Luận văn: Hoàn thiện công tác quản lý thuế thu nhập cá nhân tại Cục Thuế TP. Hồ Chí Minh

Luận văn thạc sĩ phân tích chi tiết công tác quản lý thuế thu nhập cá nhân tại Cục Thuế TP. Hồ Chí Minh. Nghiên cứu các phương pháp, thách thức và đề xuất giải

• Tác giả: Phan Thị Lài
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Duy Thục
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện công tác quản lý thuế thu nhập cá nhân tại Cục Thuế Thành phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý thuế thu nhập cá nhân tại TP

Quản lý thuế thu nhập cá nhân là hoạt động then chốt trong hệ thống thuế quốc gia. Tại thành phố Hồ Chí Minh, công tác này đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước. Cục Thuế TP.HCM chịu trách nhiệm tổ chức, triển khai các biện pháp quản lý thuế thu nhập cá nhân trên địa bàn. Quá trình hội nhập kinh tế quốc tế đặt ra nhiều thách thức mới cho cơ quan thuế. Chính sách thuế thu nhập cá nhân cần được điều chỉnh phù hợp với thực tiễn. Công tác quản lý thuế đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các phòng ban chuyên môn. Đội ngũ cán bộ công chức thuế phải nâng cao trình độ nghiệp vụ. Hệ thống công nghệ thông tin được ứng dụng rộng rãi trong quản lý thuế. Việc hoàn thiện công tác quản lý thuế thu nhập cá nhân góp phần ổn định nguồn thu ngân sách. Nghiên cứu đề tài này nhằm đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp cải thiện hiệu quả quản lý thuế.

1.1. Vai trò của thuế thu nhập cá nhân trong hệ thống thuế

Thuế thu nhập cá nhân có vai trò quyết định trong việc đảm bảo nguồn thu ngân sách nhà nước. Loại thuế này tác động trực tiếp đến lợi ích của người nộp thuế. Quản lý thuế thu nhập cá nhân giúp Nhà nước kiểm soát và điều tiết các hoạt động kinh tế. Thông qua kê khai thuế, cơ quan thu thập thông tin về hoạt động sản xuất kinh doanh của cá nhân. Thuế thu nhập cá nhân còn góp phần thực hiện công bằng xã hội, điều tiết thu nhập giữa các tầng lớp dân cư.

1.2. Cơ cấu tổ chức Cục Thuế thành phố Hồ Chí Minh

Cục Thuế TP.HCM có cơ cấu tổ chức bao gồm Văn phòng Cục và các phòng chuyên môn. Các phòng ban thực hiện chức năng quản lý thuế khác nhau trên địa bàn. Phòng Quản lý thuế thu nhập cá nhân chịu trách nhiệm chính trong công tác quản lý thuế TNCN. Trung tâm Tích hợp và Lưu trữ Thông tin người nộp thuế hỗ trợ thu thập, số hóa dữ liệu. Cơ cấu tổ chức được phân cấp rõ ràng đảm bảo hiệu quả quản lý thuế trên toàn thành phố.

II. Phân tích thực trạng quản lý thuế thu nhập cá nhân

Thực trạng quản lý thuế thu nhập cá nhân tại Cục Thuế TP.HCM đang đối mặt nhiều vấn đề phức tạp. Số lượng người nộp thuế ngày càng tăng do tốc độ đô thị hóa nhanh chóng. Công tác tuyên truyền hỗ trợ người nộp thuế chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng. Nhiều cá nhân chưa nắm rõ quy định về nghĩa vụ thuế thu nhập cá nhân. Hệ thống cơ sở dữ liệu quản lý người nộp thuế còn thiếu đồng bộ. Công tác kiểm tra, thanh tra thuế gặp khó khăn trong việc kiểm soát nguồn thu. Tình trạng trốn thuế, gian lận thuế vẫn diễn ra phức tạp. Đội ngũ cán bộ thuế chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu chuyên môn. Quy trình thủ tục hành chính thuế còn nhiều bất cập gây khó khăn cho người nộp thuế. Công tác phối hợp giữa các cơ quan liên quan chưa chặt chẽ. Việc ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế còn hạn chế. Ngân sách thu từ thuế thu nhập cá nhân chưa tương xứng với tiềm năng.

