Nghiên cứu tính đa dạng thực vật tại Vườn Quốc Gia Chư Yang Sin, Tỉnh Đăk Lăk

Khám phá luận văn thạc sĩ nghiên cứu tính đa dạng thực vật tại vườn quốc gia Chư Yang Sin, Đắk Lắk, với những phát hiện thú vị và giá trị bảo tồn.

• Tác giả: Nguyễn Văn Lợi
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Khoa Học Lâm Nghiệp
• Đề tài: Nghiên cứu tính đa dạng thực vật tại Vườn quốc gia Chư Yang Sin - tỉnh Đăk Lăk
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Quan điểm chung về đa dạng sinh học
• 1.2. Nghiên cứu về đa dạng thực vật trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.2.1. Trên thế giới
• 1.2.2. Tại Việt Nam
• 1.2.2.1. Những nghiên cứu về tổ thành loài thực vật
• 1.2.2.2. Những nghiên cứu về cấu trúc thảm
• 1.2.2.3. Những nghiên cứu về yếu tố địa lý
• 1.2.2.4. Những nghiên cứu về phổ dạng sống
• 1.3. Tại Vườn quốc gia Chư Yang Sin
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Phạm vi nghiên cứu
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp nghiên cứu tài liệu
• 2.5.2. Phương pháp điều tra thực địa

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu đa dạng thực vật tại Vườn Quốc Gia Chư Yang Sin

Vườn Quốc Gia Chư Yang Sin, nằm ở tỉnh Đăk Lăk, là một trong những khu vực có tính đa dạng sinh học cao tại Việt Nam. Nghiên cứu về đa dạng sinh học tại đây không chỉ giúp bảo tồn các loài thực vật quý hiếm mà còn cung cấp thông tin quan trọng cho việc phát triển bền vững. Vườn được thành lập nhằm bảo vệ các hệ sinh thái rừng và các loài động thực vật đang bị đe dọa. Việc nghiên cứu này còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn thiên nhiên.

1.1. Đặc điểm sinh thái và địa lý của Vườn Quốc Gia Chư Yang Sin

Vườn Quốc Gia Chư Yang Sin có hệ sinh thái phong phú với nhiều kiểu thảm thực vật khác nhau. Địa hình đa dạng từ núi cao đến thung lũng, tạo điều kiện cho sự phát triển của nhiều loài thực vật khác nhau. Hệ sinh thái tại đây bao gồm rừng kín thường xanh, rừng thưa và các loại thảm thực vật khác.

1.2. Tầm quan trọng của đa dạng thực vật trong bảo tồn sinh thái

Đa dạng thực vật đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái. Nó không chỉ cung cấp nơi sống cho các loài động vật mà còn góp phần vào việc điều hòa khí hậu và bảo vệ đất đai. Việc bảo tồn đa dạng thực vật tại Vườn Quốc Gia Chư Yang Sin là cần thiết để bảo vệ các giá trị sinh thái và văn hóa địa phương.

II. Những thách thức trong nghiên cứu đa dạng thực vật tại Chư Yang Sin

Mặc dù Vườn Quốc Gia Chư Yang Sin có tiềm năng lớn về đa dạng sinh học, nhưng vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động khai thác rừng, biến đổi khí hậu và áp lực từ dân số gia tăng đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái tại đây. Việc thiếu thông tin và tài liệu nghiên cứu cũng là một rào cản lớn trong việc bảo tồn và phát triển bền vững.

2.1. Tác động của con người đến đa dạng thực vật

Các hoạt động như khai thác gỗ, canh tác nông nghiệp và xây dựng cơ sở hạ tầng đã làm suy giảm diện tích rừng và đa dạng thực vật. Nhiều loài thực vật quý hiếm đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do mất môi trường sống.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến hệ sinh thái

Biến đổi khí hậu đã gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện khí hậu tại Vườn Quốc Gia Chư Yang Sin. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định đã ảnh hưởng đến sự phát triển và phân bố của các loài thực vật, làm giảm tính đa dạng sinh học.

III. Phương pháp nghiên cứu đa dạng thực vật tại Vườn Quốc Gia Chư Yang Sin

Để nghiên cứu tính đa dạng thực vật, các phương pháp điều tra thực địa và phân tích tài liệu đã được áp dụng. Việc thu thập mẫu thực vật và phân tích thành phần loài là rất quan trọng để đánh giá tình trạng đa dạng sinh học tại đây. Các phương pháp này giúp xác định số lượng và phân bố của các loài thực vật trong khu vực.

3.1. Phương pháp điều tra thực địa

Phương pháp điều tra thực địa bao gồm việc thu thập mẫu thực vật tại các ô tiêu chuẩn. Các tuyến điều tra được thiết kế dựa trên bản đồ thảm thực vật và hiện trạng rừng, giúp xác định chính xác các loài thực vật có mặt tại khu vực.

