Luận văn thạc sĩ khoa học nghiên cứu thực trạng sản xuất và đề xuất một số định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái tại đô thị đà nẵng

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu nghiên cứu thực trạng sản xuất và đề xuất một số định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái tại đô, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Trường học: Trường Đại Học Đà Nẵng
• Chuyên ngành: Nông Nghiệp
• Đề tài: Luận Văn Thạc Sĩ Khoa Học Nghiên Cứu Thực Trạng Sản Xuất Và Đề Xuất Một Số Định Hướng Phát Triển Nông Nghiệp Sinh Thái Tại Đô Thị Đà Nẵng
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Địa điểm: Đà Nẵng

Mục lục chi tiết

• Trang phụ bìa
• Lời cam đoan
• Lời cảm ơn
• Danh mục chữ viết tắt
• Danh mục bảng biểu
• Danh mục hình ảnh
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu đề tài
• Ý nghĩa của đề tài
• Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về nông nghiệp đô thị và nông nghiệp sinh thái
• 1.1.1. Khái niệm về nông nghiệp đô thị và nông nghiệp sinh thái
• 1.1.2. Tình hình phát triển của nông nghiệp đô thị trên TG và VN
• 1.1.2.1. Trên thế giới
• 1.1.2.2. Ở Việt Nam
• 1.1.3. Các kiểu nông nghiệp trong đô thị
• 1.1.4. Vai trò của nông nghiệp đô thị trong quá trình đô thị hóa
• 1.2. Điều kiện tự nhiên – kinh tế - xã hội thành phố Đà Nẵng
• 1.2.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.2.1.1. Điều kiện đất đai
• 1.2.1.2. Điều kiện khí hậu, thời tiết
• 1.2.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.3. Chủ trương của TP Đà Nẵng về phát triển NN và xây dựng TP Môi trường
• 1.3.1. Chủ trương trong chương trình Tam nông của thành phố ĐN
• 1.3.2. Chủ trương trong đề án thành lập thành phố môi trường
• 1.3.3. Định hướng quy hoạch của thành phố
• 2. CHƯƠNG 2: PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Thực trạng sản xuất nông nghiệp khu vực nội đô TP Đà Nẵng
• 3.1.1. Các loại hình nông nghiệp ở nội đô thành phố Đà Nẵng
• 3.1.2. Đánh giá về điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của các mô hình nông nghiệp trong khu vực nội đô TP Đà Nẵng
• 3.1.2.1. Mô hình trồng rau sạch theo tiêu chuẩn VietGAP
• 3.1.2.2. Mô hình sản xuất nấm
• 3.1.2.3. Mô hình trồng rau mầm
• 3.1.2.4. Mô hình nuôi trồng hoa, cây cảnh
• 3.2. Định hướng phát triển NNSTĐT ở TP Đà Nẵng
• 3.2.1. Một số tiêu chí về NNSTĐT phù hợp với điều kiện TP Đà Nẵng
• 3.2.2. Một số định hướng phát triển các mô hình NNSTĐT ở TP Đà Nẵng
• 3.2.2.1. Mô hình nông nghiệp công nghệ cao (Hi-Agriculture)
• 3.2.2.2. Mô hình sản xuất nấm và trồng hoa thương phẩm quy mô HTX và hộ gia đình
• 3.2.2.3. Mô hình dịch vụ sinh vật cảnh
• 3.2.2.4. Mô hình nông nghiệp sinh thái đô thị tại các khu đất trống, công cộng và hộ gia đình
• 3.3. Đề xuất một số định hướng phát triển NNSTĐT ở TP Đà Nẵng
• 3.3.1. Chính sách về đất đai đối với mô hình nông nghiệp công nghệ cao
• 3.3.2. Chính sách về hỗ trợ phát triển khoa học công nghệ
• 3.3.3. Chính sách về thị trường và truyền thông
• 3.3.4. Chính sách về tài chính
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan nông nghiệp sinh thái tại đô thị Đà Nẵng 2024

Trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, thành phố Đà Nẵng đang đối mặt với nhiều thách thức về an ninh lương thực, môi trường và an sinh xã hội. Luận văn thạc sĩ khoa học của tác giả Phạm Nam Sơn đã đi sâu nghiên cứu thực trạng và đề xuất hướng đi mới, khẳng định phát triển nông nghiệp sinh thái tại đô thị Đà Nẵng là giải pháp chiến lược. Hướng tiếp cận này không chỉ giải quyết bài toán cung cấp thực phẩm sạch tại chỗ mà còn góp phần hiện thực hóa chủ trương xây dựng Đà Nẵng trở thành “Thành phố Môi trường”. Nông nghiệp sinh thái đô thị (NNSTĐT) được định nghĩa là quá trình sản xuất các sản phẩm nông nghiệp phù hợp với điều kiện tự nhiên, đảm bảo cân bằng sinh thái và nâng cao chất lượng môi trường ngay trong lòng đô thị. Đây là xu hướng đã được nhiều quốc gia trên thế giới như Cuba, Trung Quốc áp dụng thành công. Tại Việt Nam, các thành phố lớn như Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh cũng đang chuyển dịch mạnh mẽ sang nông nghiệp công nghệ cao, sản xuất sản phẩm sạch, cho thấy tiềm năng to lớn của nông nghiệp đô thị tại Đà Nẵng. Việc nghiên cứu và áp dụng các mô hình phù hợp sẽ giúp thành phố giải quyết việc làm cho lao động mất đất nông nghiệp, cải thiện cảnh quan, giảm ô nhiễm và nâng cao chất lượng sống cho người dân.

1.1. Khái niệm và vai trò của nông nghiệp đô thị bền vững

Theo định nghĩa từ các tổ chức quốc tế như UNDP và FAO, nông nghiệp đô thị là hoạt động sản xuất cây trồng, vật nuôi trong và xung quanh khu vực thành phố. Mô hình này thường áp dụng các phương pháp thâm canh, tái chế dinh dưỡng và hạn chế sử dụng hóa chất độc hại. Vai trò của nó trong quá trình đô thị hóa là vô cùng quan trọng: góp phần cung ứng thực phẩm tươi sống tại chỗ, tạo việc làm và thu nhập cho người dân, quản lý tài nguyên bền vững, giảm ô nhiễm và tạo cảnh quan đô thị. Đối với Đà Nẵng, một thành phố đang trong giai đoạn phát triển nhanh, nông nghiệp đô thị giúp giải quyết các vấn đề nảy sinh từ việc thu hẹp đất sản xuất, gia tăng dân số và nhu cầu thực phẩm ngày càng cao. Nó được xem là một động lực nội tại quan trọng cho sự phát triển bền vững của thành phố.

