Đổi mới phương pháp dạy học thực hành nghề điện dân dụng lớp 11 - ThS. Hồ Nguyên Khang

Nghiên cứu luận văn thạc sĩ về đổi mới phương pháp dạy học thực hành nghề điện dân dụng lớp 11 theo hướng tích cực hoá người học tại trung tâm giáo dục thường

• Tác giả: Hồ Nguyên Khang
• Người hướng dẫn: TS. Mai Ngọc Luông
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lý luận và phương pháp dạy môn Kỹ thuật
• Đề tài: Đổi mới phương pháp dạy học thực hành nghề Điện dân dụng lớp 11 theo hướng tích cực hóa người học tại Trung tâm Giáo dục thường xuyên Giá Rai tỉnh Bạc Liêu
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về đổi mới phương pháp dạy học thực hành nghề điện dân dụng lớp 11

Đổi mới phương pháp dạy học thực hành nghề điện dân dụng lớp 11 theo hướng tích cực hoá người học là yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh giáo dục nghề nghiệp hiện nay. Phương pháp này hướng đến việc chuyển từ mô hình giáo dục thụ động, lấy giáo viên làm trung tâm sang mô hình lấy học sinh làm trung tâm. Học sinh được khuyến khích tự giác tham gia vào quá trình học tập, phát huy tính sáng tạo và năng lực giải quyết vấn đề thực tiễn. Tại trung tâm giáo dục thường xuyên Giá Rai, tỉnh Bạc Liêu, việc áp dụng phương pháp tích cực hoá người học trong dạy thực hành nghề điện dân dụng mang ý nghĩa đặc biệt. Đối tượng học viên tại đây có đặc thù riêng, đòi hỏi phương pháp giảng dạy phù hợp. Nội dung dạy học cần chú trọng các kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tế đời sống. Giáo viên đóng vai trò tổ chức, hướng dẫn và điều tiết hoạt động học tập. Học sinh chủ động xây dựng kiến thức thông qua thực hành, thảo luận và hợp tác nhóm.

1.1. Khái niệm tích cực hoá người học trong dạy nghề điện dân dụng

Tích cực hoá người học là quá trình kích thích sự chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trình tiếp thu kiến thức và hình thành kỹ năng thực hành. Trong dạy học nghề điện dân dụng, điều này có nghĩa là học sinh không chỉ quan sát giáo viên thao tác mà trực tiếp thực hành, tự phát hiện lỗi và khắc phục sự cố. Mối quan hệ thầy trò thay đổi theo chiều hướng tích cực, giáo viên là người tổ chức hoạt động còn học sinh là chủ thể của quá trình học tập. Phương pháp này giúp học sinh hình thành kỹ năng nghề vững chắc.

1.2. Mục tiêu đào tạo nghề điện dân dụng lớp 11 tại trung tâm giáo dục thường xuyên

Mục tiêu đào tạo nghề điện dân dụng lớp 11 tại trung tâm giáo dục thường xuyên là trang bị cho học viên kiến thức cơ bản và kỹ năng thực hành về hệ thống điện dân dụng. Học viên cần nắm vững nguyên lý hoạt động của các thiết bị điện, kỹ năng lắp đặt và sửa chữa mạch điện trong gia đình. Đặc biệt, chương trình hướng đến chuẩn bị cho học viên thích ứng với đời sống xã hội, có khả năng giải quyết các vấn đề thực tiễn liên quan đến điện dân dụng. Việc đào tạo phải gắn liền với nhu cầu thực tế của địa phương.