2.1. Những bất cập trong quy trình quản lý thuế hiện tại

Quy trình quản lý thuế thu nhập cá nhân tại TP.HCM còn nhiều bất cập cần khắc phục. Thủ tục kê khai thuế phức tạp, mất nhiều thời gian của người nộp thuế. Hệ thống phân loại người nộp thuế chưa chính xác, bỏ sót đối tượng. Công tác theo dõi, giám sát nghĩa vụ thuế chưa hiệu quả. Quy trình xử lý vi phạm hành chính thuế thiếu tính răn đe. Việc hoàn thuế thu nhập cá nhân còn chậm trễ, gây bức xúc cho người nộp thuế.

2.2. Hạn chế trong ứng dụng công nghệ thông tin quản lý thuế

Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế thu nhập cá nhân còn nhiều hạn chế. Hệ thống phần mềm quản lý thuế chưa đáp ứng yêu cầu tích hợp dữ liệu liên thông. Cơ sở dữ liệu người nộp thuế phân tán, chưa được chuẩn hóa thống nhất. Việc khai thuế điện tử chưa phổ biến toàn diện tại các quận huyện. Khả năng khai thác dữ liệu phục vụ phân tích rủi ro còn thấp. Nhân lực công nghệ thông tin tại cơ quan thuế chưa đủ mạnh.

III. Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý thuế thu nhập cá nhân

Hoàn thiện công tác quản lý thuế thu nhập cá nhân tại Cục Thuế TP.HCM đòi hỏi nhiều giải pháp đồng bộ. Trước tiên, cần cải cách thủ tục hành chính thuế theo hướng đơn giản hóa quy trình. Ứng dụng mạnh mẽ công nghệ thông tin vào quản lý thuế là giải pháp chiến lược. Xây dựng cơ sở dữ liệu tập trung, liên thông giữa các cơ quan quản lý nhà nước. Nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ công chức thuế thông qua đào tạo chuyên sâu. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, hỗ trợ người nộp thuế hiểu rõ nghĩa vụ thuế. Tăng cường công tác kiểm tra, thanh tra thuế phát hiện vi phạm. Hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa cơ quan thuế với các đơn vị liên quan. Áp dụng quản lý rủi ro trong công tác quản lý thuế. Đẩy mạnh khai thuế điện tử, thanh toán thuế không dùng tiền mặt. Xây dựng hệ thống đánh giá hiệu quả quản lý thuế minh bạch. Huy động sự tham gia của cộng đồng vào giám sát thực hiện thuế.

3.1. Cải cách thủ tục hành chính thuế và ứng dụng công nghệ

Cải cách thủ tục hành chính thuế là giải pháp cấp bách nhằm tạo thuận lợi cho người nộp thuế. Cần đơn giản hóa quy trình kê khai, nộp thuế thu nhập cá nhân. Triển khai khai thuế điện tử trên toàn địa bàn thành phố. Xây dựng cổng thông tin điện tử tích hợp dịch vụ thuế trực tuyến. Ứng dụng trí tuệ nhân tạo trong phân tích dữ liệu, phát hiện rủi ro thuế. Số hóa toàn bộ hồ sơ quản lý thuế đảm bảo minh bạch, dễ truy xuất.

3.2. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực quản lý thuế

Đội ngũ cán bộ công chức thuế là yếu tố quyết định hiệu quả quản lý thuế. Cần xây dựng chương trình đào tạo chuyên sâu về thuế thu nhập cá nhân. Bồi dưỡng kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin cho cán bộ thuế. Xây dựng chế độ đãi ngộ phù hợp nhằm thu hút nhân tài. Tổ chức các khóa tập huấn cập nhật chính sách thuế mới. Đánh giá năng lực cán bộ thuế định kỳ theo tiêu chuẩn chuyên môn nghiệp vụ.

IV. Kết luận và ứng dụng thực tiễn nghiên cứu quản lý thuế

Nghiên cứu hoàn thiện công tác quản lý thuế thu nhập cá nhân tại Cục Thuế TP.HCM có ý nghĩa thực tiễn lớn. Kết quả nghiên cứu giúp đánh giá toàn diện thực trạng quản lý thuế hiện nay. Các giải pháp đề xuất mang tính khả thi cao, phù hợp điều kiện thực tế. Việc cải cách thủ tục hành chính thuế tạo môi trường kinh doanh thuận lợi. Ứng dụng công nghệ thông tin nâng cao hiệu quả quản lý thuế hiện đại. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực đảm bảo triển khai chính sách thuế hiệu quả. Kết luận nghiên cứu góp phần hoàn thiện hệ thống quản lý thuế thu nhập cá nhân. Các đề xuất có thể áp dụng tại các tỉnh thành khác trên cả nước. Nghiên cứu mở ra hướng phát triển mới cho công tác quản lý thuế. Việc hoàn thiện quản lý thuế thu nhập cá nhân góp phần phát triển kinh tế xã hội bền vững. Thành phố Hồ Chí Minh cần tiếp tục đầu tư nguồn lực cho công tác quản lý thuế.

