Luận văn đánh giá đa dạng sinh học thực vật rừng ngập mặn huyện Tiên Yên, Quảng Ninh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus đánh giá tính đa dạng sinh học thực vật hệ sinh thái rừng ngập mặn huyện tiên yên tỉnh quảng, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Văn Cường
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Thụy
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Tính Đa Dạng Sinh Học Thực Vật Hệ Sinh Thái Rừng Ngập Mặn Huyện Tiên Yên, Tỉnh Quảng Ninh Làm Cơ Sở Khoa Học Cho Sử Dụng Hợp Lý Và Phát Triển Bền Vững
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ khoa học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Những nghiên cứu về đa dạng sinh học hệ thực vật
• 1.2. Nghiên cứu đa dạng quần xã thực vật
• 1.3. Các nghiên cứu về đa dạng sinh học hệ sinh thái rừng ngập mặn trên Thế giới và ở Việt Nam
• 1.4. Tổng quan khu vực nghiên cứu
• 1.4.1. Vị trí địa lý khu vực nghiên cứu
• 1.4.2. Điều kiện địa hình, địa mạo
• 1.4.3. Điều kiện khí hậu, thủy văn, hải văn
• 1.4.4. Đặc điểm thổ nhưỡng
• 1.4.5. Kinh tế xã hội
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp kế thừa, thống kê, phân tích, tổng hợp và đánh giá
• 2.2.2. Phương pháp điều tra khảo sát thực địa
• 2.2.3. Phương pháp viễn thám, hệ thống thông tin địa lý
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khái quát đánh giá nhân tố sinh thái hình thành đa dạng sinh học thực vật. Nhân tố sinh thái tự nhiên
• 3.2. Đa dạng sinh học hệ thực vật hệ sinh thái rừng ngập mặn cửa sông ven biển huyện Tiên Yên
• 3.2.1. Đa dạng loài thực vật
• 3.2.2. Đa dạng cấu trúc hệ thống hệ thực vật
• 3.2.3. Đa dạng dạng sống hệ thực vật. Đặc trưng các yếu tố địa lý hệ thực vật
• 3.2.4. Giá trị đa dạng sinh học thực vật hệ sinh thái ngập mặn huyện Tiên Yên
• 3.2.5. Đa dạng thảm thực vật
• 3.3. Định hướng sử dụng hợp lý và phát triển bền vững hệ sinh thái rừng ngập mặn huyện Tiên Yên
• 3.3.1. Xây dựng quy hoạch chi tiết và đồng bộ để phát huy những giá trị và chức năng đa dạng của rừng ngập mặn
• 3.3.2. Xây dựng kế hoạch giám sát và đánh giá hiện trạng rừng
• 3.3.3. Thực hiện các chương trình phục hồi rừng ngập mặn, phù hợp với điều kiện tự nhiên và diễn thế sinh thái
• 3.3.4. Giám sát tác động môi trường nước của hệ sinh thái
• 3.3.5. Các giải pháp về kinh tế – xã hội
• 3.3.6. Phát triển du lịch sinh thái
• 3.3.7. Bảo tồn giá trị đa dạng sinh học
• 3.3.8. Nâng cao nhận thức về vai trò, giá trị hệ sinh thái rừng ngập mặn cho các nhà quản lý ở cấp địa phương, các tổ chức xã hội và cộng đồng dân cư vùng rừng ngập mặn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Đa Dạng Sinh Học Thực Vật Rừng Ngập Mặn Huyện Tiên Yên

Huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh, nổi bật với hệ sinh thái rừng ngập mặn phong phú. Đánh giá đa dạng sinh học thực vật tại đây không chỉ giúp hiểu rõ hơn về hệ sinh thái mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo tồn và phát triển bền vững. Hệ sinh thái này đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường, duy trì cân bằng sinh thái và phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Đặc Điểm Địa Lý Và Sinh Thái Của Huyện Tiên Yên

Huyện Tiên Yên nằm ở vị trí chiến lược với nhiều điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sự phát triển của hệ sinh thái rừng ngập mặn. Địa hình đa dạng, khí hậu ôn hòa và nguồn nước phong phú tạo điều kiện cho sự phát triển của nhiều loài thực vật khác nhau.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Đánh Giá Đa Dạng Sinh Học

Đánh giá đa dạng sinh học thực vật không chỉ giúp xác định số lượng và thành phần loài mà còn đánh giá giá trị sinh thái và kinh tế của rừng ngập mặn. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng các chính sách bảo tồn và phát triển bền vững.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học Tại Tiên Yên

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng đa dạng sinh học thực vật tại huyện Tiên Yên đang đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động khai thác tài nguyên, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái này. Việc nhận diện và giải quyết các vấn đề này là rất cần thiết.

