Chương 1: Những vấn đề lý luận về giám sát của Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam đối với hoạt động quản lý nhà nước; Chương 2: Thực trạng giám sát của Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam đối với hoạt động quản lý nhà nước của huyện An Lão, tỉnh Bình Định; Chương 3: Giải pháp nâng cao hiệu quả giám sát của Hội Liên hiệp phụ nữ Việt Nam đối với hoạt động quản lý nhà nước của huyện An Lão- tỉnh Bình Định. 8 Chƣơng 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ GIÁM SÁT CỦA HỘI LIÊN HIỆP PHỤ NỮ VIỆT NAM ĐỐI VỚI HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC 1. Các khái niệm liên quan đề tài 1. Khái niệm giám sát Giám sát là thuật ngữ được sử dụng khá phổ biến trong các văn bản của Đảng và Nhà nước; tuy nhiên, cho đến nay vẫn chưa có được sự thống nhất trong cách hiểu khái niệm này.
Theo Từ điển Tiếng Việt, giám sát được hiểu là “sự theo dõi, xem xét làm đúng hoặc sai những điều đã quy định”; hoặc được hiểu là “theo dõi và kiểm tra xem có thực hiện đúng những điều quy định không”. Còn theo Từ điển Luật học, “Giám sát là sự theo dõi, quan sát mang tính chủ động thường xuyên của các cơ quan tổ chức và nhân dân đối với hoạt động của đối tượng chịu sự giám sát và tác động bằng các biện pháp tích cực để buộc và hướng các hoạt động đó đi đúng quỹ đạo, quy chế nhằm đạt được mục đích, hiệu quả đã được xác định từ trước, bảo đảm cho hiến pháp và pháp luật được tuân thủ nghiêm chỉnh”. Theo cuốn Tìm hiểu một số thuật ngữ trong văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII của Đảng: “Giám sát là sự theo dõi, kiểm tra, phát hiện, đánh giá của cá nhân, tổ chức, cộng đồng người này đối với cá nhân, tổ chức, cộng đồng người khác trong các lĩnh vực hoạt động kinh tế- xã hội; trong việc thực hiện chủ trương, đường lối, quan điểm của Đảng, Hiến pháp, pháp luật, chính sách của Nhà nước, các quyền, nghĩa vụ công dân, của các tổ chức chính trị- xã hội và những kiến nghị phát huy ưu điểm, thành tựu, xử lý đối với các nhân, tổ chức có những hành vi sai trái”. Giám sát phải luôn gắn với một đối tượng cụ thể, tức là phải trả lời được các câu hỏi: giám sát ai? giám sát việc gì? Điều này có ý nghĩa rất quan trọng 9 ở chỗ, nó giúp phân biệt “hoạt động giám sát” với “hoạt động kiểm tra”.
Trong “hoạt động kiểm tra” thì chủ thể hoạt động và đối tượng chịu sự tác động của hoạt động đó có thể đồng nhất với nhau, như việc tự kiểm tra chủ thể hoạt động. Nói cách khác, chủ thể của hoạt động kiểm tra hoàn toàn có thể tự mình căn cứ vào chương trình, mục tiêu, kế hoạch đã đề ra để tự xem xét, đánh giá tình trạng tốt, xấu của công việc mình đang làm. Còn trong “hoạt động giám sát” thì chủ thể không thể tự mình giám sát hoạt động của chính mình được, nghĩa là không thể “tự ngắm mình” được, mà hoạt động giám sát là hoạt động của chủ thể ở bên ngoài hệ thống hướng tới “theo dõi, xem xét” đối tượng thuộc một hệ thống khác, tức là chủ thể thực hiện hoạt động giám sát và đối tượng chịu sự giám sát không nằm trong cùng một hệ thống phụ thuộc nhau. Hoạt động giám sát là hoạt động theo dõi, xem xét, đánh giá có tính bao quát của chủ thể từ bên ngoài hệ thống đối với đối tượng không nằm trong cùng một hệ thống phụ thuộc nhau nhằm bảo đảm việc thực hiện đúng những chuẩn mực, quy định.
Trên bình diện chung, hoạt động giám sát được tiến hành trên cơ sở các quyền và nghĩa vụ của chủ thể tiến hành hoạt động giám sát và đối tượng chịu sự giám sát. Hoạt động giám sát có thể mang tính quyền lực nhà nước hoặc không mang tính quyền lực nhà nước tùy thuộc vào chủ thể tiến hành hoạt động giám sát: + Hoạt động giám sát mang tính quyền lực nhà nước được tiến hành bởi chủ thể là các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đối với một hay một số hệ thông cơ quan nhà nước khác. Chẳng hạn, theo quy định tại Điều 69 - Hiến pháp năm 2013, Quốc hội thực hiện việc giám sát tối cao đối với hoạt động của Nhà nước (Chính phủ, Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát nhân dân tối cao); thực hiện quyền giám sát tối cao việc tuân thủ Hiến pháp, luật và nghị quyết của Quốc hội (Điều 70). Hoặc, hoạt động giám sát của Hội đồng nhân dân đối với các cơ quan nhà nước ở địa phương.
