Luận văn thạc sĩ nghệ thuật tự sự trong sa mạc của j m g le clézio

Luận văn thạc sĩ phân tích nghệ thuật tự sự trong sa mạc của j m g le clézio, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Tác giả: Hoàng Thị Tâm
• Người hướng dẫn: GS.TS Lộc Phương Thủy
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Văn học nước ngoài
• Đề tài: Nghệ Thuật Tự Sự Trong Sa Mạc Của J. Le Clézio
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Lý do chọn đề tài
• 0.2. Lịch sử vấn đề
• 0.3. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Phương pháp nghiên cứu
• 0.5. Cấu trúc luận văn
• 0.6. Đóng góp mới của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: NGƯỜI KỂ CHUYỆN ĐA DẠNG
• 1.1. Người kể chuyện giấu mặt
• 1.2. Người kể chuyện lộ diện
• 1.3. Sự đa dạng điểm nhìn
• 1.4. Thủ pháp sử dụng điểm nhìn
• 2. CHƯƠNG 2: GIỌNG ĐIỆU ĐA SẮC THÁI
• 2.1. Giọng điệu khách quan và trữ tình
• 2.2. Giọng điệu trữ tình đậm chất thơ
• 2.3. Giọng điệu giản dị và mỉa mai châm biếm
• 2.4. Giọng điệu chân thành, giản dị
• 2.5. Giọng điệu mỉa mai, châm biếm
• 3. CHƯƠNG 3: NHỮNG NHÂN VẬT ĐẶC BIỆT
• 3.1. Nhân vật “tìm đường”
• 3.2. Nour và cộng đồng người du mục
• 3.3. Nhân vật “ngoài lề”
• 3.4. Những người nhập cư
• 3.5. Trẻ mồ côi, lang thang
• 3.6. Nhân vật huyền thoại
• 3.6.1. Al Azraq – huyền thoại về vị thánh
• 3.6.2. Ma el Ainine – nước mắt
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghệ thuật tự sự trong sa mạc của J

Nghệ thuật tự sự trong tác phẩm 'Sa mạc' của J.M.G. Le Clézio không chỉ đơn thuần là việc kể chuyện mà còn là một hành trình khám phá sâu sắc về con người và văn hóa. Tác phẩm này thể hiện sự kết hợp giữa hiện thực và huyền thoại, giữa cái cá nhân và cái tập thể, tạo nên một bức tranh đa chiều về cuộc sống. Le Clézio đã khéo léo sử dụng các yếu tố nghệ thuật để phản ánh những vấn đề bức thiết của nhân loại, từ cuộc tìm kiếm tự do đến những khía cạnh của văn hóa du mục.

1.1. J.M.G. Le Clézio và bối cảnh văn học Pháp

J.M.G. Le Clézio là một trong những nhà văn nổi bật của văn học Pháp hiện đại. Ông đã nhận giải Nobel văn học năm 2008, đánh dấu sự công nhận cho những đóng góp của mình trong việc đổi mới nghệ thuật tiểu thuyết. Tác phẩm 'Sa mạc' không chỉ là một tác phẩm tiêu biểu mà còn phản ánh tư tưởng nhân văn sâu sắc của ông.

1.2. Đặc điểm nghệ thuật tự sự trong Sa mạc

Nghệ thuật tự sự trong 'Sa mạc' được thể hiện qua nhiều yếu tố như người kể chuyện, giọng điệu và nhân vật. Le Clézio đã sử dụng những thủ pháp nghệ thuật độc đáo để tạo ra một không gian văn học phong phú, nơi mà các nhân vật không chỉ đơn thuần là những hình ảnh mà còn là những biểu tượng cho những cuộc hành trình tìm kiếm bản sắc và tự do.

II. Những thách thức trong việc phân tích nghệ thuật tự sự của Le Clézio

Việc phân tích nghệ thuật tự sự trong 'Sa mạc' của J.M.G. Le Clézio gặp phải nhiều thách thức. Đầu tiên, sự đa dạng trong cách kể chuyện và giọng điệu của tác giả khiến cho việc xác định một lối phân tích cụ thể trở nên khó khăn. Thứ hai, các yếu tố văn hóa và lịch sử trong tác phẩm đòi hỏi người nghiên cứu phải có kiến thức sâu rộng về bối cảnh xã hội mà tác phẩm được sáng tác.