2.1. Tác Động Của Hoạt Động Kinh Tế Đến Đa Dạng Sinh Học

Các hoạt động kinh tế như nuôi trồng thủy sản và khai thác gỗ đã gây áp lực lớn lên hệ sinh thái rừng ngập mặn. Điều này dẫn đến sự suy giảm số lượng và chất lượng của các loài thực vật, ảnh hưởng đến sự cân bằng sinh thái.

2.2. Biến Đổi Khí Hậu Và Ảnh Hưởng Đến Hệ Sinh Thái

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi điều kiện môi trường sống của nhiều loài thực vật. Sự gia tăng mực nước biển và thay đổi lượng mưa có thể dẫn đến sự mất mát đa dạng sinh học tại Tiên Yên.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đánh Giá Đa Dạng Sinh Học Tại Tiên Yên

Để đánh giá đa dạng sinh học thực vật, nhiều phương pháp nghiên cứu đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm khảo sát thực địa, phân tích mẫu và sử dụng công nghệ viễn thám. Việc áp dụng các phương pháp này giúp thu thập dữ liệu chính xác và đáng tin cậy.

3.1. Khảo Sát Thực Địa Và Thu Thập Dữ Liệu

Khảo sát thực địa là phương pháp chính để thu thập thông tin về đa dạng sinh học. Các nhà nghiên cứu tiến hành ghi chép, chụp ảnh và lấy mẫu thực vật để phân tích sau này.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Và Đánh Giá Kết Quả

Sau khi thu thập dữ liệu, các nhà nghiên cứu tiến hành phân tích để đánh giá đa dạng sinh học. Việc sử dụng phần mềm phân tích sinh học giúp đưa ra các kết luận chính xác về tình trạng của hệ sinh thái.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đánh Giá Đa Dạng Sinh Học Tại Tiên Yên

Kết quả nghiên cứu cho thấy đa dạng sinh học thực vật tại huyện Tiên Yên rất phong phú với nhiều loài đặc hữu. Tuy nhiên, sự suy giảm về số lượng và chất lượng của các loài thực vật đang diễn ra. Việc bảo tồn và phát triển bền vững là rất cần thiết.

4.1. Đánh Giá Số Lượng Và Thành Phần Loài

Nghiên cứu đã xác định được hơn 200 loài thực vật khác nhau trong hệ sinh thái rừng ngập mặn. Sự đa dạng này không chỉ có giá trị sinh thái mà còn có giá trị kinh tế cao.

4.2. Giá Trị Kinh Tế Của Đa Dạng Sinh Học

Đa dạng sinh học thực vật tại Tiên Yên đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương. Các loài thực vật không chỉ cung cấp nguyên liệu cho sản xuất mà còn tạo ra cơ hội du lịch sinh thái.

V. Giải Pháp Bảo Tồn Đa Dạng Sinh Học Tại Tiên Yên

Để bảo tồn đa dạng sinh học thực vật, cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc xây dựng các chính sách bảo tồn, nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển bền vững là rất cần thiết.

5.1. Xây Dựng Chính Sách Bảo Tồn Hiệu Quả

Cần xây dựng các chính sách bảo tồn đa dạng sinh học phù hợp với điều kiện thực tế tại Tiên Yên. Các chính sách này cần được thực hiện đồng bộ và có sự tham gia của cộng đồng.

5.2. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng Về Bảo Tồn

Nâng cao nhận thức của cộng đồng về vai trò của hệ sinh thái rừng ngập mặn trong việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục và truyền thông cần được triển khai rộng rãi.

VI. Kết Luận Và Tương Lai Của Đánh Giá Đa Dạng Sinh Học Tại Tiên Yên

Đánh giá đa dạng sinh học thực vật tại huyện Tiên Yên là một nhiệm vụ quan trọng. Kết quả nghiên cứu không chỉ giúp bảo tồn tài nguyên thiên nhiên mà còn góp phần vào phát triển bền vững. Tương lai của hệ sinh thái này phụ thuộc vào các biện pháp bảo tồn và phát triển hợp lý.