3.2. Phân tích dữ liệu và báo cáo kết quả

Sau khi thu thập mẫu, dữ liệu sẽ được phân tích để xác định số lượng và thành phần loài. Kết quả sẽ được tổng hợp và báo cáo, cung cấp thông tin quan trọng cho các chiến lược bảo tồn và phát triển bền vững.

IV. Kết quả nghiên cứu đa dạng thực vật tại Chư Yang Sin

Kết quả nghiên cứu cho thấy Vườn Quốc Gia Chư Yang Sin có khoảng 948 loài thực vật bậc cao có mạch, thuộc 591 chi và 155 họ. Số liệu này cho thấy sự phong phú và đa dạng của hệ thực vật tại đây. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu để cập nhật và hoàn thiện thông tin về các loài thực vật.

4.1. Thành phần loài và phân bố

Các loài thực vật tại Vườn Quốc Gia Chư Yang Sin được phân bố rộng rãi trong các kiểu thảm thực vật khác nhau. Sự đa dạng này không chỉ thể hiện ở số lượng loài mà còn ở các đặc điểm sinh thái và hình thái của chúng.

4.2. Giá trị của các loài thực vật quý hiếm

Nhiều loài thực vật tại đây có giá trị kinh tế và y học cao. Việc bảo tồn các loài này không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương.

V. Giải pháp bảo tồn đa dạng thực vật tại Vườn Quốc Gia Chư Yang Sin

Để bảo tồn đa dạng thực vật, cần triển khai các giải pháp hiệu quả như tăng cường công tác quản lý rừng, giáo dục cộng đồng và phát triển các chương trình bảo tồn. Việc hợp tác với các tổ chức phi chính phủ cũng là một trong những cách hiệu quả để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên tại đây.

5.1. Tăng cường quản lý và bảo vệ rừng

Cần có các biện pháp quản lý rừng chặt chẽ hơn để ngăn chặn các hoạt động khai thác trái phép. Việc bảo vệ các khu vực rừng nguyên sinh là rất quan trọng để duy trì đa dạng sinh học.

5.2. Giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng thực vật sẽ giúp nâng cao ý thức bảo vệ môi trường. Các chương trình truyền thông có thể giúp người dân hiểu rõ hơn về giá trị của tài nguyên thiên nhiên.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu đa dạng thực vật

Nghiên cứu đa dạng thực vật tại Vườn Quốc Gia Chư Yang Sin là một nhiệm vụ quan trọng nhằm bảo tồn và phát triển bền vững. Các kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để xây dựng các chiến lược bảo tồn hiệu quả hơn trong tương lai. Cần tiếp tục đầu tư cho nghiên cứu và bảo tồn để đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực này.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu trong bảo tồn

Nghiên cứu đa dạng thực vật không chỉ giúp bảo tồn các loài mà còn cung cấp thông tin cần thiết cho việc phát triển kinh tế - xã hội địa phương. Việc bảo tồn đa dạng sinh học là một phần không thể thiếu trong chiến lược phát triển bền vững.

6.2. Triển vọng phát triển bền vững tại Chư Yang Sin

Với sự quan tâm và đầu tư đúng mức, Vườn Quốc Gia Chư Yang Sin có thể trở thành một mô hình điển hình cho việc bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững tại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việt Nam được công nhận là một trong 14 trung tâm đa dạng sinh học phong phú trên thế giới với hệ thực vật nhiệt đới đặc sắc. Tuy nhiên, biến động môi trường và sức ép nhân sinh đã khiến diện tích rừng tự nhiên suy giảm mạnh, từ 14,3 triệu ha với độ che phủ 43,0% vào năm 1943 xuống còn 9,3 triệu ha tương ứng độ che phủ 28,0% vào năm 1999. Đến năm 2009, mặc dù diện tích rừng cả nước phục hồi đạt 13.843 nghìn ha tương ứng độ che phủ 39,1%, diện tích rừng nguyên sinh chất lượng cao lại suy giảm xuống dưới mức 10%. Vấn đề cấp bách đặt ra là phải bảo tồn tính đa dạng sinh học và phục hồi các hệ sinh thái tự nhiên nguyên vẹn tại các khu rừng đặc dụng trọng điểm.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin thuộc tỉnh Đắk Lắk, được thành lập theo Quyết định số 92/2002/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, là điểm cuối cùng của dãy Trường Sơn hùng vĩ. Nơi đây sở hữu đỉnh Chư Yang Sin cao 2.442 m và được xem là một trong những điểm nóng bảo tồn sinh học quan trọng nhất vùng Tây Nguyên. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể của đề tài là điều tra, bổ sung và hoàn thiện cơ sở dữ liệu về thành phần loài thực vật bậc cao có mạch, phân tích phổ dạng sống, đánh giá nguồn gen quý hiếm và xác định quy luật phân bố không gian của các loài cây có giá trị bảo tồn cao.

