Rùa, Ba ba. Vùng đồng bằng Sông Cửu Long với tổng số trên 37.000 cá thể chủ yếu là các loài Cá sấu, Ba ba, Trăn.

Vùng Tây Nguyên có gần 3000 cá thể, chủ yếu là Ba ba, Cá sấu, Hươu, Nai. Vùng Đông Bắc và Tây Bắc số động vật hoang dã nuôi không đáng kể (Phạm Nhật và Nguyễn Xuân Đặng, 2005) [20]. Hầu hết các loài động vật được gây nuôi nhằm mục đích kinh doanh, chỉ một số ít phục vụ nhu cầu tham quan, du lịch, bảo tồn. Phương thức nuôi Hầu hết các động vật gây nuôi tại các trại và các hộ gia đình đều theo phương thức nuôi nhốt trên đất thổ cư đối với các loài Trăn, Rắn, Ba ba, Hươu, Nai, Gấu, Khỉ, Chồn, Kỳ đà…Hình thức chăn nuôi trong các hộ gia đình chủ yếu dựa vào chăn nuôi quảng canh hoặc bán thâm canh do vốn đầu tư cho cơ sở hạ tầng, vật tư, con giống,.thấp dẫn đến khối lượng hàng hóa sản xuất nhỏ lẻ, tỷ lệ rủi ro cao, chất lượng sản phẩm thấp không đồng đều.

Tuy nhiên hình thức này đã lợi dụng được nguồn lao động nhàn rỗi, đặc biệt ở vùng nông thôn. 7 Đối với các trạm gây nuôi sinh sản thuộc các công ty, doanh nghiệp,.phương thức nuôi nhốt quy mô trang trại là phổ biến. Đối với các trại vệ tinh của các công ty, doanh nghiệp này, các công ty sẽ cung cấp một phần vốn đầu tư nhất định cho cơ sở hạ tầng, giống, thức ăn và các dịch vụ thú y, kỹ thuật,…cho các trại, đồng thời thu mua, tiêu thụ toàn bộ sản phẩm từ các trại vệ tinh này (Phạm Nhật và Nguyễn Xuân Đặng, 2005) [20]. Chuồng trại Chuồng nuôi động vật hoang dã khác nhau theo loài, theo tình trạng kinh tế của người nuôi và tập quán địa phương nhưng phần lớn là chưa đạt yêu cầu kỹ thuật.

Đối với các loài động vật nguy hiểm như rắn, trăn,.chỉ một số ít hộ có diện tích rộng, các khu nuôi, khu ấp trứng mới được đặt cách xa khu gia đình ở trong khi phần lớn các hộ do diện tích chật hẹp, xây dựng khu nuôi ngay trong khu ở của gia đình, do vậy khó đảm bảo được an toàn cho người và vật nuôi đồng thời gây ô nhiễm môi trường do thức ăn của các loài này hầu hết là thịt động vật, lại được lưu trữ trong chuồng hàng tuần trong khi các điều kiện vệ sinh chuồng trại, xử lý ô nhiễm,…tại các trại này hầu như chưa được chú trọng đúng mức. Nhìn chung các mô hình gây nuôi sinh sản tại các hộ gia đình phần lớn các hệ thống chuồng trại, cơ sở hạ tầng phục vụ cho chăn nuôi mang tính tận dụng do thiếu vốn đầu tư, thiếu hiểu biết về điều kiện nuôi dưỡng các loài động vật hoang dã, không đảm bảo an toàn cho người và vật nuôi. Vì vậy, hơn 90% số chuồng nuôi chưa đáp ứng được cho chăn nuôi thâm canh (Đỗ Kim Chung và cs. Thức ăn chăn nuôi động vật hoang dã Việc khai thác nguồn thức ăn đóng vai trò quyết định tính bền vững của hoạt động chăn nuôi cũng như ảnh hưởng đến môi trường xung quanh.

Thức 8 ăn nuôi động vật hoang dã khác nhau theo từng loài nuôi, lứa tuổi và mục đích nuôi. Điều đáng chú ý là nguồn thức ăn cho hầu hết các loài động vật hoang dã nuôi đều chủ yếu được khai thác từ thiên nhiên. Điều này vừa không chủ động được nguồn thức ăn cho chăn nuôi vừa đe dọa các loài sinh vật có ích khác như cóc, ếch nhái, chim, giun đất,.gây mất cân bằng sinh thái, tăng sâu bệnh hại phá hoại mùa màng.