Luận Văn Thạc Sĩ Dược Học: Xây Dựng Và Đánh Giá Phương Pháp Sử Dụng Thuốc Hiệu Quả

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu dược học xây dựng và đánh giá phương pháp xem xét sử dụng thuốc, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh vực y

• Tác giả: Hoàng Trà Linh
• Người hướng dẫn: TS. Võ Thị Hà
• Trường học: Đại học Y Dược Huế
• Chuyên ngành: Dược học
• Đề tài: Xây dựng và đánh giá phương pháp xem xét sử dụng thuốc
• Loại tài liệu: Luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tổng quan về xem xét sử dụng thuốc
• 1.2. Vai trò của xem xét sử dụng thuốc
• 1.3. Phân loại các mức độ xem xét sử dụng thuốc
• 1.4. Lựa chọn bệnh nhân để tiến hành xem xét sử dụng thuốc
• 1.5. Quy trình xem xét sử dụng thuốc
• 1.6. Tổng quan về các phương pháp xem xét sử dụng thuốc
• 1.7. Biễu mẫu hỗ trợ xem xét sử dụng thuốc của Pháp
• 1.8. Mẫu phân tích sử dụng thuốc của Bộ y tế
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khảo sát tình hình xem xét sử dụng thuốc tại một số bệnh viện Việt Nam
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Xây dựng và đánh giá công cụ Vi – Med® hỗ trợ xem xét sử dụng thuốc
• 2.5. Đối tượng nghiên cứu
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Khảo sát tình hình xem xét sử dụng thuốc tại một số bệnh viện Việt Nam
• 3.2. Thông tin chung
• 3.3. Hoạt động xem xét sử dụng thuốc
• 3.4. Biểu mẫu hỗ trợ xem xét sử dụng thuốc
• 3.5. Ý kiến/Mong đợi về phương pháp xem xét sử dụng thuốc trong tương lai
• 3.6. Xây dựng và đánh giá công cụ Vi – Med® hỗ trợ xem xét sử dụng thuốc
• 3.7. Công cụ Vi – Med®
• 3.8. Kết quả đánh giá công cụ Vi – Med® hỗ trợ xem xét sử dụng thuốc
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Khảo sát tình hình xem xét sử dụng thuốc tại một số bệnh viện Việt Nam
• 4.2. Về thông tin chung
• 4.3. Về hoạt động xem xét sử dụng thuốc
• 4.4. Về biểu mẫu hỗ trợ xem xét sử dụng thuốc
• 4.5. Xây dựng và đánh giá công cụ Vi – Med® hỗ trợ xem xét sử dụng thuốc
• 4.6. Xây dựng công cụ
• 4.7. Đánh giá công cụ
• 4.8. Ưu nhược điểm của công cụ
• 4.9. Ưu nhược điểm của nghiên cứu
• 4.10. Kiến nghị
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Luận Văn Thạc Sĩ Dược Học

Luận văn thạc sĩ dược học của Hoàng Trà Linh tập trung vào việc xây dựng và đánh giá phương pháp sử dụng thuốc hiệu quả. Nghiên cứu này nhằm cải thiện chất lượng sử dụng thuốc trong các bệnh viện tại Việt Nam, đặc biệt là thông qua việc phát triển công cụ hỗ trợ Vi – Med®. Luận văn đã khảo sát tình hình triển khai hoạt động xem xét sử dụng thuốc tại 48 bệnh viện trên cả nước, đồng thời đánh giá hiệu quả của công cụ mới này. Kết quả nghiên cứu cho thấy sự cần thiết của việc tối ưu hóa quy trình sử dụng thuốc, giảm thiểu các tác dụng phụ của thuốc và nâng cao hiệu quả điều trị.

1.1. Phương Pháp Sử Dụng Thuốc

Phương pháp sử dụng thuốc được nghiên cứu trong luận văn bao gồm các bước cụ thể như thu thập thông tin bệnh nhân, rà soát các vấn đề liên quan đến thuốc, đề xuất can thiệp dược và theo dõi kết quả. Các phương pháp như SOAP và FARM được áp dụng để đảm bảo tính hệ thống và khoa học. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc sử dụng các công cụ hỗ trợ như Vi – Med® giúp dược sĩ lâm sàng phát hiện và giải quyết các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc một cách hiệu quả hơn.

