CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ MÔI GIỚI CỦA CÔNG TY CHỨNG KHOÁN 1. Dịch vụ môi giới của công ty chứng khoán 1. Khái niệm, đặc điểm và chức năng của công ty chứng khoán 1.
Khái niệm công ty chứng khoán Thị trường chứng khoán (TTCK) là nơi diễn ra các hoạt động mua bán, trao đổi và chuyển nhượng các loại chứng khoán. Trong đó chứng khoán được định nghĩa là một loại tài sản tài chính xác nhận quyền và lợi ích hợp pháp của người sở hữu nó đối với tài sản hoặc một phần vốn của tổ chức phát hành. Chứng khoán được phân loại thành: cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ, các công cụ chuyển đổi và công cụ phái sinh (hợp đồng tương lai, hợp đồng kỳ hạn, hợp đồng quyền chọn…). TTCK hoạt động theo nguyên tắc trung gian.
Theo đó các giao dịch mua bán, chuyển nhượng chứng khoán được thực hiện thông qua tổ chức trung gian là công ty chứng khoán (CTCK). CTCK là công ty hoạt động trong lĩnh vực chứng khoán thực hiện một hoặc nhiều trong số các nghiệp vụ chính sau: môi giới, tư vấn đầu tư, bảo lãnh phát hành, tự doanh, quản lý danh mục đầu tư. TS Nguyễn Văn Nam, PGS. TS Vương Trọng Nghĩa (2002), Giáo trình Thị trường chứng khoán, Nhà xuất bản Tài chính: “Công ty chứng khoán là một định chế tài chính trung gian thực hiện các nghiệp vụ trên thị trường chứng khoán”.
Các CTCK vừa làm trung gian mua bán đồng thời cũng là nhà đầu tư tham gia trực tiếp trên thị trường thông qua hoạt động tự doanh qua đó đã đưa một lượng vốn khổng lồ vào việc đầu tư góp phần thúc đẩy sự phát triển của TTCK cũng như của nền kinh tế. Đặc điểm của công ty chứng khoán Loại hình tổ chức CTCK là một định chế tài chính làm trung gian giao dịch, thanh toán, trung gian thông tin, trung gian dẫn vốn và tạo thanh khoản trên TTCK. Mỗi quốc gia có các quy định khác nhau về mô hình tổ chức kinh doanh của CTCK tùy thuộc vào đặc điểm của hệ thống tài chính và các quy định pháp lý. Ở Việt Nam, CTCK chỉ 6 được tổ chức dưới dạng công ty cổ phần hoặc công ty trách nhiệm hữu hạn.
Do đây là hai loại hình doanh nghiệp phổ biến, có quy chế pháp lý về hoạt động chặt chẽ đảm bảo được yêu cầu đặc thù của CTCK là tính tin cậy cao, hạn chế rủi ro và đáp ứng được yêu cầu toàn cầu hóa của TTCK. CTCK là loại hình kinh doanh có điều kiện Để có thể trở thành thành viên giao dịch và thực hiện các nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán thì CTCK phải đáp ứng đủ các yêu cầu về: vốn hoạt động, đội ngũ nhân sự và cơ sở vật chất. Các điều kiện được đặt ra nhằm tạo dựng được các CTCK có năng lực đảm bảo an toàn hoạt động, đảm bảo được quyền lợi của nhà đầu tư và sự ổn định của thị trường. Tránh tình trạng các cá nhân hoặc tổ chức yếu kém vẫn có thể thành lập các CTCK dẫn đến việc gây ra thiệt hại cho nhà đầu tư và TTCK.
- Điều kiện về vốn hoạt động: để có thể thành lập thì CTCK phải đáp ứng được yêu cầu về mức vốn theo pháp luật quy định. Mức vốn này có thể quy định chung cho CTCK khi thành lập hoặc quy định riêng cho từng nghiệp vụ cụ thể. Ở Việt Nam có quy định riêng số vốn pháp định đối với mỗi nghiệp vụ. Cụ thể: Môi giới chứng khoán: 25 tỷ đồng Tư vấn đầu tư: 10 tỷ đồng Tự doanh chứng khoán: 100 tỷ đồng Bảo lãnh phát hành chứng khoán: 165 tỷ đồng - Đội ngũ nhân sự: TTCK là kênh đầu tư có mức sinh lời lớn đi kèm theo đó là mức độ rủi ro cao với nhiều nghiệp vụ phức tạp và lượng thông tin công bố rất lớn nên yêu cầu đối với nhân viên của CTCK phải là người có trình độ, có đạo đức nghề nghiệp và phải có chứng chỉ hành nghề.