II. Phân tích thực trạng dạy học thực hành nghề điện dân dụng lớp 11

Thực trạng dạy học thực hành nghề điện dân dụng lớp 11 tại trung tâm giáo dục thường xuyên Giá Rai, Bạc Liêu tồn tại nhiều hạn chế cần được khắc phục. Phương pháp giảng dạy vẫn chủ yếu theo lối truyền thống, giáo viên trình diễn và học sinh quan sát, sao chép. Sự thiếu chủ động của học sinh dẫn đến kết quả thực hành không cao, kỹ năng nghề hình thành chưa vững chắc. Cơ sở vật chất và thiết bị thực hành còn nhiều thiếu thốn, ảnh hưởng đến chất lượng giờ thực hành. Đội ngũ giáo viên tuy có trình độ chuyên môn nhưng chưa được bồi dưỡng đầy đủ về phương pháp tích cực hoá người học. Thời gian thực hành phân bổ chưa hợp lý, nhiều bài học lý thuyết chiếm tỷ trọng lớn hơn thực hành. Đánh giá kết quả học tập còn nặng về kiểm tra lý thuyết, chưa chú trọng đánh giá kỹ năng thực hành. Tình trạng học sinh thiếu tập trung, không tham gia tích cực vào giờ thực hành diễn ra phổ biến.

2.1. Hạn chế trong phương pháp dạy học thực hành truyền thống

Phương pháp dạy học thực hành truyền thống có nhiều hạn chế rõ rệt. Giáo viên thường đứng trước lớp演示 thao tác, học sinh quan sát và ghi chép. Học sinh thiếu cơ hội tự mình thực hiện các công đoạn kiểm tra và sửa lỗi trong quá trình thực hành. Sự phụ thuộc quá mức vào giáo viên khiến học sinh không phát triển được tư duy độc lập và khả năng giải quyết vấn đề. Phương pháp này cũng khó phát hiện được những hiểu lầm của học sinh vì thiếu thông tin phản hồi kịp thời từ phía người học.

2.2. Vai trò của giáo viên và học sinh trong mô hình dạy học hiện tại

Trong mô hình dạy học hiện tại, giáo viên đóng vai trò trung tâm, truyền đạt kiến thức và演示 kỹ năng cho học sinh. Giáo viên là người quyết định nội dung, tiến độ và phương pháp giảng dạy. Học sinh ở vị trí thụ động, tiếp nhận thông tin một chiều và thực hiện theo hướng dẫn. Mối quan hệ thầy trò chưa phát huy được tính dân chủ và hợp tác. Học sinh chưa được khuyến khích đưa ra ý kiến, đặt câu hỏi hay đề xuất giải pháp. Vai trò tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau của học sinh几乎不被重视.

III. Giải pháp tích cực hoá người học trong dạy thực hành nghề điện dân dụng

Giải pháp tích cực hoá người học trong dạy thực hành nghề điện dân dụng lớp 11 đòi hỏi sự thay đổi toàn diện từ phương pháp giảng dạy đến cách tổ chức lớp học. Giáo viên cần thiết kế bài dạy theo nhiều phương án, linh hoạt điều chỉnh theo diễn biến thực tế của lớp học. Hình thức bố trí lớp học nên thay đổi linh hoạt cho phù hợp với hoạt động học tập, có thể tổ chức theo nhóm nhỏ để tăng cường tương tác. Giáo viên khuyến khích học sinh tham gia thảo luận, thực nghiệm và hoạt động tìm tòi. Học sinh được giao nhiệm vụ cụ thể, tự chuẩn bị nguyên vật liệu và kiểm tra kết quả thực hành. Quá trình đánh giá cần chú trọng cả kỹ năng thực hành và thái độ học tập, cho phép học sinh tự đánh giá và đánh giá lẫn nhau. Giáo viên cần xây dựng hệ thống bài tập thực hành gắn liền với tình huống thực tế trong đời sống hàng ngày.

3.1. Thiết kế bài dạy theo hướng lấy học sinh làm trung tâm

Thiết kế bài dạy theo hướng lấy học sinh làm trung tâm yêu cầu giáo viên chuẩn bị kỹ lưỡng mục tiêu, nội dung và hoạt động học tập. Bài dạy được xây dựng theo nhiều phương án, có tính đến khả năng tiếp thu và hứng thú của học sinh. Giáo viên soạn giáo án phân nhánh, linh hoạt điều chỉnh theo phản ứng của lớp học. Hoạt động học tập cần đa dạng: thảo luận nhóm, thực hành cá nhân, thuyết trình kết quả. Giáo viên đặt câu hỏi kích thích tư duy,引导 học sinh tự khám phá kiến thức mới.

