CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LẬP KẾ HOẠCH HOẠT ĐỘNG CHUYÊN MÔN Ở CÁC TRƯỜNG MẦM NON 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Trong lĩnh vực xây dựng, bồi dưỡng và phát triển đội ngũ giáo viên, nhà giáo dục học V. Xukhômlinxki đã từng yêu cầu: “Phải bồi dưỡng ĐNGV, phát huy được tính sáng tạo trong lao động của họ và tạo ra khả năng ngày càng hoàn thiện tay nghề sư phạm, phải biết lựa chọn giáo viên bằng nhiều nguồn khác nhau và bồi dưỡng họ trở thành những giáo viên tốt theo tiêu chuẩn nhất định, bằng các biện pháp khác nhau” [43, tr.
Tác giả này cho rằng phải bồi dưỡng cả về chuyên môn nghiệp vụ, lẫn phẩm chất đạo đức cho đội ngũ giáo viên. Ông rất đề cao tầm quan trọng của việc tổ chức hội thảo chuyên môn, qua đó giáo viên có điều kiện trao đổi những kinh nghiệm về chuyên môn nghiệp vụ để nâng cao trình độ của mình. Viết về năng lực chuyên môn của giáo viên tác giả Liakopoulou [44, tr160) đã đưa ra khái niệm năng lực chuyên môn và phân loại “Năng lực chuyên môn của giáo viên” bao gồm các thành tố sau đây: “1) Tính cách, thái độ và niềm tin; 2) Kỹ năng sư phạm và kiến thức sư phạm (Kiến thức môn học, Kiến thức và hiểu biết về người học, phương pháp giảng dạy, Kiến thức về chương trình giảng dạy); 3) Hiểu biết về bối cảnh xã hội; 4) Hiểu biết về bản thân và về khoa học nói chung”. Qua đó, tác giả cũng đã liệt kê những thành tố tạo thành cấu trúc năng lực chuyên môn của giáo viên, theo thời gian sự pháp triển đổi mới không ngừng của giáo dục, vì vậy, việc đào tạo, đào tạo lại đội ngũ giáo viên góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, là việc làm cần thiết hơn bao giờ hết.
7 Dự án Việt - Bỉ (hỗ trợ học từ xa), tác giả Michei Develay trong cuốn “Một số vấn đề về đào tạo giáo viên” đã nhấn mạnh việc đào tạo giáo viên bao gồm nhiều vấn đề như: quan niệm, nội dung, phương thức đào tạo, tính chất và bản sắc nghề nghiệp…”[45, tr. Qua đó, tác giả đã bổ sung, làm phong phú thêm vào một số vấn đề lý luận về hoạt động bồi dưỡng đội ngũ giáo viên. Tác giả Fiedeich Wiliam Taylor (1856-1915); Henri Fayol (1841-1925) và Max Weber (1864-1920) chia sẻ quan điểm: “Quản lý là khoa học đồng thời là nghệ thuật thúc đẩy của xã hội. Trong bất cứ lĩnh vực nào của xã hội thì quản lý luôn giữ vai trò trong việc điều hành và phát triển.
Trong lĩnh vực GD&ĐT, quản lý là nhân tố giữ vai trò then chốt trong việc đảm bảo nâng cao chất lượng giáo dục” [33, tr. Các tác giả cũng đã khẳng định vai trò, tầm quan trọng của quản lý, là mấu chốt thực hiện các chức năng quản lý, dự vào đó góp phần thúc đẩy sự phát triển và nâng cao chất lượng giáo dục. Hai tác giả Gabršček, Roeders chỉ ra tầm quan trọng của việc lấy ý kiến phản hồi của giáo viên về chương trình bồi dưỡng, hình thức và PPBD và cho rằng cần phải tiến hành các đánh giá này một cách có hệ thống [37, tr67]. Dutto, Gabršček, Roeders đều cho rằng nhiệm vụ của các nhà quản lý giáo dục là phải tìm ra các giải pháp BDGV có hiệu quả, tìm ra các sáng kiến mới và giải pháp mới.