6.1. Tương Lai Của Hệ Sinh Thái Rừng Ngập Mặn

Hệ sinh thái rừng ngập mặn tại Tiên Yên có tiềm năng phát triển lớn nếu được bảo tồn và quản lý hợp lý. Việc phát triển du lịch sinh thái có thể mang lại lợi ích kinh tế cho cộng đồng.

6.2. Đề Xuất Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về đa dạng sinh học và các yếu tố ảnh hưởng đến hệ sinh thái. Các nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin quý giá cho việc bảo tồn và phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ sinh thái rừng ngập mặn huyện Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng đối với vành đai sinh thái ven biển Đông Bắc Việt Nam. Vùng nghiên cứu sở hữu hơn 6.400 ha rừng ngập mặn phân bố trên tổng diện tích đất ngập nước và bãi bồi ven biển rộng trên 13.000 ha, tiếp giáp dải bãi triều và cồn cát tự nhiên hơn 2.000 ha. Tuy nhiên, áp lực gia tăng dân số với 44.352 nhân khẩu, tốc độ tăng tự nhiên khoảng 1,4% cùng với các hoạt động khai thác thủy hải sản mang tính tự phát đã và đang đe dọa nghiêm trọng cấu trúc sinh thái tự nhiên. Việc mở rộng diện tích đầm nuôi tôm quảng canh và quá trình quy hoạch các khu công nghiệp ven biển với quy mô lên tới hơn 4.000 ha đang làm thu hẹp sinh cảnh, gia tăng nguy cơ ô nhiễm nguồn nước và suy giảm tính đa dạng sinh thái.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là đánh giá toàn diện tính đa dạng sinh học hệ thực vật, xác định đặc trưng cấu trúc taxon, phổ dạng sống, yếu tố địa lý và định lượng giá trị kinh tế sinh thái của thảm thực vật ngập mặn Tiên Yên. Luận văn được triển khai trên phạm vi không gian bao gồm 5 xã ven biển trọng điểm: Hải Lạng, Tiên Lãng, Đông Ngũ, Đông Hải và Đồng Rui, giới hạn trong tọa độ địa lý từ 21°10’34” đến 21°21’34” vĩ độ Bắc và 107°21’19” đến 107°37’45” kinh độ Đông trong giai đoạn 2014-2015. Kết quả nghiên cứu thiết lập cơ sở dữ liệu khoa học chuẩn xác với 386 loài thực vật bậc cao có mạch, làm căn cứ thực tiễn vững chắc cho các nhà hoạch định chính sách nhằm cân bằng mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển kinh tế xã hội bền vững cho địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của các lý thuyết sinh thái học và phân loại thảm thực vật hiện đại:

• Lý thuyết sinh thái phát sinh và phân loại thảm thực vật nhiệt đới: Vận dụng hệ thống phân loại của UNESCO (1973), kết hợp quan điểm sinh thái phát sinh của Thái Văn Trừng và khung phân loại thảm thực vật Việt Nam của Phan Kế Lộc. Hệ thống này giúp nhận diện chính xác các đơn vị hình thái cấu trúc thảm thực vật dựa trên ngoại mạo và mức độ thích nghi sinh thái.
• Học thuyết hệ thực vật và phổ dạng sống Raunkiaer: Sử dụng phương pháp phân tích dạng sống của Raunkiaer (1934) nhằm phản ánh tính thích ứng sinh thái của thực vật trước các điều kiện sống khắc nghiệt của môi trường ngập mặn.
• Lý thuyết phân tích yếu tố địa lý thực vật: Áp dụng phương pháp phân vùng địa lý thực vật của Pocs Tamás (1965) để xác định mối quan hệ phát sinh chủng loại và mức độ giao thoa của khu hệ thực vật Tiên Yên với các luồng thực vật lân cận.

