MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa đòi hỏi phải sử dụng nhiều diện tích đất nông nghiệp, đất diêm nghiệp, đất nuôi trồng thuỷ sản để xây dựng các hạ tầng công nghiệp và đô thị, làm cho diện tích đất canh tác bị thu hẹp đáng kể. Điều này dẫn đến số lượng lao động bình quân trên một diện tích canh tác tăng lên. Hiện tượng đất chật, người đông đang là xu hướng chung của các vùng ở nước ta, đặc biệt là ở vùng đồng bằng và ở địa phương có tốc độ đô thị hóa cao.
Như vậy, quá trình công nghiệp hóa và đô thị hóa đã làm “dư thừa” một lượng lao động buộc phải chuyển sang các nghề khác tại nông thôn hoặc trở thành lao động công nghiệp. Mặt khác, để đảm bảo phấn đấu đạt mục tiêu đã đề ra cần áp dụng mạnh mẽ tiến bộ của khoa học và công nghệ vào sản xuất để tăng năng suất lao động và nâng cao chất lượng sản phẩm hàng hóa. Điều này đòi hỏi người người dân vùng nông thôn phải trở thành những “chuyên gia” trong lĩnh vực sản xuất, phải trở thành những người năng động thích ứng nhanh với các điều kiện mới. Trong khi đó hiện tại, tỷ lệ lao động của người dân qua đào tạo nghề còn rất thấp, là trở ngại cho quá trình hiện đại hóa này.
Những yếu tố và yêu cầu chuyển dịch cơ cấu kinh tế nêu trên sẽ tạo ra sự chuyển dịch rất lớn đối với lao động, từ dịch chuyển kỹ năng đến dịch chuyển nghề nghiệp, dịch chuyển nơi sinh sống, với một số xu hướng chuyển dịch sau: - Chuyển dịch kỹ năng: từ sản xuất truyền thống sang sản xuất hiện đại. - Chuyển dịch nghề nghiệp từ lao động nông, lâm, ngư nghiệp sang lao động dịch vụ du lịch, lao động công nghiệp tại các khu công nghiệp, doanh nghiệp SXKD, dịch vụ ở nông thôn,. - Chuyển dịch nghề nghiệp và nơi sinh sống từ lao động nông, lâm, ngư trường chuyển thành lao động công nghiệp, dịch vụ ở các đô thị (mới và cũ). - Tạo ra một dòng di dân quốc tế mới, thông qua xuất khẩu lao động hoặc ra định cư ở nước ngoài với người thân.
1 - Tạo ra những nghề phụ tăng thu nhập ổn định cuộc sống, giải quyết được thời gian rãnh rỗi chờ công việc của người dân. Từ các xu hướng này cho thấy, nhu cầu về đào tạo và việc làm cho lao động của người dân vùng này là rất lớn. Chính vì vậy, vấn đề quản lý nhà nước hiện nay về “Dạy nghề và việc làm cho người dân vùng nông thôn Bạc Liêu” cần được nghiên cứu và đề xuất các giải pháp thực hiện sao cho mang lại hiệu quả cao nhất, các giải pháp phải được lựa chọn trên cơ sở khoa học nhằm giải quyết vấn đề hiệu quả trong việc thực thi chính sách của Chính phủ, giải quyết được bài toán thực tiễn với nhu cầu cấp bách về việc làm, nâng cao chất lượng hàng hoá, tạo công ăn việc làm, tăng thu nhập, ổn định cuộc sống người dân, tạo dựng lòng tin của dân đối với đảng, đối với nhà nước. Lựa chọn đề tài nghiên cứu “ Giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy nghề cho người dân vùng biển Bạc Liêu” là cần thiết và có ý nghĩa thực tiễn cao.
