Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ NĂNG LỰC NGHIÊN CỨU KHOA HỌC CỦA GIẢNG VIÊN ĐẠI HỌC 1. Tổng quan về lĩnh vực nghiên cứu, các kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước đã công bố 1.Trên thế giới Nghiên cứu khoa học của giảng viên trong trường đại học là một trong những nhiệm vụ bắt buộc đối với từng giảng viên (giảng dạy; nghiên cứu khoa học và chuyển giao công nghệ; tham gia công tác quản lý đào tạo, quản lý hoạt động khoa học và công nghệ; nhiệm vụ học tập bồi dưỡng nâng cao trình độ và các nhiệm vụ cụ thể khác cho từng chức danh giảng viên). Nghiên cứu khoa học được cụ thể hóa trong luật khoa học và công nghệ năm (2013), trong các văn bản dưới luật của Nhà nước như thông tư số 24/2015 của Bộ giáo dục và đào tạo về quy định chuẩn quốc gia đối với cơ sở giáo dục đại học, các cơ quan nghiên cứu khoa học,…Hoạt động nghiên cứu khoa học trong trường đại học là hoạt động được xã hộị và các nhà nghiên cứu quan tâm, nhưng làm thế nào để phát triển năng lực nghiên cứu của giảng viên, đây chính là vấn đề cấp bách cho hoạt động nghiên cứu các khoa học hiện nay. Theo người nghiên cứu tìm hiểu, đã có rất nhiều nhà nghiên cứu quan tâm đến vấn đề năng lực nghiên cứu khoa học của giảng viên và cũng đã có rất nhiều đề tài, luận văn, báo cáo khoa học phân tích đánh giá, nhận định theo nhiều góc độ khác nhau từ các nhà nghiên cứu trong và ngoài nước, cụ thể: Donald và Anne cho rằng nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học của giảng viên không chỉ phụ thuộc vào khả năng và ý chí của người làm nghiên cứu mà còn phụ thuộc vào bản chất của các tổ chức và các hệ thống mà tổ chức vận hành (Donald & and Anne, 2015).
Emmanuel nghiên cứu về năng lực nghiên cứu khoa học của giảng về chính sách thúc đẩy hoạt động nghiên cứu khoa học củ giảng viên, khuyến khích người 7 học tốt hơn, cách xây dựng mô hình để phát triển kỹ năng nghiên cứu của giảng viên và thực nghiệm của mình để giải quyết các vấn đề, cách thay đổi mô hình để phát triển năng lực nghiên cứu khoa học của giảng viên như: giao quyền giải quyết vấn đề cho bộ phận chuyên trách, có chương trình huấn luyện các kỹ năng để phát triển nghiên cứu, đào tạo cho những người học giả cao cấp để nâng cao năng lực hướng dẫn người nghiên cứu. Bên cạnh đó, Emmanuel còn cho rằng đổi mới chính sách của Trường để phát triển năng lực của giảng viên. (Emmanuel, 2015) Với tác phẩm “Scientific Research Competencies of Prospective Teachers anh their Attitudes toward Scientific Research”, Hasan Huseyin Sahan và Rukiye (2015) đã xác định được năng lực nghiên cứu khoa học giáo viên tương lai, xác định mức độ ảnh hưởng của thái độ giáo viên tương lai tới nghiên cứu khoa học. Phương pháp nghiên cứu khoa học về kỹ năng nghiên cứu của họ, thái độ đối với nghiên cứu.