Bản thân họ cũng phải nâng cao kĩ năng quản lý để quản lý và tổ chức tốt quá trình bồi dưỡng [37, tr91]. Các tác giả cũng đã chỉ ra trong quá trình bồi dưỡng rất cần thiết việc lấy ý kiến phản hồi từ đội ngũ được tham gia quá trình bồi dưỡng, từ đó, phân tích sự cần thiết, mức độ phù hợp về các nội dung, phương pháp, hình thức bồi dưỡng, là kênh thông tin để làm căn cứ để có những thay đổi trong kế hoạch bồi dưỡng đội ngũ giáo viên, phù hợp với những yêu cầu mới đã và đang đặt ra cho giáo dục. Như vậy, thông qua các nghiên cứu đã đề cập và phân tích trên, chung quy lại thì các nhà nghiên cứu đã chỉ ra rằng, cần thiết lập qui trình BDGV: 8 bắt đầu từ đánh giá nhu cầu, phân loại giáo viên, xác định nội dung, PPBD, lên kế hoạch, tổ chức và đánh giá kết quả bồi dưỡng. Tóm lại, để quản lý công tác BDGV có hiệu quả các nhà quản lý giáo dục cần: (1) Hiểu được bản chất của công tác bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên và các yêu cầu của công tác này, đặc biệt là các yêu cầu phát triển giáo viên trong thế kỉ 21.
(2) Thiết lập được qui trình bồi dưỡng từ đánh giá nhu cầu đến xây dựng chương trình, tổ chức và đánh giá ảnh hưởng của công tác bồi dưỡng. (3) Vận dụng các chức năng quản lý trong quá trình bồi dưỡng: lập kế hoạch dài hạn từ cấp trung ương đến địa phương, các trường học và cá nhân các giáo viên; từ kế hoạch dài hạn, cụ thể hóa thành kế hoạch bồi dưỡng hàng năm; tổ chức đa dạng các loại hình bồi dưỡng, chú trọng các hình thức, nội dung bồi dưỡng của thế kỉ 21; thực hiện bồi dưỡng theo nhu cầu và có đánh giá hiệu quả bồi dưỡng bằng các hình thức khác nhau đối với giáo viên, với chương trình bồi dưỡng, tìm ra các điểm mạnh, điểm yếu để cải tiến công tác bồi dưỡng. (4) Xác định nguồn kinh phí cho công tác bồi dưỡng, da dạng hóa nguồn kinh phí và chính phủ trung ương vẫn là người đóng vai trò chính cung cấp kinh phí cho công tác bồi dưỡng. (5) Sử dụng công nghệ để tiện ích hóa việc phát triển chuyên môn cho giáo viên, đặc biệt là cung cấp các chương trình truyền hình vệ tinh, các video dạy học thực tiễn, cho giáo viên thực hành các kĩ năng dạy học.
(6) Đối với giáo viên các vùng hẻo lánh cần thiết lập các mạng lưới giáo viên, các hiệp hội phát triển nghề nghiệp giáo viên và các hình thức tư vấn đồng nghiệp, các chương trình truyền hình và video clip. 9 (7) BDGV cần vận dụng các đặc điểm học tập của người lớn, chú ý các hoạt động thực hành và hình thành hoặc rèn luyện các kĩ năng dạy học cho họ. Như vậy, vấn đề lập kế hoạch hoạt động chuyên môn cho giáo viên được các nhà khoa học giáo dục rất quan tâm và ngày càng được thực tế khẳng định hoạt động này rất cần thiết. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, phát triển chuyên môn, nâng cao năng lực cho ĐNGV là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục.
