Luận văn thạc sĩ hus đánh giá tác động của chính sách thu hồi đất nông nghiệp tới quá trình phát triển kinh tế xã hội quận hải an thành phố hải phòng

Luận văn thạc sĩ kinh tế nghiên cứu hus đánh giá tác động của chính sách thu hồi đất nông nghiệp tới quá trình phát triển kinh tế xã, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Dương Thị Nguyệt Anh
• Người hướng dẫn: PGS. TS Trần Anh Tuấn
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên
• Chuyên ngành: Địa chính
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Của Chính Sách Thu Hồi Đất Nông Nghiệp Tới Quá Trình Phát Triển Kinh Tế - Xã Hội Quận Hải An Thành Phố Hải Phòng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP TỚI QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI
• 1.1. Tổng quan các chính sách thu hồi đất nông nghiệp
• 1.1.1. Thu hồi đất và các chính sách thu hồi đất nông nghiệp phục vụ phát triển kinh tế - xã hội
• 1.1.2. Khái niệm về thu hồi đất nông nghiệp, phát triển bền vững và sinh kế người dân
• 1.1.3. Chính sách thu hồi đất nông nghiệp ở Việt Nam qua các thời kỳ
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của chính sách thu hồi đất nông nghiệp

Chính sách thu hồi đất nông nghiệp là một trong những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế - xã hội tại quận Hải An. Việc thu hồi đất nông nghiệp không chỉ tác động đến sản xuất nông nghiệp mà còn ảnh hưởng đến đời sống của người dân và sự phát triển bền vững của địa phương. Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh chóng, chính sách này cần được đánh giá một cách toàn diện để đảm bảo lợi ích cho cả người dân và nhà nước.

1.1. Định nghĩa và vai trò của chính sách thu hồi đất

Chính sách thu hồi đất nông nghiệp được hiểu là việc Nhà nước thu hồi quyền sử dụng đất từ các hộ gia đình, tổ chức nhằm phục vụ cho các dự án phát triển kinh tế - xã hội. Chính sách này đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế địa phương.

1.2. Tình hình thu hồi đất nông nghiệp tại quận Hải An

Quận Hải An đã trải qua nhiều giai đoạn thu hồi đất nông nghiệp để phục vụ cho các dự án phát triển hạ tầng. Từ năm 2003 đến 2010, nhiều diện tích đất nông nghiệp đã bị thu hồi, dẫn đến sự thay đổi trong cơ cấu sử dụng đất và ảnh hưởng đến đời sống của người dân.

II. Vấn đề và thách thức trong chính sách thu hồi đất nông nghiệp

Mặc dù chính sách thu hồi đất nông nghiệp mang lại nhiều lợi ích cho sự phát triển kinh tế, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức cho người dân và chính quyền địa phương. Việc thiếu thông tin và sự tham gia của người dân trong quá trình thu hồi đất là một trong những vấn đề lớn cần được giải quyết.

2.1. Những khó khăn trong việc bồi thường và hỗ trợ

Nhiều hộ dân gặp khó khăn trong việc nhận bồi thường thỏa đáng khi đất nông nghiệp bị thu hồi. Chính sách bồi thường chưa thực sự công bằng và minh bạch, dẫn đến sự bất mãn trong cộng đồng.

2.2. Tác động tiêu cực đến sinh kế của người dân

Việc thu hồi đất nông nghiệp đã làm giảm thu nhập của nhiều hộ gia đình, gây ra tình trạng thất nghiệp và di cư tự do. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống của người dân mà còn tác động đến sự phát triển bền vững của quận Hải An.

III. Phương pháp và giải pháp nâng cao hiệu quả chính sách thu hồi đất

Để nâng cao hiệu quả của chính sách thu hồi đất nông nghiệp, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp đồng bộ. Việc cải thiện quy trình bồi thường, hỗ trợ và tham gia của người dân là rất cần thiết.

3.1. Cải cách quy trình bồi thường và hỗ trợ

Cần xây dựng một quy trình bồi thường minh bạch, công bằng và hợp lý. Việc áp dụng giá đất theo thị trường sẽ giúp người dân nhận được bồi thường xứng đáng hơn.

3.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Khuyến khích người dân tham gia vào quá trình ra quyết định liên quan đến thu hồi đất. Điều này không chỉ giúp tăng cường tính minh bạch mà còn tạo ra sự đồng thuận trong cộng đồng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại quận Hải An

Nghiên cứu về tác động của chính sách thu hồi đất nông nghiệp tại quận Hải An đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực và tiêu cực. Việc áp dụng các chính sách hợp lý có thể giúp cải thiện đời sống của người dân và thúc đẩy phát triển kinh tế.