Nghiên cứu này có hai chiều: Là một nghiên cứu mô tả nhờ xác định các kỹ năng nghiên cứu và thái độ giáo viên tiềm năng đối với nghiên cứu, là một nghiên cứu thực nghiệm nhờ xác định ảnh hưởng của khoa học phương pháp nghiên cứu khóa học về kỹ năng giáo viên tương lai và thái độ của họ đối với nghiên cứu. Tác giả cũng đề xuất cho nghiên cứu tiếp theo về vấn đề chính sách nghiên cứu khoa học của nhà trường phát triển sẽ giúp phát triển kỹ năng nghiên cứu khoa học như thế nào. Tại Việt Nam Nghiên cứu về năng lực nghiên cứu khoa học của giảng viên đại học, ở trong nước có nhiều tác giả nghiên cứu như: Vũ Cao Đàm và cộng sự (2006) với đề tài về “Nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học của giảng viên Đại học Quốc gia Hà Nội” đã chỉ ra rằng nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học của giảng viên cần phải khắc phục sự chia cắt đào tạo và nghiên cứu khoa học, tổ chức lại hệ thống sao cho giảng viên cũng đồng thời là nhà nghiên cứu; khuyến khích khoa học sáng tạo, mở đường cho giảng viên đại học trở thành một nghiên cứu viên khoa học; trường đại học nhanh chóng thoát ra khỏi hệ 8 thống giáo dục kinh viện. Ngoài ra, muốn nâng cao năng lực nghiên cứu thì phải bắt đầu từ sinh viên, cần trang bị cho sinh viên kiến thức về phương pháp luận nghiên cứu khoa học để khi ra trường dù có cơ hội nghiên cứu hay không cũng có thể giúp cho họ phương pháp học tập theo phong cách nghiên cứu khoa học.
Đề tài “nghiên cứu giải pháp phát triển năng lực nghiên cứu khoa học cho đội ngũ giáo viên dạy nghề trường cao đẳng nghề Cần Thơ” của tác giả Lê Thị Thơ (2009) đã đánh giá thực trạng năng lực nghiên cứu khoa học của giảng viên trường cao đẳng nghề Cần Thơ và xác định ba nhóm giải pháp góp phần cho việc nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học đó là: (i) Bản thân người giáo viên, (ii) quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học, (iii) nhóm chính sách. Đến năm 2016, tác giả Lê Thị Thơ lại tiếp tục phát triển đề tài “Bồi dưỡng năng lực nghiên cứu khoa học – công nghệ cho giảng viên Cao Đẳng Nghề Vùng đồng bằng sông Cửu Long” qua việc tìm hiểu, xác định năng lực nghiên cứu, xác định các hệ thống năng lực nghiên cứu khoa học của giảng viên cao đẳng nghề để có được mô hình tổ chức bồi dưỡng năng lực nghiên cứu khoa học của giảng viên cao đẳng nghề. Đào Thị Oanh và cộng sự (2014) xác định năng lực nghiên cứu khoa học của giảng viên đại học sư phạm biểu hiện ở 3 mặt chính thông qua đề tài “Năng lực nghiên cứu khoa học giáo dục của giảng viên đại học sư phạm”. Ba mặt đó là kỹ năng nghiên cứu, kinh nghiệm nghiên cứu và kỹ năng phổ biến/ứng dụng, đây cũng là cơ sở để tác giả đưa ra giải pháp nâng cao năng lực nghiên cứu khoa học cho giảng viên.
Khái niệm nội dung bồi dưỡng năng lực được xác định trong đề tài “Bồi dưỡng năng lực nghiên cứu khoa học của học viên đào tạo giảng viên ở các học viện trường sĩ quan quân đội giai đoạn hiện nay” (Nguyễn Văn Tượng, 2016). Theo đó bồi dưỡng năng lực là tổng thể các hoạt động của chủ thể, tác động trực tiếp vào nhận thức, hành vi và hoạt động học tập, rèn luyện của học viên đào tạo giảng viên, 9 nhằm nâng cao tri thức tổng hợp, trình độ tư duy, kỹ năng, kinh nghiệm nghiên cứu khoa học, đảm bảo hoàn thành tốt nhiệm vụ học tập Năm 2014, Trần Thanh Ái cho ra đời tác phẩm nghiên cứu “Cần phải làm gì để phát triển năng lực nghiên cứu khoa học giáo dục”. Từ kết quả nghiên cứu của đề tài, tác giả đã rút ra một số giải pháp cho việc phát triển năng lực như: khuyến khích các tiến sĩ làm nghiên cứu khoa học, tăng cường gửi giảng viên đi đào tạo tiến sĩ, nâng cao trình độ ngoại ngữ cho giảng viên, tăng cường tập huấn phương pháp nghiên cứu cho giảng viên trẻ, cải tiến cơ chế đánh giá khoa học theo chuẩn mực quốc tế, cải tiến nội dung giảng dạy môn phương pháp nghiên cứu khoa học. Các khái niệm cơ bản của đề tài 1.