Phạm vi nghiên cứu được thực hiện trong thời gian 2 năm (2009 - 2010) trên toàn bộ diện tích 59.316,1 ha của Vườn quốc gia Chư Yang Sin, trải rộng trên địa bàn 2 huyện Krông Bông và Lắk. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc khi thiết lập hệ số dữ liệu chuẩn hóa cho 860 loài thực vật, phục vụ đắc lực cho công tác quy hoạch phân khu bảo vệ nghiêm ngặt đối với 100% diện tích rừng tự nhiên của vườn.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng khung lý thuyết đa dạng sinh học nền tảng của Norse và McManus năm 1980, kết hợp Công ước về Đa dạng Sinh học nhằm phân tích toàn diện 3 cấp độ: đa dạng di truyền, đa dạng loài và đa dạng hệ sinh thái. Cấu trúc sinh thái và sự thích nghi của hệ thực vật được đánh giá thông qua phương pháp phổ dạng sống của Raunkiaer năm 1934 và sơ đồ dạng sống thích nghi nhiệt đới của Thái Văn Trừng năm 2000. Đồng thời, cấu trúc thảm thực vật rừng được phân loại dựa trên hệ thống phân chia thảm thực vật rừng Việt Nam của Thái Văn Trừng năm 1978 và 2001.

Hệ thống phân loại thực vật học trong nghiên cứu tuân thủ chặt chẽ thang phân loại Brummitt năm 1992 để sắp xếp các taxon họ, chi, loài theo trật tự chuẩn quốc tế. Năm khái niệm then chốt được vận dụng xuyên suốt gồm: Đa dạng thành phần loài thực vật bậc cao có mạch, Phổ dạng sống sinh thái, Chỉ số mật độ taxon trên một đơn vị diện tích (taxon/km2), Hệ sinh thái rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi trung bình và Quần thể nguồn gen nguy cấp, quý, hiếm.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống bản đồ số địa hình nền VN-2000, bản đồ quy hoạch ba loại rừng theo Quyết định số 1030/QĐ-UBND của Ủy ban nhân dân tỉnh Đắk Lắk, cùng ảnh vệ tinh SPOT 5 độ phân giải 2,5 m x 2,5 m chụp vào tháng 5 năm 2009 đã được xử lý trực ảnh cấp độ 3.

Nghiên cứu triển khai phương pháp điều tra thực địa theo tuyến kết hợp lập ô tiêu chuẩn điển hình. Tổng cộng có 8 tuyến khảo sát với tổng chiều dài 52,5 km được thiết kế vuông góc hoặc song song với đường đồng mức, tạo thành các lát cắt ngang đại diện qua mọi đai cao từ dưới 900 m đến trên 1.800 m. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 11 ô tiêu chuẩn diện tích 2.000 m2 (kích thước 40 m x 50 m) để đo đếm toàn bộ tầng cây gỗ có đường kính ngang ngực từ 6 cm trở lên và chiều cao vút ngọn từ 5 m trở lên. Tại 4 góc của mỗi ô tiêu chuẩn, thiết lập 4 ô dạng bản diện tích 25 m2 (tổng số 44 ô dạng bản) nhằm khảo sát định lượng cây tái sinh theo 8 cấp chiều cao.

Lý do lựa chọn phương pháp điều tra tuyến kết hợp ô tiêu chuẩn điển hình là nhằm tối ưu hóa khả năng thu thập mẫu tiêu bản đại diện cho 6 kiểu thảm thực vật chính trên địa hình chia cắt phức tạp. Dữ liệu thực địa được xử lý thông qua các phần mềm chuyên dụng MapInfo, ArcView, ERDAS và Excel trong suốt timeline nghiên cứu từ năm 2009 đến năm 2010, giám định định danh trên 600 mẫu tiêu bản thực tế.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu đã ghi nhận hệ thực vật Vườn quốc gia Chư Yang Sin bao gồm 860 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 474 chi, 140 họ của 4 ngành thực vật. Luận văn đã bổ sung thêm 67 loài thuộc 55 chi, 32 họ so với danh lục 793 loài được vườn thống kê trước đó.

Thứ hai, ngành Mộc lan (Magnoliophyta) giữ vai trò thống trị tuyệt đối với 811 loài (chiếm 94,30% tổng số loài), 442 chi (chiếm 93,25%) và 120 họ (chiếm 85,71%). Trong đó, lớp Ngọc lan (Magnoliopsida) có 611 loài (chiếm 71,05%) và lớp Hành (Liliopsida) có 200 loài (chiếm 23,26%). Ba ngành còn lại có tỷ lệ rất nhỏ: ngành Dương xỉ (Polypodiophyta) có 31 loài (3,61%), ngành Thông (Pinophyta) có 15 loài (1,74%) và ngành Thông đất (Lycopodiophyta) có 3 loài (0,35%).