4.1. Kết quả tích cực từ chính sách thu hồi đất

Một số dự án thu hồi đất đã mang lại lợi ích kinh tế cho quận Hải An, như việc phát triển hạ tầng giao thông và khu công nghiệp, tạo ra nhiều việc làm cho người dân.

4.2. Những tác động tiêu cực cần khắc phục

Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết, như tình trạng thất nghiệp và di cư của người dân. Cần có các giải pháp hỗ trợ để đảm bảo sinh kế cho những hộ bị thu hồi đất.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho chính sách thu hồi đất nông nghiệp

Chính sách thu hồi đất nông nghiệp tại quận Hải An cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội. Việc đảm bảo quyền lợi cho người dân và phát triển bền vững là mục tiêu hàng đầu.

5.1. Đề xuất các giải pháp cải thiện chính sách

Cần xây dựng các chính sách bồi thường và hỗ trợ hợp lý, đồng thời tăng cường sự tham gia của người dân trong quá trình ra quyết định.

5.2. Tương lai phát triển bền vững cho quận Hải An

Hướng tới một quận Hải An phát triển bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và cộng đồng trong việc thực hiện chính sách thu hồi đất nông nghiệp.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và đô thị hóa tại thành phố Hải Phòng trong giai đoạn 2003 - 2010 đã tạo nên những bước chuyển dịch cơ cấu kinh tế mạnh mẽ, với việc triển khai giải phóng mặt bằng cho 625 dự án, thu hồi tổng diện tích 4.675 ha đất và tác động trực tiếp đến 64.037 hộ gia đình cùng 253.012 nhân khẩu. Là một quận đô thị mới được thành lập theo Nghị định số 106/NĐ-CP ngày 20/12/2002 của Chính phủ, quận Hải An giữ vị trí cửa ngõ giao thương đường biển chiến lược của cực tăng trưởng kinh tế phía Bắc. Tuy nhiên, việc thu hẹp nhanh chóng quỹ đất nông nghiệp để nhường chỗ cho các khu công nghiệp, hạ tầng giao thông và khu đô thị mới đã đặt ra nhiều thách thức gay gắt về an ninh lương thực, trật tự xã hội và tính bền vững của sinh kế người nông dân mất đất.

Nghiên cứu được thực hiện nhằm mục tiêu đánh giá toàn diện, khách quan tác động của chính sách thu hồi đất nông nghiệp tới quá trình phát triển kinh tế - xã hội trên địa bàn quận Hải An giai đoạn 2003 - 2010. Từ việc phân tích thực trạng thu hồi đất tại 92 dự án với hơn 25 triệu m2 đất bị chuyển đổi và ảnh hưởng tới 3.976 hộ dân, luận văn làm rõ những mặt tích cực trong việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế cũng như những hệ lụy tiêu cực về thất nghiệp và bất ổn đời sống cư dân.

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài thể hiện qua việc cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và số liệu định lượng chuẩn xác, giúp các nhà quản lý địa chính hoàn thiện cơ chế bồi thường, hỗ trợ đào tạo nghề, bảo đảm mục tiêu phát triển kinh tế với tốc độ tăng trưởng bình quân 23,50%/năm gắn liền với an sinh xã hội bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng đồng bộ hai lý thuyết nền tảng trong kinh tế học và quản lý tài nguyên:

• Lý thuyết chuyển dịch cơ cấu kinh tế: Phân tích quy luật tất yếu của việc tái phân bổ các nguồn lực sản xuất, đặc biệt là tư liệu đất đai và lực lượng lao động từ khu vực nông nghiệp năng suất thấp sang khu vực công nghiệp và dịch vụ có giá trị gia tăng cao trong tiến trình đô thị hóa.
• Lý thuyết phát triển bền vững và Khung sinh kế bền vững: Đánh giá mối quan hệ tương hỗ giữa tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo tồn tài nguyên môi trường. Khung lý thuyết này tiếp cận sinh kế của người nông dân dựa trên sự biến động của 5 nguồn vốn cơ bản (vốn tự nhiên, vốn tài chính, vốn con người, vốn vật chất và vốn xã hội) khi tư liệu sản xuất chính là đất đai bị thu hồi.

Bên cạnh đó, nghiên cứu chuẩn hóa các khái niệm then chốt theo quy định của pháp luật:

• Thu hồi đất nông nghiệp: Hành vi hành chính của Nhà nước nhằm thu lại quyền sử dụng đất đã giao cho các tổ chức, hộ gia đình, cá nhân phục vụ mục đích phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh theo Luật Đất đai năm 2003.
• Bồi thường và hỗ trợ tái định cư: Việc hoàn trả giá trị quyền sử dụng đất tương xứng với thiệt hại thực tế theo cơ chế thị trường và trợ giúp người dân ổn định đời sống, chuyển đổi nghề nghiệp theo tinh thần của Nghị định 197/2004/NĐ-CP và Nghị định 69/2009/NĐ-CP.
• Sinh kế bền vững: Tập hợp các nguồn lực, năng lực và hoạt động kiếm sống giúp người dân duy trì thu nhập ổn định và ứng phó linh hoạt trước các cú sốc kinh tế do mất đất sản xuất.