3.2. Tổ chức hoạt động thực hành với sự hướng dẫn của giáo viên

Tổ chức hoạt động thực hành đòi hỏi giáo viên đóng vai trò hướng dẫn và điều tiết. Trước khi thực hành, giáo viên kiểm tra sự chuẩn bị của học sinh về nguyên vật liệu và kiến thức nền tảng. Trong quá trình thực hành, giáo viên thường xuyên đảo mắt kiểm tra cả lớp, đứng đối diện với đa số học sinh. Khi phát hiện học sinh làm sai, giáo viên引导 học sinh tự phát hiện chỗ sai, tìm nguyên nhân và đưa ra giải pháp khắc phục. Chỉ khi học sinh không tự sửa được, giáo viên mới giải thích hoặc演示 lại. Cuối tiết, học sinh tự đánh giá kết quả và thảo luận bài thực hành của bạn.

IV. Kết luận và ứng dụng đổi mới phương pháp dạy nghề điện dân dụng

Đổi mới phương pháp dạy học thực hành nghề điện dân dụng lớp 11 theo hướng tích cực hoá người học mang lại nhiều kết quả tích cực. Học sinh phát huy được tính chủ động, sáng tạo và hình thành kỹ năng nghề vững chắc hơn so với phương pháp truyền thống. Phương pháp này giúp học sinh giải đáp được những thắc mắc trong giờ lý thuyết, tạo cơ hội tự hình thành kỹ năng và thực hiện công đoạn kiểm tra sửa lỗi. Giáo viên có thông tin phản hồi kịp thời, phát hiện được học sinh đã nắm bài chưa và điều chỉnh phương pháp giảng dạy.Ứng dụng của nghiên cứu này có thể mở rộng sang các môn kỹ thuật khác tại trung tâm giáo dục thường xuyên. Kết quả nghiên cứu cũng cung cấp cơ sở khoa học cho việc bồi dưỡng giáo viên về phương pháp tích cực hoá người học. Mô hình này phù hợp với xu thế giáo dục hiện đại, lấy người học làm trung tâm và chuẩn bị cho học sinh thích ứng với đời sống xã hội.

4.1. Ưu điểm của phương pháp tích cực hoá người học trong dạy thực hành

Phương pháp tích cực hoá người học có nhiều ưu điểm nổi bật. Học sinh được tạo cơ hội tự hình thành kỹ năng thông qua thực hành có hướng dẫn. Phương pháp này tạo điều kiện cho học sinh thực hiện công đoạn kiểm tra và sửa lỗi, nâng cao khả năng giải quyết vấn đề. Thực hành giúp học sinh giải đáp thắc mắc từ giờ lý thuyết, gắn liền kiến thức với thực tiễn. Giáo viên nhận được thông tin phản hồi nhanh chóng, kịp thời điều chỉnh nội dung và phương pháp giảng dạy. Học sinh làm việc tích cực hơn và thích học theo phương pháp này khi được chuẩn bị tốt.

4.2. Hạn chế và hướng phát triển nghiên cứu trong tương lai

Phương pháp tích cực hoá người học cũng tồn tại一些限制 cần lưu ý. Sự thành công phụ thuộc vào yếu tố khách quan như cơ sở vật chất, thiết bị thực hành và sự chuẩn bị của giáo viên. Nếu thiếu thiết bị hoặc vật tư, hoạt động thực hành không tiến hành được. Giáo viên cần投入大量时间 để chuẩn bị bài dạy và hướng dẫn từng nhóm học sinh. Hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào việc nâng cấp cơ sở vật chất, bồi dưỡng giáo viên và xây dựng hệ thống bài tập thực hành phong phú. Nghiên cứu cũng cần mở rộng sang các đối tượng học viên khác nhau.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài. Nghị quyết 40/2000/QH 10 của Quốc hội khóa X và Chỉ thị 14/2001/CT- TTg về thực hiện Nghị quyết 40 của Thủ tướng chính phủ đã chỉ rõ về sự cần thiết phải đổi mới giáo dục phổ thông. Điều 28 Luật giáo dục 2005 đã chỉ rõ “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng môn học, lớp học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc nhóm, rèn luyện khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú cho học sinh (HS)”.