Các khái niệm chuyên ngành then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Hệ thực vật (Flora): Toàn bộ các taxon thực vật bậc cao có mạch hiện diện trong phạm vi không gian địa lý xác định.
• Thảm thực vật (Vegetation): Tập hợp các quần thể thực vật cấu thành lớp phủ xanh trên bề mặt đất đai.
• Thực vật ngập mặn thực thụ (True mangroves): Những loài cây chỉ sinh trưởng và hoàn thành chu kỳ sống trong vùng triều ngập mặn.
• Thực vật tham gia rừng ngập mặn (Mangrove associates): Các loài thực vật sống ở vùng ven bờ, chịu mặn không thường xuyên hoặc đất cát nhiễm mặn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ các phương pháp điều tra truyền thống và công nghệ địa không gian hiện đại nhằm đảm bảo tính chuẩn xác cao:

• Phương pháp khảo sát thực địa và cỡ mẫu: Thiết lập 15 tuyến điều tra thực địa cắt ngang qua 4 sinh cảnh đặc trưng (ven đê đầm, bãi triều, bãi lầy thụt và trong các đầm nuôi thủy sản). Tiến hành thu thập mẫu vật tại hơn 45 ô tiêu chuẩn đại diện, phân bố đồng đều tại 5 xã ven biển. Phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được lựa chọn nhằm phản ánh đầy đủ tính phân hóa sinh thái theo đai cao triều và độ mặn.
• Phương pháp phân loại thực vật học: Giám định tên khoa học của mẫu vật bằng phương pháp so sánh hình thái học đối chiếu với các bộ khóa phân loại chuẩn quốc gia như Cây cỏ Việt Nam và Danh lục các loài thực vật Việt Nam, kết hợp tham vấn chuyên gia thực vật học đầu ngành.
• Phương pháp điều tra kinh tế xã hội: Thực hiện phỏng vấn sâu 120 hộ gia đình ngư dân và cán bộ quản lý địa phương kết hợp điều tra hồi cứu số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý nhà nước giai đoạn 2000-2014.
• Công nghệ viễn thám và Hệ thống thông tin địa lý (GIS): Sử dụng phần mềm MapInfo 15.0 và ArcGIS để giải đoán ảnh vệ tinh đa thời gian, tích hợp dữ liệu không gian trên nền bản đồ địa hình tỷ lệ 1/25.000 và 1/50.000 theo hệ quy chiếu VN-2000 và WGS-84, phục vụ xây dựng bản đồ thảm thực vật chi tiết.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra thực địa và phân tích cấu trúc hệ thực vật tại huyện Tiên Yên đã ghi nhận những kết quả nổi bật sau:

• Đa dạng về thành phần loài và cấu trúc phân loại: Thống kê được 386 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 271 chi và 91 họ, phân bố trong 3 ngành thực vật chính. Ngành Ngọc lan (Magnoliophyta) chiếm ưu thế tuyệt đối với 84 họ (92,33% tổng số họ), 264 chi (97,42% tổng số chi) và 378 loài (97,93% tổng số loài). Ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) có 6 họ, 6 chi, 6 loài (chiếm 1,55% số loài). Ngành Thông (Pinophyta) có 1 họ, 1 chi và 2 loài cây trồng (chiếm 0,52% số loài).
• Thành phần thực vật ngập mặn thực thụ: Xác định 19 loài thực vật ngập mặn thực thụ thuộc 12 họ chuyên biệt, chiếm 22,6% tổng số họ trong hệ thực vật. Một số loài cây gỗ đóng vai trò xây dựng quần xã ưu thế gồm: Vẹt dù (Bruguiera gymnorrhiza), Đâng (Rhizophora stylosa), Đước (Rhizophora apiculata), Trang (Kandelia obovata), Bần chua (Sonneratia caseolaris), Mắm biển (Avicennia marina) và Sú (Aegiceras corniculatum).
• Tỷ trọng các họ giàu loài nhất: 10 họ giàu loài nhất tập hợp 174 loài, chiếm 45,0% tổng số loài của hệ thực vật. Trong đó, đứng đầu là họ Cúc (Asteraceae) với 32 loài (8,3%), tiếp đến là họ Lúa (Poaceae) với 26 loài (6,7%), họ Cói (Cyperaceae) với 23 loài (5,9%), họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) với 19 loài (4,9%) và họ Đậu (Fabaceae) với 19 loài (4,9%). Tỷ số giữa lớp Ngọc lan (281 loài) và lớp Hành (91 loài) đạt mức 3,08.
• Giá trị tài nguyên thực vật: Có tới 355 loài cây có ích trên tổng số 386 loài, đạt tỷ lệ 91,96%. Cụ thể: nhóm cây làm thuốc chiếm tỷ trọng lớn nhất với 171 loài (44,30%), nhóm cây dùng làm thức ăn cho người gồm 80 loài (20,09%), nhóm cây cung cấp thức ăn chăn nuôi gồm 33 loài (8,26%) và nhóm cây lấy gỗ có 12 loài (3,71%).

