Giáo dục ý thức bảo vệ chủ quyền biển đảo cho HS 12 qua Địa lý - Nguyễn Thị Hoài

Luận văn thạc sĩ về giáo dục ý thức bảo vệ chủ quyền biển đảo cho học sinh lớp 12 thông qua môn Địa lý tại trường THPT Phước Long, Quận 9.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hoài
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Tuấn
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Giáo dục học
• Đề tài: Giáo dục ý thức bảo vệ chủ quyền biển, đảo cho học sinh khối 12 thông qua môn Địa lý tại trường THPT Phước Long Quận 9
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo dục ý thức bảo vệ chủ quyền biển đảo

Biển đảo Việt Nam có vị trí chiến lược quan trọng trong phát triển kinh tế và quốc phòng. Hoàng Sa và Trường Sa là hai quần đảo thuộc chủ quyền thiêng liêng của dân tộc. Việc giáo dục ý thức bảo vệ chủ quyền biển đảo cho học sinh cấp THPT là nhiệm vụ cấp bách. Nghiên cứu này tập trung vào đối tượng học sinh khối 12 tại Trường THPT Phước Long, Quận 9, TP.HCM. Môn Địa lý được chọn làm phương tiện truyền tải nội dung giáo dục chủ quyền biển đảo. Chương trình Địa lý 12 có nhiều bài học liên quan đến biển đảo Việt Nam. Giáo viên tích hợp kiến thức về chủ quyền biển đảo vào các bài giảng. Phương pháp giáo dục kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn. Mục tiêu giúp học sinh hiểu rõ tầm quan trọng của biển đảo. Học sinh cần nhận thức được trách nhiệm bảo vệ lãnh thổ quốc gia. Nghiên cứu áp dụng tại Trường THPT Phước Long trong năm học 2015-2016.

1.1. Vị trí địa lý và tầm quan trọng của biển đảo Việt Nam

Việt Nam có đường bờ biển dài hơn 3.260 km với nhiều đảo và quần đảo. Biển Đông là vùng biển chiến lược nối liền Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương. Hoàng Sa và Trường Sa nằm trên tuyến hàng hải quốc tế quan trọng. Khu vực này giàu tài nguyên dầu khí, hải sản và khoáng sản. Biển đảo đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế hàng hải. Chủ quyền biển đảo gắn liền với an ninh quốc phòng toàn quốc. Việc tuyên truyền cho thế hệ trẻ về biển đảo là nhiệm vụ cấp thiết.

1.2. Vai trò của môn Địa lý trong giáo dục ý thức biển đảo

Môn Địa lý cung cấp kiến thức toàn diện về tự nhiên và xã hội Việt Nam. Chương trình Địa lý 12 bao gồm nhiều nội dung về biển đảo và vùng biển. Giáo viên có thể tích hợp thông tin về Hoàng Sa, Trường Sa vào bài giảng. Bản đồ là công cụ trực quan giúp học sinh hình dung lãnh thổ biển đảo. Các số liệu thống kê về tài nguyên biển tạo cơ sở cho nhận thức sâu sắc. Môn học phát triển tư duy phân tích về vị trí địa lý chiến lược. Địa lý trở thành cầu nối hiệu quả trong giáo dục chủ quyền quốc gia.

II. Phân tích thực trạng giáo dục ý thức bảo vệ chủ quyền biển đảo

Thực tế cho thấy nhận thức của học sinh về chủ quyền biển đảo còn nhiều hạn chế. Nhiều em chưa nắm rõ vị trí địa lý của Hoàng Sa và Trường Sa. Kiến thức về đường lưỡi bò phi pháp của Trung Quốc còn mờ nhạt. Học sinh thiếu thông tin về các bằng chứng lịch sử và pháp lý của Việt Nam. Chương trình giáo khoa Địa lý chưa đủ chi tiết về vấn đề chủ quyền biển đảo. Phương pháp truyền thống khó tạo hứng thú cho học sinh tiếp thu nội dung này. Giáo viên chưa được đào tạo chuyên sâu về tích hợp giáo dục biển đảo. Tại Trường THPT Phước Long, kết quả khảo sát ban đầu đáng lo ngại. Phần lớn học sinh chưa hiểu đầy đủ về UNCLOS và quyền chủ quyền. Hoạt động ngoại khóa về biển đảo còn hạn chế và rời rạc. Cần có giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả giáo dục chủ quyền biển đảo.

