CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG BÁN LẺ TẠI NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. TỔNG QUAN VỀ NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm về ngân hàng Thương mại Trong nền kinh tế hàng hóa, có nhiều doanh nghiệp, nhiều đơn vị tổ chức kinh tế hoạt động kinh doanh trong nhiều ngành, nghề, nhiều lĩnh vực khác nhau. Có ngành tạo ra sản phẩm hàng hóa cho xã hội như nông nghiệp, công nghiệp …, có ngành chỉ làm nhiệm vụ lưu thông phân phối, lại có ngành chỉ thuần túy cung cấp dịch vụ như vận tải, bưu chính viễn thông, ngân hàng… Trong đó các ngân hàng thương mại (NHTM) hoạt động trong lĩnh vực kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng.
Tất cả đều góp phần thúc đẩy nền kinh tế - xã hội phát triển. Vậy ngân hàng thương mại là gì? Ngân hàng Thương mại là loại ngân hàng giao dịch trực tiếp với các loại hình doanh nghiệp, tổ chức đoàn thể xã hội và cá nhân, bằng việc huy động vốn dưới hình thức nhận tiền gửi hoạt kỳ, tiền gửi định kỳ, tiền phát hành kỳ phiếu, trái phiếu, đồng thời sử dụng số tiền huy động được để cho vay, chiết khấu, cung cấp các phương tiện thanh toán và cung ứng dịch vụ ngân hàng cho các đối tượng là khách hàng trong nền kinh tế. Luật số 47/2010/QH12 Luật các Tổ chức Tín dụng Việt Nam định nghĩa: “Ngân hàng thương mại là loại hình ngân hàng được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của luật này, nhằm mục tiêu lợi nhuận” (Khoản 4, Điều 4). Trong đó hoạt động ngân hàng là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng, bao gồm: Huy động vốn dưới mọi hình thức; Cho vay ngắn hạn, trung hạn, dài hạn; Chiết khấu chứng từ có giá; Bao thanh toán; Cho thuê tài chính; Thấu chi; Cho vay trả góp; Cho vay tiêu dùng; và cung cấp mọi dịch vụ ngân hàng khác.
Dương Văn Sỹ: CH 2011-2013 17 Khoa Kinh tế & Quản lý Luận văn Thạc sỹ Quản Trị Kinh Doanh Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội Ngân hàng thương mại là loại ngân hàng có số lượng lớn và rất phổ biến trong nền kinh tế. Sự có mặt của ngân hàng thương mại trong hầu hết các mặt hoạt động của nền kinh tế xã hội đã minh chứng rằng: Ở đâu có một hệ thống ngân hàng thương mại phát triển, thì ở đó sẽ có sự phát triển với tốc độ cao của nền kinh tế - xã hội. Như vậy có thể nói rằng ngân hàng thương mại là một định chế tài chính trung gian quan trọng vào loại bậc nhất trong nền kinh tế thị trường. Nhờ hệ thống định chế tài chính trung gian này mà các nguồn tiền nhàn rỗi nằm rải rác trong xã hội sẽ được huy động, tập trung lại, đồng thời sử dụng số vốn đó để cấp tín dụng cho các tổ chức kinh tế, cá nhân để phục vụ phát triển kinh tế - xã hội.
Căn cứ vào hình thức sở hữu vốn mà ở Việt Nam ngân hàng thương mại được phân thành: - Ngân hàng thương mại quốc doanh (hay còn gọi là Ngân hàng Thương mại Nhà nước): Là các ngân hàng kinh doanh bằng vốn cấp phát của ngân sách Nhà nước. - Ngân hàng thương mại cổ phần: Là những ngân hàng hoạt động như công ty cổ phần, nguồn vốn ban đầu do các cổ đông đóng góp. - Ngân hàng thương mại liên doanh: Có vốn góp bởi một bên là ngân hàng Việt Nam và bên còn lại là ngân hàng nước ngoài, có trụ sở đặt tại Việt Nam và hoạt động theo pháp luật Việt Nam. - Chi nhánh ngân hàng thương mại nước ngoài: Là ngân hàng được thành lập theo vốn và luật pháp nước ngoài, được phép mở chi nhánh tại Việt Nam và chi nhánh này hoạt động theo luật pháp Việt Nam.