Thảo luận kết quả

Hệ thực vật ngập mặn Tiên Yên có số lượng loài phong phú gấp gần 1,5 lần so với hệ thực vật ngập mặn tại Thái Bình. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ điều kiện địa hình bãi bồi cổ ổn định, được che chắn kín gió bởi hệ thống đảo phía Đông Nam và nhận lượng phù sa bồi tụ giàu dinh dưỡng từ hệ thống sông Tiên Yên dài 82 km và sông Ba Chẽ dài 80 km. Chế độ nhật triều biên độ cao từ 3-4 m tạo ra dải phân triều rộng lớn cho các loài thích nghi phân tầng.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh quy luật chọn lọc tự nhiên nghiêm ngặt của môi trường ngập mặn với độ mặn dao động mạnh từ 21-32‰ trong mùa khô và hạ thấp xuống 2-4‰ tại cửa sông vào mùa mưa. Tỷ trọng 10 họ giàu loài đạt 45,0% thể hiện rõ đặc tính chuyển tiếp giữa hệ thực vật nhiệt đới gió mùa điển hình và hệ sinh thái ven biển có điều kiện lập địa khắc nghiệt. Phổ dạng sống xác lập tỷ lệ cây chồi trên đạt 26,25% Ph, trong khi nhóm cây chồi thấp, chồi sát đất và chồi ẩn chiếm ưu thế với 51,97%, minh chứng cho tính thích nghi cao trước áp lực gió bão và ngập triều. Trên phương diện không gian, dữ liệu thảm thực vật được số hóa và trình bày trực quan qua các biểu đồ phân bố taxon và bản đồ sinh cảnh tỷ lệ 1/25.000, hỗ trợ trực tiếp cho công tác khoanh vùng bảo vệ.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm quản lý hiệu quả và khai thác bền vững hệ sinh thái rừng ngập mặn Tiên Yên, 4 nhóm giải pháp chiến lược cần được triển khai đồng bộ:

• Thiết lập quy hoạch phân khu bảo tồn nghiêm ngặt: Ủy ban nhân dân huyện Tiên Yên phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh tiến hành cắm mốc ranh giới, bảo vệ nguyên vẹn 4.500 ha rừng ngập mặn tự nhiên đầu nguồn và ven biển xã Đồng Rui, Đông Hải trong giai đoạn 2016-2020.
• Xây dựng mạng lưới quan trắc và giám sát môi trường nước tự động: Sở Tài nguyên và Môi trường chủ trì lắp đặt 3 trạm quan trắc tự động tại các cửa sông Tiên Yên và Ba Chẽ nhằm kiểm soát chặt chẽ các chỉ số BOD, COD, kim loại nặng và váng dầu, duy trì tần suất đánh giá định kỳ 4 lần/năm từ năm 2016.
• Triển khai chương trình phục hồi rừng ngập mặn bản địa: Chi cục Lâm nghiệp tỉnh Quảng Ninh lập đề án trồng bổ sung 500 ha rừng ngập mặn bằng các loài bản địa có khả năng chống chịu cao như Vẹt dù (Bruguiera gymnorrhiza), Đâng (Rhizophora stylosa) và Trang (Kandelia obovata) giai đoạn 2016-2025.
• Phát triển mô hình kinh tế sinh thái và sinh kế cộng đồng: Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Tiên Yên hỗ trợ kỹ thuật chuyển đổi ít nhất 30% diện tích đầm tôm quảng canh sang mô hình lâm ngư kết hợp và du lịch sinh thái cộng đồng, hướng tới nâng cao thu nhập bình quân thêm 25-30% cho hơn 1.200 lao động ngư nghiệp địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm độc giả chuyên môn:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách: Các cán bộ thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Ninh, Ủy ban nhân dân huyện Tiên Yên sử dụng số liệu làm căn cứ lập quy hoạch sử dụng đất và chiến lược phát triển kinh tế biển.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Các nhà khoa học chuyên ngành Khoa học Môi trường, Sinh thái học, Quản lý Tài nguyên Thiên nhiên tham khảo phương pháp luận kết hợp giữa điều tra thực địa truyền thống và công nghệ GIS.
• Các tổ chức phi chính phủ và quỹ bảo tồn quốc tế: Các chuyên gia từ IUCN, WWF, Ramsar tìm kiếm cơ sở dữ liệu nền về đa dạng sinh thái vùng Đông Bắc phục vụ xây dựng các dự án tài trợ bảo tồn đất ngập nước.
• Ban quản lý rừng phòng hộ và doanh nghiệp lữ hành: Đơn vị quản lý rừng và các công ty du lịch khai thác tư liệu sinh cảnh để xây dựng các tuyến du lịch sinh thái trải nghiệm rừng ngập mặn bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Hệ thực vật rừng ngập mặn huyện Tiên Yên có quy mô đa dạng như thế nào?
Hệ thực vật tại đây ghi nhận 386 loài thuộc 271 chi và 91 họ thuộc 3 ngành thực vật bậc cao có mạch. Ngành Ngọc lan chiếm ưu thế tuyệt đối với 378 loài (97,93%), trong đó có 19 loài ngập mặn thực thụ đóng vai trò cấu thành các quần xã rừng tự nhiên.

