Nghiên cứu đặc điểm sinh học và kỹ thuật nuôi dúi mốc lớn Rhizomys pruinosus Blyth 1851

Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái và kỹ thuật nuôi dúi mốc lớn Rhizomys pruinosus Blyth 1851, cung cấp kiến thức hữu ích cho ngành chăn nuôi.

• Tác giả: Nguyễn Thanh Tân
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái và kỹ thuật nhân nuôi dúi mốc lớn (Rhizomys pruinosus Blyth, 1851)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NHÂN NUÔI ĐỘNG VẬT HOANG DÃ TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM
• 1.1. Tình hình nhân nuôi động vật hoang dã trên thế giới
• 1.2. Tình hình nhân nuôi động vật hoang dã ở Việt Nam
• 1.3. Cơ sở pháp lý của nghề nhân nuôi động vật hoang dã
• 1.4. Các loài dúi ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Giới hạn của đề tài
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.4.1. Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái và tập tính của Dúi mốc lớn
• 2.4.2. Xây dựng hướng dẫn kỹ thuật nhân nuôi dúi mốc lớn
• 2.4.3. Hiệu quả kinh tế và đề xuất kiến nghị về phát triển nghề nuôi dúi mốc ở Việt Nam
• 2.5. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.1. Kế thừa chọn lọc tài liệu
• 2.6.2. Nghiên cứu đặc điểm hình thái
• 2.6.3. Nghiên cứu đặc điểm sinh thái dúi mốc trong tự nhiên

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu sinh học và kỹ thuật nuôi dúi mốc lớn Rhizomys pruinosus

Nghiên cứu về loài dúi mốc lớn (Rhizomys pruinosus) đang trở thành một lĩnh vực quan trọng trong sinh học động vật và kỹ thuật nuôi trồng. Loài này không chỉ có giá trị kinh tế cao mà còn đóng góp vào bảo tồn đa dạng sinh học. Việc hiểu rõ về đặc điểm sinh học và sinh thái của chúng là cần thiết để phát triển kỹ thuật nuôi dúi mốc một cách hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh học của dúi mốc lớn Rhizomys pruinosus

Dúi mốc lớn có kích thước lớn, với chiều dài cơ thể từ 200-398 mm và trọng lượng lên đến 1.500g. Chúng có bộ lông dày, màu nâu xám, thích nghi tốt với môi trường sống dưới đất. Đặc điểm này giúp chúng dễ dàng tìm kiếm thức ăn và sinh sống trong các khu rừng.

1.2. Môi trường sống và tập tính của dúi mốc lớn

Dúi mốc lớn thường sống trong các hang tự đào ở khu rừng nhiều tre nứa. Chúng chủ yếu ăn thực vật như rễ cây, măng và củ sắn. Tập tính sống đơn lẻ và chỉ gặp nhau trong mùa sinh sản là đặc điểm nổi bật của loài này.

II. Thách thức trong việc nuôi dúi mốc lớn Rhizomys pruinosus

Việc nuôi dúi mốc lớn gặp nhiều thách thức, từ việc thiếu hiểu biết về sinh học đến kỹ thuật nuôi trồng chưa được phát triển. Nguồn tài nguyên tự nhiên đang cạn kiệt do khai thác quá mức, điều này đòi hỏi cần có các giải pháp bền vững để bảo tồn và phát triển loài này.

2.1. Khó khăn trong việc nhân nuôi dúi mốc

Nhiều hộ gia đình đã thử nghiệm nuôi dúi mốc nhưng không thành công do thiếu kiến thức về đặc điểm sinh học và sinh thái của loài. Việc này dẫn đến tỷ lệ thất bại cao trong quá trình nuôi.

2.2. Tác động của môi trường đến sinh trưởng của dúi mốc

Môi trường sống bị thay đổi do hoạt động của con người ảnh hưởng lớn đến sinh trưởng và phát triển của dúi mốc. Việc bảo vệ môi trường sống tự nhiên là rất cần thiết để duy trì nguồn gen và sức khỏe của loài.

III. Phương pháp nghiên cứu sinh học và kỹ thuật nuôi dúi mốc lớn

Để phát triển kỹ thuật nuôi dúi mốc lớn, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học hiện đại. Việc xây dựng quy trình nuôi trồng dựa trên các đặc điểm sinh học và sinh thái của loài là rất quan trọng.

3.1. Nghiên cứu đặc điểm sinh thái và dinh dưỡng

Nghiên cứu về thức ăn và dinh dưỡng của dúi mốc lớn giúp xác định khẩu phần ăn phù hợp. Các thành phần dinh dưỡng như protein, gluxit và vitamin cần được cân nhắc kỹ lưỡng để đảm bảo sức khỏe cho loài.

3.2. Xây dựng quy trình nuôi dúi mốc hiệu quả

Quy trình nuôi cần bao gồm các yếu tố như chuồng nuôi, chế độ ăn uống và chăm sóc sức khỏe. Việc áp dụng công nghệ tiên tiến trong nuôi trồng sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về dúi mốc lớn

Kết quả nghiên cứu về dúi mốc lớn không chỉ giúp phát triển nghề nuôi trồng mà còn góp phần bảo tồn loài. Việc áp dụng các kỹ thuật nuôi trồng hiệu quả sẽ tạo ra nguồn thực phẩm và dược phẩm quý giá cho xã hội.