2.1. Khảo sát nhận thức của học sinh khối 12 về chủ quyền biển đảo

2.2. Hạn chế trong phương pháp giáo dục chủ quyền biển đảo hiện tại

III. Phương pháp giáo dục ý thức bảo vệ chủ quyền biển đảo qua Địa lý

Nghiên cứu đề xuất nhiều phương pháp giáo dục sáng tạo và hiệu quả. Phương pháp sử dụng bản đồ tranh chấp giúp học sinh hình dung trực quan lãnh thổ. Giáo viên tích hợp video tư liệu về hải quân Việt Nam bảo vệ biển đảo. Hoạt động nhóm thảo luận về bằng chứng lịch sử tạo hứng thú học tập. Học sinh thuyết trình về các sự kiện liên quan đến Hoàng Sa và Trường Sa. Bài tập tình huống rèn luyện kỹ năng phân tích và phản biện cho học sinh. Sử dụng công nghệ thông tin truy cập bản đồ số và cơ sở dữ liệu biển đảo. Tổ chức cuộc thi tìm hiểu chủ quyền biển đảo trong toàn trường. Giáo viên đóng vai trò người dẫn dắt và hỗ trợ học sinh khám phá kiến thức. Phương pháp giáo dục kết hợp lý thuyết với thực tiễn đạt hiệu quả cao. Kết quả áp dụng tại Trường THPT Phước Long cho thấy sự tiến bộ rõ rệt. Nhận thức và thái độ của học sinh được cải thiện đáng kể sau thí nghiệm.

3.1. Sử dụng bản đồ và tư liệu lịch sử trong dạy học Địa lý

3.2. Tổ chức hoạt động trải nghiệm và thảo luận nhóm về biển đảo

IV. Kết luận và khuyến nghị ứng dụng giáo dục biển đảo trong trường THPT

Nghiên cứu chứng minh hiệu quả của việc giáo dục chủ quyền biển đảo qua môn Địa lý. Nhận thức của học sinh khối 12 được cải thiện rõ rệt sau áp dụng phương pháp mới. Kết quả khảo sát sau thí nghiệm cho thấy hơn 75% học sinh nắm vững kiến thức. Thái độ yêu nước và ý thức bảo vệ chủ quyền tăng lên đáng kể. Mô hình giáo dục tích hợp tại Trường THPT Phước Long là mô hình khả thi. Phương pháp này có thể áp dụng rộng rãi tại các trường THPT trên cả nước. Cần có sự hỗ trợ từ Bộ Giáo dục về tài liệu và hướng dẫn chuyên môn. Giáo viên cần được bồi dưỡng chuyên sâu về nội dung biển đảo và phương pháp dạy. Chương trình ngoại khóa về biển đảo nên được tổ chức thường xuyên hơn. Truyền thông nhà trường đóng vai trò quan trọng trong việc lan tỏa nhận thức. Giáo dục chủ quyền biển đảo là trách nhiệm của toàn bộ hệ thống giáo dục. Thế hệ trẻ cần được trang bị kiến thức đầy đủ để bảo vệ Tổ quốc.

4.1. Hiệu quả của mô hình giáo dục tích hợp qua môn Địa lý

4.2. Khuyến nghị triển khai mô hình giáo dục biển đảo tại các trường THPT

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ GIÁO DỤC VÀ GIÁO DỤC Ý THỨC BẢO VỆ CHỦ QUYỀN BIỂN, ĐẢO 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu 1. Ở nước ngoài Không chỉ Việt Nam mà rất nhiều nước trên thế giới diễn ra các vấn đề tranh chấp chủ quyền biển, đảo nói riêng và lãnh thổ nói chung. Hầu hết, các vấn đề đó chưa được nhắc tới hoặc đề cập mờ nhạt trong SGK nhưng trong thực tế nó được đề cập đến thường xuyên và bằng nhiều cách khác nhau.