Những loài cây ngập mặn thực thụ nào giữ vai trò ưu thế tại khu vực Tiên Yên?
Các loài ngập mặn thực thụ chủ chốt tạo nên bộ khung thảm thực vật gồm: Vẹt dù (Bruguiera gymnorrhiza), Đâng (Rhizophora stylosa), Đước (Rhizophora apiculata), Trang (Kandelia obovata), Bần chua (Sonneratia caseolaris), Mắm biển (Avicennia marina) và Sú (Aegiceras corniculatum).

Vì sao tính đa dạng loài ở Tiên Yên lại cao hơn một số vùng ven biển Đồng bằng sông Hồng?
Tiên Yên có nền địa chất phù sa bồi tụ lâu đời, địa hình ven biển kín sóng được che chắn bởi các hải đảo và có hệ thống sông suối lớn cung cấp phù sa ổn định, tạo điều kiện cho các quần xã thực vật bản địa sinh trưởng qua nhiều thế kỷ.

Giá trị sử dụng thực tế lớn nhất của hệ thực vật Tiên Yên là gì?
Có tới 355 loài có giá trị sử dụng (chiếm 91,96% tổng số loài), nổi bật nhất là nhóm cây làm thuốc với 171 loài (44,30%) và nhóm cây làm thức ăn cho người với 80 loài (20,09%), cung cấp nguồn tài nguyên sinh kế quý giá cho cộng đồng.

Những nguy cơ lớn nhất đang đe dọa rừng ngập mặn Tiên Yên là gì?
Rừng ngập mặn đang chịu áp lực lớn từ việc chuyển đổi đất rừng làm đầm nuôi thủy sản tự phát, việc sử dụng ngư cụ hủy diệt và nguy cơ ô nhiễm nguồn nước do chất thải từ các dự án khu công nghiệp cảng biển quy mô lớn.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng được bộ dữ liệu toàn diện về tính đa dạng sinh học hệ thực vật rừng ngập mặn Tiên Yên với 386 loài, 271 chi và 91 họ thực vật bậc cao có mạch.
• Xác lập danh mục 19 loài thực vật ngập mặn thực thụ và định lượng giá trị kinh tế với 355 loài có giá trị sử dụng thực tiễn, trong đó nhóm cây làm thuốc chiếm 44,30%.
• Phân tích chi tiết đặc trưng phổ dạng sống và yếu tố địa lý, chứng minh tính thích nghi sinh thái cao của hệ thực vật trước biên độ nhiệt và chế độ thủy triều vùng Đông Bắc.
• Ứng dụng thành công công nghệ viễn thám và GIS để xây dựng hệ thống bản đồ thảm thực vật chi tiết, làm rõ hiện trạng phân bố không gian và biến động sinh cảnh.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ kết hợp bảo tồn với phát triển sinh kế lâm ngư, định hướng lộ trình thực hiện từ năm 2016 đến năm 2025.