- Ngân hàng 100% vốn nước ngoài: Là ngân hàng thành lập bằng 100% vốn của nước ngoài và hoạt động theo luật pháp Việt Nam. Dạng ngân hàng này có tư cách pháp nhân, có quyền lập hội sở, mở rộng chi nhánh và có đầy đủ các quyền lợi và nghĩa vụ như các Ngân hàng thương mại trong nước theo luật pháp Việt Nam 1. Bản chất của ngân hàng thương mại Ngân hàng thương mại là một loại hình doanh nghiệp và là một đơn vị kinh tế: Dương Văn Sỹ: CH 2011-2013 18 Khoa Kinh tế & Quản lý Luận văn Thạc sỹ Quản Trị Kinh Doanh Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội Nghĩa là ngân hàng thương mại hoạt động trong một ngành kinh tế, có cơ cấu, tổ chức bộ máy như một doanh nghiệp bình đẳng trong quan hệ kinh tế với các doanh nghiệp khác, phải tự chủ về kinh tế, và phải có nghĩa vụ đóng thuế cho Nhà nước. Hoạt động của ngân hàng thương mại là hoạt động kinh doanh: Nghĩa là phải có vốn tự có, phải tự chủ về tài chính, đặc biệt hoạt động kinh doanh cần đạt mục tiêu tài chính cuối cùng là lợi nhuận.
Tuy nhiên việc tìm kiếm lợi nhuận phải chính đáng trên cơ sở chấp hành luật pháp của Nhà nước. Hoạt động kinh doanh của ngân hàng thương mại là hoạt động kinh doanh tiền tệ và dịch vụ ngân hàng. Hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam 1. Ngân hàng Thương mại nhà nước: Có tổng cộng 05 Ngân hàng, bao gồm - NH TMCP Ngoại Thương Việt Nam (VCB - Joint Stock Commercial Bank for Foreign Trade of Vietnam) - NH TMCP Công Thương Việt Nam (Vietinbank - Vietnam Bank for Industry and Trade) - NH TMCP Đầu Tư và Phát triển Việt Nam (BIDV - Joint Stock Commercial Bank for Investment and Development of Vietnam) - NH Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam (Agribank - Vietnam Bank for Agriculture and Rural Development) - Ngân hàng Phát triển Nhà Đồng Bằng Sông Cửu Long (MHB - Housing Bank of Mekong Delta) 1.
Ngân hàng thương mại cổ phần: Có tổng cộng 35 ngân hàng, bao gồm - NH TMCP Nhà Hà Nội (HABUBANK – HBB) - NH TMCP Hàng Hải (The Maritime Commercial Joint Stock Bank) - NH TMCP Sài Gòn Thương Tín (Sacombank) - NH TMCP Đông Á (EAB - DONG A Commercial Joint Stock Bank) - NH TMCP Xuất Nhập Khẩu (Eximbank - Viet nam Commercial Joint Stock) - NH TMCP Nam Á ( NAMA BANK - Nam A Commercial Joint Stock Bank) - NH TMCP Á Châu (ACB - Asia Commercial Joint Stock Bank) Dương Văn Sỹ: CH 2011-2013 19 Khoa Kinh tế & Quản lý Luận văn Thạc sỹ Quản Trị Kinh Doanh Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội - NH TMCP Sài gòn công thương (Saigon bank for Industry & Trade) - NH TMCP Việt Nam Thịnh vượng (VPBank) - NH TMCP Kỹ thương (TECHCOMBANK) - NH TMCP Quân đội (MB - Military Commercial Joint Stock Bank) - NH TMCP Bắc Á (BACA Commercial Joint Stock Bank) - NH TMCP Quốc Tế (VIB - Vietnam International CJS Bank) - NH TMCP Đông Nam Á (SeAbank - Sotheast Asia CJS Bank) - NH TMCP TP. Ngân hàng thương mại liên doanh Dương Văn Sỹ: CH 2011-2013 20 Khoa Kinh tế & Quản lý Luận văn Thạc sỹ Quản Trị Kinh Doanh Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội - VID PUBLIC BANK - INDOVINA BANK LIMITTED - VIỆT THÁI VINASIAM BANK - VIỆT NGA Vietnam-Russia Joint Venture Bank 1. Chi nhánh ngân hàng thương mại nước ngoài Hiện Việt Nam đang có 50 chi nhánh ngân hàng thương mại nước ngoài được đặt chủ yếu tại Hà Nội và Tp HCM. Ngân hàng 100% vốn nước ngoài - HSBC - Standard Chartered - ShinhanVietnam - ANZ - Hong Leong 1.