4.1. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài nghiên cứu

Đề tài nghiên cứu có ý nghĩa lý luận quan trọng trong lĩnh vực quản lý thuế. Kết quả nghiên cứu bổ sung kho tài liệu về quản lý thuế thu nhập cá nhân. Về mặt thực tiễn, nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc hoạch định chính sách. Các giải pháp đề xuất hỗ trợ Cục Thuế TP.HCM cải thiện hiệu quả quản lý. Nghiên cứu là tài liệu tham khảo hữu ích cho các cơ quan thuế địa phương.

4.2. Hướng phát triển và khuyến nghị cho công tác quản lý thuế

Công tác quản lý thuế thu nhập cá nhân cần hướng tới hiện đại hóa toàn diện. Khuyến nghị đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý thuế giai đoạn tiếp theo. Cần hoàn thiện khung pháp lý thuế thu nhập cá nhân phù hợp thông lệ quốc tế. Tăng cường hợp tác quốc tế trong trao đổi thông tin thuế. Xây dựng mô hình quản lý thuế thông minh dựa trên dữ liệu lớn và trí tuệ nhân tạo.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LU ẬN VỀ QUẢN LÝ THU Ế TNCN 1. Các khái ệnim liên quanđến quản lý thu ế TNCN 1. Khái niệm về thuế TNCN Thuế thu nhập là lo ại thuế trực thu, điều tiết trực tiếp thu nhập thực tế của các cá nhân và các ổt chức trong xã h ội trong một khoảng thời gian nhất định (thường là một năm). Về nguyên ắtc, bất kỳ một thể nhân hay pháp nhân nào khi nh ận được thu nhập dưới bất cứ hình thức nào (hi ện vật và giá trị) và b ất kể từ nguồn nào (do lao động hay do đầu tư…) đều phải trích một phần từ thu nhập đó để nộp cho nhà nước dưới dạng thuế thu nhập.

Theo David Begg, thuế TNCN là “t ừng cá nhân nộp thuế thu nhập về khoản tiền kiếm được do sức lao động, tiền cho thuê, ổc tức và lãi su ất”. Nh ư vậy, có th ể hiểu thuế TNCN là lo ại thuế trực thu đánh vào thu nhập thực nhận được của các cá nhân trong m ột kỳ tính thuế nhất định thường là m ột năm, từng tháng hoặc từng lần, không phân bi ệt nguồn gốc phát sinh thu nhập. Khái niệm về thu nhập chịu thuế TNCN Từ khái niệm thuế TNCN ta có khái niệm liên quan là thu nhập chịu thuế TNCN. Căn cứ Điều 2 Thông t ư 119/2014/TT-BTC ngày 25/8/2014 của Bộ Tài chính sửa đổi, bổ sung các khổ 1, 2, 3, 4 Điều 1 Thông t ư số 111/2013/TT-BTC của Bộ Tài chính h ướng dẫn thực hiện Luật Thuế TNCN, Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế TNCN và Ngh ị định số 65/2013/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Thuế TNCN và Lu ật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thuế TNCN như sau: “ Điều 1.

Người nộp thuế. Phạm vi xácđịnh thu nhập chịu thuế của NNT như sau: 10 Đối với cá nhân cư trú, thu nhập chịu thuế là thu nh ập phát sinh trong và ngoài lãnh th ổ Việt Nam, không phân bi ệt nơi trả thu nhập; Đối với cá nhân là công dân c ủa quốc gia, vùng lãnh th ổ đã ký k ết Hiệp định với Việt Nam về tránhđánh thuế hai lần và ng ăn ngừa việc trốn lậu thuế đối với các loại thuế đánh vào thu nhập và là cá nhân c ư trú tại Việt Nam thì nghĩa vụ thuế TNCN được tính từ thángđến Việt Nam trong trường hợp cá nhân lần đầu tiên có mặt tại Việt Nam đến tháng kết thúc hợp đồng lao động và r ời Việt Nam (được tính đủ theo tháng) không phải thực hiện các thủ tục xác nhận lãnh s ự để được thực hiện không thu thu ế trùng hai lần theo Hiệp định tránhđánh thuế trùng giữa hai quốc gia. Đối với cá nhân không cư trú, thu nhập chịu thuế là thu nh ập phát sinh ạti Việt Nam, không phân bi ệt nơi trả và nh ận thu nhập” Các khoản thu nhập chịu thuế bao gồm: thu nhập từ kinh doanh, thu nhập từ tiền lương tiền công, thu nh ập từ đầu tư vốn, thu nhập từ chuyển nhượng vốn, thu nhập từ chuyển nhượng bất động sản, thu nhập từ trúng thưởng, thu nhập từ bản quyền, thu nhập từ nhượng quyền thương mại, thu nhập từ nhận thừa kế, thu nhập từ nhận quà t ặng. Thuế TNCN được thực hiện theo đối tượng.