Để có chứng chỉ hành nghề cần phải có đủ các chứng chỉ chuyên môn chứng khoán và trải qua kỳ thi sát hạnh cấp chứng chỉ hành nghề do ủy ban chứng khoán (UBCK) tổ chức. - Cơ sở vật chất: do đóng vai trò làm trung gian giao dịch chứng khoán cho khách hàng nên CTCK phải đảm bảo các điều kiện về cơ sở vật chất như: có trụ sở làm việc, có các trang thiết bị đặc biệt là hệ thống công nghệ thông tin phục vụ cho 7 quá trình đặt lệnh, truyền tải lệnh, thông báo kết quả khớp lệnh, kiểm tra thông tin và quản lý tài khoản khách hàng. Mức độ Chuyên môn hóa cao CTCK có trình độ chuyên môn hóa rất cao ở từng phòng ban, bộ phận và đơn vị kinh doanh. Trong đó có các phòng ban có thể hoạt động độc lập và không phụ thuộc lẫn nhau như môi giới và tự doanh chứng khoán.
CTCK cung cấp các sản phẩm và dịch vụ tương đối giống nhau Không giống như nhiều loại hình kinh doanh khác có các sản phẩm và dịch vụ đặc trưng, thậm chí có bản quyền sản phẩm hoặc bản quyền sở hữu trí tuệ thì sản phẩm và dịch vụ các CTCK cung cấp tương đối giống nhau, thường chỉ có sự khác nhau về một số quy trình vận hành, mức phí và năng lực phục vụ của đội ngũ nhân viên. Đây chính là một trong những lý do CTCK rất chú trọng đến chất lượng dịch vụ để nâng cao năng lực cạnh tranh. Xung đột lợi ích Trên TTCK, CTCK vừa đóng vai trò làm trung gian thực hiện mua bán giữa các nhà đầu tư thông qua dịch vụ môi giới chứng khoán mặt khác thông qua hoạt động tự doanh CTCK cũng là một nhà đầu tư trên thị trường. Chính vì vậy bên cạnh mục tiêu chính là cung cấp các dịch vụ tối ưu nhất cho khách hàng thì đôi khi giữa CTCK và khách hàng có phát sinh các xung đột về lợi ích.
Chẳng hạn trường hợp CTCK và khách hàng cùng mua vào một mã chứng khoán dẫn đến có sự cạnh tranh về lệnh giao dịch hoặc CTCK giao dịch một số lượng lớn cổ phiếu có thể dẫn đến những biến động giá trái chiều với vị thế đang nắm giữ của khách hàng. Hoạt động của CTCK bị kiểm soát chặt chẽ Chứng khoán là lĩnh vực rất nhạy cảm và tiềm ẩn nhiều rủi ro. Hoạt động của CTCK có ảnh hưởng lớn đến tài sản của nhà đầu tư, đến TTCK cũng như nền kinh tế. Do vậy hoạt động của CTCK bị kiểm soát rất chặt chẽ.
Trước tiên là công tác kiểm soát rủi ro, kiểm soát nội bộ nhằm tự đảm bảo an toàn hoạt động của CTCK. Tiếp đó là sự kiểm tra, giám sát của các cơ quan có thẩm quyền như: sở giao dịch chứng khoán (SGDCK) và UBCK. Chức năng của công ty chứng khoán CTCK làm trung gian giao dịch chứng khoán giúp tiết kiệm chi phí giao dịch, chi phí tìm kiếm đối tác, chi phí soạn thảo và giám sát thực hiện hợp đồng mua bán. CTCK cung cấp một kênh đầu tư năng động với mức sinh lời kỳ vọng cao, sản phẩm đa dạng phù hợp với từng chiến lược đầu tư của khách hàng.