Thứ ba, cấu trúc 10 họ giàu loài nhất chỉ chiếm 7,14% tổng số họ nhưng chứa tới 147 chi (31,01%) và 320 loài (chiếm 37,21% tổng hệ). Họ Lan (Orchidaceae) đứng đầu với 105 loài (chiếm 12,21%), tiếp theo là họ Re (Lauraceae) với 33 loài (3,84%) và họ Dẻ (Fagaceae) với 31 loài (3,60%). Trong 15 chi giàu loài nhất (chiếm 18,02% tổng số loài), chi Dendrobium dẫn đầu với 25 loài (2,91%), chi Lithocarpus có 15 loài (1,74%) và chi Eria có 14 loài (1,63%).

Thứ tư, phổ dạng sống thực vật được xác lập theo công thức: SB = 80,23 Ph + 0,58 Ch + 6,86 Hm + 5,35 Cr + 6,98 Th. Nhóm cây chồi trên (Ph) chiếm ưu thế vượt trội với 690 loài (80,23%), trong đó cây gỗ nhỡ cao 8 - 30 m chiếm 31,16% và cây phụ sinh chiếm 12,33%. Về giá trị bảo tồn, nghiên cứu xác định có 68 loài thực vật nguy cấp (chiếm 7,90% tổng số loài), bao gồm 48 loài ghi trong Sách Đỏ Việt Nam 2007 (24 loài cấp EN, 24 loài cấp VU), 57 loài thuộc Danh lục Đỏ IUCN và 10 loài thuộc Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ.

Thảo luận kết quả

Sự phong phú vượt trội của hệ thực vật Chư Yang Sin bắt nguồn từ sự phân hóa địa hình sâu sắc với 72% diện tích là núi trung bình (900 - 1.800 m), nền đất Feralit mùn vàng đỏ chiếm 64,8% diện tích tự nhiên cùng lượng mưa trung bình năm từ 1.000 đến 2.000 mm. Điều kiện tự nhiên này tạo nên nhiều đới tiểu khí hậu đặc thù, cho phép các loài cây gỗ nhiệt đới và á nhiệt đới cùng tồn tại phát triển.

Khi so sánh với Vườn quốc gia Yok Đôn (diện tích 115.545 ha, có 129 họ, 478 chi, 854 loài), Vườn quốc gia Chư Yang Sin dù diện tích chỉ bằng 51,3% (59.316 ha) nhưng lại sở hữu số lượng taxon cao hơn (140 họ, 474 chi, 860 loài). Chỉ số mật độ loài trên một đơn vị diện tích của Chư Yang Sin đạt 1,4499 loài/km2, cao gấp 1,96 lần so với Yok Đôn (0,7391 loài/km2). Tỷ lệ họ Lan đạt 12,21% là minh chứng thuyết phục khẳng định chất lượng rừng nguyên sinh nơi đây vẫn được lưu giữ rất nguyên vẹn.

Các dữ liệu nghiên cứu về sự phân bổ taxon theo ngành, tỷ lệ các nhóm dạng sống và danh mục loài nguy cấp có thể được trình bày trực quan thông qua biểu đồ hình tròn tỷ lệ dạng sống, biểu đồ cột so sánh mật độ taxon/km2 với các khu bảo tồn lân cận và bảng ma trận tọa độ GPS phân bố các loài hạt trần quý hiếm để nâng cao hiệu quả giám sát.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Ban quản lý Vườn quốc gia Chư Yang Sin cần khẩn trương khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt 2.865,7 ha kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm á nhiệt đới núi cao và 6.950,5 ha rừng thưa cây lá kim á nhiệt đới núi thấp trong giai đoạn 2011 - 2015. Mục tiêu đặt ra là giảm thiểu 95% tình trạng khai thác trộm các loài cây gỗ quý như Pơ mu (Fokienia hodginsii), Du sam (Keteleeria evelyniana) và Bách xanh (Calocedrus macrolepis).

Thứ hai, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Đắk Lắk kết hợp Ủy ban nhân dân hai huyện Krông Bông và Lắk thực hiện ký hợp đồng giao khoán quản lý bảo vệ rừng đối với 25.000 ha rừng vùng đệm cho 43.754 lao động tại các xã lân cận. Chương trình cần đặt mục tiêu giải quyết việc làm tại chỗ, nâng mức thu nhập bình quân của cư dân vùng đệm từ 3,1 triệu đồng/người/năm lên 4,5 triệu đồng/người/năm trong vòng 3 năm nhằm giảm áp lực xâm hại tài nguyên rừng.

Thứ ba, Trung tâm Cứu hộ và Phát triển Sinh vật phối hợp cùng Trường Đại học Lâm nghiệp xây dựng vườn ươm thực nghiệm diện tích 2 ha trong giai đoạn 2012 - 2016. Đơn vị cần thực hiện nhân giống ngoại vi (ex-situ) cho 10 loài nguy cấp thuộc Nhóm IA và IIA của Nghị định số 32/2006/NĐ-CP như Giáng hương quả to (Pterocarpus macrocarpus), Trắc (Dalbergia nigrescens) và Gõ đỏ (Afzelia xylocarpa) với chỉ tiêu sản xuất 20.000 cây giống sạch bệnh mỗi năm.