2.1. Sự đa dạng trong cách kể chuyện

Le Clézio sử dụng nhiều kiểu người kể chuyện khác nhau, từ người kể chuyện giấu mặt đến người kể chuyện lộ diện. Điều này tạo ra một không gian đa chiều cho câu chuyện, nhưng cũng làm cho việc phân tích trở nên phức tạp hơn.

2.2. Tác động của bối cảnh văn hóa và lịch sử

Bối cảnh văn hóa và lịch sử có ảnh hưởng lớn đến cách mà các nhân vật trong 'Sa mạc' tương tác và phát triển. Việc hiểu rõ về các yếu tố này là cần thiết để có cái nhìn sâu sắc hơn về nghệ thuật tự sự của Le Clézio.

III. Phương pháp phân tích nghệ thuật tự sự trong Sa mạc

Để phân tích nghệ thuật tự sự trong 'Sa mạc', cần áp dụng một số phương pháp nghiên cứu như phân tích văn bản, so sánh và tiếp cận thi pháp học. Những phương pháp này giúp làm rõ các yếu tố nghệ thuật và tư tưởng trong tác phẩm, từ đó hiểu rõ hơn về thông điệp mà Le Clézio muốn truyền tải.

3.1. Phân tích văn bản và cấu trúc

Phân tích văn bản là phương pháp cơ bản để hiểu rõ cấu trúc và các yếu tố nghệ thuật trong 'Sa mạc'. Cần chú ý đến cách mà Le Clézio xây dựng câu chuyện và phát triển nhân vật.

3.2. So sánh với các tác phẩm khác

So sánh 'Sa mạc' với các tác phẩm khác của Le Clézio và các nhà văn cùng thời giúp làm nổi bật những đặc điểm nghệ thuật độc đáo của tác phẩm. Điều này cũng giúp nhận diện những chủ đề chung trong văn học Pháp hiện đại.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghệ thuật tự sự trong Sa mạc

Nghệ thuật tự sự trong 'Sa mạc' không chỉ có giá trị nghệ thuật mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giáo dục và nghiên cứu văn học. Tác phẩm này có thể được sử dụng như một tài liệu tham khảo quý giá cho các nghiên cứu về văn học Pháp và nghệ thuật tự sự.

4.1. Giá trị giáo dục của Sa mạc

Tác phẩm 'Sa mạc' có thể được sử dụng trong giảng dạy văn học để giúp sinh viên hiểu rõ hơn về nghệ thuật tự sự và các vấn đề văn hóa, xã hội mà Le Clézio đề cập.

4.2. Nghiên cứu văn học Pháp hiện đại

Nghiên cứu 'Sa mạc' giúp làm phong phú thêm cho các nghiên cứu về văn học Pháp hiện đại, đặc biệt là trong việc khám phá các chủ đề về bản sắc, tự do và cuộc sống của con người trong xã hội hiện đại.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu nghệ thuật tự sự

Nghiên cứu nghệ thuật tự sự trong 'Sa mạc' của J.M.G. Le Clézio mở ra nhiều hướng đi mới cho các nghiên cứu văn học. Tác phẩm này không chỉ là một tác phẩm nghệ thuật mà còn là một tài liệu quý giá cho việc hiểu biết về con người và văn hóa. Tương lai của nghiên cứu nghệ thuật tự sự sẽ tiếp tục được mở rộng với những khám phá mới từ các tác phẩm của Le Clézio.

5.1. Hướng đi mới trong nghiên cứu văn học

Nghiên cứu nghệ thuật tự sự trong 'Sa mạc' có thể mở ra những hướng đi mới cho các nghiên cứu văn học, từ việc khám phá các yếu tố nghệ thuật đến việc phân tích các vấn đề xã hội mà tác phẩm đề cập.