Mô hình nghiên cứu được xây dựng dưới dạng hệ thống động lực tương tác đa chiều giữa: Thể chế chính sách đất đai → Biến động quỹ đất canh tác → Tăng trưởng kinh tế địa phương → Chuyển dịch việc làm và biến đổi thu nhập của hộ nông dân.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và độ tin cậy khoa học, nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực địa:

• Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu: Luận văn tiến hành điều tra xã hội học với cỡ mẫu 51 hộ gia đình bị thu hồi đất nông nghiệp theo phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích. Các hộ được chọn đại diện cho 3 nhóm dự án trọng điểm trên địa bàn quận gồm: Dự án phát triển giao thông (Đường ô tô cao tốc Hà Nội - Hải Phòng tại phường Nam Hải với 237.367 m2 đất thu hồi), Dự án phát triển công nghiệp cảng biển (Cảng tổng hợp và Cụm công nghiệp Đình Vũ Vinashin tại phường Đông Hải 2 với hơn 2,6 triệu m2 đất) và Dự án phát triển khu đô thị mới tại phường Đằng Hải.
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ báo cáo thống kê, kiểm kê đất đai các năm 2005 và 2010 của Sở Tài nguyên và Môi trường Hải Phòng, báo cáo tổng kết kinh tế - xã hội giai đoạn 2003 - 2011 của UBND quận Hải An và hồ sơ bồi thường từ Trung tâm Phát triển quỹ đất quận. Dữ liệu sơ cấp được trích xuất từ phiếu điều tra bảng hỏi và phỏng vấn sâu 51 chủ hộ cùng các cán bộ chuyên trách địa chính.
• Phương pháp phân tích và lý do lựa chọn: Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh chuỗi thời gian (giai đoạn 2003 - 2010) kết hợp phương pháp phân tích tổng hợp hệ thống. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm phản ánh rõ nét sự thay đổi về chất lượng cuộc sống của người dân qua hai mốc thời gian trước và sau khi thu hồi đất, lượng hóa chính xác mức độ chênh lệch thu nhập và cơ cấu việc làm.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình thu hồi đất nông nghiệp tại quận Hải An giai đoạn 2003 - 2010 đã mang lại những biến đổi sâu sắc với các số liệu minh chứng cụ thể:

• Biến động sử dụng đất diễn ra trên quy mô lớn: Tổng số 92 dự án đã thu hồi trên 25 triệu m2 đất, trong đó đất nông nghiệp và mặt nước chuyên dùng chiếm phần lớn. Quỹ đất nông nghiệp suy giảm nghiêm trọng: diện tích đất trồng lúa từ 746 ha năm 2003 đã giảm 100% xuống còn 0 ha vào năm 2011. Đất trồng hoa truyền thống tại làng hoa Đằng Hải từ 435 ha năm 2003 giảm mạnh xuống còn 123 ha năm 2011, tương đương mức giảm bình quân 12,77%/năm.
• Kinh tế địa phương tăng trưởng đột phá: Tổng giá trị sản xuất 4 nhóm ngành kinh tế của quận tăng vọt từ 1.033 tỷ đồng năm 2003 lên 7.378 tỷ đồng năm 2011 (tăng 7,2 lần với tốc độ tăng trưởng bình quân 32,5%/năm). Trong đó, giá trị sản xuất công nghiệp tăng trưởng vượt bậc 18,4 lần, từ 207 tỷ đồng lên 3.805 tỷ đồng; số lượng doanh nghiệp đang hoạt động tăng từ 30 đơn vị lên 98 đơn vị vào năm 2011.
• Gia tăng áp lực thất nghiệp và phân hóa sinh kế: Dù cơ cấu kinh tế dịch chuyển tích cực, tỷ lệ lao động không có việc làm của các hộ mất đất tăng từ 5,1% trước khi thu hồi lên 10,8% sau khi thu hồi. Khảo sát 51 hộ dân cho thấy có 60% số hộ vẫn phụ thuộc vào nông nghiệp hoặc làm thuê tự do bấp bênh, 34,5% số hộ có mức sống giảm sút so với trước đây, 36,5% giữ nguyên mức sống và chỉ có 29% hộ đạt điều kiện sống cao hơn.
• Sử dụng tiền bồi thường kém bền vững: Hơn 70% tổng số tiền đền bù được người dân sử dụng vào việc xây dựng, sửa sang nhà cửa và mua sắm trang thiết bị tiện nghi sinh hoạt gia đình; tỷ lệ đầu tư cho học nghề, phát triển sản xuất kinh doanh hoặc gửi tiết kiệm tích lũy chỉ chiếm dưới 20%.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng trên bắt nguồn từ tốc độ đô thị hóa quá nhanh, trong khi công tác đào tạo nghề và giải quyết việc làm chưa theo kịp thực tế. Lực lượng lao động nông nghiệp tại quận Hải An chủ yếu là lao động phổ thông (chiếm 49,5%), tỷ lệ có trình độ cao đẳng, đại học chỉ chiếm 3,6%. Nhóm lao động trên 35 tuổi gặp rào cản rất lớn khi tìm kiếm việc làm tại các nhà máy công nghệ cao trong Khu công nghiệp Đình Vũ do không đáp ứng được yêu cầu tuyển dụng khắt khe.