Thứ tư, Phòng Khoa học và Hợp tác Quốc tế của vườn quốc gia cần ứng dụng công nghệ viễn thám GIS kết hợp định vị GPS cầm tay để cập nhật biến động thảm thực vật định kỳ 6 tháng một lần trên toàn bộ 58.947 ha đất có rừng. Hệ thống giám sát số hóa sẽ cảnh báo sớm các điểm nóng cháy rừng và ngăn chặn kịp thời các vụ phá rừng làm nương rẫy tại các khu vực sườn dốc trên 25 độ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất là Ban quản lý các vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên trên toàn quốc, đặc biệt là khu vực Tây Nguyên và Nam Trung Bộ. Luận văn cung cấp quy trình điều tra chuẩn mực trên 8 tuyến thực địa và 11 ô tiêu chuẩn, giúp các nhà quản lý áp dụng trực tiếp vào việc lập phương án quản lý rừng bền vững giai đoạn 5 năm và 10 năm.

Nhóm thứ hai là các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học thuộc chuyên ngành Lâm sinh, Quản lý tài nguyên rừng và Thực vật học. Nguồn tư liệu 860 loài thực vật bậc cao có mạch cùng các phân tích chi tiết về phổ dạng sống là tài liệu tham khảo giá trị phục vụ giảng dạy lý thuyết tiến hóa sinh thái và thực hiện các công trình nghiên cứu mở rộng.

Nhóm thứ ba là Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Đắk Lắk. Cơ sở dữ liệu về 68 loài thực vật nguy cấp và bản đồ hiện trạng rừng là căn cứ khoa học chuẩn xác để các cơ quan hoạch định chiến lược bảo tồn đa dạng sinh học cấp tỉnh, phân bổ ngân sách chi trả dịch vụ môi trường rừng và thẩm định các dự án phát triển kinh tế hạ tầng.

Nhóm thứ tư là các tổ chức phi chính phủ và các quỹ tài trợ bảo tồn quốc tế như Quỹ Bảo tồn Việt Nam (VCF), BirdLife International hay Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN). Dữ liệu của luận văn là tài liệu nền quan trọng để xây dựng đề xuất tài trợ cho các dự án bảo tồn nguồn gen nguy cấp tại dải sinh thái Nam Trường Sơn.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đã bổ sung thêm bao nhiêu loài thực vật mới cho danh lục Vườn quốc gia Chư Yang Sin? Công trình đã điều tra thực tế, thu thập mẫu tiêu bản và bổ sung thành công 67 loài thuộc 55 chi, 32 họ vào danh lục thực vật của vườn. Đóng góp này đã nâng tổng số loài thực vật bậc cao có mạch được ghi nhận chính thức từ 793 loài lên 860 loài, làm phong phú thêm đáng kể cơ sở dữ liệu thực vật học khu vực Tây Nguyên.

Tại sao họ Lan (Orchidaceae) lại chiếm tỷ lệ đa dạng loài cao nhất tại Chư Yang Sin? Họ Lan ghi nhận tới 105 loài, chiếm 12,21% tổng hệ thực vật nhờ sinh cảnh rừng nguyên sinh trên núi trung bình (đai cao 900 - 1.800 m) được bảo toàn rất tốt. Độ ẩm không khí trung bình năm đạt 84% cùng lượng mưa phân bố dồi dào từ 1.000 đến 2.000 mm/năm là môi trường sống lý tưởng cho các loài phong lan phụ sinh phát triển mạnh.

Phổ dạng sống của hệ thực vật Chư Yang Sin mang lại ý nghĩa sinh thái như thế nào? Công thức phổ dạng sống SB = 80,23 Ph + 0,58 Ch + 6,86 Hm + 5,35 Cr + 6,98 Th cho thấy nhóm cây chồi trên chiếm ưu thế áp đảo với 80,23%. Tỷ lệ này khẳng định cấu trúc rừng nhiều tầng tán, sinh khối lớn và sinh cảnh nhiệt đới ẩm ổn định, chứng minh thảm rừng có khả năng phòng hộ đầu nguồn và duy trì cân bằng sinh thái tuyệt vời.

Vườn quốc gia Chư Yang Sin có bao nhiêu loài thực vật có giá trị bảo tồn nguy cấp? Nghiên cứu ghi nhận 68 loài thực vật cần được ưu tiên bảo vệ (chiếm 7,90% tổng số loài), gồm 48 loài trong Sách Đỏ Việt Nam 2007 (24 loài EN, 24 loài VU), 57 loài thuộc Danh lục Đỏ IUCN và 10 loài thuộc Nghị định số 32/2006/NĐ-CP như Pơ mu, Du sam núi đất, Bách xanh, Trắc và Gõ đỏ.