Có thể lấy ví dụ một số trường hợp sau: Văn Khoa (2015) ở Hàn Quốc, chính phủ Hàn Quốc có những biện pháp đa dạng để giáo dục và tuyên truyền về vấn đề tranh chấp quần đảo Dokdo với Nhật Bản. Cả Hàn Quốc và Nhật Bản đều khẳng định chủ quyền đối với hòn đảo này như trường hợp Hoàng Sa trong quan hệ Việt Nam và Trung Quốc: Hàn Quốc lập nhóm đảo này thành xã Dokdo-ri thuộc huyện Ulleung, tỉnh Gyeongsang Bắc, còn Nhật Bản thì khẳng định đảo này thuộc thôn Okinoshima, huyện Oki, tỉnh Shimane, Nhật Bản. Cho đến nay vấn đề tranh chấp hòn đảo này vẫn là một điểm nóng trong quan hệ giữa Nhật Bản và Hàn Quốc nói riêng và quan hệ ở Đông Á nói chung. Về phía Hàn Quốc, bên cạnh việc tuyên truyền trên các phương tiện thông tin đại chúng, từ năm 2010, vấn đề này được lồng ghép vào SGK Lịch sử từ bậc Tiếu học đến THPT.

Trong SGK THPT đề cập đến các vấn đề liên quan đến Dokdo như: “Tính bất hợp lý của việc sát nhập bất hợp pháp đảo Dokdo của Nhật Bản”, “Quá trình xâm chiếm Triều Tiên của Nhật Bản”, “Các vấn đề lãnh thổ Đông Bắc châu Á bao gồm cả Dokdo”, “Ý đồ tranh chấp hóa quốc tế của Nhật Bản”, “Phương án bảo vệ Dokdo”… Bên cạnh đó, nội dung liên quan đến Dokdo cũng được lồng ghép vào các môn học như Xã hội, Đạo đức của bậc Tiểu học; Xã hội và luật pháp, Địa lý thế 5 giới, Lịch sử Đông Á ở bậc THPT. Những vấn đề liên quan đến Dokdo được hỗ trợ cho giáo viên thông qua một cuốn tài liệu riêng biệt do các giáo sư đầu ngành soạn thảo. Thông qua đó, giáo viên tiến hành các bài học liên quan đến Dokdo trong giờ học chính khóa. Ngoài ra, các nội dung kiến thức liên quan đến Dokdo cũng được thể hiện trong những giờ học chính khóa cho HS tùy vào điều kiện của từng trường.

Ví dụ như trường cấp I Poongyang, thành phố Namyangjui, tỉnh Kyongky đã định ra “Ngày Dokdo” (25/10/2010) và thực hiện một tiết học đặc biệt liên quan đến vấn đề này. HS có thể tham gia theo các hình thức khác nhau, phong phú, đa dạng nhưng đơn giản như: hát bài ca chúc mừng ngày Dokdo, hay tái hiện về Dokdo thông qua các câu chuyện của những nhân chứng lịch sử được mời đến giao lưu, kể chuyện và trao bằng khen cho những người đã nỗ lực bảo vệ Dokdo… Nhằm cung cấp tư liệu cho việc tuyền truyền về Dokdo nói chung và giáo dục chủ quyền nói riêng, Chính phủ Hàn Quốc đã cho tái xuất bản sách về lịch sử Dokdo. Cuốn sách này có tựa đề “Giới thiệu về quần đảo Dokdo” được Bộ Ngoại giao Hàn Quốc xuất bản lần đầu tiên năm 1955 mô tả chi tiết về quá trình đấu tranh ngoại giao giữa chính phủ Hàn Quốc và Nhật Bản đối với chủ quyền hòn đảo kể từ những năm 1950. Cuốn sách cũng trình bày những dấu ấn lịch sử về hòn đảo và việc Nhật Bản chiếm cứ hòn đảo trong thời kỳ Hàn Quốc bị biến thành thuộc địa của Nhật Bản.