Bên cạnh đó, khung giá đất bồi thường trước thời điểm áp dụng Nghị định 69/2009/NĐ-CP còn khoảng cách xa so với giá chuyển nhượng thực tế trên thị trường, dẫn đến các mâu thuẫn lợi ích. Theo thống kê của ngành địa chính, có tới 70% đơn thư khiếu nại, tố cáo liên quan trực tiếp đến bồi thường, hỗ trợ và tái định cư.

So sánh với bức tranh chung tại vùng Đồng bằng sông Hồng (nơi có hơn 300.000 hộ bị ảnh hưởng bởi thu hồi đất và trung bình 1 ha đất thu hồi làm mất việc của 10 lao động), thực trạng tại Hải An phản ánh đúng quy luật chung nhưng có mức độ tập trung cao hơn do đặc thù đô thị cảng biển. Bài học kinh nghiệm từ Đài Loan và Nhật Bản cho thấy muốn công nghiệp hóa bền vững, chính quyền cần quy hoạch các cụm công nghiệp nông thôn sử dụng nhiều lao động tại chỗ, đồng thời áp dụng chính sách bảo hiểm dưỡng lão cho nông dân cao tuổi tương tự mô hình thành công của Trung Quốc (với mức chi trả hưu trí từ 90.000 đến 100.000 nhân dân tệ/người).

Các kết quả nghiên cứu trên được tổng hợp chi tiết qua hệ thống bản đồ hiện trạng sử dụng đất các năm 2005, 2010 và các biểu đồ cơ cấu lao động theo ngành kinh tế, thể hiện trực quan bước ngoặt chuyển dịch từ không gian nông nghiệp sang hạ tầng đô thị hiện đại.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện chính sách thu hồi đất và bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân quận Hải An, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện cơ chế định giá đất bồi thường tiệm cận giá trị thị trường: UBND thành phố Hải Phòng và Sở Tài nguyên và Môi trường cần áp dụng linh hoạt phương pháp định giá đất cụ thể theo Nghị định 69/2009/NĐ-CP, bảo đảm mức bồi thường đạt tối thiểu 85 - 90% giá thị trường trong điều kiện bình thường. Mục tiêu trong giai đoạn 2014 - 2015 giảm 50% số lượng đơn thư khiếu nại, khiếu kiện liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng trên địa bàn quận Hải An.
2. Đổi mới mô hình đào tạo nghề theo đơn đặt hàng doanh nghiệp: Phòng Lao động - Thương binh và Xã hội quận Hải An chủ trì phối hợp với Ban Quản lý Khu kinh tế Hải Phòng và các doanh nghiệp tại KCN Đình Vũ tổ chức các khóa đào tạo nghề ngắn hạn gắn liền với cam kết tuyển dụng. Đặt chỉ tiêu tiếp nhận ít nhất 70% lao động mất đất trong độ tuổi 18 - 35 vào làm việc tại các nhà máy, bảo đảm giải quyết việc làm mới cho 1.500 - 2.000 lao động mỗi năm từ năm 2014.
3. Thiết lập quỹ hỗ trợ vốn và tư vấn tài chính sau bồi thường: Ngân hàng Chính sách Xã hội chi nhánh quận Hải An phối hợp với Hội Nông dân triển khai các gói tín dụng ưu đãi với lãi suất dưới 5%/năm dành riêng cho các hộ chuyển đổi sang mô hình kinh doanh dịch vụ, thương mại. Đồng thời, Trung tâm Phát triển quỹ đất tổ chức hướng dẫn quản lý tài chính cá nhân cho 100% hộ dân ngay khi chi trả tiền đền bù nhằm hạn chế việc chi tiêu lãng phí.
4. Quy hoạch bảo tồn làng nghề hoa Đằng Hải gắn với du lịch sinh thái: UBND quận Hải An bố trí quy hoạch giữ lại 120 ha diện tích chuyên canh hoa công nghệ cao tại phường Đằng Hải đến năm 2020. Giải pháp này giúp duy trì giá trị sản xuất nông nghiệp đạt 200 triệu đồng/ha (cao gấp 4 lần mức bình quân chung cả nước), tạo việc làm ổn định tại chỗ cho hơn 1.000 lao động trung niên không thể chuyển đổi sang khu vực công nghiệp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật cao, phục vụ thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách địa chính: Khai thác các phân tích thực chứng về quy trình thu hồi đất, xác định đơn giá bồi thường và thủ tục tái định cư để hoàn thiện các văn bản quy phạm pháp luật ở cấp thành phố và quận, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước về đất đai.
• Chủ đầu tư dự án và các đơn vị phát triển hạ tầng, khu công nghiệp: Nắm bắt tâm lý, nguyện vọng và cơ cấu nhân khẩu của người dân có đất bị thu hồi, từ đó xây dựng kế hoạch bồi thường giải phóng mặt bằng thỏa đáng và chủ động thiết lập chính sách tuyển dụng lao động địa phương, giúp rút ngắn tiến độ bàn giao mặt bằng dự án.
• Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học ngành Quản lý đất đai, Địa chính, Kinh tế phát triển: Sử dụng luận văn như một tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp luận đánh giá tác động chính sách, phương pháp điều tra xã hội học và hệ thống chuỗi số liệu thực địa tin cậy giai đoạn 2003 - 2011 tại một đô thị ven biển.
• Các tổ chức phi chính phủ và hiệp hội phát triển cộng đồng: Vận dụng khung phân tích sinh kế để thiết kế các chương trình hỗ trợ sinh kế thích ứng, chuyển giao kỹ thuật kinh doanh và thúc đẩy an sinh xã hội cho nhóm nông dân dễ bị tổn thương trong quá trình đô thị hóa nhanh.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao diện tích đất trồng lúa tại quận Hải An lại giảm hoàn toàn về 0 ha vào năm 2011?