Phương pháp bố trí ô tiêu chuẩn trong luận văn được tiến hành theo quy chuẩn nào? Tác giả đã lập 11 ô tiêu chuẩn điển hình diện tích 2.000 m2 (40 m x 50 m) trên 8 tuyến điều tra dài 52,5 km để đo đếm cây gỗ có đường kính ngang ngực từ 6 cm trở lên. Tại 4 góc mỗi ô tiêu chuẩn đều lập các ô dạng bản 25 m2 để khảo sát định lượng khả năng tái sinh của cây con theo 8 cấp chiều cao.

Kết luận

• Thống kê và xác lập danh lục 860 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 474 chi, 140 họ của 4 ngành thực vật, bổ sung mới 67 loài cho Vườn quốc gia Chư Yang Sin. • Khẳng định vai trò cấu thành chủ đạo của ngành Mộc lan (chiếm 94,30% số loài) và sự đa dạng sinh thái đặc thù của họ Lan với 105 loài (chiếm 12,21%). • Xác lập công thức phổ dạng sống nhiệt đới ẩm chuẩn mực với 80,23% loài thuộc nhóm cây chồi trên, chứng minh chất lượng rừng nguyên sinh có độ ổn định sinh thái cao. • Định danh và đánh giá tình trạng bảo tồn của 68 loài thực vật nguy cấp, quý hiếm theo Sách Đỏ Việt Nam 2007, Danh lục Đỏ IUCN và Nghị định số 32/2006/NĐ-CP. • Đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật lâm sinh và chính sách giao khoán rừng gắn với sinh kế của 85.267 cư dân vùng đệm nhằm quản lý bền vững 59.316,1 ha diện tích vườn.

Về kế hoạch tiếp theo, các cơ quan chức năng cần triển khai điều tra định kỳ theo chu kỳ 5 năm một lần trong giai đoạn 2011 - 2015 và mở rộng đề tài nghiên cứu phân tích hoạt chất sinh học của các loài cây dược liệu quý. Quý độc giả và các nhà nghiên cứu hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ để tiếp cận trọn bộ hệ thống bảng biểu định danh, bản đồ phân bố và các dẫn liệu thực vật học chuyên sâu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Quan điểm chung về đa dạng sinh học Thuật ngữ “Đa dạng sinh học” lần đầu tiên được Norse and McManus (1980) định nghĩa, bao hàm hai khái niệm có liên quan với nhau là: đa dạng di truyền (tính đa dạng về mặt di truyền trong một loài) và đa dạng sinh thái (số lượng các loài trong một quần xã sinh vật). Cho đến nay, có ít nhất 25 định nghĩa nữa cho thuật ngữ “Đa dạng sinh học” - “biodiversity, biological diversity”, song khái niệm được dùng chung nhất được nêu trong Công ước về Đa dạng sinh học như sau: “Là sự khác nhau giữa các sinh vật sống ở tất cả mọi nơi, bao gồm: các hệ sinh thái trên cạn, trong đại dương và các hệ sinh thái thủy vực khác, cũng như các phức hệ sinh thái mà các sinh vật là một thành phần,.; thuật ngữ này bao hàm sự khác nhau trong một loài, giữa các loài và giữa các hệ sinh thái”.vn/VN/quanlymt/baotondadangsh]. Như vậy, khi nói đến độ phong phú của hệ thực vật và hệ động vật tức là chúng ta đã đề cập đến “Đa dạng sinh học”.

Các dạng của đa dạng sinh học bao gồm: đa dạng di truyền, đa dạng loài, đa dạng hệ sinh thái và đa dạng văn hóa. Nghiên cứu về đa dạng thực vật trên thế giới và ở Việt Nam 1. Trên thế giới - Nghiên cứu về thực vật và thảm thực vật đã có từ lâu. Song, các nghiên cứu quan trọng tập trung nhiều ở thế kỷ XIX - XX.

Tại Nga, các công trình nghiên cứu hệ thực vật cụ thể được tiến hành từ những năm 1928 - 1932. Các công trình nghiên cứu của các tác giả Tolmachop A. I (1969), Urxep (1974) đều tập trung vào việc xác định diện tích biểu hiện tối thiểu của hệ thực vật. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 - Việc phân loại các hệ sinh thái được dựa vào nhiều quan điểm khác nhau tùy theo từng mục đích của mỗi tác giả.