1.2. Đánh Giá Hiệu Quả Thuốc

Đánh giá hiệu quả thuốc là một phần quan trọng của luận văn. Nghiên cứu đã tiến hành khảo sát tình hình sử dụng thuốc tại các bệnh viện, phát hiện các vấn đề như quá liều, tương tác thuốc và chống chỉ định. Kết quả cho thấy việc áp dụng công cụ Vi – Med® giúp giảm thiểu các tác dụng phụ của thuốc và cải thiện chất lượng điều trị. Đặc biệt, nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của dược sĩ lâm sàng trong việc phát hiện và giải quyết các vấn đề này.

II. Xây Dựng Phương Pháp Điều Trị

Luận văn đã xây dựng phương pháp điều trị dựa trên việc phân tích các thuốc được sử dụng, các thông tin trong bệnh án và kết quả cận lâm sàng. Phương pháp này bao gồm việc phỏng vấn bệnh nhân và sự phối hợp giữa dược sĩ, bác sĩ và điều dưỡng. Nghiên cứu cũng đề xuất các can thiệp dược như thay đổi liều, thay đổi thuốc và tối ưu hóa cách sử dụng thuốc. Các phương pháp này được đánh giá là có hiệu quả trong việc cải thiện chất lượng điều trị và giảm thiểu các rủi ro liên quan đến sử dụng thuốc.

2.1. Nghiên Cứu Dược Lý

Nghiên cứu dược lý trong luận văn tập trung vào việc phân tích các thuốc được sử dụng và các thông tin liên quan đến bệnh nhân. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng các công cụ hỗ trợ như Vi – Med® giúp dược sĩ lâm sàng phát hiện các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc một cách nhanh chóng và chính xác. Điều này giúp cải thiện chất lượng điều trị và giảm thiểu các rủi ro liên quan đến sử dụng thuốc.

2.2. Dược Phẩm Chất Lượng Thuốc

Dược phẩm và chất lượng thuốc là hai yếu tố quan trọng được nghiên cứu trong luận văn. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng các thuốc chất lượng cao và đúng cách giúp cải thiện hiệu quả điều trị và giảm thiểu các tác dụng phụ của thuốc. Đặc biệt, nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của dược sĩ lâm sàng trong việc đảm bảo chất lượng thuốc và hướng dẫn sử dụng thuốc đúng cách.

III. Tối Ưu Hóa Sử Dụng Thuốc

Tối ưu hóa sử dụng thuốc là mục tiêu chính của luận văn. Nghiên cứu đã đề xuất các phương pháp như thay đổi liều, thay đổi thuốc và tối ưu hóa cách sử dụng thuốc. Các phương pháp này được đánh giá là có hiệu quả trong việc cải thiện chất lượng điều trị và giảm thiểu các rủi ro liên quan đến sử dụng thuốc. Đặc biệt, nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của dược sĩ lâm sàng trong việc phát hiện và giải quyết các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc.

3.1. Dược Học Lâm Sàng

Dược học lâm sàng là một phần quan trọng của luận văn. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các phương pháp dược học lâm sàng giúp cải thiện chất lượng điều trị và giảm thiểu các rủi ro liên quan đến sử dụng thuốc. Đặc biệt, nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của dược sĩ lâm sàng trong việc phát hiện và giải quyết các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc.

3.2. Thực Hành Dược

Thực hành dược là một phần không thể thiếu trong luận văn. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các phương pháp thực hành dược giúp cải thiện chất lượng điều trị và giảm thiểu các rủi ro liên quan đến sử dụng thuốc. Đặc biệt, nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của dược sĩ lâm sàng trong việc phát hiện và giải quyết các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc.

IV. Chỉ Định Thuốc Tương Tác Thuốc

Chỉ định thuốc và tương tác thuốc là hai yếu tố quan trọng được nghiên cứu trong luận văn. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng các thuốc đúng chỉ định và tránh các tương tác thuốc không mong muốn giúp cải thiện hiệu quả điều trị và giảm thiểu các tác dụng phụ của thuốc. Đặc biệt, nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của dược sĩ lâm sàng trong việc đảm bảo chỉ định thuốc đúng và hướng dẫn sử dụng thuốc đúng cách.

4.1. Tác Dụng Phụ Của Thuốc

Tác dụng phụ của thuốc là một vấn đề quan trọng được nghiên cứu trong luận văn. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc sử dụng các thuốc đúng cách và tránh các tương tác thuốc không mong muốn giúp giảm thiểu các tác dụng phụ của thuốc. Đặc biệt, nghiên cứu cũ nhấn mạnh vai trò của dược sĩ lâm sàng trong việc phát hiện và giải quyết các vấn đề liên quan đến tác dụng phụ của thuốc.

