Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý phát triển kinh tế hộ gia đình - Chương 2: Phương pháp nghiên cứu - Chương 3: Thực trạng quản lý phát triển kinh tế hộ gia đình vùng tái định cư thủy điện Sơn La tại Huyện Sìn Hồ Tỉnh Lai Châu. - Chương 4: Giải pháp nhằm tăng cường quản lý phát triển kinh tế hộ gia đình vùng tái định cư thủy điện Sơn La tại Huyện Sìn Hồ Tỉnh Lai Châu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ PHÁT TRIỂN KINH TẾ HỘ GIA ĐÌNH 1. Cơ sở lý luận về phát triển kinh tế hộ gia đình 1.
Khái niệm về hộ, hộ gia đình Hộ là một tập hợp chủ yếu và phổ biến của những thành viên có chung huyết thống, tuy vậy cũng có cá biệt trường hợp thành viên của hộ không phải cùng chung huyết thống (con nuôi, người tình nguyện và được sự đồng ý của các thành viên trong hộ cùng công nhận cùng chung hoạt động kinh tế lâu dài.) Hộ nhất thiết là một đơn vị kinh tế (chủ thể kinh tế), có nguồn lao động và phân công lao động chung, có vốn và chương trình, kế hoạch sản xuất kinh doanh chung, là đơn vị vừa sản xuất vừa tiêu dùng, có ngân quỹ chung và được phân phối lợi ích theo thỏa thuận có tính chất gia đình. Họ không phải là một thành phần kinh tế đồng nhất, mà hộ có thể thuộc thành phần kinh tế cá thể, tư nhân, tập thể, nhà nước. Hộ không đồng nhất với gia đình mặc dù cùng chung huyết thống bởi vì hộ là một đơn vị kinh tế riêng, còn gia đình có thể không phải là một đơn vị kinh tế (ví dụ gia đình nhiều thế hệ cùng chung huyết thống, cùng chung một mái nhà nhưng nguồn sinh sống và ngân quỹ lại độc lập với nhau. * Hộ gia đình: Hộ gia đình là một bộ phận quan trọng của nền kinh tế Việt Nam.
Kể từ khi được thừa nhận là đơn vị kinh tế tự chủ năm 1988, sự phát triển của kinh tế hộ gia đình nông thôn đã có sự chuyển biến tích cực về quy mô, tốc độ và cơ cấu. Đến nay, nhiều hộ gia đình đã đứng vững được trong nền kinh tế thị trường, có tác động rất lớn đến sự nghiệp lớn đến sự nghiệp xóa đói giảm nghèo của các địa phương cũng như cả nước. Tuy vậy, dưới góc độ phát triển bền vững, sự phát triển của nền kinh tế hộ vẫn còn nhiều hạn chế. Hộ gia đình hay còn gọi đơn giản là hộ là một đơn vị xã hội bao gồm một hay một nhóm người ở chung (cùng chung hộ khẩu) và ăn chung (nhân khẩu).
Đối với những hộ có từ 2 người trở lên, các thành viên trong hộ có thể có hay không có LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 quỹ thu chi chung hoặc thu nhập chung. Hộ gia đình không đồng nhất với khái niệm gia đình, những người trong hộ gia đình có thể có hoặc không có quan hệ huyết thống, nuôi dưỡng hoặc hôn nhân hoặc cả hai. Hộ gia đình là tế bào kinh tế xã hội được hình thành trên cơ sở các mối quan hệ: hôn nhân, huyết thống, phong tục tập quán truyền thống, tâm lý đạo đức và các quan hệ kinh tế. Hộ là hình thức phổ biến nhất, là tế bào kinh tế xã hội trong nông thôn Việt Nam.
Gia đình là cơ sở của hộ nói chung. Gia đình - một loại hình hộ chứa đựng các yếu tố để hình thành những loại hình hộ mở rộng khác. Xét theo lĩnh vực sản xuất: Kinh tế hộ là một hình thức tổ chức cơ sở của nền nông nghiệp hàng hoá. Hoạt động sản xuất kinh doanh của các nông hộ được tiến hành trên cơ sở một hoặc một số người lao động tự đầu tư theo khả năng về vốn để trang bị các tư liệu sản xuất cần thiết nhằm sản xuất ra sản phẩm hoặc thực hiện các dịch vụ đảm bảo cho sự sinh tồn của hộ và đáp ứng nhu cầu thị trường.
Đặc điểm kinh tế hộ gia đình Tại Việt Nam, kinh tế hộ chủ yếu là kinh tế hộ gia đình tại khu vực nông thôn. Xét theo cơ cấu ngành nghề, kinh tế hộ được phân chia thành các loại: hộ thuần nông (làm việc trong lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp và ngư nghiệp). Hộ kiêm nghề (vừa làm nông nghiệp vừa hoạt động tiểu thủ công nghiệp). Hộ chuyên nghề (hoạt động trong các lĩnh vực ngành nghề và dịch vụ).
Đến nay, kinh tế hộ gia đình đã trở thành một bộ phận quan trọng trong nền kinh tế thị trường nhiều thành phần ở nước ta. Kinh tế hộ gia đình là đơn vị kinh tế cơ sở, vừa là đơn vị sản xuất vừa là đơn vị tiêu dùng. Kinh tế hộ gia đình đã tạo ra động lực lớn, giải phóng sức lao động sản xuất, gắn bó lao động với đất đai, khai thác mọi nguồn lực để phát triển sản xuất. Kinh tế nông hộ là đơn vị kinh tế tự chủ, tự chịu trách nhiệm cao về sản xuất và tiêu dùng, căn bản dựa trên cân bằng nguồn lực sản xuất và nhu cầu tiêu dùng của gia đình.