CTCK giúp tạo thanh khoản cho TTCK: TTCK là nơi giao dịch mua bán, chuyển nhượng, chuyển quyền sở hữu các loại chứng khoán. Thông qua CTCK làm trung gian, các loại chứng khoán có thể dễ dàng chuyển thành tiền mặt và ngược lại chuyển từ tiền mặt thành chứng khoán tạo ra tính thanh khoản cho thị trường. CTCK tạo ra một cơ chế dẫn vốn hiệu quả từ các nguồn vốn nhàn rỗi đến các doanh nghiệp thông qua các hoạt động tư vấn và bảo lãnh phát hành chứng khoán. Khi các doanh nghiệp phát hành chứng khoán (cổ phiếu, trái phiếu, quyền mua, chứng quyền…)và bán cho các nhà đầu tư thì số tiền họ thu được sẽ được đưa vào sản xuất kinh doanh góp phần mở rộng năng lực sản xuất.
CTCK góp phần ổn định thị trường trước tình trạng mất cân bằng cung cầu thường hay xảy ra trên TTCK. CTCK đóng vai trò nhà tạo lập thị trường có thể tự mình đặt ra mức giá mua, giá bán và số lượng chứng khoán giao dịch, họ sẵn sàng giao dịch chứng khoán trong danh mục với số lượng và mức giá đã yết nhằm bình ổn thị trường và tìm kiếm lợi nhuận. Tháng 6/2017, SGDCK Hà Nội (HNX) đã ban hành quy chế thành viên tạo lập thị trường nhằm nâng cao tính thanh khoản trên TTCK và tạo điều kiện cho các doanh nghiệp thu hút vốn đầu tư. Quy chế này có hiệu lực từ ngày 01/07/2017.
Cụ thể việc thực hiện tạo lập thị trường trên HNX sẽ được thực hiện đối với cổ phiếu niêm yết, cổ phiếu đăng ký giao dịch, chứng chỉ quỹ ETF và chứng khoán phái sinh. Các CTCK, ngân hàng giám sát, thành viên lập quỹ có thể đăng ký tham gia hoạt động tạo lập thị trường này. Các dịch vụ của công ty chứng khoán 1. Dịch vụ môi giới chứng khoán Môi giới chứng khoán là dịch vụ trong đó CTCK làm trung gian hoặc đại diện thay mặt khách hàng thực hiện giao dịch chứng khoán bao gồm cổ phiếu, trái phiếu, chứng chỉ quỹ… theo yêu cầu của khách hàng trên thị trường niêm yết hoặc thị trường phi tập trung OTC.
Thông qua dịch vụ môi giới chứng khoán CTCK sẽ cung cấp đến cho khách hàng thông tin tư vấn đầu tư và các sản phẩm, dịch vụ hỗ trợ giao dịch. Qua nhân viên môi giới, CTCK cung cấp cho khách hàng các báo cáo phân tích và khuyến nghị danh mục đầu tư. Hằng ngày, các nhân viên môi giới thực hiện tìm kiếm, tổng hợp các tin tức tài chính bao gồm cả tin tức tài chính quốc tế và trong nước, tin tức vĩ mô, tin tức thị trường và từng cổ phiếu. Qua quá trình thu thập và phân tích, nhân viên môi giới có được kiến thức để tư vấn cho khách hàng.
Thị trường càng phát triển, với số lượng cổ phiếu và sản phẩm tài chính gia tăng kèm theo đó là các thông tin công bố ngày càng phong phú đa dạng thì vai trò của người môi giới ngày càng được coi trọng. Dịch vụ tư vấn đầu tư Dịch vụ tư vấn đầu tư bao gồm: Tư vấn các kiến thức và quy định pháp luật về chứng khoán và TTCK. Tư vấn về triển vọng của TTCK và các nhóm ngành giúp khách hàng lựa chọn chiến lược đầu tư hợp lý. Đề xuất danh mục đầu tư và các chiến lược phòng ngừa rủi ro phù hợp với tiêu chí của khách hàng.