4.1. Hiệu quả kinh tế từ mô hình nuôi dúi mốc

Mô hình nuôi dúi mốc lớn có thể mang lại lợi nhuận cao cho người chăn nuôi. Thịt dúi được ưa chuộng và có giá trị kinh tế cao hơn nhiều so với các loại thịt khác.

4.2. Đề xuất khuyến cáo về phát triển nghề nuôi dúi mốc

Cần có các chính sách hỗ trợ từ nhà nước để phát triển nghề nuôi dúi mốc. Việc cung cấp thông tin và đào tạo cho người chăn nuôi là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả sản xuất.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về dúi mốc lớn Rhizomys pruinosus

Nghiên cứu về dúi mốc lớn đang mở ra nhiều cơ hội cho việc phát triển nghề nuôi trồng động vật hoang dã tại Việt Nam. Tương lai của loài này phụ thuộc vào việc bảo tồn môi trường sống và áp dụng các kỹ thuật nuôi trồng bền vững.

5.1. Tương lai của nghề nuôi dúi mốc lớn

Nghề nuôi dúi mốc lớn có tiềm năng phát triển mạnh mẽ nếu được đầu tư đúng mức. Việc nghiên cứu và phát triển kỹ thuật nuôi trồng sẽ giúp nâng cao giá trị kinh tế cho người chăn nuôi.

5.2. Vai trò của bảo tồn trong nghiên cứu về dúi mốc

Bảo tồn loài dúi mốc lớn không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn góp phần vào phát triển bền vững. Cần có các biện pháp bảo vệ môi trường sống tự nhiên để đảm bảo sự tồn tại của loài.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghề gây nuôi động vật hoang dã tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ nhằm đáp ứng nhu cầu thực phẩm đặc sản và dược liệu quý. Theo thống kê của CITES Việt Nam, cả nước có 4.321 cơ sở chăn nuôi được cấp phép với 97 loài động vật hoang dã, trong đó lớp Thú chiếm 34 loài. Dúi mốc lớn (Rhizomys pruinosus Blyth, 1851) thuộc họ Dúi (Rhizomyidae), bộ Gặm nhấm (Rodentia), là loài thú kinh tế có giá trị thương phẩm cao với chất lượng thịt thơm ngon và lớp mỡ có công dụng hỗ trợ điều trị bỏng. Tuy nhiên, trước áp lực săn bắt quá mức nhiều năm liền, nguồn tài nguyên dúi trong tự nhiên đang đứng trước nguy cơ cạn kiệt nghiêm trọng. Các mô hình chăn nuôi tự phát tại nhiều địa phương hầu hết gặp thất bại do người nuôi thiếu hiểu biết sâu sắc về đặc tính sinh học, sinh thái và tập tính của loài.

Luận văn thạc sĩ lâm học thực hiện bởi học viên Nguyễn Thanh Tân tại Trường Đại học Lâm nghiệp tập trung giải quyết bài toán trên thông qua đề tài "Nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái và kỹ thuật nhân nuôi dúi mốc Lớn (Rhizomys pruinosus Blyth, 1851)". Mục tiêu cốt lõi của công trình là cung cấp hệ thống dẫn liệu khoa học chuẩn xác về hình thái, sinh thái học dinh dưỡng, sinh sản và tập tính của loài dúi mốc lớn; từ đó xây dựng quy trình kỹ thuật nhân nuôi hoàn chỉnh quy mô hộ gia đình gắn liền với hiệu quả kinh tế và bảo tồn đa dạng sinh học. Phạm vi nghiên cứu được triển khai đồng bộ từ ngày 01/07/2007 đến ngày 15/09/2008, bao gồm khảo sát thực địa trên diện tích 3 ha rừng tự nhiên tại Vườn Quốc gia Tam Đảo và thực nghiệm nuôi nhốt theo dõi trên đàn 130 cá thể tại Trung tâm Nghiên cứu phát triển và Cứu hộ động vật rừng (Xuân Mai, Hà Nội).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được thiết lập dựa trên nền tảng lý thuyết sinh thái học cá thể và sự thích nghi tiến hóa của động vật gặm nhấm sống ngầm dưới lòng đất. Cấu trúc cơ thể của dúi mốc lớn mang tính chuyên hóa cao với chi trước khỏe mang móng vuốt sắc, mắt nhỏ, tai ngắn, đuôi cộc và hệ cơ hàm phát triển phục vụ hoạt động đào hang cũng như gặm nhai rễ cây. Lý thuyết dinh dưỡng học động vật ăn thực vật giàu chất xơ được vận dụng để lý giải cấu trúc hệ tiêu hóa đặc thù của loài: đoạn ruột già dài trung bình 1.050 mm và ruột tịt dài 130 mm, dài vượt trội so với ruột non (710 mm), tạo buồng lên men vi sinh vật tối ưu cho quá trình phân giải xenlulôzơ từ thân tre nứa.