4.2. Hướng Dẫn Sử Dụng Thuốc

Hướng dẫn sử dụng thuốc là một phần quan trọng của luận văn. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc hướng dẫn sử dụng thuốc đúng cách giúp cải thiện hiệu quả điều trị và giảm thiểu các tác dụng phụ của thuốc. Đặc biệt, nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của dược sĩ lâm sàng trong việc hướng dẫn bệnh nhân sử dụng thuốc đúng cách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Việc sử dụng thuốc không hợp lý đang là một vấn đề nghiêm trọng trong chăm sóc sức khỏe toàn cầu. Theo ước tính, khoảng 50% thuốc được sử dụng không đúng mục đích, dẫn đến nhiều biến cố có hại cho bệnh nhân. Tại Mỹ, sử dụng thuốc không hợp lý là nguyên nhân tử vong đứng thứ tư, với khoảng 10% bệnh nhân nhập viện do các vấn đề liên quan đến thuốc. Tại Anh, tỷ lệ này dao động từ 5-17%. Hơn 50% các biến cố có hại của thuốc có thể phòng tránh được nếu có sự can thiệp kịp thời và hiệu quả. Trong bối cảnh đó, dược sĩ lâm sàng đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện và xử lý các vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc thông qua hoạt động xem xét sử dụng thuốc (XXSDT).

Nghiên cứu này được thực hiện tại các bệnh viện trên phạm vi toàn quốc Việt Nam trong giai đoạn 2016-2017 nhằm khảo sát thực trạng hoạt động XXSDT và xây dựng một công cụ hỗ trợ mới phù hợp với điều kiện thực hành dược tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể gồm: khảo sát tình hình triển khai XXSDT tại các bệnh viện và xây dựng, đánh giá công cụ Vi – Med® hỗ trợ quá trình này. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng chăm sóc bệnh nhân, giảm thiểu các vấn đề liên quan đến thuốc, đồng thời góp phần chuẩn hóa hoạt động dược lâm sàng tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về xem xét sử dụng thuốc, bao gồm:

• Khái niệm xem xét sử dụng thuốc (Medication Review): Là quá trình kiểm tra, phân tích có hệ thống các thuốc của bệnh nhân nhằm tối ưu hóa hiệu quả điều trị và giảm thiểu các vấn đề liên quan đến thuốc.

• Vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc (Drug-Related Problem - DRP): Theo Hiệp hội dược sĩ Mỹ, là các sự kiện hoặc tình huống có thể gây trở ngại cho kết quả điều trị tối ưu.

• Can thiệp dược (Pharmacist Intervention): Hoạt động chuyên môn của dược sĩ nhằm thay đổi hoặc tối ưu hóa liệu pháp dùng thuốc dựa trên việc phát hiện các vấn đề liên quan đến thuốc.

Hai mô hình XXSDT được tham khảo là:

• Phương pháp SOAP (Subjective – Objective – Assessment – Plan): Thu thập thông tin chủ quan và khách quan, đánh giá và lập kế hoạch điều trị.

• Phương pháp FARM (Findings – Assessment – Resolution – Monitoring): Tập trung vào phát hiện vấn đề, đánh giá, đề xuất giải pháp và theo dõi kết quả can thiệp.

Ngoài ra, các biểu mẫu hỗ trợ XXSDT của Pháp và mẫu phân tích sử dụng thuốc của Bộ Y tế Việt Nam cũng được xem xét để xây dựng công cụ phù hợp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo phương pháp điều tra mô tả cắt ngang không can thiệp, với các bước chính:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ 48 bệnh viện thuộc 24 tỉnh thành trên toàn quốc, qua phiếu khảo sát trực tuyến gửi đến các dược sĩ đại học đang công tác tại khoa Dược các bệnh viện.

• Cỡ mẫu: 48 phiếu khảo sát hợp lệ, đại diện cho các bệnh viện hạng đặc biệt, hạng I, II và III.

• Phương pháp chọn mẫu: Phiếu khảo sát được gửi rộng rãi qua các kênh truyền thông chuyên ngành, lựa chọn dựa trên tiêu chuẩn phiếu đầy đủ thông tin và không trùng lặp.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng thống kê mô tả, tỷ trọng phần trăm, phân tích độ tin cậy công cụ bằng chỉ số Cohen’s Kappa và tỷ lệ đồng thuận, xử lý số liệu bằng phần mềm Microsoft Excel và SPSS.