5.2. Tương lai của văn học Pháp

Văn học Pháp sẽ tiếp tục phát triển với những tác phẩm mới, và nghệ thuật tự sự trong 'Sa mạc' sẽ là một phần quan trọng trong việc hiểu biết về sự phát triển này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tiểu thuyết Sa mạc của J. Le Clézio, một tác phẩm tiêu biểu trong văn học Pháp đương đại, đã thu hút sự quan tâm sâu sắc của giới nghiên cứu và độc giả toàn cầu, đặc biệt sau khi tác giả nhận giải Nobel Văn học. Tác phẩm phản ánh những vấn đề bức thiết của nhân loại như cuộc tìm kiếm tự do, hạnh phúc, số phận của các dân tộc thuộc địa và vấn đề nhập cư trong xã hội hiện đại. Luận văn tập trung phân tích nghệ thuật tự sự trong Sa mạc qua các yếu tố: người kể chuyện, giọng điệu và nhân vật, nhằm làm sáng tỏ những đổi mới kỹ thuật tiểu thuyết của Le Clézio và giá trị nhân văn sâu sắc trong tác phẩm.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào tiểu thuyết Sa mạc với sự so sánh tham khảo một số tác phẩm khác của Le Clézio và các nhà văn khác nhằm làm rõ hơn các luận điểm. Nghiên cứu sử dụng các phương pháp tự sự học, thi pháp học, phân tích và so sánh để khai thác chiều sâu nghệ thuật tự sự. Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ góp phần làm phong phú thêm kho tàng nghiên cứu văn học Pháp đương đại tại Việt Nam mà còn cung cấp tư liệu tham khảo hữu ích cho việc giảng dạy và học tập văn học nước ngoài.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết về nghệ thuật tự sự, trong đó tập trung vào:

• Lý thuyết người kể chuyện: Phân biệt người kể chuyện giấu mặt và người kể chuyện lộ diện, vai trò và vị trí của họ trong việc kiến tạo câu chuyện.
• Lý thuyết điểm nhìn tự sự: Khai thác đa dạng các điểm nhìn như điểm nhìn bên ngoài, điểm nhìn bên trong, điểm nhìn phức hợp và điểm nhìn tâm tưởng, nhằm thể hiện sự đa chiều trong cách kể chuyện.
• Lý thuyết giọng điệu: Phân tích các sắc thái giọng điệu đa dạng như khách quan trung tính, trữ tình đậm chất thơ, giản dị và mỉa mai châm biếm, nhằm làm nổi bật thái độ và cảm xúc của người kể chuyện và nhân vật.

Ba khái niệm chính được khai thác là: người kể chuyện đa dạng, điểm nhìn phức hợp và giọng điệu đa sắc thái. Các lý thuyết này giúp luận văn làm rõ cách Le Clézio đổi mới kỹ thuật tiểu thuyết, tạo nên sự phong phú và sức hấp dẫn cho tác phẩm.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp kết hợp:

• Phương pháp tự sự học: Phân tích cấu trúc người kể chuyện, điểm nhìn và giọng điệu trong tác phẩm.
• Phương pháp thi pháp học: Khai thác các thủ pháp nghệ thuật như di chuyển điểm nhìn, lồng ghép các thể loại văn học trong câu chuyện.
• Phân tích nội dung và so sánh: So sánh các yếu tố nghệ thuật trong Sa mạc với một số tác phẩm khác của Le Clézio và các nhà văn khác để làm rõ đặc điểm riêng biệt.
• Phân loại và thống kê: Thống kê các dạng điểm nhìn, giọng điệu và kiểu người kể chuyện xuất hiện trong tác phẩm.

Nguồn dữ liệu chính là bản dịch và nguyên tác tiểu thuyết Sa mạc cùng các công trình nghiên cứu liên quan. Cỡ mẫu nghiên cứu tập trung vào toàn bộ tác phẩm Sa mạc với các phân tích chi tiết từng chương và các đoạn trích tiêu biểu. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong quá trình học tập tại Đại học Quốc gia Hà Nội, đảm bảo tính hệ thống và chuyên sâu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Người kể chuyện đa dạng
   Tác phẩm sử dụng hai kiểu người kể chuyện chính: người kể chuyện giấu mặt (xuất hiện ở ngôi thứ ba, khách quan, dẫn dắt cốt truyện) và người kể chuyện lộ diện (nhân vật trong truyện kể lại câu chuyện). Người kể chuyện giấu mặt giữ vai trò trung gian, vừa khách quan vừa bao quát, trong khi người kể chuyện lộ diện như Naman, Taama, Hartani tạo nên sự phong phú về thể loại và giọng điệu. Ví dụ, Naman là người kể chuyện “chuyên nghiệp” với các câu chuyện cổ tích, huyền thoại, góp phần làm sống động tác phẩm.