Quá trình đô thị hóa mạnh mẽ cùng mục tiêu chuyển dịch cơ cấu kinh tế đã khiến toàn bộ 746 ha đất trồng lúa (năm 2003) bị thu hồi phục vụ 92 dự án hạ tầng giao thông, khu đô thị và công nghiệp cảng biển. Quỹ đất được ưu tiên cho các ngành công nghiệp và thương mại dịch vụ có giá trị gia tăng cao hơn.

Chính sách bồi thường theo Nghị định 69/2009/NĐ-CP mang lại lợi ích đột phá nào cho người dân?

Nghị định 69/2009/NĐ-CP phân chia mức hỗ trợ đời sống rõ ràng: hộ bị thu hồi 30 - 70% đất nông nghiệp được hỗ trợ 24 tháng, thu hồi trên 70% được hỗ trợ 36 tháng. Đồng thời, chính sách cho phép hỗ trợ bằng đất ở hoặc suất đất sản xuất kinh doanh phi nông nghiệp, bảo đảm quyền lợi thỏa đáng hơn cho nông dân.

Tỷ lệ thất nghiệp của các hộ dân bị thu hồi đất tại Hải An biến động như thế nào?

Số liệu khảo sát 51 hộ điển hình cho thấy tỷ lệ thất nghiệp tăng từ 5,1% trước khi thu hồi lên 10,8% sau khi mất đất. Nguyên nhân chính do 49,5% lực lượng lao động là lao động phổ thông, thiếu trình độ kỹ thuật và nhóm lao động trên 35 tuổi gặp khó khăn khi ứng tuyển vào các khu công nghiệp.

Người dân sau khi nhận tiền bồi thường thường phân bổ nguồn tài chính ra sao?

Thực tế điều tra chỉ ra rằng hơn 70% lượng tiền bồi thường được các hộ dân chi dùng cho việc xây mới, sửa chữa nhà ở và mua sắm thiết bị tiện nghi. Chỉ có khoảng 15 - 20% nguồn tiền được phân bổ cho việc gửi tiết kiệm ngân hàng, học nghề hoặc đầu tư mở rộng cửa hàng kinh doanh thương mại.

Kinh nghiệm quốc tế nào có tính khả thi cao nhất để giải quyết việc làm tại Hải An?