Đất nước ta đang bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập quốc tế và từng bước tiến tới nền kinh tế tri thức. Điều này đòi hỏi mục tiêu giáo dục phải thay đổi theo hướng đào tạo ra những con người có trình độ cao, năng động, sáng tạo, tự lập và tự chủ vì mục tiêu giáo dục phải phù hợp với mục tiêu phát triển kinh tế xã hội của đất nước. Mặt khác, sự phát triển không ngừng của khoa học và công nghệ làm cho nội dung dạy học ngày càng gia tăng cả về chiều rộng và chiều sâu, khối lượng tri thức và thông tin tăng rất nhanh: đối với các loại khoa học cơ bản, tri thức tăng gấp đôi sau 5-7 năm, các loại khoa học công nghệ thì tri thức tăng gấp đôi sau 5-7 tháng. Từ đó xuất hiện mâu thuẫn giữa khối lượng kiến thức với thời gian và điều kiện dạy học cụ thể (đội ngũ giáo viên, cơ sở vật chất, quản lý chất lượng đào tạo ở trường phổ thông…).

Nếu quá trình dạy học trong nhà trường phổ thông chỉ tập trung vào mục tiêu trang bị tri thức, không chú ý đến việc dạy cho HS cách học cũng như rèn cho HS khả năng đáp ứng với những thay đổi nhanh chóng của xã hội thì không giải quyết được mâu thuẫn trên. Do vậy cùng với việc đổi mới chương trình, nội dung giáo dục cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) để giúp cho HS biết cách học và chủ động tích cực trong học tập. Nghề Điện dân dụng (ĐDD) lớp 11 là một trong các nghề phổ thông thuộc chương trình Hoạt động giáo dục nghề phổ thông lớp 11, được xây dựng và giảng dạy bắt buộc từ năm 2007 cho học sinh THPT ở nước ta hiện nay. Đặc trưng cơ bản của giờ học nghề phổ thông là hoạt động thực hành nên ngoài mục tiêu hướng 1 nghiệp và giáo dục toàn diện cho học sinh, việc học nghề phổ thông còn hình thành cho HS những kỹ năng lao động nghề nghiệp ngay từ khi còn học phổ thông để khi ra trường, nếu không tiếp tục học lên có thể tham gia lao động sản xuất tại gia đình, cộng đồng hoặc các doanh nghiệp.

Về mặt xã hội, thực tiễn cho thấy hầu hết phụ huynh còn coi nặng về khoa cử, bằng cấp khiến cho HS không quan tâm học đều các môn học. Nhiều học sinh chưa thực sự hứng thú với các giờ học nghề vì nghề phổ thông không phải là môn học bắt buộc, không ghi điểm vào học bạ và không phải là môn thi tốt nghiệp. Ngoài ra, đội ngũ giáo viên (GV) dạy nghề ĐDD lớp 11 tại các trường THPT, trung tâm GDTX hiện nay đa số là kiêm nhiệm (GV Toán, Lý dạy nghề ĐDD). Vì vậy, trình độ chuyên môn nghề cũng như việc vận dụng PPDH đặc thù trong nghề Điện dân dụng còn nhiều hạn chế.