Bên cạnh đó, đề tài bám sát khung pháp lý quản lý động vật hoang dã của Nhà nước như Nghị định số 32/2006/NĐ-CP (quy định quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm nhóm IIB), Chỉ thị số 359-TTg của Thủ tướng Chính phủ và các thông tư hướng dẫn thực thi Công ước CITES. Nghiên cứu tập trung chuẩn hóa 4 khái niệm trung tâm: sinh cảnh vi khí hậu ngầm, chu kỳ vận động ngày đêm, định mức tiêu thụ dinh dưỡng hữu hiệu và kỹ thuật thuần dưỡng ghép đôi đơn thê.

Phương pháp nghiên cứu

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu được thiết kế khoa học nhằm đảm bảo độ tin cậy thống kê cao:

• Khảo sát thực địa tự nhiên: Thiết lập 30 ô tiêu chuẩn kích thước 25 m x 40 m (tương đương 1.000 m2/ô, tổng diện tích 3 ha) theo phương pháp tuyến ngẫu nhiên tại sườn phía Tây Vườn Quốc gia Tam Đảo. Khảo sát 21 hang tổ tự nhiên, trong đó trực tiếp đào bới 8 hang để mô tả cấu trúc không gian và bắt giữ 8 cá thể (3 đực, 5 cái) nhằm xác định mật độ quần thể.
• Nghiên cứu thực nghiệm nuôi nhốt: Theo dõi liên tục đàn thực nghiệm 130 cá thể dúi (75 đực, 55 cái). Trong đó, chọn mẫu ngẫu nhiên 8 cá thể đo hình thái ngoài, 5 cá thể giải phẫu nội quan, 12 cá thể (6 đực, 6 cái) thử nghiệm định mức khẩu phần ăn trong 2 đợt, 15 cặp sinh sản theo dõi đường cong tăng trưởng con non từ sơ sinh đến 90 ngày tuổi, và 6 cá thể (3 đực, 3 cái) quan sát tập tính.
• Phương pháp phân tích: Đo đạc hình thái sinh học theo tiêu chuẩn thú học của Phạm Nhật và Nguyễn Xuân Đặng (2000) bằng thước kẹp Palme và cân điện tử độ chính xác 0,1 g; phân tích sinh hóa hàm lượng nước, protein thô, xơ và khoáng trong thức ăn; quan sát tập tính bằng phương pháp quét (Scan Sampling) chu kỳ 15 phút/lần trong 24 giờ liên tục qua 432 lượt bắt gặp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra thực nghiệm đã làm sáng tỏ toàn diện các đặc trưng sinh học và sinh thái của dúi mốc lớn:

• Đặc điểm hình thái và cấu trúc cơ thể: Đo đạc trên 8 cá thể trưởng thành ghi nhận chiều dài thân-đầu trung bình đạt 317,5 mm, chiều dài đuôi đạt 125,0 mm, chiều dài bàn chân sau đạt 53,63 mm, cao tai đạt 16,0 mm và khối lượng thân trung bình đạt 1.112,5 g (dao động từ 800 g đến 1.400 g). Công thức răng cố định gồm 16 răng, răng cửa không ngừng dài ra đòi hỏi việc mài mòn liên tục.
• Mật độ sinh thái và cấu trúc hang tự nhiên: Tại VQG Tam Đảo, dúi mốc lớn phân bố chủ yếu ở rừng tre nứa thuần loại hoặc hỗn giao tre nứa núi đất với mật độ 2,67 cá thể/ha. Cấu trúc hang đào sâu từ 20 đến 25 cm, chiều dài đường hang trung bình 2,55 m, gồm 1 lối vào (đường kính 10,3 cm) và 2 lối thoát hiểm (đường kính 8,1 cm). Ổ ngủ được lót lá khô đặt ở độ sâu trung bình 1,15 m dưới lòng đất với đường kính buồng tổ đạt 26,3 cm.
• Phổ thức ăn và định mức dinh dưỡng: Xác định dúi ăn được 19 loại thức ăn (15 loài thực vật và 4 loài có nguồn gốc động vật), trong đó cỏ voi V06, tre gai, tre luồng, nứa tép, mía và ngô hạt là thức ăn ưa thích nhất. Hàm lượng nước trong các loại măng và thân tre đạt rất cao từ 89,0% đến 93,6%, giải thích hiện tượng dúi không cần uống nước trực tiếp. Mức tiêu thụ thức ăn thực tế trung bình của dúi trưởng thành đạt 169,4 g hỗn hợp/cá thể/ngày.
• Sinh trưởng, sinh sản và tập tính: Dúi có chu kỳ mang thai và sinh con từ 46 đến 49 ngày sau khi ghép đôi, đẻ 1 đến 3 con/lứa vào mùa sinh sản từ tháng 2 đến tháng 6. Khối lượng sơ sinh đạt trung bình 36,8 g, tăng vọt lên 431,3 g ở 90 ngày tuổi (giai đoạn cai sữa) và đạt tuổi thành thục sinh dục ở 5-6 tháng tuổi (thể trọng 0,65-0,75 kg). Về tập tính ngày đêm, dúi dành 37,2% thời gian cho nghỉ ngơi, 21,3% cho ngủ, 20,0% cho ăn uống và 18,1% cho vận động; hoạt động mạnh nhất từ 16h00 đến 5h00 sáng hôm sau ở nền nhiệt độ tối ưu 26-28°C.

