MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Việt Nam là một nước nông nghiệp với đa số dân số sống ở khu vực nông thôn và đại bộ phận làm nông nghiệp. Do vậy, để phát triển chúng ta phải lấy nông nghiệp làm nền tảng, phải bắt đầu từ nông nghiệp, phải thay đổi nền nông nghiệp lạc hậu, sản xuất manh mún sang một nền nông nghiệp tiên tiến, phải chuyển dịch cơ cấu kinh tế, đẩy mạnh phát triển công thương nghiệp. Cụ thể như: phát triển ngành nghề tiểu thủ công nghiệp, phát triển các ngành công nghiệp nhẹ, công nghiệp nặng, khai khoáng, sản xuất cây trồng, vật nuôi theo hướng hàng hoá, chuyên canh các vùng cây công nghiệp, trồng cây ăn quả, kinh tế trang trại, đánh bắt nuôi trồng thuỷ hải sản.
Quá khứ và hiện tại cho thấy chúng ta đang đi đúng hướng, mà nổi bật lên là nền nông nghiệp của chúng ta đang có những khởi sắc đáng kể: Hàng hóa xuất khẩu của nước ta chủ yếu là nông sản, chúng ta đứng tốp đầu về xuất khẩu lúa gạo, cà phê, hồ tiêu. Chính nông nghiệp đã giúp đất nước ta không bị ảnh hưởng nhiều trong thời kì khủng hoảng kinh tế vừa qua. Và một trong những thành phần tạo nên tác động to lớn của nền nông nghiệp đến sự phát triển của đất nước đó là mô hình trang trại. Mô hình trang trại hình thành và phát triển là một điều tất yếu của sự hội nhập, của nền kinh tế thị trường, của một nền nông nghiệp tiên tiến trên thế giới nói chung và ở nước ta nói riêng.
Mô hình trang trại ở nước ta đã tồn tại từ lâu, nhưng chỉ phát triển mạnh trong những năm gần đây. Có thể xem việc thực hiện Chỉ thị 100 của Ban Bí thư TW (khóa IV), nghị quyết X của Bộ Chính trị (khóa VI) về phát huy vai trò tự chủ của nền kinh tế hộ nông dân đã đặt nền móng cho sự ra đời của nền kinh tế trang trại với những thành tựu của công cuộc đổi mới. Sau n 2 Nghị quyết TW V khóa XII (năm 1993) quy định 5 quyền sử dụng đất, thì kinh tế trang trại phát triển khá nhanh và đa dạng. Mô hình trang trại phát triển bước đầu có hiệu quả góp phần chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp nông thôn.
Theo xu hướng tăng nhanh tỷ trọng sản xuất hàng hóa, tạo ra nhiều vùng sản xuất tập trung, tạo tiền đề cho công nghiệp chế biến nông sản. Phát triển kinh tế trang trại góp phần tăng tốc độ phủ xanh đất trống đồi núi trọc, khai thác thêm diện tích đất hoang hóa, cải thiện môi trường sinh thái. Đồng thời huy động được vốn đầu tư lớn trong dân để đầu tư cho phát triển nông - lâm - ngư nghiệp. Tuy nhiên, trong quá trình phát triển mô hình trang trại vẫn còn một số tồn tại cần giải quyết như: Một số trang trại hình thành còn mang tính tự phát, hoạt động sản xuất kinh doanh còn gặp khó khăn thiếu sự quan tâm của các cơ quan, tổ chức kinh tế nhà nước trong việc thực hiện các chính sách như: Tín dụng, đất đai, thị trường tiêu thụ sản phẩm, khuyến nông, ứng dụng các tiến bộ KHKT.
Các trang trại còn gặp khó khăn trong vấn đề bảo vệ tài nguyên môi trường, kỹ thuật, trình độ quản lý của các trang trại còn hạn chế. Phù Ninh là một huyện trung du miền núi phía Bắc, có nhiều điều kiện thuận lợi để hình thành và phát triển các mô hình trang trại như; đất đai rộng, lao động dồi dào. Đặc biệt được sự quan tâm của Đảng và Nhà nước cũng như chính quyền địa phương. Cùng với sự phát triển của loại hình kinh tế này trên cả nước, mô hình trang trại trên địa bàn huyện Phù Ninh cũng đã có những bước phát triển nhanh và mạnh.
Hiện nay, trên địa bàn huyện có nhiều mô hình trang trại, sau một thời gian hình thành và phát triển đã phát huy được kết quả bước đầu. Nhưng sự phát triển các mô hình trang trại trong huyện hiện nay còn gặp nhiều vấn đề khó khăn chưa được giải quyết như: trình độ quản lý, hiểu biết về khoa học kỹ thuật, thông tin thị trường, vốn. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của địa phương, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Điều tra mô hình kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Phù Ninh, tỉnh Phú Thọ”. Mục tiêu nghiên cứu 1.
Mục tiêu chung Góp phần hệ thống hoá lý luận và thực tiễn về kinh tế trang trại, điều tra, đánh giá thực trạng sản xuất kinh doanh một số mô hình trang trại trên địa bàn huyện Phù Ninh, từ đó đề xuất những biện pháp từng bước nâng cao hiệu quả kinh tế. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá thực trạng phát triển trang trại trên địa bàn nghiên cứu, bao gồm thực trạng về sản xuất trang trại, thị trường và nghiên cứu một số nội dung kinh tế. - Phân tích kết quả sản xuất của một số mô hình trang trại tiêu biểu. - Đề xuất một số định hướng và giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh phát triển kinh tế trang trại trên địa bàn huyện Phù Ninh - tỉnh Phú Thọ.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Giúp sinh viên củng cố lại kiến thức lý thuyết đã được học trên lớp. - Giúp sinh viên có phương pháp làm việc và nghiên cứu khoa học, tiếp thu thực tế để thấy rõ được những việc mà một cán bộ khuyến nông phải làm. - Bổ sung thêm kiến thức về các hoạt động khuyến nông cho sinh viên.