Thực tế giảng dạy nghề ĐDD lớp 11 tại các trường THPT và trung tâm GDTX cho thấy sau khi hoàn thành chương trình, phần lớn các em không đáp ứng được yêu cầu chuyên môn, nhất là những kỹ năng nghề cơ bản, không hình thành được những phẩm chất của người lao động có kỹ thuật, không có sự chủ động sáng tạo trong công tác thực hành, thiếu khả năng làm việc nhóm. Để khắc phục những hạn chế trên, việc cần thiết là phải đổi mới phương pháp giảng dạy thực hành theo hướng tích cực hóa (TCH) người học. Để kích thích tính tư giác trong học tập, rèn luyện kỹ năng nghề nghiệp, hình thành thái độ làm việc chuyên nghiệp và tác phong công nghiệp cho học sinh; góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục nghề phổ thông. Từ những lý do trên, người nghiên cứu quyết định chọn đề tài “Đổi mới phƣơng pháp dạy học thực hành nghề Điện dân dụng lớp 11 theo hƣớng tích cực hóa ngƣời học tại Trung tâm GDTX Giá Rai – Bạc Liêu ” 2.

Mục tiêu nghiên cứu. Đổi mới PPDH thực hành nghề ĐDD lớp 11 theo hướng TCH người học tại trung tâm GDTX Giá Rai – Bạc Liêu. Để nâng cao hiệu quả công tác dạy và học thực hành: tạo cho học sinh có động cơ học tập tốt, yêu quý nghề, đạt được kỹ năng nghề. Nhiệm vụ nghiên cứu.

Nghiên cứu cơ sở lý luận liên quan đến đề tài: - Cơ sở lý luận về phương pháp dạy học. - Cơ sở lý luận về phương pháp dạy học TCH người học. - Cơ sở lý luận về phương pháp dạy thực hành theo hướng TCH. - Khảo sát và phân tích thực trạng giáo dục, chương trình nghề Điện dân dụng lớp 11 tại Trung tâm GDTX Giá Rai – Bạc Liêu.

- Nhận xét, đánh giá, đưa ra những ưu khuyết điểm của quá trình giảng dạy TH nghề ĐDD lớp 11 tại Trung tâm GDTX Giá Rai – Bạc Liêu. - Lập kế hoạch bài dạy thực hành theo phương pháp 3 bước và 6 bước trong giảng dạy nghề ĐDD lớp 11. - Tiến hành giảng dạy thực nghiệm sư phạm. - Kiểm tra đánh giá kết quả và tính khả thi của đề tài.

Đối tƣợng và khách thể nghiên cứu. Đối tƣợng nghiên cứu. Phương pháp giảng dạy thực hành theo hướng TCH người học cho nghề ĐDD lớp 11 tại trung tâm GDTX Giá Rai-Bạc Liêu. Khách thể nghiên cứu.

Hoạt động dạy và học thực hành nghề ĐDD lớp 11 của giáo viên và học sinh tại Trung tâm GDTX Giá Rai – Bạc Liêu. Giả thuyết nghiên cứu. Nếu nghiên cứu, tổ chức dạy thực hành nghề ĐDD lớp 11 theo hướng TCH người học thì sẽ nâng cao hiệu quả trong giảng dạy, phát huy tính tích cực và phát triển năng lực sáng tạo của HS trong học tập. Phạm vi nghiên cứu.

Do điều kiện và thời gian hạn chế nên đề tài chỉ tập trung vào việc nghiên cứu đổi mới phương pháp dạy học thực hành nghề ĐDD lớp 11 theo hướng TCH người học tại trung tâm GDTX Giá Rai – Bạc Liêu. Phƣơng pháp nghiên cứu. Phƣơng pháp nghiên cứu tài liệu + Mục đích: tìm hiểu cơ sở lý luận về PPDH tích cực. + Cách tiến hành: thực hiện tham khảo, phân tích tài liệu chuyên môn, tài liệu sư phạm, tạp chí giáo dục, và các kết quả nghiên cứu trong và ngoài nước về các vấn đề có liên quan đến PPDH tích cực… nhằm xác định cơ sở lý luận và định hướng giải pháp của đề tài.