1.2. Tầm quan trọng của nông nghiệp sinh thái trong bối cảnh mới

Nông nghiệp sinh thái là một bước tiến cao hơn, không chỉ sản xuất mà còn chú trọng bảo tồn đất, nước, đa dạng sinh học và cảnh quan tự nhiên. Nó kế thừa kinh nghiệm canh tác truyền thống và kết hợp với các giải pháp khoa học hiện đại để tạo ra một hệ thống bền vững. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và các vấn đề về vệ sinh an toàn thực phẩm ngày càng nhức nhối, việc phát triển nông nghiệp sinh thái tại đô thị Đà Nẵng trở nên cấp thiết. Chủ trương xây dựng “Thành phố Môi trường” của Đà Nẵng đặt ra yêu cầu phải có một nền nông nghiệp sạch, an toàn và thân thiện. Nông nghiệp sinh thái chính là chìa khóa để đạt được mục tiêu này, đảm bảo các sản phẩm làm ra không gây hại cho sức khỏe con người và không làm suy thoái môi trường.

II. Phân tích thực trạng sản xuất nông nghiệp tại Đà Nẵng

Quá trình đô thị hóa đã tác động sâu sắc đến thực trạng sản xuất nông nghiệp tại Đà Nẵng. Luận văn chỉ ra rằng diện tích đất sản xuất nông nghiệp đã giảm đáng kể trong những năm qua, từ 12.858,4 hecta năm 2000 xuống còn 7.362,05 hecta năm 2012. Sự thu hẹp này tập trung chủ yếu ở các quận nội đô như Cẩm Lệ, Sơn Trà, Ngũ Hành Sơn, Liên Chiểu, Hải Châu và Thanh Khê. Điều này dẫn đến sự chuyển dịch cơ cấu lao động, với số người làm nông nghiệp giảm từ 59.707 người (2000) xuống còn 27.500 người (2012). Mặc dù đối mặt với nhiều khó khăn, hoạt động nông nghiệp nội đô vẫn tồn tại dưới nhiều hình thức đa dạng, đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp một phần thực phẩm cho thành phố. Tuy nhiên, các mô hình nông nghiệp hiện hữu còn mang tính nhỏ lẻ, manh mún, tự phát và chưa được đầu tư đúng mức. Hầu hết sản xuất vẫn phụ thuộc vào thời tiết, thiếu quy hoạch đồng bộ, dẫn đến sản phẩm chưa mang tính hàng hóa cao, khó đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng về nông sản sạch. Đây là thách thức lớn cho việc phát triển nông nghiệp sinh thái tại đô thị Đà Nẵng.

2.1. Tác động của đô thị hóa lên quy hoạch đất nông nghiệp

Số liệu từ Niên giám thống kê thành phố cho thấy một bức tranh rõ nét về sự thu hẹp đất nông nghiệp. Đất sản xuất nông nghiệp, đất nuôi trồng thủy sản đều giảm mạnh để nhường chỗ cho các dự án phát triển cơ sở hạ tầng và khu đô thị. Dự báo quy hoạch đất nông nghiệp đến năm 2020 cho thấy xu hướng này sẽ tiếp tục, đặc biệt là đất trồng lúa trong nội thành sẽ không còn. Sự thay đổi này buộc ngành nông nghiệp thành phố phải tìm ra hướng đi mới, chuyển từ sản xuất theo chiều rộng sang chiều sâu, tập trung vào các mô hình không cần nhiều diện tích nhưng mang lại giá trị kinh tế cao, phù hợp với không gian đô thị chật hẹp. Đây là tiền đề bắt buộc cho sự ra đời của các mô hình nông nghiệp sinh thái đô thị.

2.2. Các loại hình sản xuất nông nghiệp nội đô phổ biến

Nghiên cứu đã thống kê được 6 loại hình nông nghiệp chủ yếu tại các quận nội đô Đà Nẵng tính đến năm 2012. Các loại hình này bao gồm: trồng rau mầm (0,32 ha), sản xuất rau quả (4,3 ha), sản xuất nấm, trồng hoa và cây cảnh (1,6 ha), nuôi trồng thủy sản (51,55 ha) và kinh doanh sinh vật cảnh. Các hoạt động này phân bố rải rác ở các quận, trong đó quận Cẩm Lệ và quận Sơn Trà nổi lên với các mô hình sản xuất rau và nấm. Sự đa dạng về loại hình cho thấy tiềm năng thích ứng của nông nghiệp trong môi trường đô thị, tuy nhiên quy mô sản xuất còn rất nhỏ, chủ yếu phục vụ nhu cầu tại chỗ hoặc các chợ dân sinh lân cận.

III. Đánh giá mô hình trồng rau VietGAP sản xuất nấm tại chỗ

Để có cái nhìn sâu hơn về tiềm năng và thách thức, luận văn đã tiến hành phân tích SWOT (Điểm mạnh - Điểm yếu - Cơ hội - Thách thức) hai mô hình tiêu biểu là trồng rau sạch theo tiêu chuẩn VietGAP tại La Hường (quận Cẩm Lệ) và sản xuất nấm tại phường Mân Thái (quận Sơn Trà). Kết quả cho thấy cả hai mô hình đều có những ưu điểm vượt trội phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái tại đô thị Đà Nẵng. Mô hình trồng rau VietGAP đảm bảo sản phẩm an toàn, có giá trị cao và bảo vệ môi trường đất, nước. Trong khi đó, mô hình sản xuất nấm tận dụng được phế phẩm nông nghiệp, không cần nhiều diện tích và mang lại thu nhập ổn định. Tuy nhiên, cả hai đều đối mặt với những khó khăn chung như vốn đầu tư, đầu ra cho sản phẩm chưa ổn định, và nhận thức của người tiêu dùng còn hạn chế. Việc phân tích kỹ lưỡng các mô hình này là cơ sở thực tiễn quan trọng để đề xuất các giải pháp nhân rộng và phát triển nền nông nghiệp đô thị tại Đà Nẵng một cách bền vững.