Thảo luận kết quả

Mật độ dúi 2,67 cá thể/ha tại VQG Tam Đảo thấp hơn đáng kể so với mức 15-25 cá thể/ha từng được ghi nhận trong các công trình nghiên cứu trước đây tại miền Bắc. Sự sụt giảm này phản ánh thực trạng suy thoái quần thể do các hoạt động săn bẫy tự nhiên kéo dài.

Các dữ liệu nghiên cứu được biểu diễn trực quan thông qua đồ thị tương quan trọng lượng cơ thể và lượng thức ăn tiêu thụ, đường cong tăng trưởng khối lượng từ 1 đến 90 ngày tuổi, và sơ đồ mặt cắt đứng của hệ thống hang tổ. Đồ thị sinh trưởng chỉ ra 2 giai đoạn bứt phá thể trọng: từ 1 đến 15 ngày tuổi (khối lượng tăng gấp đôi nhờ sữa mẹ) và từ 15 đến 45 ngày tuổi (tăng 100-130 g/tháng).

Về mặt tập tính, hiện tượng cắn nát thức ăn thừa dồn thành đống lớn trong chuồng được xác định là nhu cầu sinh lý bắt buộc để mài răng cửa và đánh dấu lãnh thổ. Tập tính sống đơn độc ngoài mùa sinh sản cũng giải thích nguyên nhân các cá thể đực trưởng thành cắn nhau đến chết nếu nuôi nhốt chung ô mà không có giai đoạn làm quen mùi hương từ 2-3 ngày trước đó.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết quả nghiên cứu sinh học và thử nghiệm mô hình thực tiễn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp kỹ thuật cụ thể:

1. Chuẩn hóa thiết kế chuồng nuôi và môi trường chuồng trại: Khuyến nghị người chăn nuôi áp dụng kiểu chuồng số 2 (xây gạch trát nhẵn xi măng, diện tích 1,8 m2, kích thước 1,5 m x 1,2 m, tường cao 0,8-1,0 m). Phía trong bố trí hang gạch tối kích thước 15 cm x 25 cm x 20 cm kết hợp sân chơi thông thoáng có nắp lưới sắt mắt cáo. Duy trì nhiệt độ chuồng nuôi ổn định từ 26-28°C; định kỳ dọn vệ sinh phân 2 lần/tuần, phun thuốc sát trùng 15 ngày/lần và rắc vôi bột khử khuẩn 45-60 ngày/lần nhằm giảm tỷ lệ mắc bệnh tiêu hóa xuống dưới 3%.
2. Thiết lập khẩu phần ăn và bổ sung vi lượng định kỳ: Cung cấp định lượng thức ăn hỗn hợp hàng ngày theo trọng lượng cơ thể: dúi 0,5-0,6 kg cấp 150 g/ngày (50 g cỏ voi, 80 g tre, 5 g mía, 15 g ngô); dúi 1,0-1,2 kg cấp 275 g/ngày (100 g cỏ voi, 130 g tre, 15 g mía, 30 g ngô). Cung cấp bánh khoáng vi lượng tự chế (thành phần gồm 1.000 g NaCl, 100 g FeSO4, 50 g CuSO4, 1.000 g bột than xương trộn đất sét làm thành bánh 5 kg) với liều lượng 20-25 g/tháng cho mỗi cá thể để ngăn ngừa hiện tượng còi cọc và rụng lông.
3. Quản lý quy trình ghép đôi và chăm sóc dúi sinh sản: Tiến hành ghép đôi sinh sản theo tỷ lệ 1 đực : 1 cái vào thời điểm chiều tối. Khi dúi mẹ sinh con, cần tách ngay dúi bố sang ô chuồng riêng để triệt tiêu hiện tượng dúi đực cắn chết con non; giữ không gian tuyệt đối yên tĩnh, tránh tiếng ồn lạ khiến dúi mẹ hoảng loạn. Duy trì nuôi con bằng sữa mẹ hoàn toàn đến 45 ngày tuổi, bắt đầu tập ăn dặm và tiến hành tách mẹ độc lập ở mốc 90 ngày tuổi.
4. Xây dựng chuỗi liên kết và hoàn thiện thủ tục pháp lý: Cơ quan khuyến nông và kiểm lâm cấp tỉnh cần hướng dẫn các hộ nuôi hoàn thiện hồ sơ đăng ký trại nuôi sinh sản động vật hoang dã theo Nghị định 32/2006/NĐ-CP và Công ước CITES. Thành lập các tổ hợp tác nuôi dúi thương phẩm tại các vùng nguyên liệu tre nứa dồi dào trong giai đoạn 2008-2015 nhằm chuyển giao công nghệ, hỗ trợ dịch vụ thú y và bảo đảm đầu ra bền vững.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Chủ trang trại và hộ gia đình phát triển kinh tế nông lâm nghiệp: Nắm vững bản vẽ kỹ thuật chuồng trại kiểu 2, công thức phối chế khẩu phần dinh dưỡng hàng ngày và kỹ thuật quản lý đàn giống sinh sản tránh cận huyết, giúp tối ưu hóa chi phí đầu tư và nâng cao tỷ lệ sống của con non lên trên 90%.
• Nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên chuyên ngành Lâm học, Sinh thái học và Động vật học: Sử dụng làm tài liệu tham khảo có giá trị học thuật cao với hệ thống số liệu giải phẫu ruột già, ruột tịt, công thức bộ răng và phân tích tần suất hoạt động ngày đêm của loài thú ngầm.
• Cán bộ quản lý Kiểm lâm và các Tổ chức bảo tồn thiên nhiên: Khai thác dữ liệu mật độ quần thể 2,67 cá thể/ha tại VQG Tam Đảo và quy trình phân loại giới tính làm cơ sở khoa học cho công tác quy hoạch bảo tồn, thẩm định cấp phép và giám sát trại gây nuôi động vật hoang dã nhóm IIB.
• Cán bộ khuyến nông và chuyên viên phát triển nông thôn miền núi: Ứng dụng luận văn làm cẩm nang hướng dẫn kỹ thuật chuyển đổi cơ cấu vật nuôi, tận dụng phụ phẩm lâm nghiệp sẵn có như tre, nứa, cỏ voi để tạo sinh kế sinh thái bền vững cho người dân vùng đệm các khu bảo tồn.