2. Đa dạng điểm nhìn tự sự
   Le Clézio vận dụng đa dạng các điểm nhìn: điểm nhìn bên ngoài (quan sát khách quan), điểm nhìn bên trong (cảm nhận, suy nghĩ nhân vật), điểm nhìn phức hợp (lồng ghép giữa người kể chuyện và nhân vật), và điểm nhìn tâm tưởng (tưởng tượng, ảo giác). Đoạn văn phân tích cho thấy sự di chuyển linh hoạt giữa các điểm nhìn, tạo nên chiều sâu và sự đa chiều trong cách kể chuyện. Ví dụ, điểm nhìn của Nour và Lalla được di chuyển từ quan sát bên ngoài sang cảm nhận bên trong, giúp độc giả hiểu rõ tâm trạng và thế giới nội tâm nhân vật.

3. Giọng điệu đa sắc thái
   Giọng điệu trong Sa mạc rất đa dạng, bao gồm giọng điệu khách quan trung tính, trữ tình đậm chất thơ, giản dị và mỉa mai châm biếm. Giọng điệu khách quan giúp câu chuyện trở nên chân thực, ví dụ khi kể về số phận bi thương của người nhập cư và người hành hương. Giọng điệu trữ tình được thể hiện rõ nét trong các đoạn miêu tả thiên nhiên, tình yêu đôi lứa, tạo nên không khí thơ mộng, sâu lắng. Giọng điệu giản dị và mỉa mai được dùng để phản ánh hiện thực xã hội và con người một cách tinh tế.

4. Thủ pháp di chuyển và lồng ghép điểm nhìn
   Tác giả sử dụng thủ pháp di chuyển điểm nhìn liên tục giữa người kể chuyện và nhân vật, giữa các nhân vật với nhau, tạo nên sự đan xen, lồng ghép phức hợp. Điều này làm cho câu chuyện vừa khách quan vừa giàu cảm xúc, giúp độc giả vừa quan sát vừa đồng cảm với nhân vật. Các đoạn văn minh họa cho thấy sự chuyển đổi điểm nhìn rất linh hoạt, góp phần làm tăng tính hấp dẫn và chiều sâu nghệ thuật của tác phẩm.

Thảo luận kết quả

Sự đa dạng người kể chuyện và điểm nhìn trong Sa mạc phản ánh thành công trong việc đổi mới kỹ thuật tiểu thuyết hiện đại của Le Clézio. Việc kết hợp người kể chuyện giấu mặt và người kể chuyện lộ diện tạo nên sự phong phú về thể loại và giọng điệu, đồng thời giúp tác phẩm vừa có tính khách quan vừa có chiều sâu cảm xúc. So với các nghiên cứu trước đây, luận văn làm rõ hơn vai trò của thủ pháp di chuyển điểm nhìn và sự đa dạng giọng điệu, góp phần làm nổi bật giá trị nhân văn và nghệ thuật của tác phẩm.

Giọng điệu trữ tình đậm chất thơ không chỉ làm tăng tính biểu cảm mà còn thể hiện quan niệm nhân văn sâu sắc của tác giả về tình yêu thiên nhiên, con người và cuộc sống. Giọng điệu khách quan trung tính giúp câu chuyện giữ được sự chân thực, tránh sự chủ quan quá mức của người kể chuyện, tạo điều kiện cho độc giả tự do cảm nhận và đánh giá. Thủ pháp di chuyển điểm nhìn linh hoạt góp phần làm cho câu chuyện trở nên sinh động, đa chiều, phù hợp với cấu trúc phức tạp của tiểu thuyết.

Các kết quả này có thể được minh họa qua biểu đồ phân bố các kiểu người kể chuyện và điểm nhìn trong tác phẩm, cũng như bảng thống kê tần suất xuất hiện các giọng điệu khác nhau theo từng phần của tiểu thuyết, giúp độc giả và nghiên cứu viên dễ dàng hình dung sự đa dạng và phong phú trong nghệ thuật tự sự của Le Clézio.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường nghiên cứu chuyên sâu về nghệ thuật tự sự trong văn học đương đại
   Khuyến khích các nhà nghiên cứu mở rộng phân tích các thủ pháp tự sự như di chuyển điểm nhìn, đa dạng người kể chuyện trong các tác phẩm hiện đại nhằm làm rõ xu hướng đổi mới nghệ thuật. Thời gian thực hiện: 1-2 năm. Chủ thể: các viện nghiên cứu văn học, trường đại học.

2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào giảng dạy văn học nước ngoài
   Đề xuất đưa các phân tích về nghệ thuật tự sự của Le Clézio vào chương trình giảng dạy văn học Pháp đương đại tại các trường đại học để nâng cao nhận thức và kỹ năng phân tích văn học cho sinh viên. Thời gian: 1 năm. Chủ thể: khoa Văn học, giảng viên.