3.1. Phân tích SWOT mô hình trồng rau sạch VietGAP La Hường

Mô hình trồng rau VietGAP tại vùng rau La Hường, quận Cẩm Lệ có điểm mạnh là chủ động được nguồn cung, sản phẩm dễ kiểm soát chất lượng và tránh ô nhiễm. Cơ hội lớn đến từ xu hướng tiêu dùng sản phẩm sạch và chủ trương xây dựng “Thành phố Môi trường” của Đà Nẵng. Tuy nhiên, điểm yếu cố hữu là chi phí sản xuất cao, đầu ra còn bấp bênh do phải cạnh tranh với rau truyền thống và người dân chưa quen với quy trình ghi chép nghiêm ngặt. Theo ông Trần Văn Hoàng, chủ nhiệm HTX rau La Hường, sản lượng rau chỉ đáp ứng một phần nhỏ nhu cầu, do đó cần đẩy mạnh kết nối thị trường và xây dựng thương hiệu để tạo đầu ra ổn định. Thách thức lớn nhất là thay đổi nhận thức của cả người sản xuất và người tiêu dùng về giá trị của sản phẩm an toàn.

3.2. Phân tích SWOT mô hình sản xuất nấm tại phường Mân Thái

Mô hình sản xuất nấm tại phường Mân Thái, quận Sơn Trà, được đánh giá cao về hiệu quả kinh tế và tính thân thiện với môi trường. Điểm mạnh là có thể sản xuất quanh năm, tận dụng lao động nhàn rỗi và nhu cầu thị trường cao. Theo bà Vũ Thị Mùi, Chủ tịch HTX Nắm Mân Thái, đây là mô hình an toàn và mang lại thu nhập ổn định. Tuy nhiên, điểm yếu là nguồn nguyên liệu đôi khi không ổn định, thiếu vốn và trang thiết bị, chất lượng phôi giống chưa được đảm bảo. Thách thức chính là hầu hết các hộ sản xuất vẫn còn nhỏ lẻ, tự phát, sản xuất theo kinh nghiệm và chưa có kế hoạch phát triển lâu dài. Để mô hình này thực sự trở thành ngành sản xuất hàng hóa, cần có sự đầu tư về công nghệ và chính sách hỗ trợ vốn từ thành phố.

IV. Top 4 định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái Đà Nẵng

Dựa trên phân tích thực trạng và tiềm năng, luận văn đề xuất bốn định hướng chiến lược nhằm phát triển nông nghiệp sinh thái tại đô thị Đà Nẵng. Các định hướng này tập trung vào việc áp dụng công nghệ cao, phát triển các sản phẩm có giá trị kinh tế lớn và tận dụng tối đa không gian đô thị. Mục tiêu là xây dựng một nền nông nghiệp đô thị hiện đại, bền vững, vừa đảm bảo an ninh lương thực vừa góp phần tạo dựng cảnh quan và môi trường sống xanh-sạch-đẹp. Thứ nhất là phát triển nông nghiệp công nghệ cao (Hi-Agriculture) với các mô hình nhà lưới, thủy canh. Thứ hai là nhân rộng mô hình sản xuất nấm và hoa thương phẩm theo quy mô hợp tác xã. Thứ ba là đẩy mạnh dịch vụ sinh vật cảnh. Cuối cùng là khuyến khích các mô hình nông nghiệp quy mô hộ gia đình tại các khu đất trống và công cộng. Việc triển khai đồng bộ các định hướng này sẽ tạo ra một hệ sinh thái nông nghiệp đa dạng, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của thành phố Đà Nẵng.

4.1. Mô hình nông nghiệp công nghệ cao Hi Agriculture

Đây là định hướng ưu tiên hàng đầu, tập trung vào việc ứng dụng công nghệ tiên tiến như nhà kính, nhà lưới, hệ thống tưới tiêu tự động, trồng rau thủy canh, trồng rau trên giá thể. Mô hình nông nghiệp công nghệ cao giúp khắc phục các hạn chế về diện tích đất, kiểm soát tốt điều kiện môi trường, giảm thiểu tác động của thời tiết và sâu bệnh. Nhờ đó, năng suất và chất lượng sản phẩm được nâng cao, đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Các đối tượng phù hợp để áp dụng là các doanh nghiệp, hợp tác xã có tiềm lực về vốn và công nghệ, có thể triển khai tại các khu vực được quy hoạch riêng cho nông nghiệp kỹ thuật cao.

4.2. Mô hình sản xuất nấm và hoa thương phẩm quy mô HTX

Dựa trên thành công của các mô hình hiện có, việc phát triển sản xuất nấm và hoa thương phẩm theo quy mô HTX (Hợp tác xã) và hộ gia đình là hướng đi đầy triển vọng. Định hướng này nhằm chuẩn hóa quy trình sản xuất, liên kết các hộ nhỏ lẻ để tạo ra sản lượng lớn, ổn định và xây dựng thương hiệu chung. Sản xuất nấm và hoa không đòi hỏi diện tích lớn, phù hợp với điều kiện nội đô, đồng thời mang lại giá trị kinh tế cao, giải quyết việc làm cho lao động địa phương. Thành phố cần có chính sách khuyến khích, hỗ trợ về giống, kỹ thuật và kết nối thị trường cho các HTX này.

4.3. Mô hình dịch vụ sinh vật cảnh và nông nghiệp tại gia

Nhu cầu cải thiện không gian sống và giải trí của người dân đô thị ngày càng tăng. Do đó, phát triển mô hình dịch vụ sinh vật cảnh (cung cấp cây cảnh, thiết kế sân vườn, ban công xanh) là một định hướng tiềm năng. Bên cạnh đó, cần khuyến khích các mô hình nông nghiệp sinh thái đô thị tại các khu đất trống, công cộng và ngay tại hộ gia đình (trồng rau trên sân thượng, ban công). Các mô hình này không chỉ tự cung cấp một phần rau sạch mà còn giúp tạo mảng xanh, cải thiện vi khí hậu và nâng cao ý thức bảo vệ môi trường trong cộng đồng.

V. Giải pháp chính sách đột phá cho nông nghiệp đô thị

Để các định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái tại đô thị Đà Nẵng trở thành hiện thực, vai trò của chính sách là vô cùng quan trọng. Luận văn đã đề xuất một hệ thống các giải pháp chính sách đồng bộ, mang tính đột phá, tập trung vào bốn lĩnh vực chính: đất đai, khoa học công nghệ, thị trường và tài chính. Các chính sách này được thiết kế để tháo gỡ những rào cản mà người nông dân và doanh nghiệp đang gặp phải, tạo ra một môi trường thuận lợi cho đầu tư và phát triển. Một chính sách về đất đai linh hoạt sẽ giúp quy hoạch các vùng sản xuất ổn định. Hỗ trợ về công nghệ sẽ nâng cao năng suất và chất lượng. Chính sách thị trường giúp xây dựng thương hiệu và đảm bảo đầu ra, trong khi ưu đãi tài chính sẽ là đòn bẩy giúp các mô hình mở rộng quy mô. Sự kết hợp hài hòa của các chính sách này sẽ là chìa khóa cho sự thành công của nền nông nghiệp đô thị tại Đà Nẵng.