• Timeline nghiên cứu: Khảo sát diễn ra từ tháng 5 đến tháng 7 năm 2016; xây dựng và hoàn thiện công cụ Vi – Med® từ tháng 2/2016 đến 4/2017; đánh giá công cụ từ tháng 2 đến tháng 3 năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tình hình nhân lực và hoạt động dược lâm sàng: Tỷ lệ dược sĩ đại học trên 100 giường bệnh dao động từ 1,2 đến 1,7, thấp hơn so với khuyến cáo quốc tế. Hoạt động phổ biến nhất là cung cấp thông tin thuốc và quản lý phản ứng có hại của thuốc (95,8%), tiếp theo là duyệt đơn/xem xét bệnh án (77,1%).

2. Triển khai quy trình XXSDT: Tất cả các bệnh viện đều thực hiện XXSDT nhưng chỉ 31,25% thực hiện đầy đủ 4 bước (thu thập thông tin, đánh giá, đề xuất can thiệp, theo dõi kết quả). Bước theo dõi sau can thiệp chỉ được thực hiện ở 35,4% bệnh viện.

3. Phạm vi đánh giá vấn đề sử dụng thuốc: Các vấn đề được rà soát nhiều nhất là liều dùng (91,7%), chỉ định (93,8%), chống chỉ định (85,4%) và tương tác thuốc (89,6%). Vấn đề tuân thủ điều trị chỉ được đánh giá ở 29,2% bệnh viện.

4. Khó khăn trong thực hiện XXSDT: Đội ngũ chuyên môn còn hạn chế (87,5%), thiếu quy trình chuẩn (70,8%) và thiếu sự phối hợp giữa dược sĩ và cán bộ y tế khác (68,8%) là những rào cản chính.

5. Đánh giá công cụ Vi – Med®: Công cụ được đánh giá có độ tin cậy cao với chỉ số Cohen’s Kappa trung bình 0,75 cho phân loại vấn đề sử dụng thuốc và 0,85 cho phân loại can thiệp dược, tương ứng mức “tốt” và “gần như hoàn hảo”. Hơn 87% chuyên gia đánh giá công cụ rất hữu ích và chắc chắn áp dụng trong thực tế.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát cho thấy hoạt động XXSDT tại Việt Nam còn nhiều hạn chế về nhân lực và quy trình chuẩn, dẫn đến hiệu quả chưa cao, chỉ có khoảng 52,2% bệnh viện đánh giá XXSDT có hiệu quả ở một số trường hợp nhất định. So với các nghiên cứu quốc tế, tỷ lệ thực hiện đầy đủ quy trình XXSDT và mức độ phối hợp liên ngành còn thấp, ảnh hưởng đến chất lượng chăm sóc bệnh nhân.

Việc xây dựng công cụ Vi – Med® dựa trên khảo sát thực tế và tham khảo các mô hình quốc tế đã giúp chuẩn hóa quy trình XXSDT, hỗ trợ dược sĩ trong việc thu thập thông tin, phân loại vấn đề và đề xuất can thiệp. Độ tin cậy và mức độ hài lòng cao của các chuyên gia cho thấy công cụ phù hợp với điều kiện thực hành tại Việt Nam, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động dược lâm sàng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ thực hiện từng bước XXSDT tại các bệnh viện, bảng so sánh tỷ lệ các vấn đề sử dụng thuốc được rà soát, và biểu đồ tròn về mức độ hài lòng của chuyên gia với công cụ Vi – Med®.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và phổ biến quy trình chuẩn XXSDT: Thiết lập quy trình chuẩn hóa 4 bước XXSDT áp dụng rộng rãi tại các bệnh viện, nhằm nâng cao hiệu quả và tính đồng nhất trong thực hành. Thời gian thực hiện: 12 tháng. Chủ thể: Bộ Y tế phối hợp với các trường đại học và bệnh viện lớn.

2. Đào tạo nâng cao năng lực dược sĩ lâm sàng: Tổ chức các khóa đào tạo chuyên sâu về XXSDT, kỹ năng giao tiếp và phối hợp liên ngành để cải thiện chất lượng nhân lực. Thời gian: liên tục hàng năm. Chủ thể: các trường đại học y dược và bệnh viện.

3. Áp dụng công cụ Vi – Med® trong thực tế: Khuyến khích các bệnh viện triển khai sử dụng công cụ Vi – Med® để hỗ trợ quá trình XXSDT, đồng thời thu thập phản hồi để hoàn thiện công cụ. Thời gian: 6-12 tháng. Chủ thể: khoa Dược các bệnh viện, Hội Dược sĩ bệnh viện.