Mô hình bảo hiểm dưỡng lão của Trung Quốc (trợ cấp 90.000 - 100.000 nhân dân tệ cho lao động quá tuổi) và mô hình phát triển công nghiệp phụ trợ nông thôn của Đài Loan là hai bài học giá trị nhất. Áp dụng các chính sách này giúp bảo đảm thu nhập ổn định cho người cao tuổi và tạo sinh kế tại chỗ cho người dân mất đất.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích sâu sắc tác động hai mặt của chính sách thu hồi đất nông nghiệp tại quận Hải An giai đoạn 2003 - 2010, khẳng định vai trò thúc đẩy tăng trưởng kinh tế nhảy vọt 23,50%/năm nhưng cũng chỉ rõ áp lực sinh kế đè nặng lên hơn 3.976 hộ dân bị ảnh hưởng.
• Công trình hệ thống hóa toàn diện quá trình biến động đất đai qua 92 dự án, ghi nhận sự sụt giảm tuyệt đối của 746 ha đất lúa và thu hẹp 71,7% diện tích làng hoa truyền thống Đằng Hải sang đất chuyên dùng phi nông nghiệp.
• Nghiên cứu lượng hóa chính xác sự gia tăng tỷ lệ thất nghiệp từ 5,1% lên 10,8% ở nhóm hộ mất đất, chỉ ra điểm nghẽn trong việc sử dụng tiền bồi thường khi hơn 70% nguồn vốn bị dồn vào tiêu dùng phi sản xuất thay vì tái đầu tư sinh kế.
• Đóng góp khoa học cốt lõi của đề tài là xây dựng hệ thống luận cứ thực tiễn giúp hoàn thiện quy trình định giá đất bồi thường tiệm cận thị trường và cơ chế hỗ trợ an sinh xã hội cho các đô thị công nghiệp loại 1.
• Định hướng hành động giai đoạn tiếp theo cần tập trung vào việc đào tạo nghề theo địa chỉ doanh nghiệp, cấp tín dụng ưu đãi dưới 5%/năm và quy hoạch bảo tồn 120 ha hoa công nghệ cao nhằm bảo đảm an sinh lâu dài.

Quý độc giả, cán bộ quản lý và các nhà nghiên cứu quan tâm đến lĩnh vực quản lý đất đai và phát triển kinh tế đô thị hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ này để có cái nhìn chuyên sâu và ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn quy hoạch chính sách tại địa phương!

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Sau hơn 25 năm thực hiện chính sách đổi mới, Việt Nam từ một nƣớc thuộc nhóm các nƣớc nghèo đã vƣơn lên thành quốc gia đang phát triển có thu nhập ở mức trung bình. Đạt đƣợc những thành tựu đó, sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam dựa vào nhiều yếu tố, trong đó sự phát triển của ngành nông nghiệp đóng vai trò quan trọng. Trong nông nghiệp, đất đai là tƣ liệu sản xuất quan trọng, quyết định tính đa dạng, quy mô và hiệu quả của sản xuất nông nghiệp, nó đƣợc coi là một trong những nguồn lực quan trọng, quyết định khả năng phát triển của nông nghiệp nâng cao mức sống cho ngƣời dân nông thôn.

Trong quá trình đô thị hóa cao và sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế, đất đai dành cho nông nghiệp đang ngày càng có xu hƣớng bị thu hẹp gây những tác động không nhỏ tới phát triển kinh tế, những vấn đề xã hội nhƣ: thiếu việc làm, di dân tự do, tệ nạn xã hội và an ninh lƣơng thực, những vấn đề đó đòi hỏi cần có những nghiên cứu về tác động của việc thu hồi đất nông nghiệp tới quá trình phát triển kinh tế - xã hội, an ninh lƣơng thực, đời sống của cƣ dân,… Trong bối cảnh phát triển chung của đất nƣớc, Thành phố Hải Phòng có tốc độ đô thị hóa nhanh với nhiều khu công nghiệp, thƣơng mại lớn và nhiều trung tâm dịch vụ, du lịch, giáo dục, y tế,…là nơi cung cấp thủy, hải sản cho vùng đồng bằng Bắc Bộ. Bên cạnh đó, Hải Phòng còn là cực tăng trƣởng của tam giác kinh tế trọng điểm phía Bắc gồm Hà Nội, Hải Phòng và Quảng Ninh. Theo mục tiêu phát triển kinh tế của thành phố Hải Phòng đến năm 2020: “Xây dựng thành phố Hải Phòng trở nên văn minh, hiện đại xứng đáng là đô thị cấp quốc gia, một cửa ngõ chính ra biển; trung tâm công nghiệp, thương mại, du lịch, dịch vụ, thủy sản của miền Bắc; có cơ cấu kinh tế chuyển dịch theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa; cơ sở hạ tầng phát triển”. Để thực hiện mục tiêu phát triển của thành phố, trong những năm qua Hải Phòng đã tập trung chỉ đạo các cấp, các ngành, các chính quyền địa phƣơng triển khai thực hiện các dự án trọng điểm của thành phố nhƣ: Khu đô thị mới Ngã 5- sân bay Cát Bi; Đƣờng trục 100m Lạch Tray - Hồ Đông; Khu đô thị mới Lạch Tray - Hồ Đông; Khu đô thị mới Bắc Sông Cấm; Đƣờng Hồ Sen- cầu Rào II; Khu đô thị Hồ Sen- cầu Rào II; Cảng cửa ngõ Lạch Huyện; Đƣờng ôtô cao tốc Hà Nội- Hải Phòng; nâng cấp mở rộng sân bay Cát Bi; Khu công nghiệp Đình Vũ; Đầu tƣ xây dựng hạ tầng quận mới Hải An.