Câu hỏi thường gặp

Dúi mốc lớn trong điều kiện nuôi nhốt có cần cung cấp nước uống hàng ngày không? Dúi mốc lớn hoàn toàn không cần uống nước trực tiếp. Kết quả phân tích sinh hóa chỉ ra hàm lượng nước trong các loại thức ăn ưa thích như măng, thân tre luồng, nứa tép và cỏ voi V06 chiếm từ 89,0% đến 93,6% khối lượng. Lượng nước dồi dào này kết hợp với môi trường sống mát mẻ trong hang ngầm đã đáp ứng đầy đủ nhu cầu sinh lý của cơ thể. Ngược lại, việc cung cấp khay nước hoặc cho ăn quá nhiều thức ăn nhiều nước như mía dễ dẫn đến rối loạn tiêu hóa và bệnh ỉa chảy.

Tại sao dúi mẹ và dúi bố lại có hiện tượng cắn chết con non khi mới sinh? Hiện tượng dúi bố mẹ cắn chết con non xuất phát từ hai nguyên nhân sinh học chính. Khi có tiếng ồn lớn, ánh sáng mạnh chiếu thẳng hoặc người lạ tiếp xúc ổ đẻ, dúi mẹ bị căng thẳng thần kinh và kích hoạt phản xạ tự vệ ăn con. Đối với dúi bố, do tập tính cạnh tranh sinh sản, con đực thường có xu hướng cắn chết con non để khiến dúi mẹ nhanh chóng kết thúc chu kỳ nuôi con và sớm động dục trở lại. Do đó, bắt buộc phải tách riêng con đực trước khi dúi cái sinh nở.

Dúi mốc lớn bao nhiêu tháng tuổi thì bắt đầu sinh sản và mỗi năm đẻ được mấy lứa? Dúi mốc lớn nuôi nhốt đạt độ thành thục sinh dục hoàn thiện ở 5 đến 6 tháng tuổi khi trọng lượng cơ thể đạt từ 0,65 đến 0,75 kg. Trong điều kiện chăm sóc dinh dưỡng đầy đủ, mỗi năm dúi cái có thể đẻ từ 2 đến 3 lứa, mỗi lứa từ 1 đến 3 con non (phổ biến nhất là 2 con). Mùa sinh sản tập trung chủ yếu từ tháng 2 đến tháng 6 dương lịch.

Khẩu phần ăn hàng ngày cho một cá thể dúi mốc lớn trưởng thành gồm những gì? Một cá thể dúi trưởng thành (thể trọng từ 1,0 đến 1,2 kg) cần khẩu phần ăn hỗn hợp gồm 275 g/ngày. Cơ cấu thức ăn chuẩn bao gồm: 100 g thân cỏ voi V06 già cắt khúc, 130 g thân tre hoặc nứa bánh tẻ cắt đoạn 10-15 cm, 15 g mía tươi và 30 g ngô hạt đã ngâm nước ráo. Hàng tháng cần đặt thêm 1 viên bánh khoáng đa vi lượng tự chế để dúi gặm mài răng và bổ sung khoáng chất.