4. Tăng cường phối hợp liên ngành trong chăm sóc bệnh nhân: Xây dựng cơ chế giao tiếp hiệu quả giữa dược sĩ, bác sĩ và điều dưỡng nhằm nâng cao tỷ lệ chấp nhận can thiệp dược và cải thiện kết quả điều trị. Thời gian: 6 tháng. Chủ thể: Ban Giám đốc bệnh viện, các khoa lâm sàng.

5. Phát triển phiên bản công cụ Vi – Med® cho bệnh nhân ngoại trú: Nghiên cứu và xây dựng phiên bản rút gọn, phù hợp với đặc điểm bệnh nhân ngoại trú nhằm mở rộng phạm vi áp dụng. Thời gian: 12 tháng. Chủ thể: nhóm nghiên cứu và các chuyên gia dược lâm sàng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Dược sĩ lâm sàng và cán bộ khoa Dược bệnh viện: Nghiên cứu cung cấp công cụ và quy trình chuẩn giúp nâng cao hiệu quả công tác xem xét sử dụng thuốc, hỗ trợ phát hiện và xử lý các vấn đề liên quan đến thuốc.

2. Quản lý bệnh viện và nhà hoạch định chính sách y tế: Thông tin về thực trạng và giải pháp cải thiện hoạt động dược lâm sàng giúp xây dựng chính sách phát triển nguồn nhân lực và quy trình chăm sóc thuốc an toàn.

3. Giảng viên và sinh viên ngành Dược: Tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu, xây dựng công cụ và thực hành dược lâm sàng tại Việt Nam, hỗ trợ đào tạo và nghiên cứu khoa học.

4. Các chuyên gia nghiên cứu về dược lâm sàng và quản lý thuốc: Cung cấp dữ liệu thực tiễn và mô hình công cụ mới, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo về tối ưu hóa sử dụng thuốc và cải thiện chất lượng chăm sóc bệnh nhân.

Câu hỏi thường gặp

1. Xem xét sử dụng thuốc là gì và tại sao quan trọng?
   Xem xét sử dụng thuốc là quá trình phân tích có hệ thống các thuốc của bệnh nhân nhằm phát hiện và xử lý các vấn đề liên quan đến thuốc. Hoạt động này giúp giảm biến cố có hại, nâng cao hiệu quả điều trị và tiết kiệm chi phí y tế.

2. Công cụ Vi – Med® hỗ trợ như thế nào trong quá trình XXSDT?
   Vi – Med® gồm 3 biểu mẫu hỗ trợ đầy đủ 4 bước của quy trình XXSDT, giúp dược sĩ thu thập thông tin, phân loại vấn đề và lưu trữ can thiệp một cách chuẩn hóa, tiết kiệm thời gian và tăng độ chính xác.

3. Tại sao chỉ có một số bệnh viện thực hiện đầy đủ 4 bước XXSDT?
   Nguyên nhân chính là do hạn chế về nhân lực, thiếu quy trình chuẩn và sự phối hợp liên ngành chưa hiệu quả, dẫn đến việc chỉ tập trung vào bước đánh giá mà bỏ qua đề xuất và theo dõi can thiệp.

4. Làm thế nào để tăng tỷ lệ chấp nhận can thiệp dược của bác sĩ?
   Việc tăng cường giao tiếp trực tiếp giữa dược sĩ và bác sĩ, tham gia hội chẩn và xây dựng mối quan hệ hợp tác chặt chẽ sẽ nâng cao sự tin tưởng và tỷ lệ chấp nhận các đề xuất can thiệp.

5. Có thể áp dụng công cụ Vi – Med® cho bệnh nhân ngoại trú không?
   Hiện tại Vi – Med® được thiết kế chủ yếu cho bệnh nhân nội trú. Phiên bản rút gọn phù hợp cho bệnh nhân ngoại trú đang được nghiên cứu để đáp ứng đặc điểm và nhu cầu riêng của nhóm này.

Kết luận

• Hoạt động xem xét sử dụng thuốc tại các bệnh viện Việt Nam còn nhiều hạn chế về nhân lực, quy trình và phối hợp liên ngành, ảnh hưởng đến hiệu quả chăm sóc bệnh nhân.
• Công cụ Vi – Med® được xây dựng dựa trên khảo sát thực tế và các mô hình quốc tế, hỗ trợ chuẩn hóa quy trình XXSDT với độ tin cậy và mức độ hài lòng cao từ các chuyên gia.
• Việc áp dụng công cụ Vi – Med® có tiềm năng nâng cao chất lượng hoạt động dược lâm sàng, phát hiện và xử lý kịp thời các vấn đề liên quan đến thuốc.
• Cần triển khai đào tạo, xây dựng quy trình chuẩn và tăng cường phối hợp liên ngành để phát huy tối đa hiệu quả của XXSDT.
• Các bước tiếp theo bao gồm phổ biến công cụ Vi – Med®, phát triển phiên bản cho bệnh nhân ngoại trú và nghiên cứu đánh giá hiệu quả trên phạm vi rộng hơn.