3. Phát triển tài liệu tham khảo đa dạng về văn học Pháp đương đại tại Việt Nam
   Khuyến khích biên soạn, dịch thuật và xuất bản các công trình nghiên cứu chuyên sâu về Le Clézio và các tác giả Pháp đương đại khác nhằm phục vụ nhu cầu học tập và nghiên cứu. Thời gian: 2-3 năm. Chủ thể: nhà xuất bản, các tổ chức nghiên cứu.

4. Tổ chức hội thảo, tọa đàm chuyên đề về nghệ thuật tự sự và đổi mới kỹ thuật tiểu thuyết
   Tạo diễn đàn trao đổi học thuật giữa các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước để cập nhật các xu hướng mới, chia sẻ kinh nghiệm nghiên cứu và thúc đẩy hợp tác quốc tế. Thời gian: định kỳ hàng năm. Chủ thể: các trường đại học, viện nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Văn học nước ngoài
   Luận văn cung cấp tư liệu phân tích chuyên sâu về nghệ thuật tự sự trong tiểu thuyết Pháp đương đại, giúp nâng cao kỹ năng phân tích và hiểu biết về kỹ thuật tiểu thuyết hiện đại.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu văn học
   Đây là nguồn tham khảo quý giá để phát triển các bài giảng, công trình nghiên cứu về Le Clézio, nghệ thuật tự sự và đổi mới kỹ thuật tiểu thuyết, đồng thời mở rộng góc nhìn về văn học Pháp.

3. Biên tập viên và dịch giả văn học
   Luận văn giúp hiểu rõ hơn về cấu trúc, giọng điệu và điểm nhìn trong tác phẩm, hỗ trợ quá trình dịch thuật và biên tập các tác phẩm văn học Pháp đương đại một cách chính xác và sinh động.

4. Độc giả yêu thích văn học Pháp và văn học hiện đại
   Giúp độc giả hiểu sâu sắc hơn về giá trị nghệ thuật và tư tưởng nhân văn trong Sa mạc, từ đó nâng cao trải nghiệm đọc và cảm nhận tác phẩm.

Câu hỏi thường gặp

1. Nghệ thuật tự sự trong Sa mạc có điểm gì đặc biệt?
   Sa mạc nổi bật với sự đa dạng người kể chuyện và điểm nhìn, kết hợp giữa người kể chuyện giấu mặt và người kể chuyện lộ diện, cùng thủ pháp di chuyển điểm nhìn linh hoạt, tạo nên câu chuyện đa chiều, giàu cảm xúc và chân thực.

2. Giọng điệu trữ tình trong tác phẩm thể hiện như thế nào?
   Giọng điệu trữ tình đậm chất thơ được thể hiện qua các đoạn miêu tả thiên nhiên, tình yêu đôi lứa, tạo nên không khí sâu lắng, lãng mạn, giúp người đọc cảm nhận được tình yêu thiên nhiên và con người của tác giả.

3. Điểm nhìn phức hợp là gì và tác giả sử dụng ra sao?
   Điểm nhìn phức hợp là sự lồng ghép giữa điểm nhìn của người kể chuyện và nhân vật, giúp câu chuyện vừa khách quan vừa thể hiện chiều sâu tâm lý nhân vật. Le Clézio sử dụng thủ pháp này để tạo sự đa chiều và sinh động cho tác phẩm.

4. Vai trò của nhân vật Naman trong nghệ thuật tự sự?
   Naman là người kể chuyện “chuyên nghiệp” với các câu chuyện cổ tích, huyền thoại, góp phần làm phong phú thể loại và giọng điệu trong tác phẩm, đồng thời truyền tải các thông điệp nhân văn sâu sắc.