10 + Hoạt động giám sát không mang tính quyền lực nhà nước là loại hình giám sát được tiến hành bởi các chủ thể phi Nhà nước, như hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức thành viên của Mặt trận Tổ quốc (Hội Liên hiệp Phụ nữ, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Nông dân.) và công dân đối với bộ máy nhà nước và đội ngũ cán bộ, công chức nhà nước; hoặc đơn giản chỉ là hoạt động giám sát quá trình thi công một công trình. Trong suốt quá trình lãnh đạo cách mạng, Đảng và Nhà nước ta luôn coi trọng và phát huy vai trò của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội trong mọi lĩnh vực hoạt động, nhất là sự tham gia vào quá trình hoạch định chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước. Do vậy, việc tiếp tục đổi mới nội dung, phương thức, nâng cao chất lượng, hiệu quả hoạt động và trách nhiệm xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền, tăng cường dân chủ xã hội chủ nghĩa, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, củng cố mối quan hệ gắn bó máu thịt giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội là hết sức quan trọng và cần thiết. + Hoạt động giám sát của Mặt trận Tổ quốc, các tổ chức chính trị - xã hội là một trong những hình thức của cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước.
“Đó là hoạt động theo dõi, quan sát, xem xét của Mặt trận Tổ quốc và Công đoàn, Hội Nông dân, Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Liên hiệp phụ nữ, Hội Cựu chiến binh nhằm tác động, định hướng các đối tượng bị giám sát thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ theo quy định của pháp luật”. Khác với cơ chế kiểm soát quyền lực bên trong bộ máy nhà nước, hậu quả pháp lý trong cơ chế pháp lý kiểm soát quyền lực nhà nước từ bên ngoài không có tính cưỡng chế nhà nước, mà kết quả kiểm soát được thể hiện dưới dạng kiến nghị hoặc thông qua dư luận xã hội, gửi “thông điệp” đến cơ quan nhà nước, người có thẩm quyền để xử lý đối với cán bộ, công chức, viên 11 chức, các cơ quan nhà nước có hành vi vi phạm pháp luật trong việc thực hiện công vụ/nhiệm vụ. Như vậy, theo cách tiếp cận của Luận văn: Giám sát là việc chủ thể giám sát theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc tuân thủ chủ trương, đường lối của Đảng, Hiến pháp và pháp luật của Nhà nước trong việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình và kiến nghị cơ quan, cá nhân có thẩm quyền xử lý khi phát hiện những sai lệch. Khái niệm giám sát của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam Thực tiễn những năm qua cho thấy, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội, trong đó có Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam, đã tích cực thực hiện hoạt động giám sát đối với các cơ quan Đảng, Nhà nước, cán bộ, đảng viên, công chức, viên chức và đạt được nhiều kết quả quan trọng.
Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội đã phát hiện những biểu hiện, hành vi vi phạm pháp luật, kiến nghị với cơ quan có thẩm quyền xử lý vi phạm theo quy định của pháp luật; phát hiện những bất hợp lý, khó khăn, vướng mắc trong việc thi hành pháp luật, chế độ, chính sách để từ đó, kiến nghị với cơ quan nhà nước có thẩm quyền khắc phục và hoàn thiện. Thông qua hoạt động giám sát, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội đã thực hiện tốt hơn chức năng đại diện, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của hội viên, phụ nữ; phát huy quyền làm chủ, tăng cường sự giám sát của phụ nữ đối với hoạt động của các tổ chức đảng, cơ quan nhà nước, góp phần xây dựng Đảng, xây dựng chính quyền ngày càng trong sạch, vững mạnh. Từ cách tiếp cận khái niệm chung về giám sát ở trên, giám sát của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam được hiểu là hoạt động giám sát từ bên ngoài bộ máy nhà nước, là giám sát xã hội. Giám sát xã hội phát hiện cả những việc làm tốt, việc làm chưa tốt và chỉ dừng lại ở mức “đánh giá, kiến nghị”, tức là áp 12 dụng các biện pháp tác động mang tính xã hội vào hoạt động của đối tượng bị giám sát (sự nhận xét, đánh giá, kiến nghị từ phía xã hội, từ đó đối tượng bị giám sát tự chấn chỉnh, rút kinh nghiệm trong quá trình hoạt động của mình), không có quyền yêu cầu hoặc bắt buộc cơ quan, tổ chức phải tiến hành xử lý một vụ việc cụ thể nào đó.
Việc có xử lý hay không xử lý, xác định kết quả, kiến nghị giám sát đó đúng hay sai phụ thuộc vào quyền và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân được giám sát theo pháp luật và các quy định hiện hành. Theo Quyết định số 217-QĐ/TW của Bộ Chính trị ban hành Quy chế của giám sát và phản biện xã hội của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các đoàn thể chính trị - xã hội thì: “Giám sát là việc theo dõi, phát hiện, xem xét; đánh giá, kiến nghị nhằm tác động đối với cơ quan, tổ chức và cán bộ, đảng viên, đại biểu dân cử, công chức, viên chức nhà nước về việc thực hiện các chủ trương, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước”. Cùng với Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị - xã hội khác, hoạt động giám sát của Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam là một trong những hình thức của cơ chế kiểm soát quyền lực nhà nước.