đã dựa vào cấu trúc và ngoại mạo để phân loại rừng. Cơ sở phân loại của quan điểm này là dựa vào đặc điểm phân bố, dạng sống ưu thế, cấu trúc tầng thứ và một số đặc điểm hình thái khác nhau của quần xã thực vật. - Các nghiên cứu về yếu tố địa lý thực vật phải kể đến hai công trình “Góp phần nghiên cứu địa lý thực vật Đông Dương” (1926) và “Giới thiệu hệ thực vật Đông Dương” của Gagnepain J. Tác giả xếp các loài của hệ thực vật Đông Dương thuộc 5 yếu tố địa lý khác nhau, cụ thể như sau: + Yếu tố Trung Quốc 33,8% + Yếu tố Xích Kim - Himalaya 18,5% + Yếu tố Malaysia và nhiệt đới khác 15,0% + Yếu tố đặc hữu bán đảo Đông Dương 11,9% + Yếu tố nhập nội và phân bố rộng 20,8% - Các nghiên cứu về dạng sống của thực vật trên thế giới được đề cập trong nhiều công trình.

Tuy nhiên, công trình nghiên cứu của Raunkiaer (1934) đã đưa ra phương pháp lập phổ dạng sống cho hệ thực vật hiện nay được sử dụng rộng rãi nhất. Khi phân biệt dạng sống của thực vật, trong hàng loạt dấu hiệu thích nghi Raunkiear chỉ chọn một dấu hiệu cho việc phân loại dạng sống của mình: Đó là vị trí của chồi so với mặt đất trong thời kỳ không thuận lợi của năm. Ông đã chia ra năm nhóm dạng sống cơ bản: Cây có chồi trên đất (Phanerophytes), cây có chồi sát đất (Chamaephytes), cây chồi nửa ẩn (Hemicryptophytes), cây chồi ẩn (Cryptophytes), cây chồi 1 năm (Therophytes). Raunkiaer cũng đã lập phổ dạng sống tiêu chuẩn cho 1.000 loài cây ở các vùng khác nhau trên trái đất dưới dạng: SN = 46 Ph + 9Ch + 26 H + 6Cr + 13Th.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Đây là cơ sở để so sánh phổ dạng sống của thảm thực vật ở các vùng khác nhau trên trái đất. Do đó, khi đã tổng hợp được khối lượng các kiểu dạng sống trong kiểu thảm thực vật, chúng ta có thể tính phần trăm của từng dạng sống trên phổ dạng sống của kiểu đó, tức SB để so sánh với SN. Thông thường, ở các vùng nhiệt đới, trong rừng ẩm thì Ph là 80%, Ch vào khoảng gần 20%, còn Hm, Cr và Th rất ít gần như không có. Trái lại trong vùng khô hạn thì Th và Cr có thể có tỉ lệ khá cao, còn Ph thì giảm xuống.

Tại Việt Nam Những nghiên cứu về tổ thành loài thực vật - Các công trình nghiên cứu về hệ thực vật ở Việt Nam, trước hết phải kể đến công trình của tác giả Loureiro (1790), Pierre (1879 - 1907) và một tác phẩm quan trọng là “Thực vật chí đại cương Đông Dương” của Lecomte et al (1905-1952) bao gồm 7 tập, trong đó thống kê và mô tả hơn 7.000 loài thực vật ở Đông Dương. - Tác giả Pocs Tamas (1965) đã thống kê được 5.190 loài thực vật ở miền Bắc Việt Nam và công bố loài của ngành rêu (Bryophyta) ở Việt Nam. - Tác giả Phạm Hoàng Hộ (1970 - 1972) trong tập “Cây cỏ Việt Nam” công bố 5.326 loài thực vật ở miền Nam Việt Nam. - Tác giả Thái Văn Trừng đã dựa trên “Thực vật chí đại cương Đông Dương” của Lecomte et al (1905-1952) đưa ra Hệ thực vật Việt Nam gồm 7.850 chi và 289 họ.

- Tác giả Phan Kế Lộc (1973) trong công trình “Bước đầu thống kê số loài cây đã biết ở miền Bắc Việt Nam” đã công bố 5.609 loài thực vật có mạch có ở miền Bắc Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 - Năm 1984, các tác giả Nguyễn Tiến Bân, Trần Đình Đại, Phan Kế Lộc cùng tập thể nghiên cứu đã công bố “Danh lục thực vật Tây Nguyên” với 3.754 loài thực vật bậc cao có mạch được ghi nhận. - Tác giả Lê Trần Chấn (1990) đã công bố “Bản danh lục” gồm 1.261 loài thực vật bậc cao phân bố trên diện tích 15 km2 ở Lâm Sơn (Hà Sơn Bình). - Năm 1990, tác giả Nguyễn Tiến Bân đã công bố số liệu về thực vật hạt kín Việt Nam hiện biết là 8.

- Tác giả Phạm Hoàng Hộ (1991 - 1993) ở 3 tập “Cây cỏ Việt Nam” đã công bố 10.484 loài thực vật bậc cao có mạch ở Việt Nam. - Viện Điều tra Quy hoạch rừng (FIPI) đã công bố tác phẩm “Cây gỗ rừng Việt Nam” gồm 7 tập (1971 - 1988). - Năm 1996, tác giả Phan Kế Lộc đã thống kê và công bố: Việt Nam có 10.256 chi, 305 họ chiếm 4%, 15% và 57% tổng số các loài, chi và họ của thế giới.010 chi, 291 họ cây hoang dại có mạch và 733 loài, 246 chi, 14 họ các loài cây trồng. - Năm 1997, tác giả Nguyễn Nghĩa Thìn đã tổng hợp và chỉnh lý tên các loài thực vật theo Hệ thống phân loại của tác Brummitt (1992) đã công bố Việt Nam hiện biết 11.582 chi, 395 họ thực vật bậc cao.