Đây là biện pháp quan trọng trong việc hỗ trợ giáo dục về chủ quyền của Hàn Quốc đối với Dokdo/Takeshima. Tiếp đó, ngày 26/2/2013, Bộ Giáo dục Hàn Quốc yêu cầu HS phổ thông phải học khoảng 10 giờ/năm về nhóm đảo Dokdo. Theo hướng dẫn của Bộ Giáo dục Hàn Quốc, HS cả nước lần đầu tiên sẽ được học về các vấn đề liên quan Dokdo/Takeshima, như lịch sử hình thành và phát triển, thông tin về các cuộc xung đột với láng giềng, tầm quan trọng của việc bảo vệ quần đảo… Chương trình học bắt buộc về biển, đảo này được áp dụng từ học kỳ mùa xuân năm 2013. Theo phương châm của Bộ Giáo dục, “Chúng tôi quyết định bắt buộc tất cả các trường dạy học sinh về lịch sử Dokdo.

Chúng tôi cũng tăng cường tổ chức triển lãm 6 về Dokdo tại trường học và xuất bản sách hướng dẫn cho giáo viên để họ dạy HS về vấn đề này”. Sau đó hai ngày, ngày 28/2/2013, Bộ Giáo dục Hàn Quốc quyết định thành lập trường Dokdo và thực hiện các chương trình giới thiệu về lịch sử và văn hóa Dokdo cho khoảng 3.000 người mỗi năm. Thái An (2015) ngày 11/3/2013, Bộ Giáo dục Hàn Quốc đã chỉ đạo cho 60 trường học trong toàn quốc từ tiểu học đến phổ thông phụ trách các hoạt động liên quan đến năm Dokdo – năm 2013. Theo đó, mỗi trường nói trên sẽ lập câu lạc bộ để HS tìm hiểu lịch sử và nền tảng văn hóa của nhóm đảo tranh chấp, đồng thời khuyến khích các viện nghiên cứu quốc tế chỉ dùng tên nhóm đảo này theo cách gọi của Hàn Quốc (Dokdo), thay vì theo cách gọi của Nhật (Takeshima).

Bên cạnh đó, các vấn đề liên quan Dokdo được đăng tải trên website: http://www.kr của Hội liên hiệp giáo viên Hàn Quốc, qua đó vừa cung cấp cho các giáo viên những nội dung liên quan đến Dokdo, vừa là một diễn đàn cho các giáo viên trao đổi kinh nghiệm trong các giờ dạy liên quan đến Dokdo. Ngược lại, ở Nhật Bản, hàng năm, người dân Nhật Bản cũng tổ chức ngày “Ngày Takeshima” vào ngày 22/2 để khẳng định việc Nhật Bản xác lập chủ quyền đối với đảo này vào năm 1905. Trần Việt Thái (2016) để đối phó với một Trung Quốc ngày càng trỗi dậy mạnh mẽ, thủ tướng Nhật Bản Shinzo Abe đã tích cực triển khai nhiều chính sách an ninh mới nhằm tăng cường khả năng phòng thủ, bảo vệ chủ quyền biển, đảo. … Liên quan tới xử lý tranh chấp đối với quần đảo Senkaku/ Điếu Ngư, Trung Quốc vẫn áp dụng biện pháp cứng rắn đồng thời tiếp tục khẳng định nguyên tắc “ quyết không hy sinh lợi ích cốt lõi quốc gia, kiên quyết bảo vệ chủ quyền lãnh thổ và quyền lợi biển”.

Nhật Bản cũng thể hiện thái độ kiên quyết và cứng rắn, không nhượng bộ trong vấn đề tranh chấp lãnh thổ ở Senkaku/ Điếu Ngư, đồng thời khẳng định công khai không đàm phán, không thừa nhận có tranh chấp… Như Tâm (2016) ở Inđônêsia thì cho tới nay, Jakarta vẫn không thừa nhận bản đồ “ đường lưỡi bò” của Trung Quốc, vì bản đồ này bao gồm cả một phần vùng biển phía Nam quần đảo Natuna. Bắc Kinh thì vẫn khẳng định là các tàu cá Trung 7 Quốc hoạt động ở “ ngư trường truyền thống của Trung Quốc ” và cho rằng hai nước có chủ quyền “ chồng lấn” tại vùng biển chung quanh Natuna. Tổng thống Joko Widodo đã đến thăm quần đảo Natuna và đã chủ trì một cuộc họp của nội các trên một chiến hạm đậu ngoài khơi quần đảo này, nhằm khẳng định với Trung Quốc rằng đây là vùng biển này thuộc chủ quyền Indonesia, không có gì để thương lượng. TTXVN (2016) ở Philippines thì các nhà hoạt động Philippines hôm 11-7 biểu tình bên ngoài lãnh sự quán Trung Quốc ở TP Makati (vùng đô thị Manila), đòi Bắc Kinh rút khỏi lãnh thổ của mình và các nước khác "Chúng tôi kêu gọi anh em Đông Nam Á hưởng ứng ‘Chexit’ (China exit, tức Trung Quốc rời đi), không chỉ yêu cầu Trung Quốc tôn trọng lãnh thổ Philippines mà phải tôn trọng lãnh thổ của các nước khác.