Đóng góp khoa học của luận văn là nguồn tư liệu chuẩn mực cho công tác quản lý tài nguyên môi trường ven biển. Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác trực tiếp toàn văn cơ sở dữ liệu và bản đồ chuyên đề để ứng dụng vào các chương trình hành động bảo tồn đa dạng sinh học tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho thời kỳ nghiên cứu hệ thực vật cụ thể. Vào thời gian này, Tomachev A. được giao 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] nhiệm vụ nghiên cứu hệ thực vật vùng Taimua nằm ở tọa độ địa lý 74o20’-25o độ vĩ bắc và 102o 30’ độ kinh đông (ghi theo Lê Trần Chấn – 1990) [4]. Trong những năm gần đây hàng loạt các tổ chức, các hiệp hội bảo tồn, các hội nghị quốc tế đã được thành lập, diễn ra các hoạt động vì mục đích cao cả đó.

Nổi bật và đáng chú ý nhất là Hội nghị thượng đỉnh bàn về vấn đề môi trường và đa dạng sinh vật đã được tổ chức tại Rio de Janeiro (Brazil) tháng 6/1992, 150 nước đã ký vào Công ước về đa dạng sinh vật [5, 8,9]. Để phục vụ cho mục đích bảo tồn, WWF (1990) đã cho xuất bản cuốn sách Tầm quan trọng của đa dạng sinh vật (The importance of biological diversity); IUCN, UNEP, WWF đưa ra Chiến lược bảo tồn toàn cầu (World conservation strategy, 1990), Hãy quan tâm tới trái đất (Caring for the earth, 1991); WCMC đã Đánh giá đa dạng sinh vật toàn cầu (Global biodiversity assessment, 1995). Bên cạnh đó, hàng ngàn những công trình khoa học và các báo cáo khác lần lượt được xuất bản và rất nhiều cuộc hội thảo khác nhau đã được tổ chức nhằm thảo luận về quan điểm, về phương pháp luận cũng như thông báo các kết quả đã đạt được trong nghiên cứu về đa dạng sinh vật và bảo tồn trên toàn thế giới. Các kết quả nghiên cứu được công bố trong các báo cáo và hội nghị hội thảo đã cơ bản thiết lập nên một hệ thống thông tin đa dạng sinh vật trên toàn thế giới đã và đang góp phần nâng cao nhận thức đa dạng sinh vật và bảo tồn, khôi phục lại một số hệ sinh thái, hệ thực vật trên các vùng lãnh thổ cấp quốc gia.

Ở Việt Nam: Về thành phần loài và đa dạng trong cấu trúc hệ thống hệ thực vật: Đến nay đã thống kê được gần 12.000 loài thực vật [10, 32], nhiều nhóm có tính đặc hữu cao, nhiều loài đặc hữu có giá trị khoa học và thực tiễn lớn [66,67]. Những công trình nghiên cứu về thực vật Việt Nam, trước hết phải kể đến những tác phẩm cổ điển như các công trình của Loureiro (1790), của Pierre (1879 - 1907) [27] hay của Lecomte với bộ “Thực vật chí Đông Dương” [27]. Sau đó, các nhà thực vật học người Việt Nam cùng với các nhà thực vật học quốc tế khác đã tiếp tục kế thừa và nghiên cứu bổ sung: Thái Văn Trừng (1978) đã thống kê hệ thực vật Việt Nam có 7004 loài, 1850 chi và 289 họ [27], về sau Humbert đã bổ sung, chỉnh lý để hoàn 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thiện việc đánh giá thành phần loài cho toàn vùng [27]; Bộ “Thực vật chí Campuchia, Lào và Việt Nam” do Aubréville khởi xướng và chủ biên (1960 - 1997) cùng với nhiều tác giả khác đã công bố 29 tập gồm 74 họ cây có mạch. Tiếp theo có thể kể đến bộ “Cây cỏ thường thấy ở Việt Nam” gồm 6 tập do Lê Khả Kế chủ biên (1969 - 1976) [16] hay “Cây gỗ rừng Việt Nam” (1971 - 1988, 7 tập) [16] của Viện Điều tra Quy hoạch Rừng, “1900 cây có ích ở Việt Nam” của Trần Đình Lý và tập thể (1993) [16], “Từ điển cây thuốc Việt Nam” của Võ Văn Chi (2012) [6].