- Bên cạnh đó, Việt Nam còn rất nhiều các công trình điều tra ở các mức độ khác nhau tại các tỉnh, các vườn quốc gia hay các khu bảo tồn… đã được công bố khi xây dựng các dự án đầu tư, hay phục vụ các mục tiêu khác… mà trong điều kiện hạn chế về tài liệu nên chúng tôi chưa thống kê hết. Nhìn chung, các nghiên cứu của hệ thực vật gần đây thường quan tâm về thống kê loài, mà ít quan tâm đến việc xác định các yếu tố khác như vùng phân bố, mùa ra hoa kết quả, giá trị sử dụng… LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Những nghiên cứu về cấu trúc thảm - Khi nói đến những nghiên cứu về thảm thực vật Việt Nam, trước hết phải kể đến hai công trình rất có giá trị đó là: “Thảm thực vật rừng Việt Nam” của Thái Văn Trừng (1963 - 1978) - đã có tái bản và bổ sung năm 2001, trong đó tác giả đã chia rừng Việt Nam ra các kiểu, kiểu phụ, ưu hợp quần hợp. Công trình “Bước đầu nghiên cứu rừng miền Bắc Việt Nam” của Trần Ngũ Phương (1970), tác giả chia rừng miền Bắc Việt Nam ra ba đai, 8 kiểu và các kiểu phụ. Đối với rừng á nhiệt đới mưa mùa núi cao ông không dùng kiểu mà dùng loại hình.

- Tác giả Schmid đã công bố công trình “Thảm thực vật Nam Trung Bộ” (1974), trong cuốn này, tác giả đã dựa vào điều kiện khí hậu với chế độ thoát hơi nước khác nhau, các tiêu chuẩn phân biệt các quần xã, sự phân hoá khí hậu, thành phần thực vật đai cao. Tác giả phân các loài thuộc về hệ thực vật Malêzi ở đai thấp dưới 600 m, còn các loài thuộc hệ thực vật Bắc Việt Nam - Nam Trung Hoa ở đai trên 1.200 m được coi là đai chuyển tiếp. - Năm 1995, tác giả Nguyễn Vạn Thường trong khi xây dựng bản đồ thảm thực vật Bắc Trung Bộ đã chia 4 vùng sinh thái căn cứ vào độ cao so với mặt nước biển, cụ thể như sau: < 700 m nhiệt đới ẩm, < 700 m là vùng nhiệt đới ẩm có nửa mùa khô, < 700 m hơi khô không có mùa mưa rõ ràng và từ 800 - 1.500 m nhiệt đới ẩm. - Năm 1985, tác giả Phan Kế Lộc áp dụng thang phân loại của UNESCO (1973) để xây dựng thang phân loại thảm thực vật Việt Nam thành 5 lớp quần hệ, 15 dưới lớp, 32 nhóm quần hệ, 77 quần hệ khác nhau.

Vấn đề nghiên cứu các hệ sinh thái, các kiểu thảm thực vật rừng cũng đã có rất nhiều các công trình nghiên cứu, các đề tài khoa học ở các cấp độ và LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 khía cạnh khác nhau tùy theo mục đích và yêu cầu nghiên cứu trên mọi miền của đất nước. Những nghiên cứu về yếu tố địa lý - Hai tác giả Pocs Tamas (1965) và Lê Trần Chấn (1990) đã có những công trình ở lĩnh vực này. (1965) đã phân tích các yếu tố địa lý của hệ thực vật Bắc Việt Nam, bao gồm các yếu tố sau: Nhân tố đặc hữu 39,90% Đặc hữu Việt Nam 32,55% Đặc hữu Đông Dương 7,35% Nhân tố di cư từ các vùng nhiệt đới 55,27% Từ Trung Quốc 12,89% Từ Ấn Độ và Himalaya 9,33% Từ Malaysia – Indonesia 25,69% Từ các vùng nhiệt đới khác 7,36% Nhân tố khác 4,83% Ôn đới 3,27% Thế giới 1,56% Tổng: 100,00% Nhân tố nhập nội, trồng trọt 3,08% - Năm 1972, tác giả Nguyễn Nghĩa Thìn đã phân tích các yếu tố địa lý hệ thực vật Tây Nguyên. Tác giả Thái Văn Trừng (1978) đã đưa ra phổ các yếu tố địa lý khu hệ thực vật Việt Nam gồm: yếu tố đặc hữu 50%, yếu tố di cư 50%.