TỔNG QUAN VỀ DỊCH VỤ NGÂN HÀNG BÁN LẺ 1. Khái niệm ngân hàng bán lẻ Theo khái niệm của Tổ chức Thương mại thế giới (World Trade Organization - WTO), NHBL là nơi khách hàng cá nhân có thể đến giao dịch tại những điểm giao dịch của ngân hàng để thực hiện các dịch vụ như: Gửi tiết kiệm, kiểm tra tài khoản, thế chấp vay vốn, thẻ tín dụng, thẻ ghi nợ và các dịch vụ khách đi kèm. Các chuyên gia kinh tế của Học viện Công nghệ Châu Á – AIT cho rằng NHBL là ngân hàng cung ứng sản phẩm, dịch vụ ngân hàng đến từng cá nhân riêng lẻ thông qua mạng lưới chi nhánh. Khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm và dịch vụ ngân hàng thông qua các phương tiện điện tử viễn thông và công nghệ thông tin.
Từ điển giải nghĩa Tài chính – Đầu tư – Kế toán Anh Việt, Nhà xuất bản khoa học và kinh tế năm 1999 định nghĩa dịch vụ NHBL là các dịch vụ ngân hàng được thực hiện với khách hàng là công chúng, thường có quy mô nhỏ và thông qua các chi nhánh nhằm đối lập với dịch vụ NHBB là dịch vụ dành cho các định chế tài chính và những dịch vụ ngân hàng được cung cấp với số lượng lớn. Dương Văn Sỹ: CH 2011-2013 21 Khoa Kinh tế & Quản lý Luận văn Thạc sỹ Quản Trị Kinh Doanh Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội Tóm lại, ta có thể rút ra một số khái niệm tổng hợp như sau: NHBL là ngân hàng cung ứng các sản phẩm dịch vụ ngân hàng cho các đối tượng chủ yếu là cá nhân, hộ gia đình và doanh nghiệp SME siêu nhỏ thông qua mạng lưới chi nhánh hoặc việc các khách hàng có thể tiếp cận trực tiếp với sản phẩm dịch vụ ngân hàng thông qua phương tiện thông tin, điện tử viễn thông. Trong hoạt động NHBL có 3 vấn đề mà các ngân hàng cần quan tâm: - Xây dựng kênh phân phối là mối quan tâm lớn của dịch vụ NHBL, mà đặc trưng là hệ thống công nghệ thông qua các phương tiện, kênh phân phối. Các NHTM lớn trên thế giới đang thử nghiệm các kỹ năng phân phối đa kênh (multi chanel distribution skills) trong triển khai dịch vụ NHBL.
- Xác định khách hàng và nhu cầu khách hàng thông qua việc tìm hiểu khe hở thị trường, từ đó xây dựng mối liên kết và cơ chế tạo thuận lợi cho giao dịch tài chính. Việc tìm tòi những thị trường chưa khai phá là điều quan trọng, bao gồm khách hàng, loại sản phẩm mà họ cần và kênh phân phối. Vì vậy, với những thị trường mới nổi hoặc đang phát triển, khi mà người dân chưa làm quen nhiều với các DVNH thì tiềm năng của thị trường NHBL là vô cùng lớn. - Kết hợp thương mại và tài chính, các hoạt động tài chính với nhau trong mối liên hệ chung, chú trọng vào các mối liên kết mới như bancassurance, ngân hàng – chứng khoán… 1.
Các loại dịch vụ ngân hàng bán lẻ Dịch vụ NHBL được chia làm hai loại: Dịch vụ NHBL truyền thống và hiện đại.