Hành động ngay hôm nay: Các bệnh viện và dược sĩ lâm sàng nên bắt đầu áp dụng công cụ Vi – Med® để chuẩn hóa và nâng cao hiệu quả xem xét sử dụng thuốc, góp phần cải thiện chất lượng chăm sóc sức khỏe tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Tổng quan về xem xét sử dụng thuốc 1. Các khái niệm a) Xem xét sử dụng thuốc Xem xét sử dụng thuốc (XXSDT, thuật ngữ tiếng Anh là “medication review”) được định nghĩa là “một quá trình kiểm tra, phân tích một cách có hệ thống các thuốc của bệnh nhân (BN) để đạt tối ưu tác dụng điều trị của thuốc về sức khỏe cho BN” [28]. XXSDT là thuật ngữ được sử dụng rộng rãi ở các nước trên thế giới với các tên gọi khác nhau: Xem xét việc dùng thuốc (Medicines Use Review) ở Anh [18]; Quản lí liệu pháp dùng thuốc (Medication Therapy Management) ở Mỹ [10]; Xem xét sử dụng thuốc tại nhà (Home Medication Review) tại Úc [14] và Phân tích việc sử dụng thuốc (Pharmaceutical Analysis) ở Pháp [54].

Ở Việt Nam, thuật ngữ XXSDT chưa được sử dụng phổ biến. Các dược sĩ hay dùng thuật ngữ thay thế là Hoạt động phân tích bệnh án đối với BN nội trú hay Hoạt động phân tích đơn thuốc đối với BN ngoại trú. b) Vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc Vấn đề liên quan đến dùng thuốc (VĐSDT, thuật ngữ tiếng Anh là “drug- related problem”) theo Hiệp hội dược sĩ Mỹ (American Society of Health – System Pharmacists, ASHP) được định nghĩa là “một sự kiện hoặc tình huống liên quan đến liệu pháp dùng thuốc, thực sự hoặc có khả năng gây trở ngại cho kết quả điều trị tối ưu cho một BN cụ thể” [12]. Một số VĐSDT thường gặp như: quá liều, tương tác thuốc, chống chỉ định… 4 c) Can thiệp dược Can thiệp Dược (CTD, thuật ngữ tiếng Anh là “Pharmacist intervention”) là hoạt động thường quy được thực hiện bởi dược sĩ lâm sàng, được định nghĩa là “bất kì một hoạt động nào của dược sĩ trực tiếp làm thay đổi điều trị bằng thuốc của BN” [48], hay CTD là“hoạt động chuyênmôn của dược sĩ lâm sàng nhằm nâng cao chất lượng sử dụng thuốc dựa trên việc đưa ra khuyến cáo nhằm thay đổi hành vi kê đơn của bác sĩ”[1].

Đề nghị tăng/giảm liều, đề nghị thay đổi thuốc hay đề nghị thay đổi thời điểm dùng thuốc… được xem là những can thiệp dược. Như vậy có một mối liên hệ giữa các thuật ngữ XXSDT, VĐSDT và CTD. Trong đó, XXSDT là hoạt động phân tích việc sử dụng thuốc của BN, mà nhiệm vụ chính là phát hiện các VĐSDT và đề xuất tương ứng các CTD. Vai trò của xem xét sử dụng thuốc Việc triển khai XXSDT có ý nghĩa rất quan trọng trong công tác DLS tại bệnh viện (BV) về mặt pháp lý, mặt lâm sàng cũng như mặt kinh tế [31] [45].

a) Về mặt pháp lý XXSDT là một trong những nhiệm vụ chuyên môn quan trọng của dược sĩ lâm sàng đã được Bộ Y tế quy định trong thông tư Hướng dẫn hoạt động dược lâm sàng trong bệnh viện số 31/2012/TT-BYT ngày 20/12/2012 [2]. Theo đó, dược sĩ lâm sàng có các nhiệm vụ chung như: - Tham gia phân tích, đánh giá tình hình sử dụng thuốc - Hướng dẫn và giám sát việc sử dụng thuốc trong BV. - Theo dõi, giám sát phản ứng có hại của thuốc - Tham gia bình ca lâm sàng định kỳ tại khoa lâm sàng, tại BV. - Giám sát chặt chẽ việc tuân thủ quy trình sử dụng thuốc đã được Hội đồng Thuốc và Điều trị thông qua và Giám đốc BV phê duyệt.