Mục tiêu nghiên cứu, Nhiệm vụ nghiên cứu * Mục tiêu nghiên cứu Mục tiêu là nghiên cứu khảo sát thực trạng, đề xuất giải pháp hợp lý nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo nghề cho người dân, tạo cho họ có một nghề để có thể tự tạo việc làm hoặc tìm được việc làm trên các lĩnh vực khác ngay trên quê hương của họ. * Nhiệm vụ nghiên cứu Nhiệm vụ của đề tài được thể hiện qua các nội dung sau: (1) Nghiên cứu cơ sở lý luận về chất lượng và hiệu quả dạy nghề, việc nâng cao chất lương và hiệu quả về lao động và việc làm trên cơ sở một số lý thuyết của các nhà khoa học và các phương pháp đào tạo hiện nay làm nền tảng. (2) Nghiên cứu thực trạng về chất lượng và hiệu quả công tác dạy nghề , truyền nghề cho người dân vùng biển Bạc Liêu thông qua việc làm và thu nhập của người dân nhằm ổn định cuộc sống lâu dài, bao gồm các nội dung như sau. Nghiên cứu thực trạng về chất lượng dạy nghề cho người dân: + Mạng lưới cơ sở dạy nghề của địa phương; 2 + Ngành nghề đào tạo; + Hệ đào tạo; + Quy mô đào tạo; + Công tác tuyển sinh học nghề; + Hình thức tổ chức giảng dạy; + Nội dung giảng dạy; + Phương pháp giảng dạy; + Công tác giảng dạy và điều kiện giảng dạy.
Nghiên cứu thực trạng hiệu quả đầu ra lao động và việc làm cho người dân: + Việc làm, thể hiện qua việc tìm kiếm việc làm là tự tạo việc làm của người dân sau khi học nghề; + Lao động và tay nghề của người học, thể hiện kỹ năng lao động thông qua chất lượng sản phẩm và tiêu thụ sản phẩm, đáp ứng được nhu cầu của thị trường trong sản xuất và kinh doanh. (3) Đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả đào tạo nghề cho người dân vùng biển Bạc Liêu. (4) Kiểm nghiệm tính khả thi của các giải pháp đề xuất. Đối tƣợng nghiên cứu và khách thể nghiên cứu * Đối tƣợng nghiên cứu Các yếu tố về chất lượng và hiệu quả trong đào tạo nghề, đặc điểm hoạt động dạy nghề của Bạc Liêu nói chung và khu vực vùng biển Bạc Liêu nói riêng.
* Khách thể nghiên cứu Nghề cho người lao động tại địa phương, quá trình đào tạo nghề và truyền nghề cho lao động nông thôn, giải quyết vấn đề lao động và việc làm sau đào tạo. Giả thuyết khoa học của đề tài “ Công tác dạy nghề cho người dân vùng biển Bạc Liêu hiện nay chất lượng chưa tốt và hiệu quả không cao. Nếu áp dụng những giải pháp đề xuất của người 3 nghiên cứu thì chất lượng và hiệu quả dạy nghề sẽ được nâng cao, đáp ứng được các điều kiện về việc làm và tăng thu nhập cho người dân “. Đây chính là những luận điểm cần được chứng minh trong đề tài.
Phạm vi nghiên cứu - Đề tài tập trung nghiên cứu công tác dạy nghề và học nghề cho người dân thông qua các chương trình, chính sách, đề án của Chính phủ, chủ yếu cho người dân vùng biển Bạc Liêu, thuộc địa bàn thành phố Bạc Liêu, huyện Hoà Bình và huyện Đông Hải. - Đề tài tập trung phân tích, đánh giá thực trạng và hiệu quả công tác dạy nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn theo các chương trình chính sách và đề án của Chính phủ, đánh giá các nhân tố ảnh hưởng tới hiệu quả lao động và việc làm của quá trình triển khai thực hiện nhiệm vụ. Phƣơng pháp nghiên cứu * Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu lý luận Sưu tầm, phân tích các quan điểm lý luận thể hiện trong các văn kiện của đảng, nghiên cứu sách báo, tài liệu có liên quan đến đề tài, bao gồm các báo cáo tổng kết, tài liệu thống kê, các kết quả nghiên cứu các vấn đề có liên quan được ông bố trên tạp chí, các đề tài nghiên cứu khoa học,. Sử dụng phương pháp phân tích – tổng hợp tài liệu để nghiên cứu các tài liệu về nghiên cứu khoa học làm cơ sở lý luận cho đề tài.