Gây nuôi dúi mốc lớn quy mô hộ gia đình có cần phải đăng ký giấy phép kiểm lâm không? Dúi mốc lớn là động vật rừng thuộc danh mục nguy cấp, quý, hiếm Nhóm IIB theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ. Do đó, mọi tổ chức và cá nhân khi tiến hành xây dựng chuồng trại nhân giống hoặc nuôi thương phẩm bắt buộc phải đăng ký cấp mã số cơ sở chăn nuôi với Chi cục Kiểm lâm cấp tỉnh theo quy định của pháp luật và Công ước CITES. Động vật sống từ thế hệ F2 trở đi mới được phép tiêu thụ thương mại hợp pháp.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập đầy đủ hệ thống dữ liệu sinh học, sinh thái và đặc điểm hình thái chuẩn của loài dúi mốc lớn (Rhizomys pruinosus) tại Việt Nam với trọng lượng trung bình 1.112,5 g và công thức 16 răng thích nghi cao độ với thức ăn xơ cứng.
• Khảo sát thực tế tại VQG Tam Đảo xác định mật độ quần thể tự nhiên ở mức thấp (2,67 cá thể/ha) trong sinh cảnh rừng tre nứa núi đất, khẳng định tính cấp thiết của giải pháp nhân giống bảo tồn.
• Khám phá 19 loài thức ăn tự nhiên và xây dựng thành công định mức khẩu phần thức ăn hỗn hợp đạt 150-275 g/cá thể/ngày, làm sáng tỏ cơ chế sinh lý không cần uống nước trực tiếp nhờ hấp thụ 89-93,6% lượng nước từ thân tre nứa và cỏ voi.
• Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật nhân nuôi chuồng kiểu 2 (diện tích 1,8 m2), làm rõ thời gian mang thai 46-49 ngày, tuổi cai sữa tách mẹ ở mốc 90 ngày (thể trọng 431,3 g) và tuổi thành thục sinh dục ở 5-6 tháng tuổi.
• Đề tài đóng góp nền tảng khoa học vững chắc giúp mở rộng mô hình chăn nuôi động vật hoang dã bền vững trong giai đoạn tiếp theo, mở ra hướng đi xóa đói giảm nghèo hiệu quả cho vùng đồng bào miền núi. Các viện nghiên cứu và cơ quan quản lý nông nghiệp cần tiếp tục phối hợp triển khai các mô hình thử nghiệm bán công nghiệp nhằm hoàn thiện quy trình kiểm soát dịch bệnh và phát triển chuỗi giá trị thương phẩm trên toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NHÂN NUÔI ĐỘNG VẬT HOANG DÃ TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM 1. Tình hình nhân nuôi động vật hoang dã trên thế giới Theo các tài liệu lịch sử, loài người đã biết săn bắt, thuần dưỡng các loài động vật hoang dã từ 4000-5000 năm trước công nguyên. Đến nay trên thế giới đã có một tập đoàn các loài động vật nuôi rất đa dạng với hàng ngàn loài và giống gia súc, gia cầm, thủy sản, động vật cảnh, nhằm chủ động tạo ra nguồn sản phẩm động vật đa dạng, phong phú và chất lượng cao, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của xã hội. Trên thế giới nhân nuôi động vật hoang dã đã trở thành một ngành sản xuất rất phát triển và mang lại hiệu quả kinh tế cao như nuôi hươu sao (Cervus nippon), hươu xạ (Moschus berezovski), cá sấu (Crocodylus sp.), trăn (Python sp.), các loài rắn, Gấu, chim cảnh… ở Trung Quốc, Ấn Độ, Nga, Đức,Thái Lan và nhiều quốc gia khác.

Do nhu cầu của xã hội ngày càng tăng về các sản phẩm có nguồn gốc động vật hoang dã, con người đã khai thác, săn bắn quá mức làm cho nguồn tài nguyên này trở nên cạn kiệt, hầu hết các loài quý hiếm, có giá trị cao đều đứng trước nguy cơ tuyệt chủng hoặc không còn khả năng khai thác. Trước thực tế đó, nghề nhân nuôi các loài động vật hoang dã không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội, đồng thời làm giảm áp lực săn bắt động vật hoang dã, góp phần bảo tồn đa dạng sinh học (ĐDSH). Ngày nay, nhân nuôi động vật hoang dã còn là giải pháp quan trọng nhằm bảo tồn hoặc cứu nguy các loài động vật đang có nguy cơ bị tiệt chủng. Theo Conway (1998), hiện nay tại các vườn động vật trên thế giới đang nuôi khoảng 500.000 động vật có xương sống ở cạn, đại diện của 3.000 loài chim, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 thú, bò sát, ếch nhái.

Mục đích của phần lớn các vườn động vật hiện nay là gây nuôi các quần thể động vật quý hiếm, đang có nguy cơ bị tuyệt chủng và phục vụ thăm quan du lịch, giải trí và bảo tồn đa dạng sinh học. Việc nghiên cứu trong các vườn động vật cũng đang được chú trọng. Các nhà khoa học đang cố gắng tìm các giải pháp tối ưu để nhân giống, phát triển số lượng. Tuy nhiên, về kỹ thuật nhân nuôi, sinh thái và tập tính cũng như việc thả chúng về môi trường tự nhiên còn có nhiều vấn đề đặt ra cho công tác nhân nuôi cần phải giải quyết.