5. Luận văn có thể áp dụng như thế nào trong giảng dạy văn học?
   Luận văn cung cấp phân tích chi tiết về kỹ thuật tự sự và giọng điệu, giúp giảng viên xây dựng bài giảng sinh động, nâng cao khả năng phân tích văn học của sinh viên, đồng thời làm phong phú tài liệu tham khảo trong giảng dạy văn học nước ngoài.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ sự đa dạng và đổi mới trong nghệ thuật tự sự của J. Le Clézio qua tiểu thuyết Sa mạc, đặc biệt là người kể chuyện đa dạng, điểm nhìn phức hợp và giọng điệu đa sắc thái.
• Phân tích chi tiết các thủ pháp di chuyển điểm nhìn và lồng ghép giọng điệu giúp làm nổi bật giá trị nhân văn và nghệ thuật của tác phẩm.
• Kết quả nghiên cứu góp phần làm phong phú kho tàng nghiên cứu văn học Pháp đương đại tại Việt Nam và cung cấp tư liệu tham khảo quý giá cho giảng dạy, nghiên cứu.
• Đề xuất các giải pháp nhằm phát triển nghiên cứu chuyên sâu và ứng dụng kết quả vào giảng dạy, xuất bản, hội thảo chuyên đề.
• Mời độc giả, nhà nghiên cứu và giảng viên tiếp tục khai thác, mở rộng nghiên cứu về nghệ thuật tự sự và văn học hiện đại để góp phần nâng cao chất lượng nghiên cứu và giáo dục văn học.

Hãy tiếp tục khám phá và chia sẻ giá trị nghệ thuật sâu sắc của Sa mạc cũng như các tác phẩm văn học đương đại khác để góp phần phát triển văn hóa đọc và nghiên cứu học thuật trong nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: NGƯỜI KỂ CHUYỆN ĐA DẠNG Người kể chuyện trong tác phẩm tự sự là người đảm nhận vai trò thuật lại câu chuyện. Dưới các góc nhìn, vị trí, hình thức, cách thức kể khác nhau, người kể chuyện đã kiến lập mối liên hệ đan xen mật thiết khó tách bạch với tác giả và nhân vật đồng thời thiết lập quan hệ người nói (kể) với người nghe (đọc). Bởi vậy nói đến nghệ thuật tự sự trước hết phải nói đến người kể chuyện, vị trí và vai trò của họ trong việc góp phần làm nên thành công của tác phẩm. Các ngôi kể Bất kì một tác phẩm tự sự nào dù ngắn hay dài, đậm nét hay mờ nhạt, dù có cốt truyện hay không có cốt truyện đều có sự xuất hiện của người kể chuyện.

Đúng như nhận định của Tz. Todorov: “người kể chuyện là yếu tố tích cực trong việc kiến tạo thế giới tưởng tượng. Không thể có trần thuật nếu thiếu người kể chuyện” và ông lí giải về vai trò của người kể chuyện: “người kể chuyện không những là người dẫn chuyện mà còn là người chiếu rọi, lí giải đối với các hiện tượng của thực tại. Người kể chuyện đánh giá sự kiện, bình phẩm sự kiện, bình phẩm nhân vật khi thì trực tiếp, khi thì gián tiếp và đôi lúc người kể chuyện tạm ẩn đi thì ta vẫn thấy sự có mặt của anh ta” [4, tr.

Lịch sử nghiên cứu văn học qua các thời kỳ cũng đã chứng minh vai trò, những biến chuyển và phát triển không ngừng của các dạng thức kể chuyện cũng như sự đa dạng, phong phú người kể chuyện trong tác phẩm tự sự bằng việc chỉ ra rằng: trong một tác phẩm có thể có một hoặc nhiều người kể chuyện. Anh ta có thể lộ diện hoặc giấu mặt; có thể kể chuyện ở ngôi thứ nhất, ngôi thứ hai hoặc ngôi thứ ba… Đúng như nhận định của tác giả Trần Đình Sử: “Một tác phẩm có thể có một hoặc nhiều người kể chuyện. Hình tượng người kể chuyện đem lại cho tác phẩm một cái nhìn và một sự đánh giá bổ sung về mặt tâm lý, nghề nghiệp hay lập trường xã hội cho cái 12 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] nhìn thế giới làm cho sự trình bày tái tạo con người và đời sống trong tác phẩm thêm phong phú, nhiều phối cảnh” [25, tr. Đọc Sa mạc chúng tôi nhận thấy đây là một trong những tiểu thuyết tiêu biểu về nghệ thuật kiến tạo đa dạng người kể chuyện và cách kể chuyện trong một tác phẩm.

Toàn bộ các câu chuyện đan xen trong tiểu thuyết đã được trần thuật chủ yếu bởi hai kiểu người kể chuyện đó là người kể chuyện giấu mặt và người kể chuyện lộ diện (người kể chuyện đồng thời là nhân vật). Phần này của luận văn chúng tôi sẽ tìm hiểu những sáng tạo, đổi mới nghệ thuật tiểu thuyết của nhà văn thông qua các kiểu người kể chuyện kể trên. Người kể chuyện giấu mặt Như trên đã nói, Sa mạc là tác phẩm đan xen nhiều câu chuyện kể và có nhiều người cùng tham gia kể chuyện. Song có thể nói xuyên suốt tác phẩm và đóng vai trò chính dẫn dắt cốt truyện là người kể chuyện giấu mặt.