5.1. Chính sách về đất đai cho mô hình nông nghiệp công nghệ cao

Vấn đề cốt lõi của nông nghiệp đô thị là đất đai. Cần có quy hoạch rõ ràng các khu vực dành riêng cho nông nghiệp công nghệ cao, đảm bảo tính ổn định lâu dài để doanh nghiệp và người dân yên tâm đầu tư. Chính sách cần ưu tiên cho thuê đất dài hạn với giá ưu đãi cho các dự án nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao. Đồng thời, cần có cơ chế linh hoạt cho phép chuyển đổi mục đích sử dụng các khu đất trống, đất chưa sử dụng trong quy hoạch sang sản xuất nông nghiệp tạm thời, góp phần tận dụng hiệu quả tài nguyên đất và tạo thêm mảng xanh cho thành phố.

5.2. Chính sách hỗ trợ khoa học công nghệ và thị trường

Thành phố cần tăng cường đầu tư cho hoạt động nghiên cứu, chuyển giao khoa học công nghệ trong nông nghiệp. Các chính sách cụ thể bao gồm hỗ trợ kinh phí cho các đề tài nghiên cứu giống cây trồng, vật nuôi phù hợp với điều kiện Đà Nẵng; tổ chức các lớp tập huấn, đào tạo kỹ thuật sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP, GlobalGAP. Về thị trường, cần hỗ trợ các HTX và doanh nghiệp xây dựng thương hiệu, đăng ký nhãn hiệu, truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Đồng thời, thành phố nên xúc tiến việc hình thành các kênh phân phối riêng cho nông sản sạch, kết nối trực tiếp nhà sản xuất với các siêu thị, nhà hàng, trường học để đảm bảo đầu ra ổn định.

5.3. Chính sách ưu đãi về tài chính và vốn cho nông dân

Thiếu vốn là rào cản lớn nhất đối với việc mở rộng sản xuất và ứng dụng công nghệ. Cần xây dựng các gói tín dụng ưu đãi với lãi suất thấp, thủ tục đơn giản dành riêng cho các hộ nông dân, HTX và doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp sinh thái đô thị. Bên cạnh đó, có thể thành lập quỹ phát triển nông nghiệp công nghệ cao để hỗ trợ một phần chi phí đầu tư ban đầu cho các mô hình điểm. Chính sách này sẽ khuyến khích người dân mạnh dạn đầu tư, đổi mới sản xuất, góp phần thúc đẩy nhanh quá trình chuyển đổi sang nền nông nghiệp hiện đại và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa nhanh chóng tại thành phố Đà Nẵng trong giai đoạn 2000–2012 đã tạo ra áp lực to lớn lên tài nguyên đất, khiến diện tích đất sản xuất nông nghiệp sụt giảm mạnh từ 12.185,84 ha xuống còn 7.362,05 ha, tương đương mức giảm 39,58%. Sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp và dịch vụ đã làm cho hơn 32.200 lao động nông nghiệp phải chuyển đổi nghề nghiệp hoặc đối mặt với tình trạng thiếu việc làm, trong khi mật độ dân số tại các quận nội thành tăng cao đột biến, tiêu biểu như quận Thanh Khê đạt 18.084,2 người/km² và quận Hải Châu đạt 9.219,8 người/km². Nhu cầu về thực phẩm tươi sống, an toàn vệ sinh thực phẩm ngày càng cấp thiết, song sản lượng nông sản nội tại chỉ đáp ứng được khoảng 30% nhu cầu rau xanh của toàn đô thị, phần còn lại phải phụ thuộc vào nguồn cung từ các địa phương lân cận và các tỉnh phía Bắc.

Trước thực trạng đó, đề tài tập trung đánh giá toàn diện bức tranh sản xuất nông nghiệp tại 6 quận nội thành gồm Liên Chiểu, Thanh Khê, Hải Châu, Cẩm Lệ, Sơn Trà và Ngũ Hành Sơn. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là phân tích thực trạng, nhận diện điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của 6 mô hình nông nghiệp hiện hữu; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp và định hướng phát triển mô hình nông nghiệp sinh thái đô thị giai đoạn 2015–2020. Nghiên cứu mang ý nghĩa chiến lược quan trọng, cung cấp cơ sở khoa học để hiện thực hóa Đề án xây dựng Đà Nẵng thành “Thành phố môi trường”, góp phần giải quyết việc làm trực tiếp cho hơn 9.560 lao động nông nghiệp mỗi năm, nâng cao thu nhập, giảm thiểu phát thải và thiết lập vành đai xanh sinh thái bền vững cho đô thị trung tâm miền Trung.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Khung lý thuyết của nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp giữa lý thuyết Nông nghiệp đô thị và lý thuyết Nông nghiệp sinh thái. Theo Tổ chức Nông lương Liên hiệp quốc (FAO) và Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP), nông nghiệp đô thị là hoạt động trồng trọt, chăn nuôi, chế biến và phân phối sản phẩm nông nghiệp ngay trong hoặc xung quanh đô thị, sử dụng hiệu quả tài nguyên tại chỗ và tuần hoàn dinh dưỡng. Tiếp nối hướng tiếp cận này, lý thuyết Nông nghiệp sinh thái đô thị nhấn mạnh yêu cầu bảo tồn tài nguyên đất, nguồn nước, không làm thoái hóa môi trường, đảm bảo cân bằng hệ sinh thái tự nhiên và tối ưu hóa chi phí đầu vào thấp hơn giá trị năng lượng đầu ra.

Bốn khái niệm then chốt được vận dụng xuyên suốt đề tài gồm: Nông nghiệp nội đô (khai thác không gian phân tán như ban công, sân thượng, khu đất công cộng để tự cung tự cấp hoặc thương mại hóa nhỏ lẻ); Nông nghiệp sinh thái đô thị (kết hợp công nghệ sạch và quy luật sinh thái để tạo cảnh quan và nông sản sạch); Vườn thị trường (mô hình canh tác hàng hóa ven đô gắn với chuỗi tiêu thụ); và Tiêu chuẩn VietGAP (quy chuẩn thực hành sản xuất nông nghiệp tốt nhằm kiểm soát triệt để dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật, kim loại nặng và vi sinh vật gây hại).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng, kết hợp giữa dữ liệu thứ cấp từ Niên giám Thống kê thành phố Đà Nẵng giai đoạn 2000–2012, các báo cáo tổng kết của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, cùng kết quả xét nghiệm an toàn thực phẩm trên 50 mẫu rau quả, 54 mẫu thịt và 32 mẫu thủy sản năm 2012.