- Bổ sung thêm tài liệu cho khoa, trường, cán bộ khuyến nông và các cơ quan trong ngành. Ý nghĩa trong thực tiễn - Kết quả nghiên cứu đề tài sẽ góp một phần vào bản báo cáo điều tra, đánh giá mô hình trang trại và kinh tế trang trại trên địa bàn xã và huyện. Ngoài ra từ những phát hiện trong quá trình nghiên cứu, có thể cho địa phương nơi đây một cái nhìn tổng thể cũng như chi tiết hơn về hiện trạng phát triển mô hình trang trại và kinh tế trang trại qua đó phần nào giúp định hướng n 4 những kiến nghị lên cơ quan quản lí cấp trên kịp thời đưa ra những phương hướng chỉ đạo sát đúng nhằm mở rộng và phát triển mô hình trang trại và kinh tế trang trại trên địa bàn huyện. - Xác định được các yếu tố gây ảnh hưởng (thuận lợi và khó khăn) chủ yếu trong phát triển mô hình trang trại và kinh tế trang trại.
Góp phần thúc đẩy mở rộng, phát triển về mô hình trang trại và kinh tế trang trại trên địa bàn huyện. - Kết quả nghiên cứu của đề tài có thể làm tài liệu tham khảo cho sinh viên của các lớp, khóa sau. n 5 Phần II TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 2. Cơ sở lý luận của đề tài 2.
Khái niệm về trang trại và kinh tế trang trại Đến nay, đã có nhiều nhà khoa học nghiên cứu về vấn đề kinh tế trang trại. Ở mỗi vùng, mỗi khu vực các tác giả đều có những nhận xét, những quan điểm riêng về trang trại và KTTT. Họ nhìn nhận từ những góc độ khác nhau và nhận thức cũng rất khác nhau. Trước hết họ đã phân biệt giữa KTTT và kinh tế hộ nông dân, thấy được sự khác biệt giữa chúng.
Trên cơ sở đó họ đã có những khái niệm đầy đủ và đúng đắn về trang trại và KTTT. - Theo Lê Trọng “Kinh tế trang trại là hình thức tổ chức kinh tế cơ sở là doanh nghiệp trực tiếp tổ chức sản xuất ra nông sản hàng hoá dựa trên cơ sở hiệp tác và phân công lao động xã hội, được chủ trang trại đầu tư vốn, thuê mướn phần lớn hoặc hầu hết sức lao động và trang bị tư liệu sản xuất để hoạt động kinh doanh theo yêu cầu của nền kinh tế thị trường được Nhà nước bảo hộ theo luật định”. - Theo tác giả Trần Đức: “Kinh tế trang trại là một hình thức tổ chức sản xuất cơ sở trong nước có mục đích chủ yếu là sản xuất sản phẩm hàng hoá, tư liệu sản xuất thuộc quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng của một người chủ độc lập, sản xuất được tiến hành trên quy mô tập trung đủ lớn, với cách thức tổ chức, quản lý tiến bộ và trình độ kỹ thuật cao, hoạt động tự chủ và luôn gắn với thị trường” Nhận thức được vai trò của KTTT trong nền kinh tế đất nước. Nghị quyết của Chính phủ số 03/2000/NQ - CP ngày 02/02/2000 về KTTT đã chỉ rõ “Kinh tế trang trại là hình thức tổ chức sản xuất hàng hoá trong nông nghiệp, nông thôn, chủ yếu dựa vào hộ gia đình, nhằm mở rộng quy mô và nâng cao n 6 hiệu quả sản xuất trong lĩnh vực trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản, trồng rừng, gắn sản xuất với chế biến và tiêu thụ nông, lâm, thuỷ sản”.
* Đặc trưng của kinh tế trang trại - Trang trại là một cơ sở sản xuất - kinh doanh hàng hóa trong nông, lâm, ngư nghiệp. - Có nguồn gốc hình thành và phát triển từ kinh tế nông hộ nhưng ở vào giai đoạn có trình độ tổ chức quản lý sản xuất hàng hóa cao hơn. - Khai thác và sử dụng các nguồn lực kinh tế ở địa phương (đất đai, vốn, lao động, ứng dụng khoa học công nghệ). - Hoạt động sản xuất - kinh doanh luôn gắn liền với nền kinh tế thị trường.
- Nguồn gốc sở hữu của trang trại là thành phần kinh tế tư nhân là chủ yếu, song do sự tác động của kinh tế thị trường và xu thế hội nhập quốc tế nên nó ngày càng mở rộng ra nhiều hình thức sở hữu, từ một thành phần kinh tế đến nhiều thành phần kinh tế. Xuất phát từ những cơ sở thực tiễn trên, tôi đưa ra khái niệm về trang trại và kinh tế trang trại như sau: Trang trại là một tổ chức kinh tế cơ sở lấy hoạt động sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp làm mục đích sản xuất kinh doanh chính, trong đó có kết hợp thêm ngành nghề, dịch vụ phụ trợ phi nông nghiệp của các thành phần kinh tế khác nhau trong nông thôn, được hình thành chủ yếu trên cơ sở kinh doanh nông hộ, có quy mô sản xuất, thu nhập, giá trị và tỷ suất hàng hóa cao vượt trội kinh tế nông hộ, có năng lực tổ chức quản lý và ứng dụng cá tiến bộ khoa học công nghệ mới vào hoạt động sản xuất kinh doanh mang lại hiệu quả kinh tế cao, hoạt động tự chủ và luôn gắn với thị trường.