Xuất hiện ở ngôi thứ ba, người kể chuyện giấu mặt không tham gia vào hành động truyện, không giữ vai trò chi phối, quyết định đối với toàn bộ diễn biến câu chuyện, nhưng cũng không thoát ly hoàn toàn vai trò dẫn dắt chuyện như trong tiểu thuyết mới mà xuất hiện như một nhân vật trung gian dõi theo các nhân vật và khách quan kể lại câu chuyện. Mặc dù tác phẩm được lấy cảm hứng từ câu chuyện có thật trong lịch sử của đất nước Ma Rốc nhưng sự sáng tạo của nhà văn thể hiện qua người kể chuyện giấu mặt đã vượt xa việc “kể lại” một hiện thực lịch sử. Để câu chuyện kể khách quan, chân thực người kể chuyện đã không làm công việc của một người chép sử mà khéo léo biến nhân vật thành “nhân chứng sống” của câu chuyện. Ở tuyến truyện thứ nhất, Nour là “nhân chứng” trong cuộc hành hương gian khổ tìm miền đất hứa của cộng đồng du mục.

Người kể chuyện giấu mặt đã khéo léo di chuyển điểm nhìn vào nhân vật Nour và kể bằng điểm nhìn của cậu bé. Vì thế độc giả tưởng như tất cả đều là cảm nhận, 13 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] đánh giá của nhân vật Nour nhưng thực chất ẩn đằng sau Nour là sự bao quát của người kể chuyện giấu mặt. Chính điều này làm cho nghệ thuật kể chuyện trong tác phẩm trở nên cuốn hút hơn: “Mỗi ngày, khi đi qua trước khu trại, Nour nghe tiếng những người đàn bà khóc than, bởi một ai đó vừa mới chết trong đêm. Mỗi ngày, người ta đi xa hơn một chút trong tuyệt vọng và phẫn nộ và tim Nour càng se thắt lại.

Cậu nghĩ tới cái nhìn của lão tù trưởng đang bồng bềnh nơi nào xa lắc trên những ngọn đồi vô hình của đêm tối, rồi hướng về cậu trong phút giây ngắn ngủi, như một ánh phản chiếu và soi sáng cậu ở phần bên trong của chính cậu” [16, tr. Ở tuyến truyện thứ hai – câu chuyện kể về cuộc tìm kiếm “thiên đường hạnh phúc” của cô gái Lalla, người kể chuyện giấu mặt lại biến Lalla thành “trung tâm của tất cả các cảm nhận” tức là từ nhân vật Lalla các sự kiện và nhân vật khác đến với độc giả. Bởi vậy chúng ta thấy trong suốt hành trình khám phá thế giới của Lalla (từ thiên nhiên đến con người và xã hội; từ sa mạc hoang sơ châu Phi đến thành phố hiện đại châu Âu) người kể chuyện giấu mặt chỉ đóng vai trò dẫn dắt từ sự việc này đến sự việc khác còn hầu như toàn bộ là cái nhìn, sự cảm nhận, đánh giá của nhân vật: “Với Lalla, tất cả đều kỳ lạ và xa xôi, nhưng lại có vẻ thân tình. Lalla trông thấy trước mặt cô như bằng đôi mắt của một ai khác vùng sa mạc bao la ngời ngời ánh sáng.

Cô cảm nhận trên làn da của mình hơi gió từ miền nam đang thổi tung những đám mây cát. Cô cảm nhận dưới đôi bàn chân trần của mình, lớp cát nóng bỏng của những cồn cát. Cô cảm nhận rõ nhất trên đầu cô cái bát ngát của bầu trời trống rỗng, bầu trời không một bóng, nơi chỉ có một mặt trời chiếu sáng” [16, tr. Có thể nói tuyến truyện thứ hai này thể hiện rõ nhất sự đổi mới nghệ thuật tiểu thuyết của tác giả khi kiến tạo người kể chuyện.