Phương pháp đánh giá nhanh có sự tham gia của cộng đồng (PRA) kết hợp khảo sát quan sát hiện trường được triển khai trên cỡ mẫu toàn diện gồm: 31 hộ trồng rau mầm, 181 hộ sản xuất nấm thuộc 12 hợp tác xã, 65 hộ canh tác rau quả, 42 hộ trồng hoa - cây cảnh và 37 cơ sở kinh doanh sinh vật cảnh tại 6 quận nội thành. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được lựa chọn nhằm thu thập đầy đủ dữ liệu kinh tế - xã hội đặc thù của từng loại hình sản xuất.

Dữ liệu sau thu thập được xử lý thông qua phương pháp phân tích SWOT và phương pháp tham vấn chuyên gia. Việc lựa chọn phương pháp phân tích SWOT cho từng mô hình chuyên biệt giúp chỉ rõ các nút thắt kỹ thuật, rào cản vốn và tiềm năng thị trường, tạo nền tảng vững chắc để hoạch định các chính sách thích ứng với điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa có lượng mưa trung bình 2.504,57 mm/năm và chịu ảnh hưởng trực tiếp của 5 cơn bão mỗi năm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, diện tích đất nông nghiệp và tỷ trọng kinh tế nông nghiệp sụt giảm nghiêm trọng. Trong giai đoạn 2000–2012, diện tích đất sản xuất nông nghiệp giảm từ 12.185,84 ha xuống 7.362,05 ha. Tương ứng, số lao động nông nghiệp giảm từ 59.707 người xuống còn 27.500 người (giảm 53,94%), và tỷ trọng đóng góp của nông nghiệp vào GDP toàn thành phố giảm từ 7,73% năm 2001 xuống chỉ còn 3,14% vào năm 2011.

Thứ hai, hoạt động nông nghiệp nội đô hình thành 6 mô hình chính với quy mô và hiệu quả phân hóa rõ rệt:

1. Mô hình sản xuất nấm: Quy mô 12 hợp tác xã với 181 hộ tham gia tại Sơn Trà, Cẩm Lệ, Ngũ Hành Sơn; giá bán ổn định từ 30.000 đến 80.000 đồng/kg, cho lợi nhuận cao và tận dụng tốt phế phụ phẩm nông nghiệp.
2. Mô hình sản xuất rau quả VietGAP: Quy mô 4,3 ha với 65 hộ tại La Hường (Cẩm Lệ), đạt sản lượng trên 500 tấn/năm, song mới chỉ đáp ứng một phần nhỏ nhu cầu thành phố.
3. Mô hình hoa, cây cảnh và sinh vật cảnh: Gồm 1,6 ha hoa cây cảnh (42 hộ) và 4,26 ha dịch vụ sinh vật cảnh (37 cơ sở), mang lại giá trị gia tăng cao nhưng phụ thuộc thời tiết.
4. Mô hình rau mầm và thủy sản: Gồm 0,32 ha rau mầm (31 hộ) tận dụng không gian nhà phố và 51,55 ha nuôi trồng thủy sản (33 cơ sở).

Thứ ba, công tác kiểm soát an toàn thực phẩm bộc lộ nhiều rủi ro khi kiểm tra 136 mẫu nông thủy sản năm 2012 vẫn ghi nhận tỷ lệ mẫu nhiễm vi sinh và tồn dư thuốc bảo vệ thực vật. Dự báo quy hoạch đến năm 2020, đất trồng lúa nội đô sẽ giảm hoàn toàn về 0 ha và đất cây hàng năm chỉ còn 228 ha (chiếm 3,3% tổng diện tích đất nông nghiệp).

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng sản xuất manh mún bắt nguồn từ tốc độ đô thị hóa nhanh khiến đất đai bị chia cắt, giá trị sinh lợi ngắn hạn của bất động sản lấn át sản xuất nông nghiệp. Người nông dân gặp khó khăn lớn về nguồn vốn đầu tư hạ tầng nhà lưới, thiết bị sơ chế và thiếu kỹ năng ghi chép nhật ký đồng ruộng theo chuẩn VietGAP.

So sánh với các bài học quốc tế, mô hình nông nghiệp đô thị tại La Habana (Cuba) đã cung cấp tới 90% lượng rau tươi cho đô thị nhờ mạng lưới 300.000 việc làm sinh thái, hay Bắc Kinh (Trung Quốc) tự túc được 55% lượng rau xanh và tạo việc làm cho 17% dân cư di cư. Tại Việt Nam, thành phố Hồ Chí Minh dù giảm hơn 9.500 ha đất nông nghiệp nhưng giá trị sản xuất vẫn tăng bình quân trên 6%/năm nhờ chuyển dịch sang hoa lan, cá cảnh và nông nghiệp công nghệ cao. Đà Nẵng hoàn toàn có thể đạt được bước tiến tương tự nếu tập trung vào chuỗi giá trị nấm ăn và rau sạch VietGAP.

Các dữ liệu nghiên cứu này có thể được trực quan hóa qua biểu đồ đường thể hiện đà suy giảm diện tích đất và lao động nông nghiệp giai đoạn 2000–2012, kết hợp ma trận bảng so sánh SWOT 4 chiều giữa 6 mô hình canh tác nội đô để làm rõ lợi thế cạnh tranh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Quy hoạch và ổn định quỹ đất nông nghiệp sinh thái: Xác lập ranh giới bảo vệ nghiêm ngặt đối với 228 ha đất trồng cây hàng năm và 160,8 ha đất trồng cây lâu năm đến năm 2020; ban hành cơ chế cho phép các hộ dân và hợp tác xã mượn hoặc thuê ngắn hạn các khu đất quy hoạch dự án chưa triển khai để trồng rau sạch và hoa cảnh (Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân thành phố Đà Nẵng, Sở Tài nguyên và Môi trường; Thời gian: 2014–2016).