* Nhóm phƣơng pháp nghiên cứu thực tiễn Thu thập dữ liệu thực tế , tìm hiểu thực trạng vấn đề để xây dựng cơ sở lý luận thực tiễn của đề tài. Thuộc nhóm này có các phương pháp cụ thể sau: - Phương pháp điều tra – phỏng vấn Số liệu thu thập bằng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng trên cơ sở hệ thống câu hỏi soạn trước để phỏng vấn người dân chủ yếu tập trung hai huyện và các xã ven biển thuộc thành phố Bạc Liêu. Ngoài ra đề tài còn sử dụng phương pháp phỏng vấn trao đổi ý kiến với giáo viên , các chuyên gia có nhiều kinh nghiệm 4 đang làm nhiệm vụ dạy nghề cho lao động nông thôn để lấy dữ liệu cho phân tích đánh giá. - Phương pháp chuyên gia Xin ý kiến chuyên gia về các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy nghề mà đề tài đã đề xuất nhằm xác định tính phù hợp, khả thi của giải pháp.
* Phƣơng pháp phân tích số liệu Sử dụng phương pháp thống mô tả như: So sánh, kiểm định thống kê, các phương pháp phân tích theo từng yêu cầu cụ thể của mục tiêu đề tài, để xử lý các số liệu, thông tin thu được. Ý nghĩa khoa học của đề tài * Về lý luận Làm sáng tỏ cơ sở lý luận việc nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy nghề sẽ mang lại hiệu quả thiết thực về lao động và việc làm cho người lao động. *Về thực tiễn Đề xuất các giải pháp có tính hiện thực và khả thi nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả dạy nghề cho người dân vùng biển Bạc Liêu, góp phần thực hiện hiệu quả các chương trình, chính sách, đề án của Chính phủ đối với dạy nghề cho lao động nông thôn. 5 PHẦN 2 NỘI DUNG NGHIÊN CỨU Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.1 Lịch sử vấn đề nghiên cứu Nghiên cứu trong nước Lao động của người dân vùng biển được đánh giá là nguồn lao động dồi dào và tiềm năng đối với công cuộc phát triển kinh tế - xã hội trong những năm gần đây và trong thời gian tới.
Lực lượng lao động thuộc khu vực này trên cả nước chiếm tỉ lệ khá cao nhưng trên thực tế lại thiếu nghiêm trọng nguồn nhân lực có kỹ thuật, kỹ năng và trình độ cao đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước, điều này đòi hỏi công tác đào tạo nghề cho lao động của người dân vùng biển là một vấn đề cấp bách và cần thiết. Trong những năm gần đây, Đề tài nghiên cứu về lĩnh vực đào tạo nghề cho lao động nông thôn được đề cập trong một số đề tài, bài viết, công trình nghiên cứu sau: - Vũ Minh Hùng. “Tìm hiểu, so sánh và phát triển chương trình đào tạo nghề theo hướng linh hoạt tại Việt Nam”. (Luận văn Thạc sĩ trường ĐHSPKT TP.HCM khóa 2002); - Huỳnh Thị Mỹ Linh.
“Xây dựng hệ thống giải pháp nhằm nâng cao chất lượng đào tạo tại Trung tâm dạy nghề Nhà Bè”. (Luận văn Thạc sĩ trường ĐHSPKT TP.HCM khóa 2004 – 2006); - Bùi Thị Hạnh.