1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Hải An là quận mới thành lập theo Nghị định số 106/NĐ-CP ngày 20/12/2002 của Chính phủ. Tuy nhiên trong những năm gần đây, quá trình đô thị hóa diễn ra khá nhanh đã làm thay đổi mục đích sử dụng của nhiều loại hình sử dụng đất trên địa bàn quận theo hƣớng giảm diện tích đất nông nghiệp và tăng diện tích đất phi nông nghiệp. Việc thu hổi, chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp phục vụ nhu cầu phát triển của địa phƣơng gây ra những tác động cả tích cực và tiêu cực. Vì vậy, đề tài: “Đánh giá tác động của chính sách thu hồi đất nông nghiệp tới quá trình phát triển kinh tế - xã hội quận Hải An, thành phố Hải Phòng” đƣợc lựa chọn là đáp ứng đƣợc yêu cầu thực tiễn của địa phƣơng trong quá trình phát triển và hội nhập.

Mục tiêu nghiên cứu Đánh giá tác động của việc thu hồi đất nông nghiệp tới quá trình phát triển kinh tế - xã hội của quận Hải An nhằm đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả chính sách thu hồi đất nông nghiệp ở địa phƣơng. Nhiệm vụ nghiên cứu - Tổng quan và lý luận về vai trò của chính sách đất đai, đặc biệt là chính sách thu hồi đất nông nghiệp đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội. - Phân tích hệ thống chính sách quản lý đất đai hiện hành ở cấp thành phố và cấp quận. - Phân tích và đánh giá quá trình phát triển KT-XH khu vực nghiên cứu giai đoạn 2003-2010.

- Đánh giá thực trạng việc thu hồi đất tại một số dự án trên địa bàn quận Hải An và những tác động của chính sách đối với sự phát triển KT-XH và sinh kế của ngƣời dân. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi khu vực nghiên cứu: Trên cơ sở đánh giá tác động của chính sách thu hồi đất nông nghiệp của các dự án trên địa bàn quận Hải An, đề tài lựa chọn một số dự án tiêu biểu để nghiên cứu chi tiết. - Phạm vi nội dung nghiên cứu: Đánh giá tác động của chính sách đất đai là một lĩnh vực nghiên cứu rộng, phức tạp. Trong khuôn khổ đề tài luận văn thạc sỹ, một số nội dung chính đƣợc nghiên cứu nhƣ sau: + Phân tích thực trạng hiệu quả chính sách thu hồi đất nông nghiệp 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Nghiên cứu đặc điểm và những thay đổi về phát triển kinh tế - xã hội và một số vấn đề khác của quận Hải An giai đoạn 2005 – 2010.

+ Hiện trạng biến động sử dụng đất quận Hải An giai đoạn 2005 – 2010 + Đề xuất các giải pháp dựa trên kết quả nghiên cứu đánh giá tác động của chính sách thu hồi đất nông nghiệp. Quan điểm và phƣơng pháp nghiên cứu 5.Quan điểm nghiên cứu 5.Quan điểm tổng hợp Đất đai và những vấn đề liên quan luôn tồn tại rất phức tạp với nhiều mối liên hệ đan xen có tác động qua lại. Chính vì vậy, khi nghiên cứu, phân tích tác động của chính sách thu hồi đất đai tới các khía cạnh khác nhau của quá trình phát triển, cần đặt đất đai vào một hệ thống với các yếu tố khác nhƣ kinh tế, xã hội, con ngƣời, thể chế, chính sách,.Những yếu tố này với những tác động tƣơng hỗ đã tạo nên một chỉnh thể thống nhất. Khi một hợp phần trong hệ thống bị thay đổi (đất nông nghiệp) bởi tác động của hợp phần khác (chính sách) sẽ kéo theo toàn bộ hệ thống thay đổi.