2. Đẩy mạnh ứng dụng khoa học kỹ thuật và chuẩn hóa VietGAP: Mở rộng diện tích sản xuất rau an toàn tại vùng rau La Hường lên trên 10 ha, hiện đại hóa 12 hợp tác xã sản xuất nấm ăn và nấm dược liệu (nấm sò, nấm linh chi); đặt mục tiêu nâng tỷ lệ tự cung ứng rau an toàn của nội đô từ 30% lên 50% vào năm 2020 (Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Trung tâm Khuyến nông; Thời gian: 2014–2018).

3. Xây dựng thương hiệu và hoàn thiện chuỗi liên kết tiêu thụ: Thành lập mạng lưới 20 điểm bán lẻ và gian hàng rau sạch VietGAP tại các siêu thị, chợ dân sinh lớn; hỗ trợ 100% kinh phí kiểm định chất lượng ban đầu và cấp tem nhãn nhận diện thương hiệu cho sản phẩm nông nghiệp sinh thái nội đô (Chủ thể thực hiện: Sở Công Thương, Chi cục Quản lý chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản; Thời gian: 2015–2018).

4. Thực thi chính sách tài chính ưu đãi và an sinh xã hội: Triển khai gói tín dụng hỗ trợ lãi suất vay ưu đãi giảm 2% đến 3%/năm cho các cơ sở đầu tư nông nghiệp công nghệ cao; tổ chức đào tạo nghề nông nghiệp đô thị sinh thái cho 9.560 lao động nông nghiệp bị thu hồi đất (Chủ thể thực hiện: Ngân hàng Chính sách Xã hội, Hội Nông dân thành phố; Thời gian: 2014–2020).

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Cán bộ thuộc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Tài nguyên và Môi trường có thể ứng dụng các số liệu dự báo quy hoạch đất đai năm 2015–2020 và khung giải pháp chính sách để hoàn thiện Đề án “Xây dựng Đà Nẵng - Thành phố môi trường”.

2. Giảng viên, nhà nghiên cứu và sinh viên chuyên ngành Sinh thái học, Môi trường: Sử dụng luận văn làm tài liệu học thuật tham khảo chuyên sâu về phương pháp luận đánh giá sinh thái đô thị, quy trình phân tích SWOT trong nông nghiệp và các mô hình sinh thái thực nghiệm tại vùng duyên hải miền Trung.

3. Ban quản trị Hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp: Các chủ trang trại, giám đốc hợp tác xã sản xuất nấm và rau an toàn có thể tham khảo quy trình phân tích chi phí, thị trường, kỹ thuật canh tác tận dụng phế phụ phẩm hữu cơ để tối ưu hóa mô hình kinh doanh.

4. Cư dân đô thị và hộ gia đình tự canh tác: Cung cấp các chỉ dẫn thực tiễn, kinh nghiệm xây dựng mô hình rau mầm, vườn rau gia đình trên ban công, sân thượng với diện tích nhỏ từ 5 đến 10 m², giúp tự chủ nguồn thực phẩm an toàn và tạo không gian sống xanh.

Câu hỏi thường gặp

1. Thách thức lớn nhất đối với nông nghiệp nội đô thành phố Đà Nẵng là gì? Thách thức lớn nhất là diện tích đất sản xuất nông nghiệp bị thu hẹp tới 39,58% trong giai đoạn 2000–2012, đi kèm với tình trạng sản xuất phân tán, tự phát và thói quen canh tác truyền thống khiến sản phẩm VietGAP khó cạnh tranh về giá tại các chợ truyền thống.

2. Tại sao mô hình sản xuất nấm lại được đánh giá là phù hợp nhất với đô thị Đà Nẵng? Mô hình nấm tại 12 hợp tác xã ở Sơn Trà, Cẩm Lệ không đòi hỏi nhiều diện tích đất, tận dụng triệt để phế phẩm rơm rạ, mùn cưa, có thể sản xuất quanh năm và mang lại giá trị kinh tế cao từ 30.000 đến 80.000 đồng/kg thành phẩm.

3. Năng lực đáp ứng rau sạch của vùng rau La Hường hiện đạt mức độ nào? Vùng rau La Hường đạt sản lượng trên 500 tấn rau an toàn mỗi năm, tuy nhiên tổng sản lượng rau xanh toàn nội đô hiện mới đáp ứng được khoảng 30% nhu cầu tiêu thụ, phần lớn còn lại vẫn phải nhập từ Đà Lạt và các tỉnh khác.

4. Nông nghiệp sinh thái đóng góp thế nào vào mục tiêu xây dựng "Thành phố môi trường"? Nông nghiệp sinh thái đô thị giúp tái chế chất thải nông nghiệp, tạo lập các vành đai xanh giảm hiệu ứng đảo nhiệt đô thị, cắt giảm phát thải carbon do vận chuyển thực phẩm đường dài và giải quyết sinh kế cho 9.560 lao động nông nghiệp.

5. Những mô hình canh tác nào phù hợp cho hộ gia đình có diện tích đất hạn chế? Mô hình trồng rau mầm với chu kỳ thu hoạch ngắn 5 đến 7 ngày, mô hình nấm ăn đóng túi phôi và hệ thống trồng rau thủy canh hoặc khí canh nhiều tầng trên sân thượng là những giải pháp tối ưu cho không gian đô thị chật hẹp.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích sâu sắc bức tranh biến động tài nguyên đất đai giai đoạn 2000–2012 tại Đà Nẵng khi đất nông nghiệp giảm 4.823,79 ha và lao động nông nghiệp giảm 53,94%.
• Đánh giá toàn diện 6 mô hình nông nghiệp nội đô hiện hữu, chỉ ra hiệu quả vượt trội của mô hình sản xuất nấm và chuyên canh rau VietGAP tại La Hường với sản lượng trên 500 tấn/năm.
• Xác lập cơ sở khoa học chứng minh nông nghiệp sinh thái đô thị là lời giải then chốt cho bài toán an ninh thực phẩm khi thành phố đang thiếu hụt 70% nguồn cung rau tại chỗ.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ gồm 4 trụ cột: bảo vệ 228 ha đất cây hàng năm đến năm 2020, ứng dụng công nghệ cao, phát triển chuỗi giá trị và cơ chế vốn ưu đãi.
• Đóng góp luận cứ thực tiễn trực tiếp vào Đề án xây dựng Đà Nẵng thành “Thành phố môi trường”, tạo lập sinh kế bền vững cho hơn 9.560 lao động nông thôn đô thị hóa.