Dường như anh ta có phép “tàng hình” lúc ẩn, lúc hiện, lúc kể chuyện bằng điểm nhìn của chính mình khi thì kể bằng điểm nhìn của nhân vật và đôi lúc thì nhượng toàn quyền cho nhân vật thay thế vị trí của mình 14 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] (nhân vật thành người kể chuyện) chính điều này làm cho câu chuyện được kể trong tác phẩm trở nên sinh động, hấp dẫn hơn. (Chúng tôi dẫn chứng và làm rõ vấn đề này tại phần di chuyển điểm nhìn ở mục 1. Người kể chuyện lộ diện Ở phần này chúng tôi chủ yếu khám phá kiểu người kể chuyện lộ diện là những nhân vật tham gia kể chuyện trong tác phẩm. Không phải chỉ để khẳng định đây là tác phẩm đa dạng người kể chuyện mà hơn thế chúng tôi muốn khẳng định Le Clézio đã rất thành công trong việc xây dựng hình tượng nhân vật người kể chuyện.

Như trên đã nói, Sa mạc là tác phẩm đan xen, lồng ghép giữa nhiều câu chuyện với nhau và có nhiều người cùng tham gia kể chuyện nên ngoài người kể chuyện giấu mặt, kể về cuộc hành trình tìm miền đất hứa của Nour và cộng đồng người du mục; câu chuyện về hành trình tìm kiếm “thiên đường hạnh phúc” của cô gái Lalla, trong tác phẩm còn có các nhân vật tham gia kể chuyện như: nhân vật Aamma với câu chuyện huyền thoại về người Đàn Ông Xanh; câu chuyện về mẹ của Lalla và tập tục sinh con của bộ tộc cô; nhân vật Naman với các câu chuyện kể về chú cá heo biết cứu người; chuyện chú chim sơn ca Balaabilou giải cứu nàng công chúa Leila xinh đẹp; chuyện chiếc nhẫn bị nguyền rủa; chuyện về những thành phố trắng bên kia bờ biển hay những câu chuyện về những chuyến đi biển vượt đại dương của ông cùng đồng đội; nhân vật Hartani với những câu chuyện kể bằng tay và cuối cùng là nhân vật Lalla từ người được nghe chuyện của các nhân vật trên đã trở thành người kể chuyện. Sự độc đáo của việc xây dựng người kể chuyện là nhân vật trong tác phẩm của Le Clézio ở chỗ ông không chỉ để nhân vật của mình kể tiếp câu chuyện của người kể chuyện chính (người kể chuyện giấu mặt) hay kể về những sự việc mình đã được nghe, thấy, chứng kiến có liên quan đến mạch truyện của tác phẩm mà các nhân vật là người kể chuyện có thể kể bất cứ 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] chuyện gì kể cả chuyện không liên quan đến các câu chuyện của người kể chuyện giấu mặt (ví như những câu chuyện cổ tích, những truyền thuyết mà nhân vật Naman thường kể). Nhờ đó mà Le Clézio đã đưa vào tiểu thuyết của mình một cách hài hoà rất nhiều các thể loại như: thơ ca, truyền thuyết, truyện cổ tích. Nói đến người kể chuyện lộ diện – nhân vật của tác phẩm trước hết phải kể đến nhân vật Naman.

Trong Sa mạc nhân vật Naman là ông lão làm nghề đánh cá song lần nào ông ta xuất hiện cũng với vai trò là người kể chuyện “chuyên nghiệp”. Tài năng của ông thể hiện trong tác phẩm không phải là tài đánh cá mà là tài kể chuyện. Ông luôn biết cách thu hút người nghe chuyện bằng những cách thức khác nhau như: kể bằng giọng điệu hút hồn hoặc chọn khung cảnh phù hợp với câu chuyện hay là dùng cách nhấn mạnh các từ ngữ, các yếu tố kịch tính để người nghe chú ý: “nghe giọng nói trịnh trọng của Naman người ta tưởng đâu thời gian không còn tồn tại nữa hoặc nó đã lùi lại phía sau vào một thời gian khác, xa xôi và thật êm đềm” [16, tr. 172] và “ Ông lão Naman có cách đặc biệt để nói, một cách chậm rãi: Mlaaoune - bị nguyền rủa bởi Thượng đế khiến bọn trẻ phải rùng mình” [16, tr.

Xây dựng nhân vật Naman thành người kể chuyện “chuyên nghiệp” với tài kể chuyện hút hồn thính giả trong tác phẩm không phải là ý đồ chính của tác giả mà hơn thế đây chính là nhân vật thể hiện nét độc đáo trong nghệ thuật xây dựng người kể chuyện của nhà văn.