Tình hình nhân nuôi động vật hoang dã ở Việt Nam Nghề gây nuôi sinh sản động vật hoang dã ở Việt Nam đã xuất hiện từ lâu và đã đạt được những thành công quan trọng như nuôi hươu sao, nai, khỉ vàng, trăn, rắn, ba ba, ếch đồng, cá sấu,. Trong những thập niên gần đây, hoạt động gây nuôi sinh sản động vật hoang dã được phát triển mạnh và phổ biến ra hầu hết các tỉnh trong cả nước. Theo số liệu của CITES Việt Nam (Bộ NN và PTNT, 2007), hiện nay toàn quốc có 4.321 cơ sở chăn nuôi (bao gồm nuôi tăng trưởng, nuôi sinh sản) được CITES Việt Nam cấp giấy phép, có quy mô vừa và nhỏ (chủ yếu là tư nhân), đang nhân nuôi 2.000 cá thể động vật thuộc 97 loài, thuộc 4 lớp (Thú, Chim, Bò sát và Ếch nhái). Trong đó lớp Ếch nhái có 7 loài, 602.000 con; Chim 24 loài, 2.000 con, Thú 34 loài 38.

Trên thực tế, số lượng các cơ sở chăn nuôi lớn hơn nhiều, song vì nhiều lý do phần lớn chưa đăng ký với các cơ quan chức năng. Trong số 97 loài ĐVHD hiện đang được chăn nuôi trên toàn quốc, chỉ có 39 loài có tiềm năng nhân nuôi, trong đó Ếch nhái: 2 loài, Bò sát: nhiều nhất với 19 loài, Chim: 4 loài và Thú: 14 loài. Hiện nay, ở nước ta có 2 cơ sở nuôi nhốt động vật hoang dã lớn là: Thảo cầm viên Sài Gòn, đã được xây dựng từ hơn 100 năm nay, hiện nuôi hơn 120 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 loài với khoảng 530 cá thể; Vườn thú Thủ Lệ (Hà Nội), mới được thành lập hơn 30 năm, hiện đang nuôi khoảng 100 loài với 500 cá thể. Nhiệm vụ chính của các Vườn thú là phục vụ tham quan, công tác nghiên cứu về kỹ thuật chăn nuôi, nhân giống một số loài (Hổ, Nai, Hươu sao, Khỉ, các loài Cầy…) cũng được tiến hành, nhưng kết quả nghiên cứu ít được phổ biến.

Ngoài ra, cũng có một số cơ sở tương đối lớn khác như: Vườn quốc gia Cúc Phương (Ninh Bình), Đảo Rều (Quảng Bình), Hòn Tre (Nha Trang), Trung tâm Giống Thụy Phương Hà Nội, Trung tâm Cứu hộ Động vật hoang dã Sóc Sơn (Hà Nội). Chăn nuôi nhỏ lẻ quy mô hộ gia đình ở nhiều địa phương như: Nuôi hươu sao ở Quỳnh Lưu (Nghệ An), Hương Sơn (Hà Tĩnh), Hiếu Liêm (Đồng Nai); nuôi rắn hổ mang ở Lệ Mật - Gia Lâm (Hà Nội), Vĩnh Tường (Vĩnh Phúc), nuôi gấu ở nhiều địa phương như (Hà Nội, Hà Tây cũ, Hòa Bình, Sơn La; nuôi nhím, don ở Ba Vì (Hà Nội), Cúc Phương (Ninh Bình), Công ty Thụy Phương (Hà Nội), Thị xã Sơn La (Sơn La), Cát Bà (Hải Phòng), nuôi ba ba ở nhiều địa phương như Hải Dương, Bắc Giang, Bắc Ninh, Thanh Hóa, Hà Tĩnh,…. Tuy nhiên, nghề chăn nuôi ĐVHD ở nước ta đang bộc lộ nhiều bất cập: Việc chăn nuôi chủ yếu mang tính tự phát, quy mô nhỏ lẻ, chưa trở thành một ngành sản xuất hàng hoá; việc lựa chọn loài chăn nuôi thiếu định hướng; thiếu sự hướng dẫn, quản lý chặt chẽ của các cơ quan quản lý nhà nước từ trung ương đến địa phương; người chăn nuôi còn gặp nhiều rủi ro vì thiếu hiểu biết về sinh học, sinh thái loài, về kỹ thuật chăn nuôi. Vì vậy, phương pháp chăn nuôi đơn giản, nuôi nhốt là chủ yếu, chuồng nuôi chưa phù hợp với đặc điểm sinh học, sinh thái và nhu cầu của vật nuôi, chưa có biện pháp phòng và chữa bệnh hữu hiệu, chưa biết áp dụng công nghệ tiên tiến trong nhân nuôi,.