Nhìn chung kinh tế hộ nông dân có những đặc điểm cơ bản sau: - Kinh tế hộ gia đình được hình thành theo một cách thức tổ chức riêng trong phạm vi gia đình. Hình thức kinh tế có quy mô gia đình, các thành viên có mối quan hệ gắn bó với nhau về kinh tế cũng như huyết thống. Các thành viên trong hộ cùng có chung sở hữu các tài sản cũng như kết quả kinh doanh của họ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 - Trong kinh tế hộ gia đình, chủ sở hữu là người sở hữu nhưng cũng là người lao động trực tiếp, chủ yếu sử dụng lao động gia đình, người nông dân là chủ thật sự của quá trình sản xuất, trực tiếp tác động vào sinh trưởng, phát triển của cây trồng vật nuôi, không qua khâu trung gian.
Việc thuê mướn lao động mang tính chất thời vụ không thường xuyên hoặc thuê mướn để đáp ứng nhu cầu khác của gia đình. Họ làm việc không kể giờ giấc, hiệu quả sử dụng lao động rất cao. - Quy mô sản xuất của kinh tế hộ gia đình thường nhỏ, vốn đầu tư ít. Sản xuất của kinh tế hộ còn mang tính tự cung tự cấp, hướng tới mục đích đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trực tiếp của hộ là chủ yếu.
- Cấu trúc lao động của kinh tế hộ nông dân đa dạng, phức tạp. Trong một hộ gia đình có nhiều loại lao động vì vậy chủ hộ vừa có khả năng trực tiếp điều hành, quản lý vừa có khả năng tham gia trực tiếp vào quá trình sản xuất. - Quy mô sản xuất chủ yếu dựa vào sức lao động thủ công và công cụ truyền thống, do đó năng suất lao động thấp. Do vậy, tích lũy của hộ chủ yếu dựa vào lao động gia đình là chính.
- Trình độ quản lý và chuyên môn nghiệp vụ của chủ hộ rất hạn chế, chủ yếu là theo kinh nghiệm từ đời trước để lại cho đời sau. Vì vậy, nhận thức của chủ hộ về pháp luật, kinh doanh cũng như về kinh tế thị trường rất hạn chế. Những hạn chế, yếu kém của kinh tế hộ gia đình. Những mặt yếu kém kinh tế hộ gia đình có tính phổ biến.
Tuy nhiên, do trình độ phát triển và nhiều nguyên nhân khác nhau, nên ở các quốc gia, các vùng, các khu vực khác, mức độ biểu hiện cũng khác nhau. Đối với những quốc gia chậm phát triển với những vùng, như: vùng núi, vùng dân tộc ở nước ta thì những hạn chế yếu kém của kinh tế hộ gia đình bộc lộ khá đậm nét và gay gắt. Một số vấn đề bức xúc nổi lên trong trong quá trình vận động phát triển của kinh tế hộ gia đình tại các quốc gia, các vùng này là: + Nguồn nội lực thấp, nhiều mặt yếu kém. Nhìn chung chưa đáp ứng nhu cầu phát triển trong kinh tế hàng hoá, theo cơ chế thị trường.
+ Kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, mạng lưới dịch vụ, công tác khuyến nông, khuyến lâm. đang rất thiếu và yếu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 + Nhiều vấn đề bức xúc về văn hoá - xã hội chậm được giải quyết, đang cản trở sự phát triển chung. Để tạo môi trường thuận lợi cho kinh tế hộ gia đình đi lên, cần phải giải quyết một cách cơ bản những vấn đề bức xúc đó.
Nhưng với từng hộ hoặc một nhóm hộ lại không thể tự lo được mà phải có sự giúp đỡ rất lớn của Nhà nước với hệ thống giải pháp ở tầm vĩ mô, mới hy vọng giải quyết một cách triệt để và vững chắc. Vị trí và vai trò kinh tế hộ gia đình Kinh tế hộ gia đình là là một thành phần kinh tế nhưng kinh tế hộ gia đình là một loại hình để phân biệt với các hình thức tổ chức kinh tế khác, đang có vai trò, vị trí rất lớn và là bộ phận hữu cơ trong nền kinh tế. Một trong các thành viên của kinh tế hộ gia đình đồng thời là chủ hộ. Trong hoạt động kinh tế, gia đình có thể tiến hành tất cả các khâu của quá trình sản xuất và tái sản xuất.
Chủ hộ điều hành toàn bộ mọi quá trình sản xuất kinh doanh và chịu trách nhiệm vô hạn về mọi hoạt động của mình. Cùng với sự phát triển kinh tế xã hội thì kinh tế hộ gia đình không ngừng phát triển cả về quy mô và tính chất. Quá trình vận động và phát triển của nền kinh tế là sự gia tăng tổng hợp của các ngành, các thành phần kinh tế. Kinh tế hộ gia đình cũng là yếu tố đặc trưng thúc đẩy xã hội phát triển.
Bởi vì, kinh tế hộ gia đình được coi là tế bào của kinh tế xã hội trong nông thôn, nó có sắc thái riêng về kinh tế, nhân văn và xã hội. Kinh tế hộ gia đình phát triển chủ yếu ở nông thôn, thường gọi là kinh tế hộ gia đình nông dân, ở thành thị thì gọi là các hộ tiểu thủ công nghiệp. Vì vậy, sự tồn tại và phát triển của kinh tế hộ gia đình quyết định sự tồn tại và phát triển của kinh tế xã hội nông thôn.