Đóng góp chính của luận văn là đã tiên phong lượng hóa các giá trị sinh thái và kinh tế của nông nghiệp nội đô Đà Nẵng, chuyển đổi nhận thức từ nông nghiệp truyền thống sang nông nghiệp sinh thái đô thị đa chức năng. Kế hoạch tiếp theo giai đoạn sau năm 2015 cần tập trung hoàn thiện bộ tiêu chí đánh giá nông nghiệp sinh thái công nghệ cao và mở rộng khảo sát trên địa bàn huyện Hòa Vang. Các cấp quản lý, viện nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp hãy cùng bắt tay triển khai các chính sách hỗ trợ đất đai, nguồn vốn để xây dựng nền nông nghiệp xanh, hiện đại và bền vững cho thành phố Đà Nẵng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TONG QUAN TAI LIEU 1. Tổng quan về nông nghiệp đô thị và nông nghiệp sinh thái 1. Khái niệm về nông nghiệp đô thị và nông nghiệp sinh thái Theo UNDP, nông nghiệp đô thị được là quá trình sản xuất hàng hóa cây trồng, vật nuôi trong các thành phó và thị tran. Theo Tom Philpott (2012), nông nghiệp đô thị là hoạt động trồng cây và chăn nuôi trong xung quanh khu vực đô thị.

Thông thường, nông nghiệp đô thị sử dụng phương pháp sản xuất chuyên sâu mà tái chế chất dinh dưỡng, cải tạo đất, và khuyến khích tăng trưởng thực vật và động vật mà không có việc sử dụng các hóa chất độc hại. Sản phẩm được chế biến, phân phối, tiêu thụ trong khu vực đô thị như nhau, thường là trong cùng một khu phố hay đô thị [34]. Nông nghiệp sinh thái là quá trình sản xuất các sản phẩm nông nghiệp, từ nguyên liệu, bảo quản, chế biến đến tiêu thụ sản phẩm phù hợp với điều kiện đất đai, khí hậu, thủy văn, bảo đảm sự cân bằng sinh thái, tạo hiệu quả sản xuất, hiệu quả kinh tế, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng môi trường. Nếu quá trình đó được diễn ra tập trung ở đô thị thì được gọi là nông nghiệp sinh thái đô thị [33].

Theo Dương Quảng Châu (201 1), nông nghiệp sinh thái được hiểu [3]: - Bảo tồn đất, nguồn nước, đảm bảo đa dạng sinh học và không làm thoái hoá môi trường; giữ gìn được cảnh quan tự nhiên; -_ Kế thừa, lồng ghép hệ thống canh tác truyền thống, thức bản địa với giải pháp phù hợp từ ngoài; -_ Kế thừa và phát triển chế - cấu trúc truyền thống, duy trì sự ôn định, công bằng và việc làm cho cộng đồng; -_ Có tiềm lực và hiệu quả kinh tế nhưng không làm mất đi sức sản xuất của tài nguyên (đấu): -_ Đáp ứng được nhu cầu hiện tại, nhưng không gây tổn hại tới nhu cầu của tương lai; -_ Năng lượng đầu vào (chi phí đầu vào) thấp hơn năng lượng đầu ra (chỉ phí đầu ra) khi đi qua hệ thống canh tác. -_ Có qui hoạch và giải pháp sử dụng đất đảm bảo nuôi dưỡng đất, nguồn nước, đảm bảo đa dạng sinh học và không làm thoái hoá môi trường; ữ gìn được cảnh quan tự nhiên; -_ Hệ thống qui hoạch, thiết kế giảm được sức lao động, thời gian của con người, huy động tối đa nguồn tài nguyên tại chỗ, đồng thời giảm chỉ phí đầu vào phụ thuộc từ bên ngoài: -_ Cơ cầu cây trồng, vật nuôi phù hợp, đa dạng và bền vững, luôn có sự tương tác và hỗ trợ lẫn nhau, đa dạng hóa sản phẩm và thu nhậi - San phẩm đảm bảo chất lượng, an toàn, không ảnh hưởng tới đất, cây cö, động vật và sức khỏe con người. Nông nghiệp nội đô dùng đề chỉ những phân diện tích nhỏ ngay trong đô thị như khu đất trống, sân chơi ở nơi công cộng hay ở ban công, sân thượng của các hộ gia đình được dùng để nuôi trồng các loại sản phẩm nông nghiệp cho mục đích tự cung, tự cấp hay tiêu thụ trong phạm vi lân cận nhỏ hẹp; hoặc những vùng trong đô thị được quy hoạch cụ thể để sản xuất nông nghiệp với mục đích thương mại hoặc bán thương mại sản phẩm nông nghiệp. Trong nghiên cứu của chúng tôi, chỉ đề cập đến các hoạt động sản xuất nông.

nghiệp diễn ra trong khu vực nội đô thành phố Đà Nẵng. Tình hình phát triển của nông nghiệp đô thị trên TG và VN 1. Từ cuối thế kỷ XX, nông nghiệp đô thị đã trở thành xu thế trong quá trình phát triển đô thị ở các quốc gia. Theo báo cáo hằng năm của Tổ chức Nông lương Liên hiệp quốc (FAO), năm 2008, gần 1⁄3 lượng rau, quả, thịt, trứng cung ứng cho đô thị trên thế giới là từ nông nghiệp đô thị, có khoảng 25 - 75% số gia đình ở thành phố phát triển theo mô hình nông nghiệp đô thị [26].

Rất nhiều thành phố trên thế giới phát triển mạnh về nông nghiệp đô thị. Ở Matxcơva (Nga) 65% gia đình có mô hình VAC đô thị, ở Dactxalam là 68%, Maputo 37%. Tại Béclin (Đức), có hơn 80000 mảnh vườn trồng rau ở đô thị; hàng vạn cư đân ở New York (Hoa Kỳ) có vườn trồng rau trên sân thượng. Tại nhiều thành phó lớn của Trung Quốc như Bắc Kinh, Thượng Hải, Quảng Châu.

nông nghiệp đô thị, ven đô cung cấp tới 85% nhu cầu về rau xanh, 50% về thịt trứng của người dân. Theo Tổ chức Làm vườn quốc gia Hoa Kỳ, năm 2007, người dân Hoa Kỳ chỉ khoảng 1.4 tỷ USD cho việc trồng cây rau, quả tại nha, ting 25% so với năm 2006. Tai Cu Ba, nông nghiệp đô thị phát triển rất mạnh mẽ, cung ứng thực phẩm tươi sống tại chỗ cho cư dân thủ đô Lahabana lên đến 90%. Năm 2008, có hơn 20000 thị dân Cu Ba làm việc trong ngành nông nghiệp đô thị sử dụng.