Người hiệu trưởng đóng vai trò quan trọng trong việc lãnh đạo và quản lý hoạt động chuyên môn trong nhà trường. Những nghiên cứu ở Việt Nam Giáo dục là con đường đặc trưng, cơ bản để con người tồn tại và phát triển, là nơi giữ gìn, truyền thụ và phát huy hệ thống giá trị chung của con người, hệ thống giá trị truyền thống của quốc gia, dân tộc. Ở nước ta, ngay sau khi nước ta giành độc lập, Hồ Chủ tịch đã đặc biệt quan tâm chỉ đạo việc xây dựng đội ngũ giáo viên phục vụ cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Những quan điểm, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về giáo dục đã định hướng cho vấn đề lập kế hoạch hoạt động chuyên môn hay bồi dưỡng, huấn luyện đội ngũ giáo viên mới: “Không có giáo dục, không có cán bộ thì không nói gì đến kinh tế - văn hóa” [29, tr67].
Bằng nhiều bài viết, bài nói chuyện về vấn đề giáo dục, Bác thường xuyên động viên đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý ở tất cả các bậc học nỗ lực phấn đấu vươn lên hoàn thành xuất sắc trọng trách nặng nề và vẻ vang mà xã hội giao phó: “Chăm lo dạy dỗ con em của nhân dân thành người công dân tốt, người lao động tốt, người chiến sĩ tốt, người cán bộ tốt của nước nhà”[29, tr68]. Qua đó, Bác đã khẳng định vai trò của việc giáo dục và đào tạo đội ngũ cán bộ, bồi dưỡng cán bộ là tiên quyết, quyết định chất lượng hiệu quả công việc, nhằm 10 bổ sung tăng cường tri thức khoa học giáo dục, áp dụng những kiến thực khoa học vào thực tiễn. Việc nâng cao trình độ văn hóa chung, trình độ sư phạm cho đội ngũ giáo viên nước ta là việc làm chiến lược, có ý nghĩa thế giới và khu vực. Để có đội ngũ giáo viên ngang tầm với thế giới và khu vực, việc đào tạo lại đội ngũ giáo viên nước ta đòi hỏi một khoảng thời gian hàng thập kỉ, một sự nỗ lực lớn của Nhà nước và của từng cá nhân.
Để dạy được các kiến thức mới, vận dụng phương pháp dạy học phát huy năng lực tự học, tự nghiên cứu của lớp trẻ, nếu mỗi giáo viên không vượt lên chính mình, giữ thói quen dạy học cũ, lạc hậu thì bản thân giáo viên và toàn thể đội ngũ không thể đáp ứng yêu cầu chương trình giáo dục phổ thông 2018. Có nhiều hình thức bồi dưỡng giáo viên trong đó bồi dưỡng giáo viên dạy chương trình mới chỉ là một hình thức đang nổi lên, sôi động trong những năm học trước mắt, khi toàn ngành đang phấn đấu thực hiện Nghị quyết 40 của Quốc hội, Chỉ thị 14 của Thủ tướng chính phủ. Ngoài ra, trong những năm gần đây, một số luận văn đã nghiên cứu về vấn đề quản lý giáo viên như: - “Một số giải pháp quản lý phát triển đội ngũ giáo viên mầm non trên địa bàn huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh” của tác giả Vũ Đức Đạm [23]. Qua đó, công trình đã làm phong phú cơ sở lý luận về quản lý phát triển đội ngũ GVMN, căn cứ vào thực trạng quản lý phát triển đội ngũ của huyện Từ Sơn, tỉnh Bắc Ninh, tác giả đã đề xuất được các giải pháp quản lý phát triển đội ngũ GVMN.
- “Quản lý của Hiệu trưởng nhằm nâng cao năng lực sư phạm cho giáo viên mầm non tại Thái Nguyên” của tác giả Lưu Thị Kim Phượng [38]. Tác giả cũng đã chỉ ra việc nâng cao năng lực sư phạm cho giáo viên mầm non là cần thiết, thông qua công tác bồi dưỡng người Hiệu trưởng có vao trò quan 11 trọng, quyết định chất lượng đội ngũ giáo viên, cũng như quyết định chất lượng giáo dục mầm non trên địa bàn.