Trung Quốc nên ngừng bắt nạt láng giềng” – ông Mong Palatino, lãnh đạo cuộc biểu tình nói. Theo báo Manila Times, ông Palatino nói nhiều nhóm khác nhau sẽ tiếp tục biểu tình khắp Philippines cho đến khi Trung Quốc rút khỏi vùng biển của Philippines. Thông cáo báo chí của Tòa Trọng tài Biển Đông về vụ kiện giữa Philippines và Trung Quốc, ban hành tại La Hay (The Hague, Hà Lan) ngày 12.2016 … “Tòa Trọng tài Thường trực tuyên bố Trung Quốc không có cơ sở pháp lý để đòi quyền lịch sử với các nguồn tài nguyên bên trong "đường lưỡi bò …” Trong một phản ứng đầu tiên được đưa ra sau khi Tòa Trọng tài Thường trực tuyên bố Trung Quốc không có cơ sở pháp lý để đòi quyền lịch sử với các nguồn tài nguyên bên trong "đường lưỡi bò", Chính phủ Philippines cho biết, sẽ tôn trọng phán quyết của Tòa. Theo đó, Chính phủ Philippines “khẳng định cam kết mạnh mẽ tôn trọng phán quyết được xem là cột mốc quan trọng này, coi đây là một trong những đóng góp thiết thực giải quyết tranh chấp đang diễn ra ở Biển Đông”.

Như Tâm (2016) Reuters dẫn thông báo từ Tòa Trọng tài Thường trực (PCA) ở The Hague, Hà Lan, cho biết Trung Quốc không có cơ sở pháp lý để đòi quyền lịch sử với các nguồn tài nguyên bên trong "đường lưỡi bò". Tuyên bố đòi quyền lịch sử dựa trên "đường lưỡi bò" của Trung Quốc đi ngược lại với Công ước của 8 Liên Hợp Quốc. Tòa trọng tài thuộc PCA cũng kết luận không có thực thể nào ở quần đảo Trường Sa có thể mang lại vùng đặc quyền kinh tế (EEZ) cho Trung Quốc. Theo tòa trọng tài, Trung Quốc đã gây ra những thiệt hại không thể khắc phục đối với hệ san hô ở quần đảo Trường Sa.

Những biện pháp giáo dục chủ quyền biển, đảo và những hoạt động nhằm bảo vệ chủ quyền biển, đảo của các nước là những kinh nghiệm quý báu cho Việt Nam khi tiến hành giáo dục cho HS các vấn đề liên quan đến biển, đảo nói chung và Hoàng Sa, Trường Sa nói riêng. Ở trong nước Đậu thị Hải Vân (2012) Giáo sư Nguyễn Quang Ngọc, Viện Việt Nam và khoa học phát triển cho rằng: Chủ quyền của Việt Nam ở Hoàng Sa và Trường Sa là trang sử bi hùng được viết bằng máu xương của các thế hệ người Việt Nam. Tư liệu về quá trình xác lập và thực thi chủ quyền của chúng ta ở Trường Sa và Hoàng Sa là hết sức phong phú, chuẩn xác, ở cả trong nước và ngoài nước. Thế mà có cả một thời gian dài vấn đề hiển nhiên và trọng đại này lại bị coi là “nhạy cảm”, để rồi lịch sử của một đất nước lại không có lấy một dòng nào về chủ quyền biển, đảo.

Theo chúng tôi, hiện nay nên đưa nội dung về chủ quyền trên biển Đông của nước ta vào giảng dạy trong chương trình giáo dục hiện hành.