Để xác định đối tượng/NNT TNCN, hầu hết các nước áp dụng nguyên ắtc cư trú, kết hợp với nguyên ắtc đánh thuế theo nguồn phát sinh thu nhập. Một cá nhân được coi là đối tượng cư trú tại một nước phải chịu thuế TNCN đối với toàn b ộ thu nhập nhận được, không phân biệt nguồn gốc phát sinh.Đối tượng không c ư trú chỉ phải chịu nghĩa vụ thuế đối với phần thu nhập có ngu ồn gốc tại nước đánh thuế. Đa số các nước quy định, đối tượng cư trú là người sinh sống ở nước sở tại trên 182 hoặc trên 183 ngày trong năm tính thuế (năm dương lịch hoặc năm tài chính) ho ặc trong 12 tháng liênụct. Nếu không th ỏa mãn điều kiện trên thìđược coi là đối tượng không c ư trú.

Có thể thấy qua một số nước như Malaysia, Thái Lan, Singapore, Indonesia, Trung Quốc, Hàn Qu ốc, Mỹ… Ở Việt Nam cá nhân cư trú được xácđịnh là cá nhân có m ặt tại Việt Nam từ 183 ngày tr ở lên. Khái niệm và m ục tiêu quản lý thu ế TNCN Quản lý thu ế nói chung và qu ản lý thu ế TNCN nói riêng là lĩnh vực quản lý chuyên ngành. Vì vậy, để làm rõ khái niệm quản lý thu ế và qu ản lý thu ế TNCN, trước hết cần tìm hiểu khái niệm quản lý. Theo từ điển Tiếng Việt, “Qu ản lý là trông coi và điều khiển các hoạt động nào đó theo nh ững yêu ầcu nhất định”.

Trong cu ốn giải thích thuật ngữ pháp lý Việt Nam thì giải thích: “Qu ản lý là s ự tácđộng của chủ thể quản lý đến cácđối tượng bị quản lý nh ằm đạt được mục tiêuđề ra của tổ chức. Nó nh ằm chỉ một tập hợp các hoạt động cần thiết phải được thực hiện nhằm đạt được những mục tiêu chung”. Các khái niệm đều chỉ ra rằng quản lý là nói đến hoạt động của con người nhằm thực hiện những mục tiêuđã định thông qua các hoạt động lập kế hoạch, tổ chức, lãnh đạo, phối hợp, kiểm soát và thúcđẩy hoạt động của những con người trong tổ chức đó. Quản lý thu ế là m ột lĩnh vực quản lý chuyên ngành thuộc quản lý hành chính Nhà n ước.

Trong cuốn “Tài chính công” c ủa Khoa Tài chính Nhà n ước Trường Đại học Kinh tế TP. HCM (2005) thì “Qu ản lý thu ế là nh ững biện pháp nghiệp vụ do cơ quan có ch ức năng thu NSNN thực hiện”. “ Đó là nh ững hoạt động thường xuyên ủca cơ quan thu hướng về phía đối tượng nộp nhằm đảm bảo thu thuế đầy đủ, kịp thời và đúng luật định”. V ới quan niệm như vậy, quản lý thu ế là qu ản lý thu thuế.

Nó bao g ồm xây d ựng kế hoạch thu thuế, tổ chức các biện pháp hành thu và t ổ chức bộ máy ngành thuế. Xuất phát ừt những phân tích trên, theo tác giả “Qu ản lý thu ế là quá trình Nhà nước sử dụng hệ thống các công cụ và ph ương pháp thích hợp tácđộng lênđối tượng của quản lý thu ế làm cho chúng vận động phù hợp với mục tiêuđặt ra”. Nh ư vậy, quản lý thu ế bao gồm cả hoạt động xây d ựng chính sách thuế, ban hành pháp luật thuế và ho ạt động tổ chức hành thu, xây d ựng lực lượng cán bộ thuế có trình độ chuyên môn nghiệp vụ cao để đảm bảo nâng cao hi ệu quả quản lý thu ế. Các vấn đề về chủ thể quản lý, đối tượng quản lý, công c ụ và ph ương pháp quản lý, m ục tiêu quản lý là nh ững yếu tố trung tâm đòi h ỏi phải được xácđịnh đúng đắn.