Tại khoa lâm sàng,dược sĩ lâm sàng tham gia đi buồng bệnh và phân tích về sử dụng thuốc của người bệnh. 5 - Khai thác thông tin của người bệnh (bao gồm cả khai thác thông tin trên bệnh án và tiến hành phỏng vấn trực tiếp người bệnh) về: tiền sử sử dụng thuốc; tóm tắt các dữ kiện lâm sàng và các kết quả cận lâm sàng đã có. - Xem xét các thuốc được kê đơn cho người bệnh (trong quá trình đi buồng bệnh cùng với bác sĩ và xem xét y lệnh trong hồ sơ bệnh án, đơn thuốc) về: chỉ định ; chống chỉ định; lựa chọn thuốc; dùng thuốc cho người bệnh: liều dùng, khoảng cách dùng, thời điểm dùng, đường dùng, dùng thuốc trên các đối tượng đặc biệt, thời gian dùng thuốc; các tương tác thuốc cần chú ý; phản ứng có hại của thuốc. - Sau khi hoàn thành quá trình xem xét các thuốc được kê đơn cho người bệnh, nếu phát hiện có vấn đề liên quan đến sử dụng thuốc, dược sĩ lâm sàng trao đổi với bác sĩ điều trị để tối ưu hóa việc dùng thuốc đồng thời điền vào mẫu phân tích sử dụng thuốc trên người bệnh.

Trong trường hợp cần thiết, báo cáo trưởng khoa Dược xin ý kiến chỉ đạo. - Hướng dẫn sử dụng thuốc cho điều dưỡng viên. - Phối hợp với bác sĩ điều trị để cung cấp thông tin tư vấn cho người bệnh về những điều cần lưu ý trong quá trình sử dụng thuốc. b) Về mặt lâm sàng VĐSDT là vấn đề đang được quan tâm hiện nay vì nó xảy ra rất phổ biến.

Trên 98% BN của các cơ sở chăm sóc sức khỏe tại Úc có ít nhất 1 VĐSDT [37]. Theo số liệu thu thập tại Mỹ cho thấy các biến cố có hại của thuốc mỗi năm gây ra 3,8 triệu BN nhập viện; 7000 ca tử vong; tiêu tốn 21 tỷ USD chi phí y tế [29]. Quá trình XXSDT đã đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện các VSĐST để tiến hành CTD kịp thời. Theo một nghiên cứu vào năm 2014 tại Hà Lan, trung bình có 2,9 VĐSDT được phát hiện trên mỗi XXSDT [49].

Kết quả này khá tương đồng với một nghiên cứu tại một BV của Việt Nam cùng năm với 2,8 VĐSDT/ 1 bệnh án [1]. Tại Pháp, XXSDT đã giúp giảm 66% biến cố có hại của thuốc ở khoa Hồi sức [30], giảm 78% biến cố có hại của thuốc ở khoa Y [43]. Theo một nghiên cứu khác tại Pháp, trong các CTD được đề xuất thì có 67,3% là “Có ý 6 nghĩa lâm sàng” và 16,4% là “Rất có ý nghĩa lâm sàng” [20]. Nghiên cứu tổng quan trên Cochrane lại chỉ ra rằng XXSDT giúp giảm tỉ lệ phải điều trị tại khoa cấp cứu [19].

Theo một nghiên cứu tổng quan khác, XXSDT còn được ghi nhận giúp kiểm soát huyết áp và LDL – Cholesterol tốt hơn [26]. Như vậy công tác DLS nói chung và XXSDT nói riêng mang lại nhiều lợi ích trên lâm sàng như: nâng cao chất lượng kê đơn và giám sát điều trị; tham gia vào vòng tư vấn sử dụng thuốc giúp giảm tần suất xuất hiện phản ứng cho hại của thuốc và các biến cố có hại của thuốc; tăng hiệu quả điều trị, giảm thời gian nằm viện; nâng cao hiểu biết của người bệnh về những thuốc mà họ sử dụng qua đó tăng tuân thủ điều trị của người bệnh [1]. c) Về mặt kinh tế Tại Mỹ chi phí điều trị một biến cố có hại của thuốc vượt quá 2000 đến 3000 đô la Mỹ [13] [17]. Còn tại Pháp chi phí này khoảng 4120 euro [15].