Phƣơng pháp điều tra – bút vấn + Mục đích: xác định thực trạng việc giảng dạy thực hành nghề ĐDD lớp 11 tại Trung tâm GDTX Giá Rai – Bạc Liêu. + Cách tiến hành: sử dụng các phiếu thăm dò ý kiến GV, HS trong việc sử dụng PPDH tích cực nghề ĐDD lớp 11. Phƣơng pháp thống kê phân tích số liệu + Mục đích: nhằm định lượng những phiếu khảo sát thành những con số có giá trị trong công tác nghiên cứu của mình. + Cách tiến hành: xử lý số liệu bằng phần mềm Exel, kiểm nghiệm thống kê giáo dục SPSS.

Phƣơng pháp thực nghiệm + Mục đích: nhằm đánh giá hiệu quả của PPDH tích cực với phương pháp truyền thống. + Cách tiến hành: tiến hành thực nghiệm sư phạm cho 2 lớp. Lớp đối chứng (phương pháp dạy thực hành truyền thống) và lớp thực nghiệm (PP dạy TH 3 bước và PP dạy TH 6 bước). 4 PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1.

CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC THEO HƢỚNG TÍCH CỰC HÓA NGƢỜI HỌC 1. Các khái niệm liên quan 1. Đổi mới Đổi mới là thay đổi hoặc làm cho thay đổi tốt hơn, tiến bộ hơn so với trước, đáp ứng yêu cầu của sự phát triển ví dụ như: đổi mới tư duy, đổi mới cách thức làm việc.2 Phƣơng pháp dạy học Phƣơng pháp Theo GS. Hà Thế Ngữ - GS.

Đặng Vũ Hoạt – PGS. Hà Thị Đức: thuật ngữ “Phương pháp” bắt nguồn từ tiếng Hy Lạp “Metodos” có nghĩa là con đường, cách thức để đạt tới mục đích nhất định.TSKH Nguyễn Văn Hộ: phương pháp là cách thức; con đường, phương tiện để đạt tới một mục đích nhất định, để giải quyết những nhiệm vụ nhất định.TS Lưu Xuân Mới: phương pháp là cách thức đạt tới mục đích và bằng một hình ảnh nhất định, nghĩa là một hành động được điều chỉnh. Phƣơng pháp dạy học Theo GS Đặng Vũ Hoạt - PGS. Hà Thị Đức: PPDH là tổng hợp cách thức hoạt động của giáo viên và sinh viên nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học đề ra.

Theo GS Nguyễn Văn Hộ: PPDH là tổng hợp các cách thức làm việc phối hợp thống nhất của thầy và trò (trong đó thầy đóng vai trò chủ đạo, trò đóng vai trò tích cực, chủ động) nhằm thực hiện các nhiệm vụ dạy học. Theo tác giả Nguyễn Ngọc Quang: “PPDH là cách thức làm việc của thầy và trò trong sự phối hợp thống nhất dưới sự chỉ đạo của thầy, nhằm làm cho trò tự giác, tích cực, tự lực đạt tới mục đích dạy học”. Phương pháp dạy học được hiểu là cách thức tác động của giáo viên trong quá trình dạy học nhằm vào người học và quá trình học tập để gây ảnh hưởng thuận lợi cho việc học theo mục đích hay nguyên tắc đã định. Phương pháp giảng dạy là con 5 đường chính yếu, cách thức làm việc phối hợp thống nhất của thầy và trò, trong đó thầy truyền đạt nội dung trí dục trên cơ sở đó, và thông qua đó, mà chỉ đạo học tập của trò, còn trò thì lĩnh hội và tự chỉ đạo việc học tập của bản thân, để cuối cùng đạt tới mục đích dạy học.

Đổi mới phƣơng pháp dạy học Đổi mới phương pháp dạy học là cải tiến những hình thức và cách thức làm việc kém hiệu quả của GV và HS, sử dụng những hình thức và cách thức hiệu quả hơn nhằm nâng cao chất lượng dạy học, phát huy tính tích cực, tự lực và sáng tạo, phát triển năng lực của học sinh. Tích cực hóa ngƣời học Về ngữ nghĩa, TCH là tác động để làm cho ai đó, sự vật nào đó trở nên năng động hơn, linh hoạt hơn, thể hiện tính hoạt động của chúng nhiều và cao hơn so với trạng thái trước đây.