12 Khái niệm quản lý thu ế TNCN cũng không n ằm ngoài khái niệm chung về quản lý thu ế, theo đó “Qu ản lý thu ế TNCN là quá trình Nhà nước sử dụng hệ thống các công cụ và ph ương pháp quản lý thu ế TNCN tácđộng lên quan hệ phát sinh trong quản lý thu ế TNCN làm cho chúng vận động theo đúng quỹ đạo mong muốn của nhà qu ản lý nh ằm đạt được các mục tiêu ủca quản lý thu ế TNCN”. Theo đó, khái niệm trênđã ch ỉ rõ: Ch ủ thể quản lý thu ế TNCN là Nhà n ước. Quan hệ phát sinh trong công tác quản lý thu ế TNCN là các quan hệ phát sinh trước, trong và sau khi tri ển khai tổ chức thu, nộp thuế TNCN cho Nhà n ước. Công c ụ của quản lý thu ế TNCN là pháp luật, kế hoạch, chính sách và một số công c ụ khác.

Phương pháp quản lý thu ế TNCN gồm các phương pháp như: phương pháp hành chính, phương pháp kinh ết, phương pháp giáoụdc… Qu ản lý thu ế TNCN hướng tới mục tiêu ậtp trung, huy động đầy đủ, kịp thời số thu cho NSNN, tối thiểu hóa chi phí nâng cao hi ệu quả quản lý thu ế, tăng cường ý th ức chấp hành pháp luật của NNT. Tóm l ại, quản lý thu ế nói chung và qu ản lý thu ế TNCN nói riêng là một trong các nhiệm vụ của cơ quan Nhà n ước có th ẩm quyền, trong đó các cơ quan quản lý thuế như cơ quan thuế, cơ quan hải quan đóng vai trò ch ủ đạo. Thực hiện tốt nhiệm vụ quản lý thu ế có tác động tích cực tới quá trình thu, nộp thuế, tránh thất thoát nguồn NSNN. Mục tiêu quản lý thu ế TNCN: Thứ nhất, quản lý thu ế TNCN đảm bảo nguồn thu từ thuế phải được tập trung một cách chính xác,đầy đủ, kịp thời cho ngân sách quốc gia.

Thứ hai, quản lý thu ế TNCN phải nhằm nâng cao tính hi ệu quả, hiệu lực của quản lý nói chung. Thứ ba, quản lý thu ế TNCN phải có tác động tích cực đến sự phát triển kinh tế, đảm bảo nuôi d ưỡng nguồn thu, phát huy vai trò tích cực của hệ thống thuế trong đời sống kinh tế - xã h ội. Thứ tư, quản lý thu ế TNCN phải đảm bảo sự tuân th ủ pháp luật, giảm thiểu được các hành vi vi phạm pháp luật và ph ản ánh kịp thời các yêuầuc của xã h ội, các bất cập trong chính sáchđể có s ự điều chỉnh kịp thời. Vai trò c ủa quản lý thu ế TNCN Là m ột bộ phận của hệ thống thuế, thuế TNCN vừa mang các vai trò chủ yếu của thuế nói chung, v ừa mang các vai trò riêng.

- Quản lý thu ế TNCN có vai trò quy ết định trong việc đảm bảo nguồn thu từ thuế TNCN được tập trung, chính xác, kịp thời, thường xuyên,ổn định cho NSNN. Thông qua vi ệc lựa chọn áp dụng các biện pháp quản lý thu ế TNCN có hi ệu quả, cũng như xây d ựng và áp dụng quy trình, thủ tục về thuế TNCN hợp lý, c ơ quan thuế đảm bảo thu thuế TNCN đúng luật, đầy đủ và k ịp thời vào NSNN. - Quản lý thu ế TNCN góp ph ần hoàn thi ện chính sách và pháp luật thuế TNCN. Những điểm còn b ất cập trong chính sách thuế TNCN và khi ếm khuyết trong các luật thuế TNCN được phát hiện trong quá trình ápụdng luật thuế TNCN vào th ực tiễn và qua ho ạt động quản lý thu ế TNCN.

Trên cơ sở đó c ơ quan điều hành th ực hiện pháp luật đề xuất bổ sung, sửa đổi các luật thuế TNCN.