Bên cạnh những thay đổi về chất nhƣ vậy, hệ thống sẽ dịch chuyển từ thời điểm T1 (khi chƣa thu hồi đất nông nghiệp) sang thời điểm T2 (đã thu hồi đất nông nghiệp). Kết quả là tác động ngƣợc lại của hệ thống tới từng yếu tố trong đó sẽ làm ảnh hƣởng tới hợp phần quan trọng nhất – Con ngƣời.Quan điểm lịch sử Đất đai và những mối liên hệ đi kèm là một trong những vấn đề mang tính lịch sử lâu dài. Những chính sách liên quan đến đất đai đều nhằm mục đích chung là khai thác tối ƣu đất đai phục vụ cho nhu cầu của con ngƣời. Chính vì vậy, quan điểm lịch sử đƣợc sử dụng trong đề tài bao gồm những điểm chính nhƣ sau: 1) Kế thừa những công trình nghiên cứu đi trƣớc về cùng lĩnh vực nghiên cứu để tìm ra những cơ sở khoa học, phƣơng pháp nghiên cứu phù hợp có thể vận dụng tốt trong đề tài; 2) Tìm hiểu hệ thống văn bản pháp luật trong quá khứ liên quan đến việc thu hồi đất nông nghiệp ở quy mô quốc gia cũng nhƣ ở Hải Phòng; 3) Nghiên cứu sự thay đổi của hệ thống đất đai (nông nghiệp) ở thời điểm trƣớc và sau khi thu hồi đất nông nghiệp.Quan điểm phát triển bền vững Với mục tiêu định hƣớng phát triển kinh tế quận Hải An, việc hoạch định chính sách sử dụng đất một cách chính xác phù hợp và hiệu quả sẽ đảm bảo cho quá trình phát triển bền vững của địa phƣơng.

3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Với quan điểm bền vững này, việc duy trì cơ cấu sử dụng đất hợp lý song vẫn đảm bảo đầy đủ chức năng của lãnh thổ sẽ đảm bảo cho khu vực nghiên cứu có một lộ trình phát triển phù hợp và theo hƣớng phát triển bền vững.Phƣơng pháp nghiên cứu 5.Phương pháp điều tra, khảo sát Điều tra thu thập các tài liệu, số liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, tài nguyên thiên nhiên và môi trƣờng, các số liệu thống kê, kiểm kê về diện tích các loại đất giai đoạn 2005 - 2010, các phƣơng án bồi thƣờng… để phân tích, đánh giá tác động của chính sách thu hồi đất nông nghiệp trên địa bàn quận Hải An.Phương pháp thống kê, so sánh Trên cơ sở các số liệu, tài liệu thu thập đƣợc, tiến hành thống kê, so sánh số liệu qua các năm để thấy đƣợc sự biến động sử dụng đất, sự thay đổi về các vấn đề kinh tế - xã hội, sinh kế ngƣời dân. Đặc biệt là so sánh các thời điểm trƣớc và sau khi thu hồi đất nông nghiệp.Phương pháp phân tích, đánh giá tổng hợp Đặt đất nông nghiệp của quận Hải An vào một hệ thống chỉnh thể, chịu sự tƣơng tác của nhiều yếu tố, tiến hành đánh giá tổng hợp cả hệ thống để tìm ra những thay đổi, những điểm tích cực và tiêu cực của việc áp dụng chính sách thu hồi đất nông nghiệp ở quận Hải An. Mặt khác, đánh giá toàn diện những tác động của chính sách thu hồi đất nông nghiệp tới kinh tế, xã hội và cƣ dân địa phƣơng.Phương pháp điều tra xã hội học Thực hiện điều tra nhanh 51 hộ dân có đất nông nghiệp thu hồi phục vụ 3 dự án xây dựng trọng điểm trên địa bàn quận Hải An (Đƣờng cao tốc Hà Nội – Hải Phòng, Khu CN Tràng Duệ, Khu đô thị Hồ sen – Cầu Rào 2) bằng phƣơng pháp điều tra và phỏng vấn trực tiếp ngƣời dân, từ đó phân tích, đánh giá, tổng hợp mức thu nhập của ngƣời dân trƣớc và sau khi thu hồi đất, trình độ văn hóa, lao động và vấn đề sử dụng tiền bồi thƣờng của các hộ cũng nhƣ khả năng thích ứng của ngƣời dân. và thu thập thêm thông tin, ý kiến của các cán bộ TTPTQĐ của quận để tìm hiểu thêm những thông tin về chuyển đổi sử dụng đất, kinh phí bồi thƣờng cũng nhƣ quá trình thực hiện việc GPMB của dự án.

4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1. TỔNG QUAN VỀ TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH THU HỒI ĐẤT NÔNG NGHIỆP TỚI QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI 1. Tổng quan các chính sách thu hồi đất nông nghiệp 1.