Khái niệm về nghiên cứu khoa học 1. Khoa học là gì Theo Nguyễn Văn Lê (2001), “ Khoa học là hệ thống tri thức về tự nhiên, xã hội và tư duy, về những quy luật phát triển khách quan của tự nhiên, xã hội và tư duy, hệ thống trì thức này hình thành trong lịch sử”. Khoa học là một hình thái ý thức xã hội phản ánh hiện thực khách quan, tạo ra hệ thống chân lý về thế giới. Hệ thống chân lý này được diễn đạt bằng các khái niệm, phạm trù trừu tượng, những nguyên lý khái quát, những giả thiết, học thuyết…khoa học phản ánh thế giới bằng các phương thức và công cụ đặc bệt.
Khoa học không những hướng vào gải thích thế giới mà còn hướng tới cải tạo thế giới. Từ các khái niệm về khoa học trên ta có thể khái quát lại như sau: khoa học là hệ thống tri thức phản ánh hiện thực khách quan của tự nhiên và xã hội, nhằm tìm ra các khái niệm, pháp trù, quy luật, nguyên lý mới phù hợp với xu hướng phát triển của tự nhiên và xã hội. Nói đến khoa học thì có thể phân biệt khoa học dưới hai cấp độ tri thức khác nhau đó là tri thức kinh nghiệm và tri thức khoa học. 10 Tri thức kinh nghiệm được hiểu là những kiến thức được tích lũy trong cuộc sống hàng ngày trong mối quan hệ giữa con người với con người và con người với tự nhiên.
Tri thức kinh nghiệm được con người sử dụng hàng ngày và không ngừng phát triển trong các hoạt động thực tiễn. Tuy nhiên, tri thức kinh nghiệm chưa sâu sắc, chưa thấy được các thuộc tính của sự vật. Do đó, tri thức kinh nghệm chỉ có giới hạn nhất định. Tri thức khoa học là tri thức có hệ thống nhờ hoạt động nghiên cứu khoa học, mọi hoạt động đều có mục tiêu và phương pháp cụ thể.
Kết quả của tri thức khoa học đều dựa trên kết quả khảo sát, kết quả thí nghiệm, qua các sự kiện xảy ra trong tự nhiên và xã hội. Nghiên cứu khoa học là gì Theo đại từ điển tiếng Việt thì nghiên cứu là “xem xét, làm cho nắm vững để nhận thức, tìm cách giải quyết: nghiên cứu tình hình, nghiên cứu khoa học” Creswell (2002) đưa ra định nghĩa: nghiên cứu là một quá trình bao gồm các bước thu thập và xử lý thông tin nhằm tích luỹ về một chủ đề hoặc một vấn đề nào đó. Theo OECD (2002), nghiên cứu và phát triển là “những hoạt động sáng tạo dựa trên những nền tảng có tính hệ thống nhằm gia tăng vốn kiến thức, bao gồm kiến thức về con người, văn hoá và xã hội, và sử dụng những vốn kiến thức đó để sáng tạo ra những ứng dụng mới”. Nguyễn Văn Tuấn (2011) định nghĩa nghiên cứu khoa học là một hoạt động của con người nhằm mở rộng tri thức qua các phương pháp khoa học.
Nghiên cứu khoa học “là đi tìm kiếm những tri thức về các sự vật hoặc hiện tượng mà khoa học chưa từng biết đến. Những sự vật hoặc hiện tượng đó có thể là một vật thể, một hiện tượng, một quá trình, một giải pháp, một nguyên lý công nghệ, vv….