XXSDT bên cạnh hiệu quả về lâm sàng, còn mang lại lợi ích về kinh tế. Nghiên cứu gần đây với quy mô lớn trên toàn thế giới do Hội các trường về Dược lâm sàng tại Mỹ (American College of Clinical Pharmacy, ACCP) thực hiện, kết quả được công bố năm 2008 cho thấy lợi ích rõ ràng về mặt kinh tế do công tác DLS mang lại [39]. Kết quả một nghiên cứu tại Anh cũng cho thấy, chi phí trung bình cho mỗi BN kê đơn và nhập viện trong 6 tháng trước khi được CTD là 2190 bảng Anh và trong 6 tháng sau khi được CTD là 1883 bảng Anh. Điều này tương đương với mức tiết kiệm chi phí trung bình là 307 bảng Anh mỗi BN (95% CI: 1269 bảng Anh – 655 bảng Anh) [22].

Phân loại các mức độ xem xét sử dụng thuốc Theo hướng dẫn XXSDT tại Anh năm 2002 [28], XXSDT được phân loại thành 3 mức độ (Bảng 1. Ba mức độ của xem xét sử dụng thuốc Mức độ Mô tả cụ thể - Phân tích các thuốc BN đã sử dụng chỉ dựa vào Mức độ 1 đơn thuốc XXSDT qua đơn thuốc - Không phỏng vấn BN (Prescription Review) - Có sự phối hợp của bác sĩ và điều dưỡng - Phân tích các thuốc BN sử dụng và các thông tin Mức độ 2 trong bệnh án. XXSDT trong điều trị - Không phỏng vấn BN (Treatment Review) - Có sự phối hợp của bác sĩ và điều dưỡng - Phân tích các thuốc BN sử dụng và các thông tin Mức độ 3 trong bệnh án và các kết quả cận lâm sàng khác. XXSDT trên lâm sàng - Có phỏng vấn BN (Clinical Medication Review) - Có sự phối hợp của bác sĩ và điều dưỡng Cả 3 mức độ của XXSDT đều tiến hành phân tích các thuốc BN sử dụng với sự hỗ trợ của các cán bộ y tế, chỉ khác nhau về nguồn thông tin dược sĩ thu thập.

Nếu như ở mức độ 1, nguồn thông tin chỉ đơn thuần là các thuốc BN sử dụng, thì ở mức độ 2, nguồn thông tin mở rộng ra thêm các thông tin về tiền sử, lâm sàng, cận lâm sàng trong bệnh án, và đến mức độ 3, bên cạnh những thông tin trên giấy tờ, dược sĩ sẽ trực tiếp phỏng vấn BN để khai thác thêm các thông tin khác. Như vậy, mức độ 1 là mức độ đơn giản nhất, thường được áp dụng cho BN ngoại trú. Mức độ 2 và mức độ 3 phức tạp hơn nên thường được áp dụng cho BN nội trú. Quá trình XXSDT nghiên cứu trong đề tài này là XXSDT mức độ 3.

Lựa chọn bệnh nhân để tiến hành xem xét sử dụng thuốc Tất cả các BN đều cần có cơ hội được XXSDT vì điều này sẽ giúp cải thiện hoặc tối ưu hóa việc điều trị cho BN [28]. Tuy nhiên với nhân lực Dược còn hạn chế (số dược sĩ lâm sàng/ giường bệnh là 1,11/100 [14]) và quỹ thời gian hạn hẹp (thời gian trung bình dành cho dược sĩ theo dõi chuyên sâu về việc sử dụng thuốc và chăm sóc dược là khoảng 29 phút/BN 8 nội trú/ngày và chỉ khoảng 5% số BN nội trú sẽ được chăm sóc đặc biệt [34]), XXSDT thường được ưu tiên tiến hành ở một số các đối tượng BN có nguy cơ cao gặp các VĐSDT được trình bày ở Bảng 1. Nhóm bệnh nhân có nguy cơ cao gặp các vấn đề sử dụng thuốc Yếu tố Đối tượng cụ thể - BN > 65 tuổi. - Nhiều bệnh Yếu tố liên quan đến - Có vấn đề về tuân thủ điều trị bệnh nhân - Thay đổi về tâm thần như lú lẫn, đãng trí, trầm cảm.

- Vừa mới thay đổi nơi điều trị (chuyển viện, chuyển khoa lâm sàng).