140 km” đất đô thị. Chương trình nông nghiệp đô thị của Cuba là một thành công ấn tượng. Các nông trại, trong đó nhiều nông trại nhỏ hiện là nguồn cung cấp phần lớn lượng rau cho Cuba. Các nông trại này cũng cung cấp khoảng 300.000 việc làm trên toàn Cuba với lương khá cao và làm thay đổi thói quen ăn uống ở một quốc gia vốn quen với chế độ ăn có gạo và đậu cùng các sản phẩm đóng hộp từ Đông Âu.

Theo tổ chức FAO, ngày nay, người Cuba nạp vào cơ thể khoảng 3.547 calo/ngày - hơn cả lượng calo mà chính phủ Mỹ khuyến cáo công dân Mỹ. Cuba là quốc gia có gần 80% dân số sống ở đô thị. Điều này chứng tỏ các thành phó có thể tự sản xuất lương thực mà vẫn đảm bảo các lợi ích xã hội và môi trường [26], [27]. Tại Cai Rô (Ai Cập) đầu thập kỷ 1990, một nhóm giáo sư nông nghiệp “Trường Dai hoc Ain Shams phát triển phương pháp trồng rau trên sân thượng tại khu vực đô thị đông dân, mới đầu với quy mô nhỏ nhưng được mở rộng nhanh sau khi có hậu thuẫn chính thức của FAO [26].

Tai Mumbai (An Độ) là một trong các thành phố có mật độ dân cao nhất thế giới, 48.215 người/kmẺ. Trong bối cảnh thiếu đất, hiếm nước, đông người nghèo, Tiến sĩ Doshi đưa ra phương pháp làm vườn hữu cơ quy mô nhỏ trên ban công, thậm chí treo trên tường, trên cơ sở dùng bã mía trộn đắt đựng trong túi nhựa hay trong các loại hộp, ống, lốp xe, để hộ dân có rau ăn tại gia và tăng thu nhập. Theo cách thức của ông, hộ gia đình có thể tự túc được Skg rau quả mỗi ngày trong 300 ngày của năm. Ở Trung Quốc, nông nghiệp đô thị đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao khả năng thích nghỉ của các thành phó, giải quyết rất tốt các vấn đề do đô thị hóa quá nhanh gây ra cho các đô thị.

Điều này được chứng minh qua thực tế ở thủ đô Bắc Kinh và thành phố Thượng Hải. Nông nghiệp ven đô đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguồn lương thực sạch cho những người dân ở thủ đô Bắc Kinh. Trong năm 2010, tỷ lệ rau cung cấp cho thành phố Bắc Kinh là 55% và Thượng Hải là 50%. Do khoảng cách vận chuyển đến nơi tiêu thụ ngắn nên làm giảm chỉ phí sản xuất lương thực, đồng thời góp phần làm giảm sự phát thải CO;.

Khi có thảm họa, việc tự cung cấp lương. thực sạch rất quan trọng. Những không gian mở ở đô thị như đất nông nghiệp có thể được sử dụng làm nơi cấp cứu như điểm định cư tạm thời. Năm 2003, dịch SARS ở Bắc Kinh, các bệnh viện được đặt tạm thời tại những vùng ven đô, nơi mà các bệnh nhân được cung cấp thực phẩm sạch và an toàn [26], (27).

Năm 2008, sau thảm họa động đất ở Tứ Xuyên, hầu hết các lều tam được dựng lên trong phạm vi rộng ở những khu đắt nông nghiệp ven đô. Các sản phẩm từ nắm được sản xuất ở quận Fangshan, Bắc Kinh chiếm 56% tong sản lượng nắm của thành phố. Quá trình sản xuất gồm tái chế chất thải nông nghiệp và đem lại lợi nhuận cho những người nông dân. Năm 2007, ở làng Miaoergang, lợi nhuận thu được từ sản xuất nắm trong một năm là 10,44 triệu nhân dân tệ và thu nhập trên đầu người ở quận đạt 10595 nhân dân tệ, tương đương 1552 USD, trong khi thu nhập trung bình hàng năm theo đầu người ở khu vực ngoại ô Bắc Kinh là 9559 nhân dân tệ, tương đương 1400 USD.6 triệu người dân di cư ở Bắc Kinh.

Trong số những người dân này, hơn 600000 (17%) người được tham gia vào các hoạt động liên quan đến nông nghiệp đô thị. việc này đã thu hút nhiều những dân di cư, họ là những nông dân có kinh nghiệm và bằng việc sử dụng các kỹ thuật tiên tiến như nhà kính, họ có thể kiếm nhiều tiền hơn, góp phần nâng cao thu nhập cho gia đình của họ ở nông. Ở ran Manzu thuộc quận Huairou, phụ nữ thường trồng dâu tây, rau, nắm và các hoạt động du lịch nông nghiệp, tắt cả được làm ở gần nhà, vì vậy họ có thể kết hợp làm những công việc khác, phụ nữ ở Manzu mỗi năm kiếm được 7000 nhân dân tệ, tương đương với 1025 USD [26], [27], [30]. Có thể thấy rằng, thời điểm cuối thế kỷ XX, đầu thế kỷ XXI nông nghiệp đô thị đã trở thành một thực tế, một xu thế mới nỗi bật trong quá trình phát triển đô thị trên thế giới.

Tuy phạm vi hoạt động của nông nghiệp đô thị chưa rộng, mức độ phát triển chưa cao, chưa toàn diện nhưng hiệu quả kinh tế - xã hội của nông nghiệp đô thị đã thể hiện rõ, khả năng thực hiện của nông nghiệp đô thị cũng đã được chứng minh ở các thành phố thuộc nhiều nước phát triển và đang phát triển. Giá cả lương thực ngày càng tăng, vệ sinh an toàn thực phẩm ngày càng được chú trọng thì việc phát triển nông nghiệp đô thị là chìa khóa mở ra con đường phát triển bền vững thực chất cho các đô thị sinh thái trong tương lai. Từ các thực tế rất thiết thực đó có thể khăng định phát triển nông nghiệp đô thị có vai trò rất quan trọng trong việc tham gia giải quyết các vấn đề khó khăn của các đô thị trong quá trình đô thị hóa. Đây là một hướng đi quan trọng cho các đô thị tại Duyên hải miền Trung và Tây Nguyên nước ta hiện nay và trong tương lai.

Ở Việt Nam [2] Cùng với đà phát triển đô thị hóa, khái niệm “Nông nghiệp đô thị" ở Việt Nam đã và đang hình thành, thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu và hoạch định chính sách.