Đặc biệt, do chưa có quy trình quản lý đàn giống bố mẹ hợp lý, dẫn đến hiện tượng cận huyết, thoái hoá đàn giống, ảnh hưởng rất lớn tới quá trình phát triển sinh lý vật nuôi, giảm năng xuất và chất lượng sản phảm. Các dịch vụ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 thú y trong nhân nuôi ĐVHD hầu như chưa có nên hạn chế nhiều đến kết quả gây nuôi của các cơ sở. Cơ sở pháp lý của nghề nhân nuôi động vật hoang dã Chính phủ Việt Nam đã ban hành nhiều văn bản pháp lý nhằm quản lý và phát triển nghề gây nuôi động vật hoang dã, kể cả các loài động vật quý hiếm, một số văn bản quan trọng như: • Nghị định 18/HĐBT, ngày 17/1/1992 của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ) và Nghị định 32/2006/NĐ-CP, ngày 30/3/2006 của Chính phủ đã qui định danh mục các loại động vật rừng, thực vật rừng quí, hiếm và qui chế quản lý, bảo vệ. Theo tinh thần của các nghị định này: - Nhà nước cho phép khai thác hạn chế các loài động vật quí hiếm thuộc nhóm IIB phục vụ mục đích gây nuôi, nghiên cứu khoa học, trao đổi quốc tế về giống.

nhưng phải được phép của Bộ trưởng Bộ Lâm Nghiệp (nay là Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn) (Điều 8, khoản 2c). - Đối với động vật rừng thuộc nhóm IIB do tổ chức, cá nhân tự bỏ vốn nuôi trồng, ngoài mục đích sử dụng gây nuôi làm giống, được sử dụng động vật sống từ thế hệ hai trở đi (Điều 9, khoản c). • Chỉ thị số 359-TTg, ngày 29/5/1996 của Thủ tướng Chính phủ về những biện pháp cấp bách để bảo vệ và phát triển động vật hoang dã quy định: Nhà nước khuyến kích các tổ chức, cá nhân gây nuôi phát triển các loài động vật hoang dã, bao gồm cả động vật quí hiếm để kinh doanh, xuất khẩu và phải thực hiện đúng qui định của Nghị định 18/HĐBT ngày 17/1/1992 và các qui định hiện hành, đúng công ước CITES. • Nghị định 11/2002/NĐCP, ngày 22/1/2002 của Chính phủ về Quản lý hoạt động xuất, nhập khẩu và quá cảnh các loài động, thực vật hoang dã qui định: Trại nuôi sinh sản hoặc cơ sở gây trồng nhân tạo các loài động vật, thực vật được qui định trong phụ lục I của Công ước CITES phải đăng ký LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 với cơ quan thẩm quyền quản lý CITES Việt Nam (Điều 6); trại nuôi sinh sản và cơ sở trồng cấy nhân tạo các loài động, thực vật qui định trong phụ lục II và III của Công ước CITES phải đăng ký với cơ quan kiểm lâm cấp tỉnh được cơ quan thẩm quyền quản lý CITES Việt Nam uỷ quyền (Điều 7).

• Chỉ thị số 1284/CT-BNN-KL ngày 11/4/2007 của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về việc tăng cường công tác quản lý các trại nuôi sinh sản, sinh trưởng và cơ sở trồng cấy nhân tạo động vật, thực vật hoang dã. • Công văn số 3270/BNN-KL ngày 6/12/2006 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, về việc tăng cường công tác quản lý các cơ sở gây nuôi và trồng cấy nhân tạo động vật và thực vật hoang dã. Các loài dúi ở Việt Nam Việc khảo sát vùng phân bố của các loài dúi ở Việt Nam được tiến hành phối hợp trong đợt khảo sát nghiên cứu thú nói chung (Lê Hiền Hào 1973, Cao Văn Sung và cs. 1980, Đào Văn Tiến 1985, Đặng Huy Huỳnh và cs.

Cho đến nay, ở Việt Nam đã thống kê được 4 loài dúi: • Dúi nâu - Cannomys badius (Ảnh 1. Dúi nâu (Cannomys badius) LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Loài cỡ nhỏ trong họ Dúi. Dài thân-đầu: 175- 215 mm, dài bàn chân sau: 27-32 mm, dài đuôi: 54-67mm, dài tai: 5-11mm, khối lượng thân: 210 – 340 g (Smith et al. Cơ thể thích nghi với đời sống dưới đất.

Mắt và tai nhỏ, đuôi ngắn. Chân có móng sắc và ngắn. Bộ lông dày và mền. Mặt lưng có màu nâu xám nhạt, mặt bụng có lông thưa, màu nhạt hơn.

Bàn chân trước và chân sau màu nâu. Đuôi ngắn hơn 1/3 chiều dài thân, trần không phủ lông. Dúi nâu rất hiếm gặp, cho đến nay mới phát hiện được ở Lai Châu. • Dúi mốc lớn (Rhizomys pruinosus) Ảnh 1.

Dúi mốc lớn (Rhizomys pruinosus) Là loài lớn trong họ Dúi. Dài thân-đầu: 200- 398 mm, dài bàn chân sau: 39- 55 mm, dài đuôi: 60-198 mm, dài tai: 15-25 mm, khối lượng: 1.500g (Đặng Huy Huỳnh và cs. Cơ thể khoẻ, đầu ngắn hầu như không có cổ. Mắt nhỏ, tai và đuôi ngắn.